Sabahattin Can AYEŞ

Suis viribus. | Avrasya • Post-Sovyet Alan • Jeopolitik

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

“Moskova’nın Güvenlik Kuşağında Kopuş: Paşinyan Ermenistan’ı KGAÖ’den Çıkarıyor mu?” https://t.co/wjFkI3qjNg

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

Diplomadan Diplomasiye: Rusya Üniversitelerle Avrasya’da Nasıl Nüfuz Kuruyor? https://t.co/ktsV6TDV64

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

"Moskova’da Sessiz Temas: CIA Direktör��nün Rusya Ziyareti Rusya’da Nasıl Okundu?"

CIA Direktörü John Ratcliffe’in 25 Ağustos 2026’da Moskova’ya gerçekleştirdiği önceden ilan edilmemiş ziyaret, ABD–Rusya ilişkilerinin son derece kırılgan bir safhadan geçtiği dönemde dikkatleri yeniden iki ülke arasındaki görünmeyen diplomasi kanallarına çevirdi. Rusya’daki ilk resmî değerlendirmeler, ziyaretin siyasî bir yakınlaşmadan ziyade istihbarat teşkilatları arasındaki temasın devamı şeklinde ele alındığını gösterdi. Rusya’nın devlet haber ajansı TASS, Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov’a dayanarak Ratcliffe’in Moskova ziyaretinin iki ülkenin özel servisleri arasındaki temaslarla bağlantılı olduğunu bildirdi. Aynı çerçeve RİA Novosti ve Rusya Federasyonu Hükûmetinin resmî yayın organı Rossiyskaya Gazeta tarafından da öne çıkarıldı.

Kremlin’in kullandığı dil bilhassa dikkat çekiciydi. TASS’ın 26 Ağustos tarihli haberlerine göre, Peskov, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile CIA Direktörü arasında herhangi bir görüşme gerçekleşmediğini açıkladı. Bununla beraber Rus istihbarat kurumlarıyla yapılan temasların sonuçlarının Putin’e bildirildiğini ifade etti. Böylece Moskova yönetimi ziyaretin önemini inkâr etmezken, görüşmeye devlet başkanlığı düzeyinde siyasî bir nitelik kazandırmaktan özellikle kaçındı. Kremlin’in kurduğu bu ince denge, Washington ile temas kanallarının açık tutulmak istendiğini, ancak bunun henüz bir Rusya–ABD normalleşmesi olarak sunulmasının arzu edilmediğini düşündürüyor.

Rossiyskaya Gazeta, Peskov’un açıklamalarını aktarırken istihbarat servisleri arasındaki temasların Kremlin tarafından başlı başına “olumlu” görüldüğünü öne çıkardı. Bununla birlikte Peskov, söz konusu temasların Rusya ile ABD arasındaki ilişkileri içinde bulunduğu “derin krizden” çıkarıp çıkarmayacağı konusunda değerlendirme yapmak için henüz erken olduğunu belirtti. Rus resmî söyleminin temel çerçevesi burada belirginleşmektedir: temas değerlidir, fakat temas normalleşme değildir. Moskova böylece diyaloğa açık olduğunu gösterirken stratejik ihtilafların ortadan kalktığı yönünde herhangi bir beklenti üretmemektedir.

Benzer bir ihtiyat RİA Novosti’nin haber dilinde de görülüyor. Ajans, Ratcliffe’in ziyaretini Kremlin’in açıklaması doğrultusunda “özel servisler arasındaki temaslar” kapsamında aktarırken, görüşmelerin hangi başlıklar üzerinde yürütüldüğünün Peskov tarafından açıklanmadığını özellikle kaydetti. Dolayısıyla Ukrayna savaşı, stratejik silahlar, İran, tutuklu değişimi veya başka güvenlik meselelerinin görüşmenin kesin gündeminde bulunduğuna ilişkin Rus makamlarınca kamuoyuna açıklanmış bir bilgi yoktur. Rus devlet kaynaklarının bu konudaki sessizliği, ziyaretin mahiyetinin bilinçli biçimde dar bir kurumsal çerçevede tutulduğunu göstermektedir.

Rus basınında ise resmî açıklamaların ötesine geçen daha ihtiyatlı ve analitik yorumlar ortaya çıktı. Kommersant’ın siyasi yorumcusu Dmitriy Drize, Ratcliffe’in Moskova ziyaretinden hareketle aşırı iyimser sonuçlar çıkarmanın doğru olmayacağı görüşünü dile getirdi. Drize’nin değerlendirmesinde istihbarat servisleri arasındaki doğrudan temasların, özellikle iki nükleer güç arasındaki ilişkilerin ciddi biçimde bozulduğu dönemlerde, mutlaka siyasî yakınlaşmaya işaret etmediği vurgulanıyor. Aksine bu kanallar, tarafların birbirlerinin kırmızı çizgilerini anlamaları, kritik mesajları doğrudan iletmeleri ve yanlış hesaplamaların önüne geçmeleri için kullanılabilir.

Kommersant’ın yaklaşımı, ziyaretin Rusya’da nasıl okunduğunu anlamak bakımından özellikle önemlidir. Gazetenin yorumunda Moskova’daki temasların iyimser bir senaryoya işaret edebileceği ihtimali tümüyle dışlanmamakla birlikte, bunun daha sert bir stratejik pazarlık döneminin öncesinde karşılıklı sınırların teyit edilmesi anlamına gelebileceği de gündeme getiriliyor. Dolayısıyla Rus basınındaki esas soru, “Washington ile Moskova yeniden yakınlaşıyor mu?” şeklinde kurulmamaktadır. Daha isabetli soru, “Taraflar birbirlerine hangi mesajları ve hangi kırmızı çizgileri iletiyor?” biçiminde ortaya çıkmaktadır.

Ziyaretin Rus medyasında önemsenmesinin bir başka göstergesi ekonomik alanda görüldü. Rossiyskaya Gazeta, CIA Direktörünün Moskova’da bulunduğuna ilişkin haberlerin ardından Moskova Borsası endeksinin gün içinde yükselişini hızlandırdığını bildirdi. Piyasanın ilk tepkisi, ziyaretin en azından yatırımcıların bir bölümü tarafından ABD–Rusya ilişkilerindeki gerilimin sınırlanabileceğine dair ihtiyatlı bir işaret olarak algılandığını ortaya koydu. Fakat Kremlin’in birkaç saat sonra kullandığı ölçülü dil, piyasalardaki iyimser beklentinin siyasî düzeyde henüz karşılığının bulunmadığını gösterdi.

Ziyaretin zamanlaması da Rus yorumcular açısından önem taşıyor. Rossiyskaya Gazeta, CIA direktörlerinin Moskova’ya yaptığı önceki ziyaretleri hatırlatarak 2021 yılında dönemin CIA Direktörü William Burns’ün Moskova temaslarına dikkat çekti. Burns, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı geniş çaplı askerî harekâtından birkaç ay önce Moskova’ya gelmişti. 2022 yılında ise Burns ile Rusya Dış İstihbarat Servisi Başkanı Sergey Narışkin Ankara’da görüşmüştü. Ratcliffe’in 2026 ziyareti farklı bir uluslararası konjonktürde gerçekleşse de kurumsal yöntem benzerdir: olağan diplomatik kanalların taşıyamayacağı kadar hassas meselelerde istihbarat kurumları doğrudan iletişim mekanizmasına dönüşebilmektedir.

Buradan hareketle Ratcliffe’in Moskova ziyaretini bir “barış ziyareti” veya ABD–Rusya yakınlaşmasının başlangıcı şeklinde değerlendirmek şimdilik aşırı yorum olacaktır. TASS, RİA Novosti ve Rossiyskaya Gazeta’da yer alan Kremlin açıklamaları, Moskova’nın ziyarete olumlu fakat son derece kontrollü yaklaştığını göstermektedir. Kommersant’taki analizler ise temasın diplomatik iyimserlik kadar kriz yönetimi, caydırıcılık ve stratejik mesajlaşma çerçevesinde de okunması gerektiğine işaret etmektedir.

Rus devlet kaynakları ile Rus basınının ortaklaştığı temel nokta, iki ülke arasındaki ilişkinin ağır bir kriz içerisinde bulunmasına rağmen iletişim kanallarının bütünüyle kopmamış olmasıdır. Moskova açısından istihbarat diplomasisi, Washington ile siyasî uzlaşmanın alternatifi değildir; daha ziyade uzlaşmanın bulunmadığı bir ortamda stratejik belirsizliği yönetmenin aracıdır. İki nükleer güç arasındaki doğrudan iletişimin değeri de tam burada ortaya çıkmaktadır.

Ratcliffe’in Moskova’da hangi dosyaları masaya getirdiği henüz kamuoyuna açıklanmış değildir. Buna karşılık Rusya’nın ziyareti ele alış biçimi önemli bir ipucu sunuyor. Kremlin teması reddetmiyor, önemini küçümsemiyor, fakat ona siyasî bir normalleşme anlamı da yüklemiyor. Moskova’nın mesajı şimdilik açıktır: Washington ile konuşmak mümkündür; fakat konuşmak, anlaşmak anlamına gelmemektedir.

Rus devlet kaynaklarının ölçülü dili ile Kommersant gibi Rus basın kuruluşlarının ihtiyatlı analizleri yan yana okunduğunda Ratcliffe ziyareti, yeni bir “yumuşama” döneminden ziyade büyük güçler arasındaki stratejik risk yönetiminin ve sessiz diplomasinin yeniden görünür hâle gelmesi olarak değerlendirilebilir. Washington ile Moskova arasındaki siyasî mesafe devam ederken, iki tarafın birbirlerinin niyetlerini yanlış okuyabilecekleri kadar iletişimsiz kalmama iradesi, ziyaretin şimdilik en somut sonucu olarak görünmektedir.

#Rusya #ABD #CIA #JohnRatcliffe #Moskova

[turgay düğen @turgaydugen]

AB Türkistan'da her alanda daha etkin ve görünür olmaya devam ediyor. Orta Asya'ya dair pek çok çalışmada AB'den kısaca bahsedilir ve geçilirdi. Durum artık pek öyle değil

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

"Avrasya’nın Kapısında Sıkışan Dev: Hindistan’ın Orta Asya Jeopolitiğindeki Açmazı" https://t.co/mVrqz8KBgK

[Akademik Araştırma Enstitüsü @aaeorgtr]

Ukrayna'da Devlet ve Meşruiyet

🖋️ Sabahattin Can Ayeş(@CanAyes )- AAE Bilimsel Danışmanı

🔗https://t.co/bapDFr5KEB

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

Bakü’den Türkistan’a: Hazar’ın Yeni Siyasi Coğrafyası https://t.co/5fWzU2UmE4

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

İmparatorlukların Gölgesinde Egemenlik: 35. Yılında Ukrayna Gerçekten Bağımsız mı? https://t.co/z76Vw7lb6I

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

Kırgızistan Avrasya’nın Merkezinde: Bişkek’te ŞİÖ Zirvesi ve Dünya Göçebe Oyunları https://t.co/jcyq1Qh7sM

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

Azerbaycan-Özbekistan İş Birliği ve Orta Koridor’un Yükselişi https://t.co/mZFIsgPkgC

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

Sandığın Dışındaki Muhalefet: Yabloko ve Rusya’da Savaş Karşıtı Arayış
Rusya, 18–20 Eylül 2026 tarihlerinde gerçekleştirilecek 9. dönem Devlet Duması seçimlerine hazırlanıyor. Resmî seçim günü 20 Eylül olarak belirlenmiş olsa da oylama üç güne yayılacak. Seçim süreci ilk bakışta sürprize kapalı, sıkı biçimde denetlenen ve siyasal rekabet alanı önemli ölçüde daralmış bir kampanya görüntüsü veriyor. Buna karşılık Yabloko Partisi etrafında oluşan beklenmedik ilgi, bu kontrollü atmosfer içinde farklı bir siyasi hareketlilik yaratıyor. Ukrayna’daki savaşa açık biçimde karşı çıkan çizgisiyle öne çıkan Yabloko’nun seçimlere katılmasının engellenmesi, partiyi yalnızca bir muhalefet aktörü olmaktan çıkararak toplumun belirli kesimlerinde biriken hoşnutsuzluğun sembolik adreslerinden biri hâline getiriyor.
Yabloko’nun Rus muhalefet tarihi içerisindeki yeri, yaşanan gelişmeye ayrı bir anlam kazandırıyor. Putin döneminin en etkili muhalif figürlerinden biri hâline gelen Aleksey Navalnıy, siyasi hayatının erken döneminde Yabloko saflarında yer aldı. 2000 yılında partiye katılan Navalnıy, Moskova teşkilatında çeşitli görevler üstlendi ve partinin Federal Konseyi’nde yer aldı; ancak parti liderliği yapmadı ve 2007 yılında Yabloko’dan ihraç edildi. Bu tarihsel bağ, Yabloko’nun uzun yıllardır Rusya’daki liberal ve demokratik muhalefetin önemli siyasal adreslerinden biri olduğunu göstermesi bakımından dikkat çekici.
Partinin mevcut lideri Nikolay Rybakov, savaş karşıtı tutumunun yarattığı ilgiyle öne çıkıyor. Rybakov’a yöneltilen “Gerçekten savaşa karşı mısınız?” ya da dijital platformlara getirilen kısıtlamalara ilişkin sorular, Rus kamuoyunun belirli bir bölümünde savaşın, kamusal alan üzerindeki denetimin ve gündelik hayata yansıyan sınırlamaların daha görünür biçimde tartışılmaya başladığına işaret ediyor. Bu ilgi, Yabloko’nun mevcut seçim gücünden bağımsız olarak, siyasal sistem içerisinde temsil imkânı bulmakta zorlanan kimi toplumsal eğilimlerin kendilerine yeni semboller aradığını düşündürüyor.
Yabloko’nun 18–20 Eylül’de yapılacak Devlet Duması seçimlerinde oy pusulasında yer alamaması ve bu karara yönelik itirazının Rusya Yüksek Mahkemesi tarafından reddedilmesi, Rusya’da muhalefetin karşı karşıya bulunduğu yapısal sınırları yeniden gündeme taşıdı. Vladimir Putin döneminde farklı muhalif oluşumların benzer idari ve hukuki engellerle karşılaşmış olması, son gelişmenin münferit bir seçim tartışmasının ötesinde değerlendirilmesini gerekli kılıyor. Buradaki temel mesele yalnızca Yabloko’nun seçime katılıp katılamaması değil; savaş şartları altında siyasal temsil alanının ne ölçüde daraldığı ve farklı toplumsal taleplerin hangi kanallardan görünürlük kazanabildiğidir.
Yabloko’nun taşıdığı siyasi anlam tam da bu noktada belirginleşiyor. Parti, Rus siyasetinin ana güç dengelerini kısa vadede değiştirebilecek bir kapasiteye sahip olmasa dahi, savaş karşıtı söylemin kurumsal siyaset içerisinde hâlâ bir adres bulabildiğini gösteriyor. Rybakov’a gösterilen ilgi tek başına kitlesel bir siyasal dönüşümün habercisi olarak okunamaz; ancak savaşın uzaması, ekonomik ve toplumsal maliyetlerin ağırlaşması ve kamusal alan üzerindeki denetimin artmasıyla birlikte sessiz kalan toplumsal kesimlerde biriken rahatsızlığın işaretlerinden biri olarak dikkate alınmalıdır.
20 Eylül 2026’da tamamlanacak Devlet Duması seçimlerinin en dikkat çekici unsurlarından biri, seçim pusulasında yer almayacak bir partinin yarattığı siyasi yankı olabilir. Yabloko’nun seçim dışında bırakılması, partinin siyasal ağırlığını ortadan kaldırmaktan ziyade Rusya’da savaş, özgürlük ve siyasal temsil üzerine devam eden, ancak henüz örgütlü ve kitlesel bir biçime kavuşmamış tartışmaların görünür yüzlerinden biri hâline gelmesine yol açıyor.
Rusya’daki asıl mesele yalnızca seçimleri kimin kazanacağı değildir. Daha uzun vadeli soru, savaşın uzadığı bir Rusya’da mevcut siyasal mekanizmalar içerisinde temsil edilmekte zorlanan toplumsal hoşnutsuzluğun zamanla hangi siyasal biçime dönüşeceğidir.

#Rusya #Yabloko #RussianElections #RussianPolitics #RussianOpposition

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

“Kazakistan Seçimleri ve Yeni Devlet Mimarisi”
Kazakistan’da 23 Ağustos’ta gerçekleştirilecek milletvekili seçimleri, parlamentonun yeni bileşimini tayin edecek bir siyasi süreç olmanın çok ötesinde; son yıllarda sistematik biçimde inşa edilen yeni devlet mimarisinin toplumsal meşruiyetini, kurumsal dayanıklılığını ve siyasal karşılığını görünür kılacak tarihî bir eşik niteliği taşıyor. Sandıktan çıkacak irade, temsil mekanizmalarının yenilenmesi kadar, Kazakistan’ın devlet kapasitesinin hangi istikamette derinleşeceğine ve reform sürecinin toplum nezdinde nasıl karşılık bulduğuna ilişkin güçlü bir gösterge oluşturacaktır. Dolayısıyla 23 Ağustos, sıradan bir seçim takviminin parçası değil; devlet ile toplum arasındaki ilişkinin yeniden tarif edildiği uzun soluklu dönüşümün önemli merhalelerinden biri olarak değerlendirilmelidir.

Bağımsızlığın ardından Sayın Nursultan Nazarbayev döneminde egemen devlet yapısını tahkim eden Kazakistan, ekonomik kalkınma hamleleri, çok yönlü dış politika anlayışı ve merkezî devlet kapasitesinin güçlendirilmesi sayesinde Avrasya’nın en istikrarlı siyasi yapılarından birini meydana getirdi. Kurucu dönemin oluşturduğu kurumsal zemin, bugün Sayın Kasım Cömert Tokayev liderliğinde yeni şartlara uyarlanmakta; devletin sürekliliğini koruyan fakat yönetim anlayışını çağın ihtiyaçlarına göre yeniden düzenleyen farklı bir siyasi safhaya taşınmaktadır. 2022 yılında yaşanan ağır toplumsal ve siyasi sınamalar sonrasında başlatılan anayasal ve kurumsal reformlar, Kazak devletinin krizlere geçici tedbirlerle karşılık veren bir yönetim anlayışından ziyade, sistemin yapısal sorunlarını yeniden ele alan daha kapsamlı bir devlet aklı geliştirdiğini göstermektedir.

Anayasal çerçevenin yeniden düzenlenmesi, parlamenter temsil mekanizmalarının güçlendirilmesi, karar alma süreçlerinde kurumsal dengenin gözetilmesi ve yönetimin toplumsal taleplere karşı daha geçirgen hâle getirilmesi, Kazakistan’ın siyasal modernleşme arayışının temel sütunlarını oluşturmaktadır. Sayın Kasım Cömert Tokayev’in “Yeni Kazakistan” kavramsallaştırması da söz konusu dönüşümün siyasi ifadesi olarak öne çıkmaktadır. Söz konusu yaklaşım, devlet geleneğini tasfiye eden radikal bir kopuştan çok, süreklilik ile yenilenme arasında hassas bir denge kurmayı hedefleyen tedricî bir reform anlayışına dayanmaktadır. İstikrarın korunması ile siyasal kurumların yeniden yapılandırılması arasında kurulmaya çalışılan denge, Kazakistan’ın gelecekteki yönetim modelinin karakterini belirleyecek temel meselelerden biridir.

Kazakistan’daki dönüşümün etkileri ��lke sınırlarıyla sınırlı değildir. Rusya, Çin, Türk Dünyası ve Orta Asya jeopolitiğinin kesişme noktasında yer alan Kazakistan; sahip olduğu coğrafi büyüklük, enerji kaynakları, ulaştırma koridorları ve diplomatik ağırlık nedeniyle Avrasya güvenlik mimarisinin temel aktörlerinden biridir. Astana’nın siyasi istikrarını muhafaza etmesi, devlet kurumlarının öngörülebilirliğini güçlendirmesi ve dış politikadaki denge kapasitesini sürdürmesi; Orta Asya’nın istikrarından Türk Devletleri Teşkilatı’nın geleceğine, Çin’in batıya açılan ekonomik hatlarından Rusya’nın güney çevresindeki stratejik dengelere kadar geniş bir sahada doğrudan sonuçlar üretmektedir. Kazakistan’daki kurumsal istikrar, dolayısıyla ulusal ölçekte bir yönetim meselesi olmaktan çıkarak Avrasya’nın genel güç dengesi içerisinde stratejik bir değer kazanmaktadır.

23 Ağustos milletvekili seçimlerini anlamlı kılan temel husus da tam olarak burada ortaya çıkmaktadır. Seçimler, parlamenter temsilin yenilenmesinden ibaret görülmemeli; Kazak devletinin bağımsızlık sonrasında oluşturduğu kurumsal birikimin yeni şartlar altında nasıl yeniden üretildiğini, reform iradesinin ne ölçüde toplumsal karşılık bulduğunu ve Astana’nın gelecekte nasıl bir devlet modeli inşa etmeyi hedeflediğini gösteren önemli bir siyasi merhale olarak okunmalıdır. Kazakistan’ın önündeki asıl mesele, istikrar ile değişim arasında tercih yapmak değil; değişimi istikrarın kaynağına, kurumsal sürekliliği ise yenilenmenin taşıyıcısına dönüştürebilmektir. 23 Ağustos seçimleri, tam da böylesi bir devlet tasavvurunun siyasal ve toplumsal ölçekte sınanacağı önemli bir eşik olacaktır.

#Kazakistan #Tokayev #Kazakhstan #CentralAsia #TürkDünyası

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

Ufa: Rusya’nın Enerji Güvenliğinin Yeni Sınırı https://t.co/7N7ipbXzmc

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

Batı’dan Doğu’ya Rusya: Enerjinin Çizdiği Yeni Harita https://t.co/Bsyw4LRNfY

[Sabahattin Can AYEŞ @CanAyes]

https://t.co/QD5dFtZQjO