Usukhuu

Education Policy | Political Science
BA, MEdSt, and PhD candidate
@num_edu 🇲🇳 | @UQ_News & @QUT 🇦🇺

[Usukhuu @ChUsukhbold]

“I didn't have time to write a short letter, so I wrote a long one instead.” ― Mark Twain

[Ганзоригийн Лувсанжамц @LuvsanjamtsGanz]

Сүүлийн хэд хоногийн хугацаанд улс төрийн хүрээнд болж байгаа үйл явцын талаар улс орон даяараа нүд чих тавин анхааралтай ажиглацгааж байна. Нэр бүхий улс төрчид, улс төрийн нам, намын бүлгүүд, мэргэжлийн экспертүүд болон миний талаар ч нэлээдгүй олон мэдээллүүд гарч байгааг та бүхэн анзаарч байгаа болов уу.
Худал зүйл худал л байдаг. Иймэрхүү зүйлд ач холбогдол өгөлгүй урдах ажлаа хийх нь зөв гэж боддог учраас сүүлийн өдрүүдэд 2026 оны төсвийн тухай хуульд өгөх зарчмын зөрүүтэй саналууд дээрээ төвлөрөн ажиллаж байна. Гэхдээ зарим зүйл дээр тайлбар, мэдээлэл өгөх шаардлагатай санагдсан тул та бүхэнд зориулан үүнийг бичиж байна.

Бага хурлын гишүүн.
Монгол ардын намын бага хурал 2025 оны 9 дүгээр сарын 24-ны өдрөөс эхлэн шөнөжин хуралдаж удаах өглөө нь шийдвэрээ гарган намын даргаа сонгож, их хурлынхаа товыг тогтсон. Миний бие бага хурлын гишүүний батламжаа гард��н авч анх удаагаа саналын эрхтэйгээр энэхүү хуралд оролцсон. Бага хурлын гишүүний хувиар хоёр нэр дэвшигчийн илтгэл болон асуултад хэрхэн хариулж байгааг анхааралтай сонсож, өөрийн шийдвэрийг гаргасан. Одоо ч энэ шийдвэртээ бат итгэлтэй байна.

Итгэл.
2026 оныг Засгийн Газар “Боловсролыг дэмжих жил” болгон зарласан. Энэ бол нэр төдий уриа биш, харин бодлого, төсөв, шийдвэр бүртээ боловсролын салбарт илүү анхаарна гэсэн итгэл, амлалт байх ёстой. Гэвч ирэх оны төсөвт энэ салбарыг бодитоор дэмжиж байна гэж хэлэхүйц зүйлс тод харагдахгүй байна.
Хамгийн э��гийн жишээ гэвэл, Азийн хөгжлийн банкны зээлээр барихаар төлөвлөсөн 41 сургууль, цэцэрлэгийн байршлыг судалгаанд үндэслээгүй, бодит хэрэгцээ шаардлагад нийцүүлээгүй байгаа нь харамсалтай. Энэ 41 барилга бол өнөөдөр нэ�� тэргүүнд шаардлагатай байгаа боловсролын барилга байгууламжийн 20 гаруй хувь юм. Салбарын яам судалгаагаа гүнзгийрүүлж, шийдвэр гаргахдаа илүү нямбай, үр дүнд суурилсан байх ёстой.
Түүнчлэн төрийн өмчит үйлдвэрийн газруудыг дахин зохион байгуулах, зардлыг хэмнэх байдлаар төсөвт дарамт учруулахгүйгээр эмч, багш нарын цалинг нэмэх боломж байгаа талаар байнгын хорооны хурал дээр хэлж, санал оруулсан боловч засгийн газрын зүгээс цалин нэмэх боломжгүй гэсэн хариу өгч байсан. Гэвч хэсэгхэн хугацааны дараа тэвчиж болох зардлаа танаад нэмэх боломжтой юм ��айна аа гэж байгаа нь зарчимгүй байгаагийн илрэл. Засгийн газар багш, эмч нарыг ажил хаятал нь зовоож болохгүй. Тэтгэврийн хувьд ч бас адил.
Хойд хормойгоороо урд хормойгоо нөхдөг энэ аргаасаа бид одоо л салахгүй бол энэ чөтгөрийн тойргоос хэзээ ч гарч чадахгүй. Засгийн газар өөрөө манлайлж бодлогын өөрчлөлт хийх ёстой. ��ийм ч үүрэгтэй. Салбар бүрийг хооронд нь талцуулах, хэн нь илүү чухал вэ, аль салбар нь илүү вэ гэдэг уралдаан өрнүүлж болохгүй. Бүх салбар чухал.

Гарын үсэг.
Засгийн газрыг огцруулах өргөдөлд гарын үсэг цуглуулж эхэлсэн цагаас эхлэн талуудын байр суурийг анхааралтай ажиглаж, хувь хүний хувьд, Монгол Улсын Их хурлын гишүүний хувьд ямар байр суурьтай байх ёстой талаар тунгаан бодсоны эцэст өөрийн шийдвэрээ гаргаж нэгдсэн. Бид аливаа асуудлыг хүний нэр, албан тушаал дээр төвлөрч бус, тогтолцоо талаас нь том зургаар харах ёстой.
Засгийн газрын үүрэг бол ��эмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэхэд чиглэдэг. Гэм буруутай эсэхийг зөвхөн шүүх л тогтооно. Хэн ч шүүхийн өмнөөс, тэр дундаа ямар ч сайд, их хурлын гишүүн аливаа хүнийг хэвлэл мэдээллээр “гэмт хэрэгтэн” болгон зарлах эрхгүй. Үнэндээ хууль зүйн сайд мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцох ямар ч эрхгүй шүү дээ. Мөн баримт, мэдээллийг зөвхөн өөрт ашигтай үед ил болгох нь нийгмийн итгэлийг эвддэг. Хууль бус зүйл байгааг олж мэдсэн бол түүнийг “ашиглах” бус харин хуулийн байгууллагад нь өгөх ёстой. Хэрвээ ийм зарчимгүй хандлага хэвшвэл нийгэм нийтээрээ хүн дээр төвлөрсөн болж тогтолцоонд итгэх итгэлгүй болох аюултай. Хууль бус хүн засагладаг улс болно гэсэн үг.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

Яагаад гэвэл 90-ээд оноос өмнө цалин хангамж, нэр хүнд сайтай байсныг 90 он гараад багш шиг хэрэггүй мэргэжил байхгүй болгосон шдээ. Одоо ингээд горыг нь амсаж эхэлж байна. Асуудал системтэйгээр үүссэн учраас "шархны лент" наагаад шийдэгдэхгүй. Системтэй шинэчлэл хэрэгтэй.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

Энэ гэнэт гарсан асуудал биш шүү дээ. Багш нарын мэргэжлийн нэр хүнд, цалин хангамжийг системтэйгээр унагасаар сүүлдээ багш хийх хүнгүй болж бна. Тэгээд уянгын халилаар асуудал шийдэх гэж үзнэ. Одоо 90-ээд оноос өмнө бэлдсэн багш нар үндсэндээ дуусч бна, шинэ багш байхгүй.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

Нийслэлд нийтдээ 1600 гаруй багш шаардлагатай. Гэтэл манай бодлого тодорхойлогчид ярьж байгаа нь энэ. Яг яая гээд байгаа гэсэн үг вэ?

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@ob2133 @naranbayarp Төрийн хулгайтай тэмцвэл ямар вэ? Монгол мөнгөгүй улс биш шүү. Зүгээр л улс төрчдийн хулгай, дээрэм нүүрлэсэн улс. Багшийн цалин ярих болгонд ядуу зүдүүгээ гайхна, тэгснээ бүгдээрээ тэнэг баян.
Нөгөө талаас хувийн сургуулиудад хэт их мөнгө төвлөрч бгаг юу гэх вэ?

[Usukhuu @ChUsukhbold]

Гэхдээ Оркоог Наранбаяр өөрөө хөлсөлсөн байвал яах уу?
Маш сонирхолтой 😅

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@batengineer Баруун гэж аль улс билээ?
Австралид лав заавал initial teacher education буюу багш бэлдэх сургууль төгссөн хүн багшилдаг шүү. Ихэнх нь Bachelor of Education -тэй. Яахав өөр мэргэжлийн хүн бол тухайн мэргэжилээрээ 2 жил багшийн мастер хийсэн хүмүүс бдаг.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@manglaibaatar Багш нарын чанар тааруу байгаа нь багш нарын буруу биш манай улсын багш бэлдэх тогтолцоо тааруу, багшийн цалин хангамж, нэр хүнд муутай шууд холбоотой байх.

Энэ сургалт бол шинэ юм биш гэхдээ 45 хоног гэдэгтэй санал нийлэхгүй, ядаж 1 жил, түүн дотроо 2 сарын дадлага багтах.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

Ньютон, Эйнштейн гэх мэт "мэргэжил��энүүд" маш муу багш нар байсан юм гэдэг. 45 хоног манай яамны сургалтанд суучихсан байсан бол мундаг багш болчихгүй юу.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@enkhzulorgodol @naranbayarp туршилт нь өөр газар туршигдаад үр дүн нь гарчихсан бол заавал дахиж алдах хэрэггүй байдаг шүү уг нь.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

Нийгмийн хөгжлийн тэргүүлэх салбарыг 45 хоногийн сургалтанд суусан нөхдүүд авч явна л гэнэ дээ. Уг нь урагшилах ёстой байтал улам л хойшоо алхаад байдаг.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@enkhzulorgodol @naranbayarp тэр туршиж буй хувилбар нь урт, дунд хугацаандаа бүр илүү хортой ш дээ.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@enkhzulorgodol @naranbayarp ямар юмны инновац байхав дээ. Энд тэнд баахан л хэрэглэдэг, үр дүн багатай, арга ядсан л юм шүү дээ. Alternative teacher certification, fast-track licensure ��тэр гээд хайгаад үзээрэй.
Багш дутагдалд орсон суурь шалтгааныг шийдэх ёстойгоос биш энэ мэт аргацаасан юмнууд ч дээ.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@xaapaaxan Хотод сургуулиуд хамран сургах тойргоороо л сурна гэдэг болжээ. Гэтэл хотын нэг сургууль нь 610 хүүхдийн байранд 2500 хүүхэдтэй, нэг ангид 50-60 орчим хүүхэд сууна ч гэх шиг. Тэгснээ нэг сургууль нь 3 өөр газар хичээллэж бга ч гэх шиг. Үнэхээр бодит байдал нь хол бнаа.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@MRGANTULGA @lobdooo @amaraaliberty Хичнээн гаалийн татвар тэглэсэн ч хятад үнэгүй эсвэл ашиггүй өгөөгүй л байлгүй дээ. Хятад бараа дамлаж зараад өлсгөлөнгөөс хэлтэрсэн гэлтэй биш ккк

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@MRGANTULGA @lobdooo @amaraaliberty Гэхдээ бид нар 30 жилийн өмнөх юм ярьж байгаа ш дээ. Одоогийн өнцгөөс биш. 30 жилийн өмнө бол байсан үйлдвэрлэлээ бүгдийг устгаад, улсаараа хятад, хямд барааны ганзагачид л болсышдээ. Зөв стратеги бсан уу тэ?

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@MRGANTULGA @lobdooo @amaraaliberty Ганц уул уурхайгаараа л мөнгө олоод уу?

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@MunkhjinGG @lobdooo @amaraaliberty Худалдаа гэдэг чинь ядаж 2 талт байх ёсгүй юм уу. Ганцхан чигт бол чөлөөт худалдан авалт л болышдээ.

[Usukhuu @ChUsukhbold]

@lobdooo @amaraaliberty Үндэсний үйлдвэрлэл хөгжөөгүй, өөрсдөө юм хийж сураагүй, бүтэн импортоос хамааралтай эдийн засагтай болсон нь үүнээс үүдэлтэй байх магадлал байх уу?

[саванчин Тарзаан (War & Geopolitics OSINT) @XacapTugch]

Дунд сургууль төгссөн манай ангийн хүүхдүүдээс 7 нь багш мэргэжил сонгож, эдүүгээ түмний хүүхдийг сурган, хүмүүжүүлж л явна.
За тэгээд өчигдөр ангийн цахим групп-т ��йм яриа өрнөв. Ер нь хөдөөний дунд сургуулийн хүүхдүүдэд ангийн хүүхэд гэж нэг тийм онцгой харилцаа байдаг нь бидэнд ч байгаад л байгаа юм.
15 жилээс доошгүй жил ажилласан багшийн 1 хүүхдийг дотоодын их сургуульд Засгаас заасан тодорхой мэргэжлээр суралцвал Засгийн газраас сургалтыг төлбөрийг100 хувь даах шийдвэр өнгөрсөн жил гарсан гэнэ. Тэр ёсоор манай ангийн 2 хүүхдийн хүүхдүүд ЭЕШ-т бэлтгэн өнөөх ангиудад нь элсэж. Гэтэл Засгийн газар сургалтыг төлбөрийг нь төлөөгүй байна. Тэгээд өчигдөр манай ангийн зарим хүүхдүүд сургалтын төлбөрийн эрэлд гарчээ.
ШУТИС-ийн 1 кредит цаг 175.000, 25 кредит хагас жил үзнэ гээд 4.250.000 төгрөг болсон гэнэ дээ. Цахимжилтын буянаар төлбөр төлөөгүй тохиолдолд суралцах боломжгүй болж. Нэг хүүхэд нь энэ зун Солонгост ирж цайны газарт угаагч хийж 5 сая төгрөгтэй болсон тул сургалтын төлбөрийг хувиасаа төлж чадсан байна. Түүнийг цайны газарт ажиллаж байхад нь эргэж очиход Тэргүүний багш хүн өдөржин усны гуталтай байсаар хоолой нь өвдсөн, халуун ууранд гарын шууг түлчихсэн тун ч өрөвдмөөр байсаныг хэлэх учиртай болов уу.
Уг нь хүүхдийн сургалтын төлбөрөө Засгийн газраас төлүүлэх болсонд олон багш нар баяралж байсан гэнээ , гэтэл бодит байдал дээр худал болсон яахуу гэсэн хүмүүс. Боловсролын сайд
@naranbayarp та нэг хариу өгнө үү дээ.
Энэ бол Хөвсгөл аймагт болж буй тодорхой баримттай үйл явдал шүү?
@Aldar51 багштаан ийм явдал болсон юм уу?
За тэгээд энэ жил хүүхэд нь Их сургуульд орж буй Багш нар мэдээллээ хуваалцна уу.