Exposer (አጋላጭ)

Exposing Fake Information‼️

#FakeNews is false or misleading info presented as news. It often has the aim of damaging the reputation of a person or entity.

[Inform Africa @Inform_Africa]

@HaqCheck has officially joined the ranks of globally recognized fact-checking organizations as a Verified Signatory of the IFCN @factchecknet Code of Principles, a major milestone in its mission to strengthen information integrity in Ethiopia and beyond. https://t.co/CKVvzA2mbT

[HaqCheck @HaqCheck]

✅ HaqCheck is now an @factchecknet Verified Signatory!

We're proud to announce that HaqCheck, a fact-checking initiative by @Inform_Africa, has officially joined the International Fact-Checking Network (IFCN) as a Verified Signatory to its Code of Principles.

This recognition reaffirms our long-standing commitment to nonpartisanship, transparency, and accountability in combating misinformation and promoting information integrity in Ethiopia and beyond.

We extend our heartfelt thanks to our partners and to all current and former HaqCheck team members whose dedication and professionalism made this possible.

A special thank you to @kir_haqcheck and @mulugetaermias1 for their consistency and invaluable contributions throughout this journey.

Joining the IFCN community marks a new chapter for HaqCheck — one of deeper collaboration, shared learning, and global engagement in the fight for truth.

🌍 Read more: https://t.co/xU2aLonsp0

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#FactCheck ፕሬዝደንት ዶናልድ ትረምፕ ስለ ጠ/ሚር አብይ አህመድ የተናገሩት ነው ተብሎ የተሰራጨው ቪድዮ በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (AI) የተቀናበረ ነው

/ኢ��ዮጵያ ቼክ/- በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (AI) አማካኝነት እየተቀናበሩ በዋነኝነት ማህበራዊ ሚድያ ላይ የሚሰራጩ መረጃዎች ቁጥር እጅግ ከፍተኛ በሆነ ደረጃ እየጨመረ ይገኛል።

እነዚህ በረቀቀ መልኩ በቪድዮ፣ በድምፅ እና በምስል ተቀናብረው የሚቀርቡ ስራዎች አንዳንዶቹ ለቀልድ/ስላቅ ተብለው የሚሰሩ ቢሆንም አንዳንዶቹ ሆን ተብሎ ሰዎችን ለማሳሳት እና በዛውም እንደ ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ያሉ ጥቅሞች ለማግኘት ��ልመው የሚሰራጩ ናቸው።

ከዚህ ጋር ተያይዞ ባለፉት ጥቂት ቀናት የአሜሪካው ፕሬዝደንት ዶናልድ ትረምፕ ኢትዮጵያን እና ጠ/ሚር አብይ አህመድን በተመለከተ ተናግረውታል የተባለ ቪድዮ እየተሰራጨ መሆኑን ተመልክተናል።

የ46 ሰከንድ ርዝመት ያለው ቪድዮ ላይ ትረምፕ "ኢትዮጵያውያን እንኳን ደስ አላችሁ... [በጠ/ሚር አብይ] ላይ እንተማመናለን። የተጀመሩትን በማፋጠን እና በትናንሽ እና መለስተኛ ዘርፎች ላይ ዜጎች ተጠቃሚ እንዲሆኑ አድርገዋል። በዶ/ር አብይ አህመድ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግስት በተለይ በጭስ አልባ ኢንደስትሪው ዘርፍ የሚያስገርም ስራ እየሰራ ነው። ቆንጆ እና ንፁህ ሀገር እየመሩ ያሉ መሪ ናቸው" ሲሉ ይደመጣል (��ንክ: https://t.co/QB7TKRLJMQ)

ቪድዮውን ፌስቡክ ላይ ካጋሩት መሀል 'Qabsaawa Finfinnee' የተባለ ከ61 ሺህ በላይ ተከታታዮች ያሉት የፌስቡክ ገፅ ይገኝበታል። ይህ የፌስቡክ ማረጋገጫ (blue badge) ያለው ገፅ ያሰራጨው ቪድዮ ከ400 በላይ ግብረ መልስ ያገኘ ሲሆን ከ8,500 በላይ ሰዎች ተመልክተውታል።

ኢትዮጵያ ቼክ የቪድዮውን ትክክለኛነት በተመለከተ በርካታ ጥያቄዎች ከተከታታዮቹ ደርሰውታል።

በዚህ ቪድዮ ዙርያ ባደረግነው ማጣራት ፕሬዝደንት ዶናልድ ትረምፕ ይህንን ንግግር በፍፁም እንዳላደረጉ እና ቪድዮው ከትክክለኛ ንግግድ ተወስዶ፣ ድምፁም በቅንብር እንዲገባ ተደርጎ የተመረተ ቪድዮ መሆኑን መመልከት ችለናል።

ትክክለኛው ቪድዮ የዛሬ ስምንት ወር ገደማ አንድ አውሮፕላን እና ሄሊኮፕተር ዋሽንግተን አቅራቢያ ተጋጭተው የበርካቶች ህይወት ካለፈ በኋላ የአሜሪካው ፕሬዝደንት ከሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ የተወሰደ ነው (ሊ��ክ: https://t.co/bxETh8w8XK)

እዚህ ቪድዮ ላይ ፕሬዝደንቱ ስለ ኢትዮጵያም ሆነ ስለ ጠ/ሚር አብይ አህመድ ሲናገሩ አይሰማም። በተጨማሪም በርካታ የድረ-ገፅ አሰሳ ያደረግን ሲሆን ፕሬዝደንት ትረምፕ ይህን ንግግር እንዳደረጉ የሚያስረዳ አንድም መረጃ አልተገኘም።

በቅንብር ተሰርተው የሚሰራጩ መረጃዎች ለሀሰተኛ መረጃ ስለሚያጋልጡን ጥንቃቄ አይለየን።

ኢትዮጵያ ቼክ!

[U.S. Embassy Addis @USEmbassyAddis]

.@UNmigration

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#EthiopiaCheck Explainer

በኦንላይን የሚፈፀሙ የማጭበርበር ድርጊቶች (online scams) እየጨመሩ ይገኛሉ። ለእንዲህ አይነት ድርጊቶች እንዳንጋለጥ እነዚህን ነጥቦች ልብ እንበል:

#MediaLiteracy

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#FactCheck: Did Former President Mengistu Hailemariam Owned an Aircraft?

Ethiopia Check – Today, several state media outlets reported that a DHC-5 (Buffalo) aircraft, once used by former Ethiopian President Col. Mengistu Hailemariam, has been restored and is now airworthy again after 37 years, thanks to the efforts of Ethiopian Air Force technicians.

However, in their coverage, these media repeatedly referred to it as “Mengistu Hailemariam’s aircraft,” which led many people to ask: “Did Col. Mengistu have his own personal (presidential) airplane?”

Ethiopia Check investigated this claim by consulting a historian and Ethiopian Airlines officials.

“It’s true that the phrase ‘Mengistu Hailemariam’s aircraft’ was used by government media,” said the historian. “But this is misleading, because Col. Mengistu did not personally own or exclusively use the aircraft. Like current leaders, he used aircraft operated by Ethiopian Airlines when he traveled abroad.”

An Ethiopian Airlines official also clarified via a written statement sent to Meseret Media: “This is a DHC 5 aircraft. During Col. Mengistu's time, Ethiopian Airlines used to operate them. But they were disposed right away.”

Based on these statements, Ethiopia Check has found the description used by state media — “Mengistu Hailemariam’s aircraft” — to be misleading.

The historian added: “Instead of calling it ‘Mengistu’s aircraft,’ it would have been more accurate to say ‘an aircraft used by the former president,’ which was property of Ethiopian Airlines.”

Ethiopia Check
#FactsMatter

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#ማብራርያ #EthiopiaCheck

ሀሠተኛ መረጃ ዜጎች በእውቀት ላይ የተመሰረቱ ወሳኔዎችን የመወሰን አቅማቸውን በማቀጨጭ የዕለት ከዕለት እንቅስቃሴያቸውን ያዛባል፤ በአካባቢያዊ እና ሀገር አቀፍ ምርጫዎች በሚኖራቸው ተሳትፎ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ያሳርፋል እንዲሁም በማህበረሰቦች መካከል መከፋፈልን እና መካረርን በማስፋት ለግጭት በር ይከፍታል።

በዜጎች የዕለት ከዕለት እንቅስቃሴ እና በማህበረሰቦች መስተጋብር ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ የሚያሳድረውን የሀሠተኛ መረጃ ስርጭትን ለመግታት እንደ ኢትዮዽያ ቼክ የመሳሰሉ የመረጃ አጣሪዎች (fact-checkers) ጥረት የሚያደርጉ ቢሆንም ችግሩ የሚያስከትለውን ጉዳት ለመቀነስ እንዲሁም ዘለቄታዊ መፍትሄ ለመስጠት የሲቪክ ድርጅቶች፣ የማህበረሰብ ትስስር ፕላትፎርሞች እና መንግስት ተቀናጅተው የበኩላቸውን ሚና ሊወጡ ይገባል።

ዜጎች ስለሚዲያ እና ስለመረጃ ያላቸውን ንቃት እና ግንዛቤ ማሳደግ (media and information literacy) ሀሠተኛ መረጃ የሚያስከትለውን ዘርፈ ብዙ ጉዳት ለመግታት አይነተኛ መፍትሄ ነው። ንቃት እና ግንዛቤ ያላቸው ዜጎች ትክክለኛ መረጃ ከየት ማግኘት እንዳለባቸው ያውቃሉ። ለሀሠተኛ መረጃ ��ላቸውን ተጋላጭነት ይቀንሳሉ። ይህም በእውቀት ላይ የተመሰረት ውሳኔ እንዲወስኑ ያስችላቸዋል። በዚህ ረገድ የሲቪክ ድርጅቶች ጉልህ ሚና መጫዎት ይችላሉ።

የሲቪክ ድርጅቶች የተለያዩ ስልቶችን በመድፍ እና ከተቋማት ጋር በመቀናጀት ዜጎችን የማንቃት እና የማስተማር ስራ መከወን እንዲሁም ሀሠተኛ መረጃን የተመለከቱ ይዘቶች በስርዐተ-ትምህርት ውስጥ እንዲካተት ግፊት በማድረግ፣ የነቃና ግንዛቤ ያለው ትውልድ እንዲፈጥር የበኩላቸውን ሚና መወጣት ይጠበቅባቸዋል።

ፊንላንድ እ.አ.አ ከ2014 ጀምሮ ሀሠተኛ መረጃን የተመለከቱ ይዘቶችን በስርዐተ-ትምህርቷ በማካተት እና የተቀናጀ የንቃትና የግንዛቤ ዘመቻዎችን በማካሄዷ፣ የሀሠተኛ መረጃ ተጽዕኖን መቋቋም ረገድ በብዙዎች በምሳሌነት ትጠቀሳለች።

በሌላ በኩል እንደ ፌስቡክ፣ ጉግል፣ ቴሌግራም እና ትዊተርን የመሳሰሉ የማህበራዊ ትስስር ፕላትፎርሞች የሀሠተኛ መረጃ ስርጭትን ለመግታት ከፍተኛ አቅም እንዳላቸው ይታወቃል። በኢትዮጵያ ህግም ያስገድዳቸዋል።

እነዚህን ፕላትፎርሞች ትክክለኛ መረጃ የሚያሰራጩ ገጾችና ቻነሎች በቅድሚያ የመታየት ዕድል እንዲያገኙ በማስቻል፤ ዜጎች ሀሠተኛ መረጃን ሪፖርት የሚያደርጉበትን አ���ሄድ ቀላል እና በሚረዱት ቋንቋ እንዲሆኑ በማድረግ እንዲሁም ሪፖርቶችን እና ይዘቶችን የሚከታተሉ በቂ ባለሙያዎችን በመመደብ የሀሠተኛ መረጃ ስርጭት እንዲቀንስ ሀላፊነታቸውን መወጣት ይጠበቅባቸዋል።

በተመሳሳይ ሚዲያዎች በተቋማቸው ውስጥ መረጃ የሚያጣራ ክፍል በማቋቋም እና ጋዜጠኞቻቸው ስለመረጃ ማጣራት ሂደት በቂ እውቀት እንዲኖራቸው በማሰልጠን ሀሠተኛ መረጃ የሚደርሰውን ጉዳት ለመቀነስ በሚደረገው ጥረት የበኩላቸውን መወጣት ይችላሉ።

መንግስት የሀሰተኛ መረጃ እና የጥላቻ ንግግርን ለመከላከል የወጣውን ህግ በአግባቡ እንዲፈጸም የማድረግ ሀላፊነት ያለበት ሲሆን፣ ከሲቪክ ድርጅቶች ጋር በመተባበር ዜግች ስለሚዲያ እና መረጃ በቂ ንቃትና ግንዛቤ እንዲኖራቸው ማገዝ ይጠበቅበታል። በተጨማሪም የማህበራዊ ትስስር ፕላትፎርሞች የሀገሪቱን ህግ ስለማክበራቸው መቆጣጠር ይገባዋል።

የመረጃ አጣሪዎች፣ የሲቪክ ድርጅቶች፣ የማህበራዊ ትስስር ፕላትፎርሞች እና መንግስት የሀሠተኛ መረጃ ስርጭትን ለመግታት ሀላፊነታቸው ከተወጡ ለውጥ ማምጣት ይቻላል።

ዜጎችም ስለሚዲያ እና መረጃ ያለቸውን ግንዛቤ በማሳደግ እንዲሁም ህግ በማክበር የራሳቸውን አስተዋጽዖ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል።

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

ንግድ ባንክ በመንግስት ብድር ዙርያ የሰጠው ማስተባበያ አሳሳች ነው

ኢትዮጵያ ቼክ--- የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከትናንት በስቲያ በሰጠው መግለጫው ባንኩ "ለመንግስት አንድም ብር አበድሮ አያውቅም" በማለት አስታውቋል።

"የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በዚህ በጀት ዓመትም ሆነ ከዚያ በፊት አንድም ብር ለመንግስት በቀጥታ አበድሮ አያውቅም" ያለው ባንኩ መንግስት ከሀገር ውስጥ የንግድ ባንኮች፣ ማለትም በብሔራዊ ባንክ በኩል ለሽያጭ ከሚቀርበው የግምጃ ቤት ሰነድ ግዢ ውጪ በቀጥታ የመበደር አሰራርም ሆነ ልምድ የለውም ብሏል።

ባንኩ ማብራርያውን የሰጠው ሪፖርተር ጋዜጣ ባሳለፍነው እሁድ "መ���ግስት ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የተበደረው አንድ ትሪሊየን ብር እዳ እንዳለበት ተገለፀ" በሚል ለሰራው ዘገባ ነው።

ሪፖርተር በዘገባው ባንኩ የ2017 የበጀት አመት የስምንት ወራት የስራ አፈፃፀሙን ለህዝብ ተወካዮች ምክ�� ቤት የመንግስት ልማት ድርጅቶች ቋሚ ኮሚቴ ባቀረበበት ወቅት ባንኩ በአጠቃላይ ካለው የብድር ክምችት አንድ ትሪሊየን ብር እዳ የመንግስት መሆኑ መገለፁን ጠቅሷል።

ንግድ ባንክ ለዚህ የሰጠው ማስተባበያ ዋና መሰረት "የመንግስት የልማት ድርጅቶች ዕዳ መንግስት በቀጥታ ራሱ የተበደረው የመንግስት ዕዳ ሳይሆን የተለያዩ እንደ ባንካችን ያሉ የመንግስት የልማት ድርጅቶች የተበደሩት ዕዳ ነው" የሚል ነው።

ኢትዮጵያ ቼክ በዚህ ዙርያ አንድ የምጣኔ ባለሙያ እና ሌላ የባንክ ባለሙያ ያነጋገረ ሲሆን ሁለቱም የመንግስት የልማት ድርጅቶች እዳ የመንግስት እዳ መሆኑን ጠቅሰው የንግድ ባንክ ማስተባበያ ውሀ እንደማይቋጥር አስረድተዋል።

"ትርፍ ሲያተርፉ የመንግስት ተቋማት እንዳተረፉ የሚነገርላቸው፣ መንግስት የቦርድ አባላት የሚሾምላቸው እና መንግስት በአብዛኛው በባለከፍተኛ ድርሻነት የሚያንቀሳቅሳቸውን እነዚህ የልማት ድርጅቶች በብድር ጉዳይ ላይ ብቻ ለይቶ የመንግስት አይደሉም ማለት ትክክል አይደለም፣ አሳሳችም ነው" ያሉት የምጣኔ ባለሙያው የንግድ ባንክ መግለጫ ብዙ የኢኮኖሚ ባለሙያዎችን ግር እንዳሰኘ ለኢትዮጵያ ቼክ ጠቁመዋል።

የባንክ ባለሙያው በዚህ ተስማምተው "እነዚህ የልማት ድርጅቶች ሲያተርፉ መንግስት ይጠቀማል፣ ሲከስሩ ይጎዳል። የመንግስት የልማት ድርጅቶች የሚለው ከ��ያሜው ጀምሮ የሚያሳየው የመንግስት መሆናቸውን ነው" በማለት አስተያየታቸውን አጋርተዋል።

የባንክ ባለሙያው አክለውም በቅርቡ የልማት ድርጅቶችን የተከማቸ ብድር ለማቅለል በርካታ ቢልየን ብር ቦንድ ለህዝብ ለመሸጥ የታሰበው የመንግስት ተቋማት ስለሆኑ እንጂ የግል ቢሆኑ ይህን ማድረግ እንደማይታሰብ ጠቁመዋል።

በእነዚህ ሙያዊ አስተያየቶች ላይ ተመስርተን የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ያወጣው መግለጫ አሳሳች መሆኑን ለማየት ችለናል።

ኢትዮጵያ ቼክ!

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#FactCheck ጠ/ሚር አብይ አህመድ እንደፃፉት ተደርጎ ዛሬ እየተሰራጨ የሚገኘው ደብዳቤ ሀሰተኛ ነው

በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ለአቶ ጌታቸው ረዳ በዛሬው እለት ማለትም መጋቢት 27/2017 ዓ/ም እንደተፃፈ ተደርጎ እየተሰራጨ የሚገኝ ደብዳቤ እንዳለ ተመልክተናል።

"የትግራ��� ክልል ጊዜያዊ አስተዳደር ርዕሰ መስተዳድር ሆነው እንዲቀጥሉ" በሚል ርዕስ ተቀናብሮ የቀረበው ደብዳቤው አቶ ጌታቸው ረዳ የክልሉ ግዜያዊ አስተዳደር ሆነው እንዲቀጥሉ በጠቅላይ ሚኒስትሩ መወሰኑን ይገልፃል።

ኢትዮጵያ ቼክ በደብዳቤው ላይ ባደረገው ማጣራት በቅንብር የቀረበ ሀሰተኛ ደብዳቤ መሆኑን አረጋግጧል።

ሀሰተኛ ደብዳቤው መጋቢት 13/2017 ዓ/ም ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለረዳት ፕ/ር ነብዩ ባዬ የሰጡትን ትክክለኛ ደብዳቤ በመጠቀም እና እሱን ኤዲት በማድረግ የተቀናበረ መሆኑን ለማየት ችለናል።

ከዚህም በተጨማሪ ፎቶፎረንሲክስ በመጠቀም ባደረግነው ማጣራት 'መጋቢት 27' የሚለው ቀን እና ሙሉው የደብዳቤው የፅሁፍ አካል በቅንብ�� ተቆርጦ ለረዳት ፕ/ር ነብዩ የተፃፈው ደብዳቤ ላይ መቀጠሉን አይተናል።

አቶ ጌታቸው ረዳ ዱባይ ላይ ከአንድ ሚድያ ጋር ትናንት ባደረጉት ቃለመጠይቅ አሁንም ከስራ ጋር የተያያዘ ፊርማ እየፈረሙ እንደሆነ ጠቅሰው ገለል እንዲሉ የተፈለገው "ከቀደምት ታጋይ ፖለቲከኞች መሀል አንዱ ስላልሆንኩ ነው" ብለው ተናግረዋል።

ጠ/ሚሩ ቀጣዩን የክልሉን ጊዜያዊ አስተዳደር መሪ ለመምረጥ ህዝቡ በኢሜይል ጥቆማ እንዲሰጥ ከቀናት በፊት ሀሳብ ቢያቀርቡም ይህ አካሄድ በዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል በሚመራው የህወሀት ቡድን በኩል ጥብቅ ተቃውሞ እንደገጠመው ይታወሳል።

ኢትዮጵያ ቼክ!

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#FactCheck ከህዳሴ ግድብ በቀን ከ14 ሺህ ቶን በላይ የአሳ ምርት የሚገኝበት አቅም ተፈጥሯል ተብሎ የተሰራጨው መረጃ ተጋኖ የቀረበ ነው

በትናንትናው እለት የግብርና ሚኒስቴር ከታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ በቀን ከ14 ሺህ ቶን በላይ የአሳ ምርት የሚገኝበት አቅም መፈጠሩን በሶሻል ሚድያ ገፁ አስታውቆ ነበር።

በግብርና ሚኒስቴር የአሳ ሀብት ልማት ዴስክ ሃላፊ ዶክተር ፋሲል ዳዊት በግድቡ በስፋት ተፈላጊ የሆኑ የአሳ ዝርያዎች እየተመረቱ መሆኑን ጠቅሰው በዚህም በቀን ከ14ሺህ 500 ቶን በላይ የአሳ ምርት የሚገኝበት አቅም መፈጠሩን አብራር���ዋል።

ይሁንና ኢትዮጵያ ቼክ በዚህ ዙርያ ባደረገው ማጣራት መረጃው ተጋኖ የቀረበ መሆኑን ለመመልከት ችሏል።

14 ሺህ ቶን (ወይም 14 ሚልዮን ኪሎ ግራም) በአንድ ቀን ከህዳሴ ግድብ ብቻ ማምረት እንደሚቻል የቀረበው መረጃ የተሳሳተ መሆኑን ያገላበጥናቸው መረጃዎች ያሳያሉ።

ለአብነት 'Fisheries and Aquatic Sciences' የተባለው በአሳ ምርት ዙርያ ጥናት የሚያደርግ ተቋም ኢትዮጵያ ካሏት ግድቦች ማግኘት የምትችለው የአሳ ምርት መጠን 'በአመት' እስከ 8 ሺህ ቶን ሊደርስ እንደሚችል ይጠቁማል።

በሌላ በኩል Science Direct በመላው ኢትዮጵያ ካሉ የውሀ አካላት (ሀይቆች፣ ግድቦች፣ ወንዞች... ወዘተ) በአመት ሊገኝ የሚችለው የአሳ የምርት መጠን 94,500 ቶን እን���ሆነ ይጠቁማል።

የግብርና ሚኒስቴር ይህን የትናንት የተሳሳተ መረጃውን በዛሬው እለት አስተካክሎ 14,500 ኪሎ ግራም እንዳለ የተመለከትን ቢሆንም የትናንት መረጃውን ይዘው የወጡ በርካታ ሚድያዎች እስካሁን 14,500 ቶን የሚል አሀዝ ይዘው እንደሚገኙ አስተውለናል።

የመንግስት የመረጃ ምንጮች ተደራሽነታቸው ሰፊ ስለሆነ በሚያቀርቧቸው ቁጥሮች እና መረጃዎች ላይ ጥንቃቄ ሊያደርጉ ይገባል፣ ስህተት ሲሰራ ደግሞ እርምት በግልፅ በማድረግ ህብረተሰቡን ማሳወቅ አለባቸው።

ኢትዮጵያ ቼክ

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#EthiopiaCheck ሀሰተኛ መረጃን ለመከላከል ማን ምን ሊሰራ ይገባል?

https://t.co/51ol7TY69p

@EthiopiaCheck

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#FakeAccountAlert በአለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት የአፍሪካ ዳይሬክተር ስም የተከፈተው የፌስቡክ ገፅ ሀሰተኛ ነው

የአለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) የአፍሪካ ዳይሬክተር በሆኑት በአቶ አበበ አእምሮ ሥላሴ ��ም እና ፎቶ (Profile Picture) የተከፈተ አንድ የፌስቡክ ገፅ ከሰሞኑ በርካታ መልዕክቶችን እያስተላለፈ ይገኛል።

ይህ ከ2,500 በላይ ተከታዮች ያሉት ገፅ አቶ አበበ የሚመሩት ተቋም የተለያዩ የኢንቨስትመንት እድሎችን እንደሚደግፍ በመግለፅ ለተለያዩ ግለሰቦች በመደወል እና የፅሁፍ መልዕክት በመላክ ላይ ይገኛል።

ኢትዮጵያ ቼክ አቶ አበበን በዚህ ዙርያ ያነጋገረ ሲሆን እርሳቸውም ከኤክስ (ትዊተር) ውጪ ፌስቡክ እንደማይጠቀሙ እና የፌስቡክ ገፁም የእርሳቸው እንዳልሆነ አስረድተዋል። ትክክለኛው የኤክስ አካውንታቸው ይህ ነው: https://t.co/KYFwc1My03

ተመሳስለው የሚከፈቱ ሀሰተኛ የማህበራዊ ሚድያ ገፆች፣ አካውንቶች እና ቻናሎች ለመጭበርበር፣ ለጥላቻ ንግግሮች እና ለሀሰተኛ መረጃ ስለሚያጋልጡን የምንከተላቸው ግለሰቦች መሆናቸውን እስከምናረጋግጥ ድረስ ጥንቃቄ አይለየን።

ኢትዮጵያ ቼክ

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#FactCheck በጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ሚድያ ገፆች ላይ የሚታዩት የአፕል ምስሎች ከሌላ ሀገር የተወሰዱ ናቸው

ትናንት ምሽት በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ የፌስቡክ እና ኤክስ (ትዊተር) አካውንቶች ላይ "የአፕል ግብርና ምርታማነታችን እድገት እያሳየ ነው" ከሚል ፅሁፍ ጋር የተለቀቁ ስድስት የአፕል ምስሎችን ተመልክተናል።

ይሁንና በምስሎቹ ዙርያ ኢትዮጵያ ቼክ ባደረገው አሰሳ ሁሉም ፎቶ��ች ከሌላ ሀገር የተወሰዱ እና ኢንተርኔት ላይም በፍለጋ የሚገኙ መሆናቸውን መመልከት ችሏል።

ለማሳያነት በምስሉ ላይ 1 እና 2 ተብለው የሚታዩት ምስሎች ከእነዚህ ድረ-ገፆች ላይ የተወሰዱ ናቸው:

ምስል 1: በአሜሪካን ሀገር የሚመረተውን 'ኮርትላንድ የአፕል ዛፍ' ያሳያል: https://t.co/Zf5nEckIhB

ምስል 2: በላቲን አጠራሩ 'ማሉስ ሳፕ' የተባለ በአሜሪካ የሚገኝ የአፕል ምርትን ያሳያል: https://t.co/qRnMmD6TPR

ሌሎቹ ምስሎችም በተመሳሳይ ከእነዚህ ድረ-ገፆች የተወሰዱ ናቸው:

https://t.co/6r3cSdvhcq

https://t.co/ZzI0lOEtwZ

https://t.co/Y1tUdYDIgv

አፕል ኢትዮጵያ ውስጥ እንደ ማእከላዊ ኢትዮጵያ፣ በምስራቅ ጎጃም እና በጋሞ ዞን ባሉ አካባቢዎች እንደሚመረት የመረጃ ማጣርያ ዴስካችን ያሰባሰባቸው መረጃዎች ይጠቁማሉ።

ይሁንና በጠቅላይ ሚኒስትሩ የማህበራዊ ትስስር ገፆች ላይ የተጋሩት ምስሎች ኢትዮጵያ ውስጥ ያለ የአፕል ምርትን እንደማያሳዩ እነዚህ መረጃዎች ይጠቁማሉ።

በርካታ ተከታታይ ያሏቸው ባለስልጣናት፣ ተቋማት፣ ግለሰቦች እና ድርጅቶች የሚያጋሯቸው ፅሁፎች፣ ምስሎች፣ ቪድዮዎች እና ሌሎች መረጃዎች እውነትነታቸውን ቀድመው በማረጋገጥ የሀሰተኛ መረጃ ስርጭትን ለመከላከል የሚደረግ ጥረትን ሊደግፉ ይገባል።

ኢትዮጵያ ቼክ

[Ethiopia Check @EthiopiaCheck]

#EthiopiaCheck ምስሎችን ለማጣራት ልንጠቀምባቸው የምንችላቸውን ሁለት መተግበሪያዎች እናስተዋውቃችሁ

መረጃዎችን እንዲሁም ምስሎችን ለማጣራት ��ሚረዱ የተለያዩ የቴክኖሎጂ መተግበሪያዎች ይገኛሉ። ከድረ- ገጾች እስከ ሞባይል መተግበሪያዎች ድረስ አይነታቸው ብዙ የሆኑ የመረጃ ማጣራትን ስራ የሚያቀሉ እና እውነተኝነታቸውን የሚያረጋግጡ መሳሪያዎች አሉ። ከእነሱም መካከል:

1.  ቲንአይ(TinEye):
ይህ መተግበሪያ ምስሎችን በኢንተርኔት አማካኝነት ለማጣራት የሚጠቅመን ድረ-ገጽ ነው። የምንፈልገው ምስል ከዚህ በፊት ጥቅም ላይ ውሎ ከነበረ መቼ እና የት እንዲሁም በምን መልኩ ጥቅም ላይ እንደዋለ ያሳውቀናል። በዚህ መተግበርያ በፎቶሾፕ የተነካኩ ምስሎችንም ፈልጎ ማግኘት ይቻላል። ድረ-ገፁ https://t.co/Iig9otcO4G ሲሆን አጠቃቀሙ ደግሞ ድረ-ገጹ ላይ የምንፈልገውን ምስል ከኮምፒተር ወይም ከስልካችን ላይ መርጠን በማስገባት መፈለግ ነው። ያስገባነውን ምስል አርቴፊሻል ኢንተለጀንስን በመጠቀም ቲንአይ ከኢንተርኔ ላይ ከወሰዳቸው 45 ቢሊዮን ምስሎች ውስጥ ይፈለግለናል። ምስሉን እና ምስሉን የሚመስሉ በርካታ ውጤቶችን ያወጣል፣ ከወጡት ምስሎች ውስጥም የምንፈልገውን መርጠን ስንመለከት ከዚህ በፊት ይህ ምስል የት ጥቅም ላይ እንደዋለ ማየት እንችላለን። ምንም ውጤት ካልመጣ ደግሞ ምስሉ ከዚህ በፊት ጥቅም ላይ አልዋለም ማለት ነው፣ ወይም ምስሉ የቲንአይ ክምችት ውስጥ የለም ማለት ነው። ይህን መሳሪያ በነጻ መጠቀም መቻሉ አንዱ ጥሩ ጎኑ ነው።

2.  ፎቶ ፎሬንዚክስ (Photo Forensics):
ይህ መተግበርያ የሚጠቅመን የአንድን ፎቶ በፎቶሾፕም ሆነ በሌላ መተግበሪያ አለመነካካቱን እና ከዋናው ፎቶ አለመቀየሩን ነው። አጠቃቀሙ ደግሞ ወደ https://t.co/ezwr5Q0Gh3 ከገባን በሁዋላ በመጀመሪያው ገጽ ማረጋገጥ የምንፈለገውን ፎቶ የምናስገባበት ገጽ እናገኛለን። የምንፈልገውን ፎቶ ከኮምፒተራችን ወይም ከስልካችን መርጠን ካስገባን በሗላ ፈልጎ ሲጨርስ ፎቶው ተነካክቶ ከሆነ ምኑ ጋር እንደተነካካ ወይም እንደተቀየረ የሚያሳየን ፎቶ ይመጣል። ያስገባነው ፎቶ ላይ ወጥ የሆነ ቀለም ብቻ የምናይ ከሆነ ፎቶ እውነተኛ ፎቶ መሆኑን ማረጋገጥ እንችላለን፣ አለበለዚያ ደሞ አንድ ቦታ ላይ በብዛት ለየት ያለ ቀለም ወይም ነጣ ያለ ቀለም አንድ ቦታ ላይ ተከማችቶ ካገኘን ያ ፎቶ መነካካቱን መረጋገጥ እንችላለን። ፎቶውም ከየት እንደመጣ(ከካሜራ ወይስ ከፎቶ ሾፕ) ማየት እንችላለን።

ኢትዮጵያ ቼክ

[U.S. Embassy Addis @USEmbassyAddis]

Today, we mark the anniversary of Yekatit 12, the massacre of tens of thousands of Ethiopians by fascists over the course of three days.
In response to the atrocities unfolding across Addis Ababa, U.S. Chargé d'Affaires Cornelius Van Engert opened the doors of the American diplomatic compound, the American Gibbi, to shelter and save the lives of over 700 #Ethiopian men, women, and children.
Follow the link to watch interviews with surviving children and relatives of the Ethiopians whose lives were saved by the courageous actions of Chargé d'Affaires Cornelius Van Engert in May 1937. https://t.co/YxhvaRJuim

[BRICS News @BRICSinfo]

JUST IN: 🇷🇺 Russia confirms no Ukrainian or European officials are present in Saudi Arabia for negotiations with the United States.

[Wazema Radio | ዋዜማ ሬዲዮ @Wazemaradio]

#NewsAlert
መንግሥት የከፍተኛ ትምህርት ተማሪዎች በወጪ መጋራት ፖሊሲ የሚከፍሉትን ክፍያ እስከ አምስት ዕጥፍ ገደማ እንደጨመረው ዋዜማ ሰምታለች።

የወጪ መጋራት ክፍያ የተጨመረው፣ የአንድ ተማሪ የቀን የምግብ በጀት ከ22 ብር ወደ 100 ብር መጨመሩን ተከትሎ ነው። በአዲሱ ማስተካከያ መሠረት፣ ለአራት ዓመት የዩንቨርሲቲ ቆይታ አንድ ተማሪ ይከፍለው የነበረው ከ25 ሺሕ ብር የማይበልጥ ክፍያ ወደ 120 ሺሕ ���ሻቅቧል። 35 ሺሕ ብር ገደማ ይከፍሉ የነበሩት አምስት ዓመት የሚማሩ የምህንድስና ተማሪዎች ደሞ ወደ 150 ሺሕ ብር አካባቢ እንዲከፍሉ ይደረጋል። ትምህርት ሚንስቴር አዲሱን የወጪ መጋራት ተመን ለከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ገና ባይልክም፣ በቅርቡ ተግባራዊ ይደረጋል ተብሎ እንደሚጠበቅ ዋዜማ ተረድታለች። [ዋዜማ ]

[Exposer (አጋላጭ) @ETHExposer]

@DrTedros @UN @pikaso_me screenshot this