Top Tweets for #SetIt

ኣፍላጋት ምዕራባዊ መታሕት ኤርትራ ብስራት ተመስገን ቅርጺ መሬት ማእከላይ ከበሳታት፡ ኣብ ምዕራባዊ ጫፋት ዝለዓለ ብራኸ በጺሑ፡ ናብ ምዕራባዊ መታሕት እናተሓተ ይወርድ። እቶም ኣብ ምብራቓዊ ጫፋት ከበሳታት ኤርትራ ዝርከቡ በረኽቲ እምባታት ኣብ’ዛ ሃገር ካብ ዘለዉ ብንውሓቶም ዝፍለጡ እምባታት እዮም። እቶም ናብ ምብራቕ ዝወርዱ ኣኽራናት፡ ኣብ ሓጺር ርሕቀት፡ ምስ መታሕት ይጽምበሩ። ካብ ምብራቓዊ ከበሳታት ናብ ምዕራብ ዘሎ ኣንፈት ድማ፡ ኣብ ነዊሕ ርሕቀት ብራኸኡ እናጐደለ፡ ናብ ምዕራባዊ መታሕት ይሕወስ። እቲ ንኤርትራ ብማእከል ሰንጢቑዋ ካብ ሰሜን ንደቡብ ዝጐዓዝ ምዕራባዊ ጎላጉል ከበሳ፡ ንምዕራብን ሰሜንን ዘሎ ኣንፈት ብራኸኡ እናጐደለ፡ ብምዕራባዊ ጎላጉል ኣቢሉ ሱዳን ይበጽሕ። ካብ ከበሳታት ኤርትራ ዝወርድ ዝናብ ድማ፡ ነቲ ቅርጺ መሬት እናተኸተለ፡ ዝበዝሕ ክፋሉ ናብ ምዕራብ ገጹ ይፈስስ። ኣብ ከበሳታት ዝርከቡ ናኣሽቱ ሩባታትን ዓበይቲ ኣፍላጋትን፡ ነቲ ካብ ከበሳታት ዝብገስ ዝናብ ማይ፡ ናብ ምዕራብ ሱዳን ይወስድዎ። ዝሽፍንዎ ቦታታት ገፊሕ ስለ ዝኾነ ድማ፡ ዝስከምዎ መጠን ናይ’ቲ ካብ ኣጻድፍ ጥራይ ዝተዋህለለ ማይ፡ ልዕሊ እቶም ውሑዳት ናብ ቀይሕ ባሕሪ ዝወርዱ ሩባታት እዩ። ዝብገሱሉ ማይ ክዖ ጸቢብ ስለ ዝኾነ ከኣ፡ ምንጪ ዋሕዞም፡ እቲ ኣብ እዋን ክረምቲ ዝሃርም ዝናብ እዩ። መረብ��� ካብ ኣስመራ ንደቡብ ኣብ ዘሎ ቦታታት ማለት፡ ካብ ከባቢ ድባርዋን ካብ እንባ-ጠቐራ ንሰሜን ዘሎ ጎቦታትን ተበጊሱ፡ ንደቡብ ይጐዓዝ። መረብ፡ ነዊሕ ምስ ከደ፡ ኣብ ላዕለዋይ ሸነኹ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ከም ተፈጥሮኣዊ ዶብ የገልግል። ኣብ ፍርቂ መስመሩ ድማ፡ ኣብ ኤርትራ ናብ ሰሜን ናብ ምዕራባዊ ጎላጉል ኣላጊሱ፡ ናብ ምዕራብ ይቕጽል። መረብ፡ ኣብ ምዕራባዊ መታሕት ምስ በጽሐ፡ ፈለግ-ጋሽ ዝብል ስም ሒዙ፡ ናብ ምብራቓዊ ጎላጉል ሱዳን ናብ ከባቢ ከሰላ ይቕጽል። ዝበዝሐ እዋን፡ ኣብ ሑጻ ጎላጉል ተሰትዩ ዝተርፍ’ኳ እንተኾነ፡ እቲ ኣብ ግዜ ክረምቲ ዝውሕዝ ብርቱዕ ውሕጅ ግና፡ ናብ ኣትባራ (መሬት ሱዳን) ይሕወስ። እዚ ል��ሊ 440 ኪ.ሜ ንውሓት ዘለዎ ፈለግ፡ ኣብ ሕርሻን ጉስነትን ምዕራባዊ መታሕት፡ ኣዝዩ ኣገዳሲ’ዩ። መረብ፡ ካብ’ቲ ልዕሊ 1500 ትርብዒት ኪ.ሜ ዝግመት ዘለዎ ማይ ክዖ፡ ዓመታዊ ኣስታት 260 ሚልዮን ኵዩብ ወሓዚ ማይ ይርከቦ። ካብ ኣኽራን ሰሜን ኢትዮጵያ ተበጊሱ፡ ን���ሜን ምስ ተጓዕዘ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ተከዘ ዝብል ስም ዝሕዝ፡ ኣብ ኤርትራ ምስ በጽሐ ድማ ሰቲት ብዝብል ስም ዝጽዋዕ ፈለግ፡ ብጠቕላላ ልዕሊ 700 ኪሎ ሜትር ንውሓት ኣለዎ። እዚ ፈለግ እዚ፡ ኣብ ገለ ክፋል ኢትዮጵያ፡ ክሳዕ 2 ሽሕ ሜትሮ ዝበጽሕ ስንጭሮ ስለ ዝርከቦ፡ ኣብ ዓለም፡ ካብቶም ዝዓመቝ ኣፍላጋት እዩ። ሩባ ሰቲት፡ ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ኤርትራ፡ ምስ ኢትዮጵያ ተፈጥሮኣዊ ዶብ ፈጢሩ፡ ናብ ምዕራብ ይጐዓዝ፣ ናብ ሱዳን ብምቕጻል ድማ ምስ ፈለግ ኒል ይሕወስ። ሰቲት፡ ካብ ኤርትራ፡ ሰሜን ኢትዮጵያን ጎላጉል ምብራቕ ሱዳንን፡ ማይ ዘዋህልል ጨንፈር’ዩ። ኣብ ኣትባራ ማለት ኣብ ሱዳን ምስ በጽሐ ድማ፡ ብዘይካ’ቲ ናብ ፈለግ ኒል ዘውሕዞ ማ���፡ ሓያሎ ዲጋታት ሱዳን፡ ብሩባ ሰቲት ዝመጽአ ማይ እዮም ዝመልኡ። ሩባ ባርካ፡ ኣብ ማእከላይ ከበሳታት ማለት፡ ካብ ኣስመራ ንምዕራብ ካብ ዝርከብ ጎቦታት ይብገስ። እዚ 640 ኪ.ሜ ዝበጽሕ ንውሓት ዘለዎ ሩባ ባርካ፡ ንሰሜን ምዕራብ ኤርትራ እናተጐዓዘ፡ ኣቑርደት ይበጽሕ። ካብኡ ንምዕራብ ብምቕጻል፡ 346 ኪ.ሜ ምስ ተጓዕዘ፡ ኣብ ጥቓ ደቡብ ሱዳን ምስ ሩባ ዓንሰባ ይሕወስ። ሩባ ዓንሰባ፡ ካብ ኣሰመራ ተበጊሱ፡ ፈለማ ንሰሜን ���ጺሉ ድማ ናብ ምዕራብ ዝጐዓዘ ፈለግ’ዩ። ምስ ሩባ ባርካ ምስ ተሓወሰ ድማ፡ ናብ ሰሜናዊ ምብራቕ ሱዳን ናብ ገምገም ባሕሪ ሓቢሮም ይጐዓዙ። ኣብ ጥቓ ተኮር (መሬት ሱዳን) ምስ በጽሑ ከኣ፡ ልሙዕን ጥሉልን ቦታ ፈጢሮም፡ ኣብኡ ተሰትዮም ይተርፉ። ኩሎም’ዞም፡ ንምዕራባዊ መታሕት ዝስንጥቑ ወሓይዝ ኤርትራ፡ ኣብ ሱዳን ምስ በጽሑ፡ ከም ኣገደስቲ ምንጪ ማይ ሕርሻዊ ንጥፈታት የገልግሉ። ኣብ ምብራቓዊ ሸነኽ ሱዳን ዝካየድ ዝበዝሐ ንጥፈታት ሕርሻ፡ ኣብ ገምገም ኣትባራን መዛዘሚ ጉዕዞ ሩባታት ጋሽን ባርካን ይካየድ። ሩባ ጋሽ፡ ኣብ ከባቢ ባርካ ምስ ዓንሰባ ምስ ተሓወሰ፡ ጉዕዞኦም ኣብ ከባቢ ተኮር (መሬት ሱዳን) ይውድኡ። ኣብ ምዝዛም ጉዕዞኦም፡ ኣብ ኣትባራ ዘራግፍዎ ሃብታም ትሕዝቶ ዘለዎ ሓመድን እኹል ቀረብ ማይን ድማ፡ ናብ ኩሉ ሸነኻት ዝዝርጋሕ ስቡሕ መሬት ዘለዎ ጥሉል ጎላጉል ይፈጥር። ኣብ’ዚ ጎላጉል’ዚ፡ ዓመት ምሉእ ብዝካየድ ንጥፈታት ሕርሻ፡ ሃብታም ምህርቲ ይሕፈሶ። እታ ዓመታዊ ካብ 300 ሚሊ ሊትር ዘይበዝሕ ዝናብ ትረክብ ከሰላ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ዓለም ካብቶም ዝወዓዩን ዝደረቑን ቦታታት ምዃኑ ዝንገረሉ ተኮር፡ በቲ ካብ ጋሽን ባርካን ዝኸዶም ማይን ሃብታም ማዕድናት ሓመድን፡ ንዓይንኻ ዘወናውን ልሙዕ ሕርሻዊ ንጥፈታት ይሰላሰለሎም። ብተወሳኺ፡ ትሕተ ባይታዊ ማይ ናይ’ዚ ከባቢ ሃብታም ብምዃኑ፡ ኣብ ጫፋት እዞም ክልተ ኣፍላጋት፡ ኣሕምልትን ፍረታትን፡ ከምኡ’ውን ጡጥ፡ ካብ’ቶም ቀንዲ ፍርያት እዮም። ጡጥ ካብ 1860ታት ኣትሒዙ ኣብ ከባቢ ተኮር ዝበቊል ተኽሊ’ዩ። ከምኡ’ውን፡ ኣብ’ዚ ከባቢ፡ ከብትን ጤለ-በጊዕን ብብዝሒ ይጓሰያ። ብርክት ዝበሉ እንስሳታት ዘገዳም’ውን ኣብኡ ይዕቈቡ። ምንጪ ናይ’ዚ ዅሉ ድማ፡ እቲ ሃብታም ትሕዝቶ ሓመድን ማይን ጸይሩ ብመገዲ ሩባታት ጋሽ፡ ባርካን ዓንሰባን ዝኸይድ ወሓይዝ እዩ። ምዕራባዊ መታሕት፡ ሓውሲ ምድረ- ሳዕራውን ምድረ-በዳውን ብቚሊ ዝመልኦ ���ዩ። ኣብ ገምገም ናይ’ዞም ዝጠቐስናዮም ሩባታት ድማ፡ ካልኦት ብቚሊ ይርኣዩ እዮም። ኣብ ጎድኖም ድማ፡ ልሙዕ ቀጠልያ ቦታታትን ጸበብቲ ጫካታትን ይርከቦም። እዞም ጫካታትን ቀጠልያ ቦታታትን ከኣ፡ ከም ቀንዲ መስሕብ እንስሳ ዘገዳም ኮይኖም የገልግሉ። እዞም ኣብ ገማግም ሩባታት ጋሽ፡ ሰቲትን ባርካን ዝርከቡ ኣግራብ፡ ካብ’ቶም ኣብ ከባቢኦም ዘለዉ ምድረ-ሳዕሪ፡ ብዓቐን ዝበዝሑን ብዓይነት ዘይዛመዱን እዮም። ንኣብነት፡ ዓርኮብኮባይ ቀንዲ ዓብላሊ ገረብ ናይ ኣፍላጋት ጫካታት’ዩ። እንተኾነ፡ እዞም ���ባታት እዚኣቶም ሰፋሕቲ ብምዃኖም፡ ገማግሞም ክፈርሱን ባህርያዊ ዕንወት ከኸትሉን ንቡር ተርእዮ እዩ። ኣብ ጫካታት ኣፍላጋት ጋሽ ባርካ ዝርከቡ መጥበውቲ፡ ዓዕዋፍን እንስሳ ዘገዳምን፡ ካብ’ቶም ኣብ ምድረ-ሳዕሪ ጎላጉል ዝርከቡ ፍልይ ዝበሉ እዮም። ብቚጽሪ እንተኾነ እውን፡ ብርኩትታት እዮም። ኣፍላጋት ጋሽ፡ ሰቲትን ባርካን፡ ናብ ሰሜንን ምዕራብን ኤርትራ ክጐዓዙ ከለዉ፡ ዓቐን ማዮም እናወሓደ ይኸይድ። ብተመሳሳሊ ድማ፡ ከም ዓርኮብኮባይ ዝኣመሰሉ ቀንድን ዓበይትን ኣግራብ፡ ቊጽሮም እናጎደለ ይኸይድ። ከምኡ’ውን፡ ዝያዳ ዝናብ ዝረክብ ደቡባዊ ሸነኽ ምዕራባዊ መታሕት፡ ኣብ ገምገም ኣፍላጋቱ ዝርከቡ ኣግራብ፡ ብዓይነቶምን ጻዕቆምን፡ ካብ ደቡብ ናብ ሰሜን እናወሓዱ እዮም ዝኸዱ። ኣብ ምዕራባዊ መታሕት ኤርትራ ማለት ኣብ ገማግም ሩባ ሰቲት’ውን፡ ብወገን ደቡብ ኣግራብ ዓርኮብኮባይ በቚሎም ይርኣዩ። ወሓዚ ሩባ ሰቲት፡ ብዓሚቚ ሩባ ስለ ዝጐዓዝ፡ ነቲ ኣብ ገምገሙ ዝርከብ ቦታታት ዝህቦ ሃብታም ሓመድን ማይን፡ ድሩት እዩ። መረብ ዝብል ስም ሒዙ ካብ ከበሳ ዝብገስ ጋሽ፡ ምስ ኩሎም ኣፍላጋት ኤርትራ ኣወዳዲርካ፡ ዝበዝሑ ዓይነታት ኣግራብ ይርከቦ። ዘይ ከም’ቲ ኣብ ገማግም ሩባ ባርካ ዝርአ ጽዑቕ ጫካታት ዓርኮብኮባይ፡ ኣብ ገምገም ሩባ ጋሽ ዝርከብ ዓርኮብኮባይ፡ ምስ ካልኦት ኣግራብ ተሓዊሱ’ዩ ዝበቊል። ኣብ ገምገም ላዕላይ ጋሽ ዝርከቡ ኣግራብ፡ ብዝሖ�� ካብ ናይ ሩባ ባርካ ዝጸዓቑ ኮይኖም፡ ኣብ ሩባ ሰቲት ዝርከቡ ምድረ-ሳዕራውያን ኣግራብ ዝተሓወስዎም እዮም። ኣ��� ምዕራባዊ መታሕት ኤርትራ ዝካየድ ሕርሻ፡ ፋሕ ዝበለን ልምዳውን፡ ከምኡ ድማ ኣብ ስሑው ዝናብ ክረምቲ ዝምርኮስ እዩ። እዚ ሕርሻ’ዚ፡ ናብ’ቲ ዝበለጸ ዓይነት ሓመድን ዝለዓል መጠን ዝናብን ዘለዎ ደቡብ ምዕራባዊ ጎላጉል ኣቢሉ፡ እናሰፍሐ ይኸይድ። ኣብ ወሰን ቦታታት ዝቕመጡ፡ ተወሳኺ ጤለ በጊዕን ከብትን ዘፍርዩ ሓረስቶት እውን ይርከቡ። እዚኣቶም ድማ፡ ኣብ’ቲ ዝለዓለ ዝናብ ዝረክብ ልሙዕ ቦታታት ምዕራባዊ መታሕት ይነብሩ። ብዘይካ’ዚ፡ ቀንዲ ኣድህቦኦም ኣብ ጉስነት ዝገብሩ ሓረስቶት ናይ’ቲ ከባቢ፡ መሸላ፡ ወዲ-ዓከርን ስምስምን ዝዓብለሎ ማሕረስ የካይዱ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ድማ፡ ኣብ’ቲ ኣብ ምዕራባዊ መታሕት እናዓበየ ዝመጽእ ዘሎ መሬት ሕርሻ፡ ኣብ ገማግም ሩባታት ብመስኖ ዝለምዑ ፍሩታታት፡ ፍረታትን ኣሕምልትን ኣለዉ። ሰራውር ደም ምዕራባዊ መታሕት ዝኾኑ ገማግም ሩባታት ጋሽን ባርካን፡ ኣብ ቊጠባዊ ዕብየት ዜጋታት ዘለዎም ተራ ዘይከሓድ እዩ። ኣብኦም ብኣማኢት ኮናትል ዝፈርዩ ፍሩታታት፡ ኣሕምልትን ፍረታትን፡ ኣብ ከባቢኦም ዝበቊል ኣእካል፣ ኣብኡ ዝጓሰያ ጥሪት፡ ምስ’ቶም ንኽትርእዮም ዝምስጡ ዓበይቲ ኣግራብ ዓርኮብኮባይን ግርማ ናይ’ቲ ከባቢ ዝዀና እንስሳ ዝገዳምን ተደሚሩ፡ ሽሻይ ሃገር እዮም።