اویغورها ساکن چین هستند و مثل بسیاری از ساکنین اطراف راه ابریشم، دوتار نیز مینوازند؛ سازی که حدوداً ۱/۴ برابر دوتار ترکمن طولشه با وترهایی نایلونی، کاسهی ترکهای و صفحهای که پخته نمیشه؛ همراهی کنندهی فرهنگی چینی-ترکی که به لباس اونا در اومده، انگار سازی کاملاً جدیده.
اسم این ترانهی اویغوری «مُدان خان Modanxan» هست که توسط صنوبر تورسون Sanubar Tursun با دوتار اجرا شده؛
مدان خان یک حکایت تلخ عاشقانهست:
«آه، افسوس و دریغ ای یار!
عهدی بر جدا نشدن بسته بودیم
آه، دلت به حال من نسوخت ای مُدانخانِ من؟»
[در زبان اویغوری مۇدەنخان و سەنەۋبەر تۇرسۇن]
در فرهنگ اویغوری به این ملُدی «آق بلیق Aq Béliq» (ماهی سفید) میگن؛ بدون دونستن این زبان این تصور رو در خیالم میپروندم که تشبیه یار به «آق بلیق»، از جنس تحبیبِ «سفید کولی» در بین شمالیهای خودمونه. اما ظاهرا وجه شبهی مثل از دست دادن ماهی در آبهای خروشان رودخانهست.
@ArmanNajjar آرمان وتر ابریشمی جدید گیر آوردی؟
من اون چند رشتهی با کیفیتی که داشتم رو بررسی کردم، جدا از پوشش تردی که داشت، تعداد پیچها/تابدینش در واحد طول، بیشتر از نخهای دیگه بود.
سَتو(~سهتار از نظر واژه) نوعی ساز آرشهایه؛
اجرای همین قطعه توسط گوزل مومن آوا (Guzal Muminova) رو با دوتار ازبسکتانی میتونید بشنوید و از صدای رشتهها و وترهای ابریشمی این ساز لذت ببرید؛ ببنید چه «نازکیهایی»در نواختنش هست.
https://t.co/j0PWMwRbWU
«تناور عدالت: Adoloat Tanovori»
در موسیقی ازبکستان قطعاتی تحت عنوان «تنآور» وجود داره که شاید بهترین ترجمهی مفهومی واسش «روح افزا» باشه؛ سوای ابعاد فنی حاکم بر این قطعات، من عاشق این اجرا از «تورغان علی ماتوف/Turgʻun Alimatov» هستم.
ساز: دوتار و سَتو
پ.ن. عدالت نامی دخترانهست
از قضا موسیقی کلاسیکشون و ششمقام و... هم بسیار گوشنواز و غنیه.
از «ناشنوایی فرهنگی» ملولم و گوش نغمه نیوشم ��رزوست!
(تصاویر از مقالاته و اینترنت)
یک نمونهای که تصادفی از صدای این ساز انتخاب کردم:
https://t.co/GSGUsKvvPq
ازبکها سازی دارن به اسم تنبور؛ با انگشت اشاره مثل سهتار نواخته میشه.
صداش تقریباً چیزیه که ما بهش میگیم صدای «کمان حلاجی» و اساتید وقتی میخوان هنرجوهای سهتار رو متوجه اشتباه مضراب زدن بکنن، این تشبیهو میگن.
حالا جالبه توی اون فرهنگ، این صدا میشه اساسِ موسیقی کلاسیک و گوشنوازی.
@amirsld واقعا یکی از آرزوهام اینکه که ازبکستان و تاجیکستان برم. کاش بشه یک روز. در مورد کتاب هم، اگر راهی به ذهنتون رسید، ممنون میشم بگید. مثلا اگه تورلیدر باحالی داشتین که ممکنه جواب بده، شاید بشه ازش سوال کرد و راهنمایی گرفت 🙏
@amirsld البته یک چیزی که دقیق سرچش نکردم، ولی ظاهرا این مسابقهی شوکور باغشی با غلام بخشی (که نوازندهی خان بوده) سال ۱۸۷۱ در خیوه (ازبکستان) بوده. حالا اون سالهای تحت حاکمیت قانونی کی بوده رو نمیدونم. شاید توی ذهن مردم محلی، هنوز «ایران» پر رنگتر بوده.
@Rumemotreb 1/ اونچه بین مردم ترک خراسان (و گاهی کردها*) متعارفه، بخشی شخصیت موسیقایی مورد احترامی هست که دوتار مینوازد و البته مهارتهایی مثل ساختن ساز، تکمیل اشعار، داشتن آگاهی و سواد و... رو لازم داره.
در ترکمنها امروزه لفظ «باغشی» "خواننده" و نوازندهی سازهای دوتار، قیچاق و نی هست.
@amirsld شما که به عنوان مسافر رفته بودین، فکر میکنید راهی هست که بشه از ترکمنستان «کتاب» تهیه کرد؟ چند جلد کتاب موسیقی میخوام و نام مولفشون رو میدونم.
کتابها هم بیشتر آموزشیه و در کنسرواتوارها استفاده میشه.
من چندتا اکانت ترکمنی در تیکتاک و یوتیوب دیدم اما اینستاگرام نه!
در کنار دهها آلبوم و کاست، آلبومی هست که گفتند منتشر شده ولی به ایران نرسیده؛ سه قطعه داره که دوست داشتم با پنجهی حاج قربان میشنیدم.
Music of Ghuchan (Khorassan) by Hadj Ghorban Soleimani (Silkroad Images,the Netherlands, 1991)
کاش مثل کرشمه عمل میکردن.
https://t.co/PpJzMZx1s4
اگه علاقهمند به موسیقی و ��وتار شمال خراسان هستین، «سازمان هنری کرشمه» به مناسبت سیامین ساگرد مرگ استاد حاج قربان سلیمانی، نسخهای بهتر با 1h:15min «بیشتر» منتشر کرده. در اسپاتیفای هم هست، گوگل کنید:
Bakhshi (30th anniversary extended version)
کاور قدیمی و جدید در کنار هم 👇
سولماز تکه تنها دختر نوازندهٔ دوتار ترکمن #جشنواره_موسیقی_جوان بود. میگفت تا چند سال پیش هیچ دختر ترکمنی ساز نمیزد ولی حالا حداقل ۱۵۰ دختر هنرجوی دوتار در حال آموزش هستند.
نسخهٔ کامل https://t.co/LoddsKNI6m
@bookunt تعداد توکنی که میده زیاده و با کمی قناعت کار راه اندازه.
واسه کارای ترجمه از زبانهای غیرانگلیسی به فارسی واقعا مناسبه.
اگر هم بخواد در محیط وبسایت برای کد نویسی ازش «کمک» بگیره، از chatGPT و... بهتره.
سرویس notebookLM هم که دستیار روزمره شده.
(فقط مشکل vpn داره کلافهم میکنه)
اصلا گیرم که دستخط و امضای خود رئیس فرهنگستان رو گرفتم که فلان واژه مصوبه یا بالاخره لینک سایتها باز شد، کجای سامانه کاتب میشه اینو ضمیمه کرد؟ 😏
چه کاریه شرکت تاسیس کنم؟
سایت فرهنگستان زبان و ادب فارسی مدتیه توسط آنتیویروس مسدود شده و سامانهی واژهیار هم کلا باز نمیشه.
فایل واژگان مصوب در سایت مجلس، مربوط به سال ۱۳۹۰ هست. جستجوی واژهی ایرانداک خطا میده.
در سایت سامانه کاتب، اسم شرکت درخواستی با خطای «عدم وجود در واژگان فارسی» رو به رو میشه.