Omer Fidai

politician

[Omer Fidai @OFidai]

تر ټولو اسلامي، انساني او افغاني بیرغ🇦🇫

[ABN Pashto @afbnpashto]

پر ولسمشر غني د طالبانو شړل شوي معين لطف الله خیرخوا نقد د جمهوري نظام والي او سياستوال محمد حلیم فدایي ځواب کړی دی.

تر هر څه وړاندې باید ووایم چې د ډاکټر لطف الله خیرخواه د لیکنې تر ټولو ستره ستونزه دا ده چې د نقد ادبیات یې لا هم د جګړې د مورچل ادبیات دي، نه د دولتدارۍ او سیاست ادبیات. په لیکنه کې د استدلال پر ځای سپکې څرګندونې، شخصي حملې، طعنې، تمسخر او احساساتي الفاظ ډېر لیدل کېږي. دا ډول ژبه ښيي چې پنځه کاله وروسته هم د جګړې ذهنیت پر سیاسي تفکر غالب ��ی. یا په بل عبارت له فردي رواني ناامني څخه سخت کړېږې.

حکومتداري د ټوپک، مورچل او تبلیغاتو په ژبه نه، بلکې د قانون، سیاست، منطق، علم، ارقامو او ملي مسؤلیت په ژبه ترسره کېږي. څوک چې ځان حکومت بولي، باید د مخالف نظر په وړاندې د دلیل ژبه وکاروي، نه د جګړې دفاعي یا تعرضي شعارونه. د دولت استازی باید د پوهنتون د استاد، سیاستوال او مسؤول چارواکي په ادبیاتو خبرې وکړي، نه د جګړې د سنګر د بېسواده جنګیالیو په ادبیاتو.

له بده مرغه، د ډاکټر خیرخواه ټوله لیکنه تر پایه دفاعي، احساساتي او تبلیغاتي ده، نه تحلیلي او علمي.

ولسمشر محمد اشرف غني په خپل دریځ کې د پاکستان وروستي بریدونه د افغانستان د اوسني وضعیت له زاویې ا��زولي دي. هغه د خلکو له ذهنه راولاړېدونکې پوښتنې مطرح کوي او د افغانستان د راتلونکې لپاره د حل لارې وړاندیز کوي. برعکس، دلېکوال ټول ځواب د دې پر ځای چې د همدې پوښتنو ځواب ورکړي، پنځه کاله شاته ګرځي او د موضوع د بدلولو هڅه کوي.

دا په منطق کې د موضوع بدلول (Changing the Subject) او د «ته هم همداسې وې» (Tu quoque) مغالطه ده. که د اشرف غني او ولسمشر کرزي د حکومتونو پر مهال هم ستونزې موجودې وې، دا هېڅکله د ننني حکومت مسؤلیت نه ساقطوي. د نن ورځې واکمن د نن ورځې د وضعیت مسؤل دی، نه د پرون د حکومت منتقد، د کوم په کمزورې کولو کې تاسې او پاکستان په ګډه هېڅ کسر پرېنښود.

ولسمشر محمد اشرف غني د سیاسي لوبې د اصولو، د دولتدارۍ د منطق او د افغانستان د بحران د ژورو عواملو په اړه خبرې کوي، خو ستاسو ځواب بیا تر ډېره د اشخاصو، نومونو او شخصي شخړو پر محور راڅرخي. په سیاسي علومو کې دا یو څرګند توپیر دی؛ لوی خلک پر افکارو، نظریاتو او ستراتیژیو بحث کوي، خو واړه خلک پر اشخاصو او شخصیتونو او له ځانه یې یو روزمزد سیاستوال جوړ کړی وي. د یوه سیاسي دریځ د ردولو لپاره باید د هغه نظریه او استدلال نقد شي، نه دا چې د ویونکي شخصیت تر برید لاندې راوستل شي.

تاسو پوښتنه کوئ چې امنیت څه ته وایي؟ دا خپله د بحث تر ټولو کمزورې برخه ده. امنیت یوازې دا نه دی چې په ښارونو کې وسله وال غله کم شوي وي یا کورنۍ جګړه نه وي. په معاصر سیاسي علم، د ملګرو ملتونو په ادبیاتو او د امنیت په نړیوالو مطالعاتو کې امنیت یو څو اړخیز مفهوم دی. سیاسي امنیت، اقتصادي امنیت، غذایي امنیت، اداري امنیت، رواني امنیت، حقوقي امنیت، د کار امنیت او ټولنیز امنیت ټول د امنیت برخې دي.

له همدې امله د سولې او باعزته سولې ترمنځ باید روښانه توپیر وشي. سوله یوازې د ډزو بندېدل نه دي، بلکې باعزته سوله د هر اړخیز امنیت، انساني کرامت، اقتصادي ثبات، سیاسي مشروعیت او د خلکو د هوساینې معنا لري. همدا دلیل و چې ولسمشر محمد اشرف غني تل د «باعزته سولې» اصطلاح کاروله، نه یوازې د جګړې د پای ته رسېدو.

حتی قرآن کریم هم امنیت یوازې د جګړې په نه شتون کې نه تعریفوي. الله تعالی د قریشو د نعمتونو په بیان کې د امنیت تر څنګ سمدستي د «خوف» او «جوع» یادونه کوي، یعنې انسان هغه وخت ځان خوندي احساسوي چې هم له وېرې خوندي وي او هم له لوږې. دا خپله د امنیت د پراخ مفهوم قرآني تفسیر دی.

نن که په افغانستان کې خلک د راتلونکې په اړه وېره لري، که د بیان، تعلیم، کار او مدني ژوند په اړه ډاډ نه لري، که زرګونه ځوانان د هېواد پرېښودو ته اړ کېږي، که میلیونونه انسانان د بشري مرستو محتاج وي او داسې کورنۍ هم موجودې وي چې د بېوزلۍ او لوږې له امله خپل ماشومان د خرڅولو تر بریده رسېدلې وي، نو دا هر څه د امنیت د بحران څرګندې نښې دي، که هر څومره داخلي وسله واله جګړه کمه شوې وي. ولسمشر اشرف غني همدې پراخ مفهوم ته اشاره کړې، خو تاسو قصداً امنیت یوا��ې په پوځي مفهوم کې محدود کړی دی. ځکه متاسفانه، تاسې یوازې جګړې او ورانۍ ته روزل شوي یئ.

تاسو د پاکستان د بریدونو د توجیه لپاره د ولسمشر اشرف غني د دورې مثالونه راوړئ. دا استدلال نه، بلکې له اصلي موضوع څخه تېښته ده. که په ۲۰۱۷ کال کې پاکستان توغندي ویشتل، نو آیا دا د ۲۰۲۶ کال بریدونه مشروع کوي؟ که پرون ستونزه وه، باید حل شي، نه دا چې د پرون ستونزه د نن د ناکامۍ عذر وګرځي. حکومت مسؤلیت غواړي، نه د پخوانیو حکومتونو د دوسیو تکرار.

تاسو د کونړ د راکټي بریدونو یادونه کوئ، خو یوه مهمه پوښتنه قصداً له پامه غورځوئ. هغه مهال چې پاکستان پر کونړ راکټونه ورول، ستاسو وسله وال ځواکونه هم د ډیورنډ فرضي کرښې هغې غاړې ته موجود وو او له هماغو سیمو څخه هم تاسو او هم پاکستان د افغانستان د جمهوري نظام پر ضد جګړه هم کوله. خو نن وضعیت بشپړ بدل دی. نن تاسو د ټول افغانستان بشپړ جبري واک په لاس کې لرئ، د هېواد په ډېری برخو کې ستاسو پر وړاندې منظمه وسله واله جګړه نشته، په لسګونو چریکي جبهو کې نه یاست بوخت، او خپله د بشپړ امنیت ادعا کوئ.

که رښتیا هم امنیت بشپړ شوی وي، نو بیا د پاکستان پرله‌پسې هوایي بریدونه څنګه توجیه کوئ؟ که پرون به همدا بریدونه د جمهوري نظام ناکامي بلل کېدل، نو نن د یوه واحد او بې‌رقیبه حاکمیت پر مهال د همدې بریدونو مسؤلیت به د چا پر غاړه وي؟ همدې مشروع او منطقي پوښتنې ته ولسمشر محمد اشرف غني اشاره کړې ده، خو ستاسو په لیکنه کې یې قانع کوونکی ځواب نه تر سترګو کېږي.

بله ��همه موضوع د امنیتي تړون ده. تاسو داسې انګېرئ چې ګواکې د افغانستان او امریکا امنیتي تړون یو پټ او نامشروع سند و، حال دا چې حقیقت برعکس دی. هغه تړون د افغانستان د اساسي قانون په چوکاټ کې، د دودیزې لویې جرګې له تصویب وروسته، د منتخب ولسمشر له خوا لاسلیک شو. متن یې د ولس، رسنیو او نړیوالو لپاره خپور شو او هر افغان د هغه د لوستلو حق درلود. څوک ورسره موافق کېدای شول او څوک مخالف، خو لږ تر لږه قانوني، مشروع او شفاف و.

اوس له همدې ځایه یوه منطقي پوښتنه راپورته کېږي. د طالبانو د دوحې اصلي تفاهمات چې د افغانستان سیاسي برخلیک یې بدل کړ، ولې تر اوسه په بشپړ ډول د ملت مخې ته نه دي ایښودل شوي؟ ولې د طالبانو ډېر لوړپوړي چارواکي هم د هغو ټولو جزئیاتو خبر نه دي؟ ولې خیرالله خیرخواه، چې نن د طالبي حاکمیت مهم غړی دی، خپله د هغه تړون له بشپړ متن او جزئیاتو بې خبره دی؟ که هر څه د ملت په ګټه وو، نو د پټ ساتلو اړتیا یې څه وه؟

همدارنګه، منتخب ولسمشر محمد اشرف غني د اساسي قانون له مخې واک ته رسېدلی و، رسمي پته، دفتر، مسؤلیت ��و حساب ورکونه یې معلومه وه. برعکس، تر اوسه د طالبانو مشر د عادي دولتونو د مشرانو په څېر نه د خلکو پر وړاندې حاضرېږي، نه مطبوعاتي کنفرانسونه کوي او نه د ملت له پوښتنو سره مستقیم مخامخ کېږي. د شفافیت او حساب ورکونې معیارونه په دواړو حالتونو کې یو شان نه دي.

ستاسو د بېطرفۍ په اړه نقد هم له علمي بنسټه خالي دی. ولسمشر اشرف غني د نړیوالې بېطرفۍ خبره کړې، نه د تمدن، دین او هویت د پرېښودو. خو که ما هم د ولسمشر محمد اشرف غني د بېطرفۍ پر نظریه نقد کړیدی، هغه به د غیرمنسلکو هېوادونو د غورځنګ، د ظاهر شاه د دورې د بېطرفۍ او یا د سړې جګړې د شرایطو په رڼا کې وي، ځکه هغه بېطرفي د دوو ��ړیوالو بلاکونو ترمنځ تعریفېدله.

خو غالب ګومان دا دی چې ولسمشر اشرف غني د هماغې تاریخي بېطرفۍ د تکرار خبره نه کوي، بلکې د یوې فعالې، هوښیارې او معاصرې بېطرفۍ خبره کوي. یعنې داسې بهرنۍ تګلاره چې افغانستان د لویو قدرتونو د سیالیو، نیابتي جګړو او سیمه‌ییزو رقابتونو په ډګر بدل نه کړي، خو په عین حال کې له نړۍ سره د متقابل احترام، اقتصادي همکاریو، متوازن تعامل او ملي ګټو پر بنسټ اړیکې ولري. دا د انزوا سیاست نه دی، بلکې د فعالې ډیپلوماسۍ او متوازن بهرني سیاست نظریه ده.

بېطرفي په نړیوالو حقوقو او نړیوالو اړیکو کې یو منل شوی اصل دی. د هغې معنا دا نه ده چې یو هېواد خپل دین، تمدن، هویت او یا ارزښتونه پرېږدي، بلکې معنا یې دا ده چې خپله ملي پرېکړه د نورو د بلاکي رقابتونو قرباني نه کړي. له همدې امله د ولسمشر اشرف غني د دې نظریې ردول هم باید د نړیوالو اړیکو، نړیوالو حقوقو او معاصرې ډیپلوماسۍ پر بنسټ وشي، نه د احساساتي شعارونو او تبلیغاتي اصطلاحاتو پر بنسټ.

ولسمشر اشرف غني د افغانستان د نړیوالې انزوا خبره هم کړې ده. دا احساساتي ادعا نه ده، بلکې یو نړیوال واقعیت دی. تر اوسه هېڅ هېواد د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی، افغانستان لا هم د نړیوال مالي نظام له جدي محدودیتونو سره مخ دی، د نړیوالو پانګونو کچه تر ټولو ټیټې نقطې ته رسېدلې او د نړیوالو سیاسي تعاملاتو ساحه محدوده شوې ده. دا حقایق د شعارونو په ویلو نه بدلېږي.

ستاسو په لیکنه کې ګڼ شمېر ارقام هم راغلي، لکه د ۲۵ زره هوايي بریدونو، د ۲۰۰۰ توغندیو او نورو شمېرې، خو هېڅ معتبره سرچینه نه ده ورسره ذکر شوې. دا هم د جګړې د میدان تبلیغاتي مبالغه امېزې کړنلارې برخه ده. په علمي، حقوقي او سیاسي بحث کې بې منبعه ارقام هېڅ ارزښت نه لري. استدلال هغه وخت اعتبار پیدا کوي چې د باور وړ اسناد، رسمي راپورونه او معتبرې سرچینې ورسره وي، نه دا چې یوازې شمېرې ولیکل شي. ولسمشر محمد اشرف غني په خپل دریځ کې د شمېرې جګړه نه ده کړې، بلکې د ملي وضعیت، نړیوال تعامل او سیاسي واقعیتونو تحلیل یې وړاندې کړی دی، چې د استدلال له پلوه تر بې منبعه ارقامو څو درجې لوړ دی.

ولسمشر محمد اشرف غني د یوې پراخې ملي اجماع غوښتنه کړې ده. ستاسو ځواب بیا هم د اجماع پر اصل نه، بلکې پر شخصیت راڅرخي. ملي اجماع د معاصر سیاست او دولتدارۍ اساسي اصل دی. ��ېڅ هېواد یوازې د یوې ډلې، یوې شبکې یا یوه فکر په وسیله نه اداره کېږي. پایدار ثبات هغه وخت رامنځته کېږي چې ټول افغانان، د خپلو سیاسي، قومي او فکري اختلافونو سربېره، د هېواد د راتلونکې په اړه د ګډو ملي ګټو پر محور سره راټول شي.

که د ولسمشر اشرف غني له نظریاتو سره څوک اختلاف لري، باید هغه د منطق، حقوقو، نړیوالو اصولو، سیاسي علومو او مستندو شواهدو پر بنسټ رد کړي، نه د شخصي سپکاوي، احساساتو او جګړه‌ییزو شعارونو پر بنسټ. سیاست د توپک د سنګر دوام نه دی؛ سیاست د عقل، استدلال، زغم، حساب ورکونې او مسؤلیت هنر دی.

همدا د ولسمشر محمد اشرف غني ددرېځ او ستاسو د لیکنو ترمنځ اساسي توپیر دی. ولسمشر د دولت، ملت، نړیوال تعامل او د بحران د حل پر ستراتیژۍ خبرې کوي، خو ستاسو لیکنه لا هم د جګړې د سنګر له ادبیاتو نه ده راوتلې. د طالب د یوه دوکتور چارواکې چې دا ډول ادبیات وي، نو د عسکر او عادي طالب په اړه قضاوت ډېر بیا اسانه دی تر هغه چې د حکومتدارۍ او سیاست ژبه د جګړې له ژبې بېله نه شي، د ستونزو حل به پیچلی شي.

په پای کې، که د امنیت ارزونه د نړیوالو منل شویو معیارونو له مخې وشي، نو انځور تر شعارونو ډېر متفاوت دی. د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام (UNDP) د ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ راپورونو له مخې، نږدې ۲۸ میلیو��ه افغانان د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي او شاوخوا درې پر څلورمه برخه وګړي د خپلو لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو توان نه لري. د نړیوال روغتیا سازمان (WHO) د ۲۰۲۵ د ارزونې له مخې، ۲۲.۹ میلیونه افغانان لا هم بېړنیو بشري او روغتیايي مرستو ته اړتیا لري او د هېواد روغتیايي نظام له جدي ننګونو سره مخ دی. د UNESCO او UNICEF د راپورونو له مخې، افغانستان د نړۍ یوازینی هېواد دی چې نجونې پکې له ثانوي او لوړو زده کړو محرومې دي؛ نږدې ۲.۲ میلیونه نجونې له ښوونځي بې برخې دي او له ۲ میلیونو څخه ډېر ماشومان په بشپړ ډول له ښوونځي بهر پاتې دي. نیمایي نفوس مو بشپړ حذف کړی دی همدارنګه، د UNHCR د معلوماتو له مخې، لا هم له پنځو میلیونو څخه ډېر افغان کډوال او پناه غوښتونکي له هېواده بهر ژوند کوي او سلګونه زره نور په وروستیو کلونو کې په جبري یا نیمه جبري ډول هېواد ته ستانه شوي دي. په زرګونو کسان هره ورځ له هېواده په تېښه کې دي. دا ټولې شمېرې د ملګرو ملتونو د معتبرو ادارو رسمي احصایې دي او په څرګنده ښيي چې امنیت یوازې د ډزو نه شتون نه دی؛ بلکې اقتصادي، تعلیمي، روغتیايي، غذایي، رواني او سیاسي امنیت هم د هغه نه بېلېدونکې برخې دي، او تر هغو چې دا شاخصونه ښه شوي نه وي، د «بشپړ امنیت» ادعا د نړیوالو معیارونو له مخې د منلو وړ نه ګڼل کېږي.

تاریخ هم دا ښودلې چې هر نظام چې د زور او ټوپک له لارې واک ته رسېدلی وي او وروسته یې هم د خلکو، سیاست او مخالف نظر پر وړاندې د زور، انحصار او قهر ژبه خپله کړې وي، په پایله کې یې هېواد د لا لویو سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو بحرانونو پر لور تللی دی. دوامداره ثبات د زور له لارې نه، بلکې د مشروعیت، ملي مشارکت، قانون، حساب ورکونې او پراخې ملي اجماع له لارې رامنځته کېږي.

له همدې امله، د «ملامت او سلامت» له ذهنیت، د پخوانیو حکومتونو د پرله‌پسې ملامتولو او د سیاسي مخالفت د دښمنۍ په سترګه له لیدلو څخه باید تېر شو. د افغانستان نننۍ ستونزې د متقابل تور لګولو په دوام نه حل کېږي. غوره او مسؤولانه لاره دا ده چې د ولسمشر محمد اشرف غني د ملي اجماع، فعالې بېطرفۍ، له نړۍ سره د عزتمند تعامل او د ملي ګټو پر محور د نوي سیاسي تفاهم وړاندیز په جدي توګه وارزول شي، او د هغه د همکارۍ وړاندیز د سیاسي تعصب پر ځای د ملي مسؤلیت له زاویې وکتل شي. افغانستان تر هر وخت ډېر د عقل، تدبیر، ملي تفاهم او ګډ مسؤلیت اړتیا لري، نه د جګړې د ادبیاتو، احساساتي شعارونو او د یو بل د ملامتولو.

ليکنه: محمد حلیم فدایي

[ABN Pashto @afbnpashto]

جمهوري نظام کې د پکتيا والي محمد حلیم فدایي په جرمني کې د «لونګو امېل» په نوم مشاعره کې د افغانستان د درې رنګه ملي بیرغ د نه موجودیت په غبرګون کې لیکلي، چې ملي سمبولونه د هېڅ ډلې یا جریان شخصي ملکیت نه دی.

حلیم فدایي لیکلي، که د المان په بن ښار کې د افغانستان د کلتوري ودې ټولنه د لونګو امېل مشاعره کې ملي بیرغ د نه موجودیت له پرېکړې سره موافقه نه وي، او یا هم دا کار د بې‌ غورۍ, سهوې او یا د تنظیمي نیمګړتیاوو له امله شوی وي، نو غوره به دا وي چې په رسمي ډول له افغان ولس څخه بښنه وغواړي.

د هغه په وینا، ملي بیرغ او ملي سرود د کومې ډلې، حکومت یا سیاسي جریان ملکیت نه دی، بلکې د ټولو افغانانو ګډ ملي میراث او هویت دی. د داسې یوې ��ېښې په اړه چوپتیا نه یواځې پوښتنې زیاتوي، بلکې بې‌ باوري هم پیاوړې کوي.

نوموړي زیاته کړې چې اعتراف په تېروتنه کې کمزوري نه ده؛ بلکې د اخلاقي مسوولیت، فرهنګي بلوغ او ولس ته د درناوي نښه ده. که دا کار قصداً نه وي شوی، نو یوه روښانه او رسمي بښنه به د هر ډول ابهام او شک مخه ونیسي او د ټولنې اعتبار به هم خوندي کړي.

دا په داسې حال کې ده چې تېره ورځ د جرمني په زیګبورګ او کولن ښارونو کې د «افغانستان د کلتوري ودې ټولنې» لخوا د «لونګو امېل» تر نوم لاندې مشاعره شوې وه، خو په تالار کې د افغانستان درې رنګه ملي بیرغ نه و اېښودل شوی. د بیرغ دغه نشتوالي د ګڼو افغان کلتوري فعالانو او هېوادوالو توند غبرګونونه او نیوکې راپارولې دي او هغوی پر تنظیموونکو تور پورې کړی چې د طالبانو د رژیم د خوښولو او هغوی ته د چاپلوسي په موخه یې بیرغ له تالاره لیرې کړی و.

#ABN | #HalimFidai | #LawangoAmil | #AfghanNationalFlag | #GermanyAfghans

[Mohammad Halim Fidai @Mhalimfidai]

څوک چې پر افغان خاوره د پاکستان د تجاوز ملاتړ کوي، ملي خاینان او پردي جاسوسان دي. له طالب سره د مخالفت له وجې هېڅکله د پاکستان تجاوز او یا د بل هر هېواد تجاوز د توجیه وړ نه دی. خصوصا په داسې حال کې چې په داسې تجاوز کې ملکي تلفات او عامه تاسیاسات په نښه کېږې.

[International Human Rights Foundation @IHRF_English]

🚨FOR IMMEDIATE RELEASE

Statement by the International Human Rights Foundation (IHRF)
Subject: Urgent Investigation Required into Deadly Shelling of Civilians in Khost Province

KABUL/ISLAMABAD/GENEVA, 13 March 2026 — The International Human Rights Foundation (IHRF) condemns in the strongest possible terms an apparent artillery attack on civilian residences in Khost Province, Afghanistan, which occurred in the early hours of 12 March 2026. According to verified local sources, artillery shelling attributed to Pakistani military forces struck the Sadiq Gharab locality in the Alisher District at approximately 04:45 AM, killing three children and wounding at least six other civilians.

The use of heavy ordnance against what reports indicate was a populated residential area raises grave concerns regarding adherence to international humanitarian law (IHL). The principle of distinction, a cornerstone of IHL, requires all parties to a conflict to strictly distinguish between civilian objects and military objectives. An attack that fails to discriminate between civilians and combatants, or that strikes a known civilian concentration, may constitute a war crime.

This tragic incident is not isolated. IHRF has documented a disturbing pattern of cross-border shelling affecting Afghan border communities. Civilians in provinces including Paktia, Paktika, Khost, Nangarhar, and Kunar have endured repeated bombardments resulting in deaths, injuries, the destruction of homes, and the forced displacement of families fleeing the violence.

“The killing of three children in their homes is an unconscionable tragedy and a stark reminder of the price civilians pay when the rules of war are ignored,” said Jaume d'Urgell, Director of the IHRF. “Indiscriminate shelling of populated areas is strictly prohibited. There must be a prompt, impartial, and transparent investigation into this attack, and those responsible must be held to account.”

The IHRF calls upon all relevant parties, including the Governments of Pakistan and Afghanistan, to:

1. Immediately investigate the 12 March incident in Khost Province and all other instances of cross-border civilian harm.
2. Ensure accountability for any individuals or units found to have violated international humanitarian law.
3. Take immediate measures to protect civilian populations living in border regions, including halting the use of artillery and explosive weapons in populated areas.
4. Grant access to independent human rights organizations and fact-finding missions to document the impact on civilians and monitor the situation.

The IHRF stands in solidarity with the families of the victims and all Afghan civilians who continue to endure the devastation of armed conflict. We urge the international community to prioritize the protection of civilians and to demand compliance with the laws of war.

[Mohammad Halim Fidai @Mhalimfidai]

پښتو او پښتونولي یو منل شوی قانون دی. د پکتیکاوالو په یوه غونډه کې چې د قومي مشرانو ترمنځ وه او د یوه والي صاحب په کور کې جوړه شوې وه، لفظي شخړه رامنځته شوه. یوه قومي مشر، چې د شکر ناروغي یې هم درلوده، بل قومي مشر ته شکنځل وکړل. مشرانو شخړه له فزیکي برخورد څخه وژغورله. مشران سره تیت و پرک شول. کوربه ټولو مېلمنو ته او هغه بل ملک ته وویل چې ته سخت ګرم شوې یې، اوس باید معذرت او بخښنه وغواړې. هغه مشر خپله پړه مني او د هماغې غونډې له څو مشرانو سره، له ننواتې او دوو پسونو سره، د نوموړي کور ته ورځي. د دروازې د ننوتلو په وخت کې خپل سر ټیټوي، پټکی په غاړه کې اچوي او په عذر ورته وایي چې ما وبخښه، زه درته سخت ګرم وم.

بیا دا ټول غړي چې په ننواتې ورغلي وو، هر یو د قومي مشر د بخښنې غوښتنه کوي. په پای کې هغه متضرر ورته بخښنه کوي او ننواته یې مني. یوازې دا نه، بلکې د چا په حجره کې چې یې شکنځل کړي وو، له هغه څخه یې هم بخښنه وغوښته او په دې توګه یې هم د کور د څښتن، هم د ملک او هم د متضرر عزت پر ځای کړ او ټول درانه معرفي شول.

اوس خو څوک د خپل مجازي کور، حجرې (سپېس) ته مېلمه کړي، بیا یو بې‌پښتو شخص درته شکنځل او ډېر تورونه ولګوي، او بیا همدې کار ته د مبارزې نوم ورکړي. کوم کار چې په پښتو کې پور لري، دوی ورته د مبارزې، شعور او پوهې نوم ورکوي. همدا د پښتنو او نا پښتنو د اخلاقو ترمنځ توپیر دی.

که غواړئ چې اصلي پښتون وپېژنئ، نو هغه به تور او شکنځل نه کوي. زه ویلای شم چې څوک هم پښتون وي، هغه به شکنځلمار او تور پورې کوونکی نه وي، ځکه هغه د پښتونو��ۍ په اصولو او قوانینو پوهېږي. کېدای شي ځینې کسان پښتو خبرې وکړي او د پښتنو په کور کې را لوی شوي هم وي، خو پښتون نه وي؛ ځکه یوازې پښتو ویل څوک پښتون کولای نه شي.

نو په مجازي کور (سپېس) کې چې چا کنځل وکړ او د چا په کور کې یې چې شکنځل وکړل، تر شکنځلمار د هغه کوربه مسوولیت ډېر وي، ځکه د هغه په کور کې یې شکنځل کړي دي او د هغه مېلمنو ته یې سپکاوی کړی دی. متأسفانه، اوس هغه د صدیق پسرلی د شعر مصداق ګرځېدلی دی:

دا دنیا د سپکو ده، درانه به وي پراته پاتې
خاورې هم چې سپکې شي، بې‌باله الوتلای شي.

اوس چې دا بې‌وزره مبارزین کوم څه ته مبارزه، وېښتوب او شعور وایي، دې ته پښتانه بد اخلاقي وایي، او دا الوتل نه، بلکې پرېوتل دي.

[Mohammad Halim Fidai @Mhalimfidai]

زما ددرېځ د حقانیت لپاره همدا کفایت کوي چې د خاصې کړۍ ددفاع په خاطر د عامې کړۍ شکنځلې او تورونه د طالب د اکاونټونو څخه زموږ پر خلاف کارول کېږې، دا مانا لري چې زموږ درېځ ملي دی او عامې کړۍ درېځ طالبي دی!

بچو، تا لا تی رودلو چې موږ د طالب پر وړاندې او د افغانستان جګړه کوله. نن د طالب داسې ګډوي، لکه نانځکه.! موږ د پاکستان او طالب دواړو پر خلاف یو، یو مو فوري وژنۍ بل مو تدریجي!

[Omer Fidai @OFidai]

@AdityaRPancholi Thank You 👏

[ABN Pashto @afbnpashto]

د پکتیا پخواني والي محمد حلیم فدايي د طالبانو په ډم نومومي لطیف ننګرهاري نیوکه کړی او ورته یې ویلي چې د ملایانو په صف کې د ځای موندلو لپاره دې خپل هنر او شخصیت مه سپکوه.

فدايي د لطیف وروستیو کنځلو په غبرګون کې لیکلي، چې ننګرهاری باید خپله بدله او بوله ووایي، ځکه په همدې کې یې عزت او پیسې دي.

فدايي په اشارې سره ویلي: «د ننګرهاري سندرې همدا جمهوریتیان اوري؛ ته به نه د "وله مولوي صیب" او نه د کنځلو له لارې په ملایانو کې محبوبیت پیدا کړې.»

فدايي په خپلو خبرو کې یو تریخ حقیقت ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې د طالبانو او ملایانو له نظره لطیف ننګرهاری یوازې یو «ډم» دی، خو جمهوریت غوښتونکي ورته د «هنرمند» په سترګه ګوري.

هغه د یو ملا څرګندونو ته په اشارې سره وویل: «نن یوه ملا صاحب لیکلي وو، چې جمهوریتیانو ته نن یوه ډم هم کنځلې کړې دي.»

دا بحثونه وروسته له هغه تاوده شول چې لطیف ننګرهاري په ټولنیزو رسنیو کې د جمهوریت پر پلویانو او ځینو پخوانیو چارواکو توندې نیوکې او کنځلې وکړې، ��رڅو اوسني واکمن نظام (طالبانو) ته خپل نږدېوالی ثابت کړي، خو هغوی يې بيا هم ډم بولي.

#ABN | #Afghanistan | #HalimFidai | #LatifNangarhari | #ArtAndPolitics

[Mohammad Halim Fidai @Mhalimfidai]

خرم صاحب؛
من برای شما نهایت احترام دارم و شما شخصیتی علمی و فرهنگی هستید؛ اما گره‌زدن هر موضوع به نام اشرف غنی، به‌گمان من، با محتوای حوادثی که شما یاد کردید هم‌خوانی ندارد. اگر او مأمور بود، پس من و شما نیز از این امر مستثنا نیستیم. دست‌کم در دورهٔ اشرف غنی، خارجی‌ها رانده شدند؛ اما در دورهٔ من و شما، افغانستان تا بن دندان از ��ارجی‌ها پر بود! پس مسئله فراتر از یک شخص، یک گروه یا حتی یک کشور است.

بیایید، بس است که بیش از حد یکدیگر را تخریب کردیم؛ بهتر است از همین سقوط درس عبرت بگیریم. تبلیغ «مأمور بودن» تنها بخشی از نظریه‌های توطئه‌محور بوده و هست!

چنین فتواهای سیاسی، مانع شکل‌گیری اجماع سیاسی شد و به‌ویژه سبب ایجاد اختلاف میان محترم کرزی و محترم اشرف غنی گردید. کاش این دو بزرگوار را قربانی سوءتفاهم‌ها نمی‌ساختیم. هر دو از بزرگ‌ترین ظرفیت‌های کشور هستند و باید از هر دوی آنان در راستای وحدت ملی، اجماع سیاسی، ثبات سیاسی و حاکمیت قانون استفاده شود.

[Hamasa Media @MediaHamasa]

د پکتیا پخواني والي محمد حلیم فدایي وایي جرمني کې یې د پخواني ولسمشر حامد کرزي سره په روان وضعیت خبرې کړي.

ښاغلي فدایي لیکلي پخواني ولسمشر ټینګار کړی چې جګړه د ستونزو د حل لار نه ده، بلکې سوله، ملي تفاهم او ملي یووالی یوازینۍ او دوامدارې حل‌لارې دي.

فدایي لیکلي:« پخواني ولسمشر راته وویل چې د ناکامو تجربو تکرار باید و نه شي، بلکې ټول افغانان باید خپلې ستونزې د تفاهم، زغم او خبرو له لارې په خپل منځ کې حل کړي.»

[ABN Pashto @afbnpashto]

پخواني ولسمشر، حامد کرزي په جرمني کې له یو شمېر افغانانو او د جمهوري نظام چارواکو سره کتنه کې یو ځل بیا پر ملي تفاهم او ملي یووالي ټینګار کړی دی.

د جمهوري نظام د خوست والي د حامد کرزي له قوله ویلي، چې نوموړي افغانستان کې د نجونو زده کړو په تړاو ژوره اندېښنه ښودلې او ملي یووالی یې دایمي او یوازینۍ حل لاره ګڼلې ده.

راپورونه وايي چې پخوانی ولسمشر، حامد کرزی څو ورځې وړاندې د درملنې په موخه جرمني ته تللی دی.

نوموړي په خپلو څرګندونو کې ویلي: "د ناکامو تجربو تکرار باید ونه شي، بلکې ټول افغانان باید خپلې ستونزې د تفاهم، زغم او خبرو له لارې په خپل منځ کې حل کړي."

خو طالبانو بیا په هېواد کې ټول افغانان له سیاسي فعالیتونو او د مشروع نظام د واکمنولو لپاره د ولسي جریانونو له جوړولو بې برخې کړي دي او د افغانانو په خبره واک یې انحصار کړی.

#ABN #Afghanistan #Kabul @Mhalimfidai @KarzaiH

[Mohammad Halim Fidai @Mhalimfidai]

د جرمني د بُن ښار کې مو د ښاغلي ولسمشر کرزي سره کتنه وکړه. نوموړي ټینګار وکړ چې جګړه د ستونزو د حل لار نه ده، بلکې سوله، ملي تفاهم او ملي یووالی یوازینۍ او دوامدارې حل‌لارې دي، لکه څنګه چې یې پخوا هم پرې ټینګار کاوه. هغه د نجونو د تعلیم په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړه او تعلیم یې د ټولنې د سالم پرمختګ لپاره یو بنسټیز اصل وباله.

نوموړي وویل چې د ناکامو تجربو تکرار باید و نه شي، بلکې ټول افغانان باید خپلې ستونزې د تفاهم، زغم او خبرو له لارې په خپل منځ کې حل کړي. زما په اند اوس چې کومې قومي ستونزې، اختلافات او ټکرونه رامنځته شوي دي، د ده د مشورو، سیاسي پوخوالي او پراخو تجربو په رڼا کې حل کېدای شي، ځکه نوموړی د افغانستان له ټولنیزو او قومي واقعیتونو سره ژوره بلدتیا لري.

د ولسمشر کرزي له تجربو څخه ډېره ګټه اخیستل کېدای شي. هغه یو دروند، باعزته او ملي فکر لرونکی مشر دی. له بده مرغه، ولس ډېر وخت ملي او رښتیني مشران ناوخته پېژني، خو تاریخ تل دا ثابته کړې چې د داسې شخصیتونو ارزښت د وخت په تېرېدو لا روښانه کېږي.
@KarzaiH

[Omer Fidai @OFidai]

@Mhalimfidai بکل د ویاړ ځای ده

[Mohammad Halim Fidai @Mhalimfidai]

د افغانستان د اسلامي جمهوریت د ملي امنیت شورا مشاور، د بهرنیو چارو وزیر، د پوهني وزیر، د کلیو د پراختیا وزیر او د کورنیو چارو وزیر چې له هېواد بېرون په یوه عام بس کې روان وي، مانا یې داده چې د افغانستان د اسلامي جمهوریت پر خلاف د فساد ټولې مبالغه آمېزې ادعاوې، یوازې سیاسي او تبلیغاتي وي. کنه؛ د طالبانو بنسټګر او ملاتړی حاجي بشیر نورزی چې امرېکا کې بندي وو او څلور کاله یې د حکومت کېږې، یوازې په خپله شخصي پانګونه په یومیلیون ډالره کند��ار کې جومات جوړ کړ. جومات هم ځکه ترڅو په سپین شعار خپلې تورې پیسې حلالې وښیي.
ښاغلي اتمر ته پیغور مه ورکوئ، ویاړ پرې وکړئ.

زه چې د جمهوریت اکثریت لوړ پوړې چارواکې ګورم؛ په بېرون کې د ډېر مشقت کار کوي او همدا ددوی د پاکۍ نښه ده. تاسې د طالبانو وزیران او ددوی دري او څلور ښځې، څلور او پبنځه حجونه، ګڼ زرهي موټرې، پراخ تجارتونه، بلند منزلونه او قراردادونه ګورئ، هک پک به شي. د جمهوریت ځیني هغه چارواکې چې رښتیا هم په فساد او غصب کې ښکېل وو، نن هم له طالب سره د پخوا په څېر په پروژو او پروګرامونو کې شریک دي. د اتمر صاحب @MHaneefAtmar له ځینو سیاستونو سره اختلاف کېدای شې، اما له مدیریت، پراخو امکاناتو او امتیازاتو سره سره، حد اقل دا تصویر، د ویاړ تصویر دی، نه د پیغور.

هو؛ خپل هېواد کې به یې قدر ډېر زیات وو، که چېرې هلته انساني او اسلامي حکومت وای، نه ملایي او قشري حکومت!!

[Mohammad Halim Fidai @Mhalimfidai]

زما کېسه؛ ستا کېسه ده!

زما کیسه شخصي اعتراف نه دی، بلکې د یو ولس د اوږدې ماتم‌نامې یوه پاڼه ده. پنځه پنځوس کاله وړاندې، زه د جګړې په شور کې نړۍ ته راغلم؛ داسې نړۍ ته چې زېږون یې جشن و، خو برخلیک یې جنازه. زه مسافر یم، مهاجر یم، او عابرالسبیل یم—دا ځکه چې حرکت مې خوښ وو، بلکې پاتې کېدل جرم ګرځېدلي وو.

دا هغه یوازینی سفر دی چې په پیل کې یې اتڼ کېږي او په پای کې یې ختمونه او ژړاګانې. یا أیها الانسان ما غرّک بربک الکریم؟

زه په جګړه کې وزېږېدم، په جګړه کې لوی شوم او په جګړه کې بې‌کوره شوم. درې ځله مې کور ونړول شو، او هر ځل د دین، جهاد، امنیت، الهي نصرت، ډیموکراسۍ او خپلواکۍ په نوم. زما د خټو کور کله د چپ ظالم د ټانک تر سیوري لاندې ولوېد، او کله د راست ظالم د تکفیر تر فتوا لاندې. خو اشغال تل اشغال و، که شعار یې سور و که شین او که سپین.

زما ګاونډي تل زما له وینو خپل سیاست خړوب کړی دی. زما په وران وطن کې یې ځان انصار وباله، او زما قاتلان یې مهاجر وبلل. ما ته چې تېښته مې ژوند و، فراري وویل شو؛ او قاتل ته چې پناه یې سیاست و، ��زت ورکړل شو. دا د الفاظو کودتا وه؛ دلته حقیقت ماته وخوړله، او دروغ پاچا شول.

ما ولیدل چې څنګه ورور د ورور پر وړاندې جهاد اعلان کړ، او څنګه ځانمرګي د جنت سرداران وبلل شول. د مړو جسدونه د سیاست سکې شوې، او وینه د معاملې نرخ. دلته شهید هغه و چې زموږ له خوا مړ شو، او زموږ مړی دوزخي اعلان شو. عدالت یوازې نوم و؛ تله تل یوه خوا درنه وه.

دا کیسه نوې نه ده. دا د قابیل له لاسه د هابیل وینه ده، دا د یوسف پر وړاندې د وروڼو حسد دی، دا د کوهي تیاره ده چې تل یې رڼا خوړلې ده. خو تاریخ شاهد دی چې کوهي تل قبر نه وي، او دسیسه تل سلطنت نه شي جوړولای.
وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ

پنځه پنځوس کلن شوم، خو ماشومتوب مې لا هم د کډوالۍ په کړۍ کې بندي دی. ټول عمر مې د خپل مسلمان ورور له لاسه په تېښته کې تېر کړ. زه چې د مرګ نه وتښتېدم، بې‌غیرته شوم؛ او ��غوی چې مرګ یې صادر کړ، متقیان اعلان شول. دوی دین د خپل جېب پاسپورټ کړ، فتوا یې مهر، او ټوپک یې تفسیر.

دوی له امریکا میلیونه راټولوي، خو ولس ته د صبر او دعا نسخه ورکوي. د خدای نوم د سیاست لپاره کاروي، خو د خدای عدالت نه مني. که ته واکمن یې، مخالفت کفر دی؛ او که دوی واکمن وي، مخالفت بغاوت. واک بدلېږي، خو ظلم ثابت پاتې کېږي.

دا یوازې زما کیسه نه ده.
دا د هر افغان تاریخ دی:
د ښار او کلي،
د ملا او مکتبي،
د مهاجر او مقیم،
د غریب او شتمن،
نر او ښځې،
د قبر او تخت ترمنځ ځړول شوی ولس،
دډانګ او پړانګ ترمنځ ګېر هېوادوال.

زما کتاب د دوی په محکمه کې جرم دی، زما قرآن د شک لاندې دی�� زما کتابتون د فتنې مرکز بلل کېږي، او زما مکتب د اسلام پر ضد سنګر ګڼل کېږي. خو د دوی هر فرمان، که د ظلم فرمان وي او که د جهالت، د «ملتِ ابراهیمي» تګلاره اعلانېږي.

زما په چاپخونه کې چاپ شوی قرآن او تفسیر هم ورته د منلو نه دی، ځکه چې دا متن د دوی له واک پرته نفس اخلي. دلته ستونزه په آیت کې نه ده، ستونزه په تفسیر کې ده؛ ستونزه په کلام کې نه ده، ستونزه په انحصار کې ده. هغوی هغه قرآن مني چې د ټوپک تر سیوري لاندې لوستل شوی وي، او هغه دین ردوي چې قلم پکې ژوندی وي.

نن زما د زېږون ورځ ده. پنځه پنځوس کاله د درد، پوښتنو او ناتمامو هیلو. درې ځله مې له صفره ژوند پیل کړ، او هر ځل مې د انسان پاتې کېدو هڅه وکړه. ما زده کړل چې بقا خاموشه جګړه ده، او هیله تر ټولو خطرناک مقاومت دی.

ژوند څپې دي، خو موږ ډبرې نه یو؛ که څه هم وهل کېږو، ماتېېږو نه. تر هغو چې پوښتنه ژوندۍ وي، ظلم به نه بریالی کېږي. تاریخ به حساب کوي، او تله به یو وخت برابره شي.

حلیم فدایي
۵۵ کلیزه – ۲۰۲۵

[Omer Fidai @OFidai]

@AmrullahSaleh2 👍🇦🇫🍀👏

[Omer Fidai @OFidai]

@AmrullahSaleh2 👍🇦🇫🍀❤️

[Amrullah Saleh @AmrullahSaleh2]

من افغان استم
I am an Afghan

[Omer Fidai @OFidai]

@SayedSamiSadat انا لله وانا ا��یه راجعون

[Omer Fidai @OFidai]

@Wish_Zalmai ماشاالله
مبارک