Sefaretname

Osmanlı elçileri gittikleri ülkede gördüklerini sefaretname adıyla devlete yazardı.

Davet için / [email protected]

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Hedefte Hindistan olacak.” Hindistan’ın en çok okunan Hintçe gazetelerinden Navbharat Times, bir Türk şirketinin Pakistan’la yaptığı anlaşmayı bu cümleyle duyurdu. Başlığı da şuydu: “Hindistan’a karşı Türkiye-Pakistan’ın büyük ittifakı.”

Gazeteyi kaygılandıran, Türkiye’den Pakistan’a satılacak 100 bin kamikaze dron. Türk şirketi Pasifik Teknoloji, Pakistan’a üç yılda 100 bin Merküt satacak; bunların bir bölümü Pakistan’da üretilecek. Merküt, operatörün gözlükten kamerasını izleyerek hedefe sürdüğü, tek kullanımlık bir kamikaze dron.

Navbharat Times’a göre bu, Pakistan’ın sınır hattında Hindistan’a aynı anda yüzlerce dronla saldırabilmesi demek. Gazete asıl sorunun maliyet olduğunu yazıyor: bu kadar ucuz ve alçaktan uçan dronları klasik hava savunma füzeleriyle düşürmek çok pahalı. Hindistan’a önerisi de karıştırıcılara, lazer silahlarına ve radar güdümlü toplara yatırım yapması.

Pakistan tarafında haberi, ülkenin savunma sanayisini izleyen Quwa yazdı. Yayına göre anlaşma bir günde yapılmadı: taraflar mayısta mutabakat imzaladı, aylarca saha testi ve pilot eğitimi yapıldı, nihai imza 18 Eylül’de Pakistan’ın devlet şirketi NRTC ile atıldı.

Şirket anlaşmanın tutarını duyurmadı. Quwa, benzer sistemlerin fiyatına bakarak taban değeri 100 milyon dolar civarında hesaplıyor. Pakistan dronları tamamen kendisi üretmeye niyetlenirse maliyet çok daha fazla olacak; yayın bunu bir üretim hattı kurmanın bedeli sayıyor ve uzun vadede büyük siparişlerle karşılanacağını yazıyor.

Malezya merkezli Defence Security Asia ise temkinli: 100 bin sayısı bir satın alma niyeti. Asıl ölçü, dronların ne kadar hızlı teslim edileceği olacak.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Son dört haftada SPK, Borsa İstanbul, Takasbank ve BDDK’dan altı üst düzey isim ya görevden ayrıldı ya tutuklandı. Bugün sıra Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) başındaki Şahap Kavcıoğlu’na geldi.

Eski Merkez Bankası Başkanı Kavcıoğlu, X hesabından Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan affını istediğini duyurdu. İngiliz Financial Times gazetesine göre Kavcıoğlu, istifayı kurumun “daha fazla zarar görmemesi için” sundu. ABD merkezli finans ajansı Bloomberg, Kavcıoğlu hakkında herhangi bir suçlama bulunmadığını, istifanın kabul edilip edilmediğinin de belli olmadığını yazdı. Kavcıoğlu aynı gün Sözcü’de yayımlanan söyleşide BDDK’nın fon meselesiyle “hiçbir ilgisi olmadığını” söylemişti.

İstifa, BDDK Başkan Yardımcısı Muhammet Erişen ile iki daire başkanının 9 Kasım’da tutuklanmasının ardından geldi. Bloomberg’e göre aynı gün Takasbank’ın eski Genel Müdürü Yunus Arıncı, Adil Katılım Bankası’nın kurucu ortağı Ali Paslı ve OMG Capital Advisors’ın Başkanı Ömer Murat Gülkan da tutuklandı. Ajans, Gülkan’ın şüpheli fon manipülasyonuna karşı açıkça konuşan isimlerden biri olduğunu hatırlattı. Daha önce Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Başkanı Mahmut Sütçü 19 Ekim’de görevden ayrılmış, SPK’nın eski Başkanvekili Enver Usca ile Borsa İstanbul’un eski Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun tutuklanmıştı.

Adalet Bakanı Akın Gürlek’in açıkladığı rakamlara göre soruşturmadaki şüpheli sayısı 3 Kasım’da 433 iken 9 Kasım’da 464’e çıktı. Tutuklu sayısı bugün 123’e ulaştı. İspanyol ajansı EFE, savcılığın yasa dışı kazancı yaklaşık 3,4 milyar euro olarak hesapladığını aktardı.

Dış basın uyarıların aylar önce yapıldığına dikkat çekiyor. Bloomberg’e konuşan Macro Hive stratejisti Simon Quijano-Evans, analistlerin ve basının riskleri korkmadan yazabilmesi gerektiğini, bu yapılamadığı için krizin “yıllarca güpegündüz” büyümüş göründüğünü söyledi. FT’ye göre endeks şirketi MSCI haziranda koordineli işlem uyarısı yapmıştı. Gazetenin ekimdeki yazısına göre Türkiye, fonlarla bağlantılı işlemler nedeniyle gelişen piyasa statüsü incelemesindeydi.

Bloomberg’in aktardığı BofA Securities ekonomistleri skandalın sistemik risk yaratmasını beklemiyor, ancak güvene ve ekonomik faaliyete etkisinin giderek görünür olduğunu belirtiyor. FT de Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile Merkez Bankası’nın hızlı müdahalesinin krizin yayılmasını sınırladığını, ancak skandalın Türkiye iklim hedefleri için 300 milyar dolarlık finansman ararken yatırımcı güvenini zedelediğini yazdı.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

COP31 için Antalya'ya gelen liderlerin çoğu karşılama noktasında iki kişiyle tokalaştı: Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Guterres ve ev sahibi Cumhurbaşkanı Erdoğan. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi lideri Hristodulidis ise yalnızca Guterres ile tokalaştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rum Yönetimi liderini karşılamaya gelmedi. Kıbrıs ve Yunan basını, Hristodulidis'in karşılama noktasında Guterres ile yalnız kaldığı görüntüyü manşete taşıdı.

Kıbrıslı Cyprus Mail gazetesine göre Erdoğan, KKTC liderini ise karşılamaya gelmişti.

Rum Yönetimi'nin sözcüsü Konstantinos Letimbiotis, Erdoğan'ın tutumunu "Birleşmiş Milletler'e karşı bir küçümseme gösterisi" olarak nitelendirdi. Gazeteye göre Hristodulidis, aynı gün zirvenin marjında görüştüğü AB Komisyonu Başkanı von der Leyen'e de konuyu açtı.

Yunanistan'da CNN Greece, Ta Nea ve ekonomi sitesi Capital başta olmak üzere çok sayıda yayın organı haberi videoyla birlikte verdi. CNN Greece manşetinde Erdoğan'ın "tokalaşmadan kaçındığını" yazdı.

[ibrahim Haskoloğlu @haskologlu]

Cumhurbaşkanı Erdoğan, COP31 için Antalya'daki zirveye gelen Güney Kıbrıs Rum Yönetiminin lideri Hristodulidis'i karşılamadı:

• Hristodulidis, Erdoğan'ın karşılama noktasından ayrılması için kapıda bekletildi o sırada ekranlara Türk bayrağı yansıtıldı.

• Hristodulidis'in gitmesi sonrasında Erdoğan ülke liderlerini kapıda karşılamaya devam etti.

• Hristodulidis olay sonrası durumu Avrupa Birliği Komisyon başkanı Leyen'e şikayet etti.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 9 Kasım’da Gabar’da iki yeni petrol sahası keşfedildiğini duyurdu. Gaziler ve Çardaklı adı verilen sahalarda üretim ekimde başladı. Erdoğan’a göre ilk değerlendirmeler, iki sahada 135 milyon varil petrol olduğuna işaret ediyor.

Şırnak Gabar’da ilk kuyu 2021’de üretime alınmıştı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın açıkladığı günlük rekorlara göre üretim Ağustos 2024’te 47 bin, Mart 2025’te 80 bin, Ağustos 2026’da 83 bin 300 varile ulaştı. Erdoğan, yeni kuyularla bölgedeki üretimin yüzde 30 artacağını ve 2027’nin ikinci yarısında yaklaşık 230 kuyuyla günde 100 bin varilin aşılacağını belirtti.

Bu üretim Türkiye’nin ihtiyacının küçük bir bölümünü karşılıyor. Bakanlık verilerine göre yurt içi üretim 2026’nın ilk altı ayında 23,1 milyon varil, yani günde ortalama 128 bin varil oldu. Alman haber ajansı dpa ise Türkiye’nin günde yaklaşık 1 milyon varil petrol tükettiğini ve bunun yüzde 90’ını ithal ettiğini hatırlattı.

Dış basın duyuruyu zamanlamasıyla haberleştirdi, çünkü açıklama BM iklim zirvesi COP31’in Antalya’da başladığı gün yapıldı. Süddeutsche Zeitung, Welt ve Handelsblatt’ın da yayımladığı dpa haberi, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın görüşüldüğü zirve ile petrol duyurusu için “birbirine uymuyor” ifadesini kullandı ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev’in 2024’te Bakü’deki zirveyi petrol ve gaza “Tanrı’nın hediyesi” diyerek açtığını hatırlattı. Suudi sermayeli, Londra merkezli Asharq Al-Awsat haberine “Türkiye elektrik çağını zorluyor, Erdoğan petrolü kutluyor” başlığını attı.

Bloomberg’in iklim bülteni Green Daily farklı bir yerden baktı ve Türkiye’nin zirvede gündeme taşıdığı, elektriğin enerji tüketimindeki payını 2035’te yüzde 35’e çıkarma hedefini savundu. Bültende müzakereleri yöneten Avustralyalı Bakan Chris Bowen’ın “Hemen her koşulda elektrifikasyon iyi bir şeydir” sözüne yer verildi.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Türkiye’nin ilk nükleer santralini Rusya kuruyor, ama sıradaki santral için Ankara’nın gözü Kanada ve Güney Kore’de.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Antalya’daki COP31 iklim zirvesinde Bloomberg Televizyonu’na konuşarak teknoloji seçiminde bu iki tedarikçiye “aşağı yukarı ikna olduklarını”, önümüzdeki birkaç ayın “oldukça kritik” olduğunu söyledi. Rekabet gücü, çeşitlendirme ve en iyi teknoloji teklifine baktıklarını belirten Bayraktar, finansman için Kanada emeklilik fonlarıyla da görüştüklerini ekledi.

ABD merkezli Bloomberg, bu sözlerin milyarlarca dolarlık projeye ilgi gösteren Rusya ve Çin’in yarışta geride kaldığını gösterdiğini yazdı. Rusya’nın devlet şirketi Rosatom, Mersin’in Akdeniz kıyısındaki Akkuyu’da 4,8 gigavatlık santrali inşa ediyor ve santralin gelecek yıl elektrik üretmeye başlaması bekleniyor. Bayraktar daha önce Rosatom’un Akkuyu deneyiminin, Karadeniz kıyısında Sinop’ta planlanan ikinci santral için şirketi rakiplerinin önüne geçirdiğini söylemişti.

Haberde, Sinop projesine talip olan Güney Kore’nin geçen hafta Türkiye ile nükleer proje finansmanına ilişkin mutabakat zaptı imzaladığı, Kanada’nın teklifinin ise Montreal merkezli AtkinsRéalis şirketi ve CANDU reaktör teknolojisi üzerine kurulu olduğu aktarıldı. Hükümet Sinop’tan sonra üçüncü bir santral ve yaklaşık 5 gigavatlık küçük modüler reaktör kurarak nükleer kapasiteyi 2040’ta 10, 2050’de 20 gigavata çıkarmayı hedefliyor.

Bloomberg’e göre nükleer enerji, Ankara’nın ithalata bağımlılığı azaltma ve artan elektrik talebini karşılama planının merkezinde duruyor. Hükümet elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını bugünkü yaklaşık yüzde 22’den 2040’ta yüzde 36’ya çıkarmayı, komşu ülkelerle elektrik bağlantı kapasitesini de 15 gigavata yükseltmeyi amaçlıyor.

Ortakların önümüzdeki aylarda kesinleşmesi bekleniyor.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Alman Yeşiller Partisi'ne yakın Heinrich Böll Vakfı'nın çalışanı ve muhalefet milletvekili Ahmet Şık'ın eşi Yonca Verdioğlu Şık, casusluk şüphesiyle gözaltına alınıp sorgulandı, hakkında yurt dışına çıkış yasağı konularak serbest bırakıldı.

Alman haber ajansı dpa’nın haberine göre Şık, gözaltına alındıktan sonra İstanbul’da hâkim karşısına çıkarıldı. Avukatının aktardığına göre Şık’a vakıftaki görevi, vakfın çalışma biçimi, faaliyetleri ve aldığı ödemeler soruldu, sorguda özellikle LGBTİ+ derneği Kaos GL ile yürütülen iş birliği üzerinde duruldu.

Müvekkilinin çalışmalarını ve vakfın işleyişini açıkça anlattığını belirten avukat, soruşturmayı “endişe verici ve kaygı uyandırıcı” olarak nitelendirirken çıkış yasağını aynı gün öğrendiğini söyledi.

dpa, eylülde LGBTİ+ dernekleri dahil ülke çapında operasyonlar düzenlendiğini, çok sayıda kişinin müstehcenlik ve fuhuş gibi suçlamalarla gözaltına alındığını hatırlattı. Ajansın aktardığına göre Adalet Bakanı Akın Gürlek, Anadolu Ajansı’na derneklerin mali raporlarında yurt dışındaki kamu kurumlarından yüksek meblağlar aktarıldığının görüldüğünü söylemişti. Bazı televizyon kanalları da İstanbul Valiliği’nin denetim raporlarına dayanarak derneklerin kuruluş amaçları dışında faaliyet gösterdiğini öne sürmüş, bu dernekler arasında Böll Vakfı’nın en son 2023’te desteklediği bir dernek de sayılmıştı. Vakıf, dernekleri usulsüz biçimde finanse ettiği suçlamasını reddediyor.

Üç gazete aynı dpa haberini farklı başlıklarla verdi. Süddeutsche Zeitung casusluk suçlamasını başlığa taşıdı, FAZ ise yalnızca gözaltını yazdı. Der Spiegel’in ilk başlığı Şık’ın casusluk şüphesiyle gözaltına alındığını söylüyordu; gazete başlığı sonradan “Türkiye, Böll Vakfı’nın bir çalışanını geçici olarak gözaltına aldı” diye değiştirdi. Şık’ın serbest bırakıldığı bilgisi de üç gazeteden yalnız Spiegel’de yer alıyor.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

PKK bağlantılı YBŞ’nin 4 bini aşkın mensubu Irak güvenlik güçlerine geçerken, Irak basını, Türkiye’nin 2015’ten beri Musul yakınlarında asker bulundurduğu Zilkan üssünün devrini yazıyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 9 Kasım’daki Kabine toplantısının ardından Sincar’da devlet otoritesinin tesisi yolunda kıymetli bir adım atıldığını, önceki hafta 4 bini aşkın örgüt mensubunun Irak güvenlik kuvvetlerine entegrasyonunun başladığını ve mağaraların boşaltılmasına yönelik olumlu gelişmeler yaşandığını söyledi. Şengal Direniş Birlikleri (YBŞ), IŞİD’in 2014’te Ezidilere yönelik saldırısının ardından PKK’nın desteğiyle kurulmuştu. Bağdat hükümeti 26 Ekim’de Sincar Dağı’nda düzenlenen törenle yapının bağımsız askerî statüsüne son verildiğini açıklamıştı.

YBŞ, kadın birliği YJŞ dahil toplam 4.165 mensubunun Irak güvenlik güçlerine katılacağını duyurmuştu. Erbil merkezli Rudaw, yaklaşık 2 bin mensubun Ekim sonunda Irak ordusuna, polisine ve Irak devletine bağlı Haşdi Şabi milislerine geçtiğini, geri kalanların sonraki aşamalarda katılacağını yazdı. Şengal Aşiretler Meclisi Başkanı Şeyh Dexîl Murad’ın Rudaw’a anlattığına göre bin kişi Haşdi Şabi’nin 74. Tugayı’na, bin 500 kişi Ezidi türbelerinin korunmasına, bin 500 kişi de yerel polise gidecek.

Mağaralar konusunda, Irak ordusunun PKK’nın Sincar’da kazdığı tünelleri devraldığını, Irak Kürtlerinin haber sitesi Basnews ile Katar merkezli Al-Araby al-Jadeed aktardı. Tünellerin korunmasına, kapatılmasına ya da yıkılmasına inceleme tamamlandıktan sonra karar verilecek.

Irak basınının manşetlerinde ise Eylül’deki mutabakatın uygulamaya geçtiğini duyuran 8 Kasım tarihli ortak açıklama yer aldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Irak Başbakanı Ali Zeydi’nin 23 Eylül’de New York’ta vardığı mutabakat doğrultusunda Türkiye, Musul yakınlarındaki Başika-Zilkan üssünün kademeli devri için adım atacağını duyurdu, iki ülke de Sincar’daki süreci birlikte denetleyecek komiteyi devreye soktu. Irak Başkomutanlık Sözcüsü Sabah Numan, Türk askerinin üsten çekilmesinin bu ay başlayacağını, üssün yıl sonu ya da 2027 başında Irak güçlerine geçeceğini açıkladı. Bağdat’ta yayımlanan Al-Mada gazetesi, devir sözünün yalnızca bu üssü kapsadığını, Irak’taki diğer Türk askerî noktaları için taahhüt verilmediğini ve kaç askerin çekileceğinin açıklanmadığını yazdı.

Erbil’deki Kürt yönetimi ise sürecin dışında bırakıldığını iddaa ediyor. Bölge yönetiminin İçişleri Bakanlığı, Bağdat’ı 2020 tarihli Sincar Anlaşması’na aykırı biçimde tek taraflı davranmakla suçlarken, Numan, Sincar’daki askerî adımların yalnızca federal hükümetin yetkisinde olduğunu belirtti. Iraklı haber ajansı Shafaq News, YBŞ anlaşmasının 2020 metninin yalnızca güvenlik kısmını yerine getirdiğini, Sincar’ın idaresinin hâlâ çözülmediğini yazdı.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar’ın Rusya’dan daha az gaz almanın nedenini “siyaset değil, fiyat” olarak açıklamasının hemen ardından Gazprom, Türkiye’ye sevkiyatın kasımın ilk beş gününde neredeyse dört katına çıktığını duyurdu.

Ukrayna’nın İngilizce haber sitesi Kyiv Independent’ın görüştüğü analist Isaac Levi, Ankara’nın mesajını “Daha iyi fiyat ver, yoksa pazar payı kaybet” diye okuyor. BOTAŞ’ın Gazprom’la yıllık 21,75 milyar metreküplük sözleşmesi 31 Aralık’ta sona eriyor.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

İstanbul’da 1935 sayımına göre 741 bin kişi yaşıyordu. The Times’a göre Kasım 1938’de üç gün içinde 400 bin kişi, Dolmabahçe Sarayı’nda Atatürk’ün tabutunu ziyarete geldi. Dünya basını o günlerde şunları yazdı:

Frankfurter Zeitung, Almanya
“Türk halkı, Mustafa Kemal’in ölümüyle bugün sahip olduğu her şeyi borçlu olduğu adamı kaybetti.”

The Times, Birleşik Krallık
“Büyük asker, büyük devlet adamı ve büyük şef hayatını kaybetti. 1919’dan beri Türkiye’nin tarihi, onun hayatının tarihi oldu.” Atatürk, “Hasta Adam’ın ölümü için defalarca ayin yapmış Avrupa otoritelerini mahçup etti.”

The Daily Telegraph, Birleşik Krallık
“Tarih herhalde, bir halkın ve bir devletin hiçbir yeniden kuruluşunun Atatürk’ünkünden daha şaşırtıcı ve daha ilham dolu olmadığına hükmedecektir.”

Neue Freie Presse, Avusturya
“Türk halkı yalnızca en büyük oğlunu değil, kurtarıcısını ve babasını kaybetti.”

Estia, Yunanistan
“Türkiye’nin dirilişinin mümkün olduğunu anlayıp bunu başaran Atatürk, kalıcı bir Türk-Yunan dostluğunun mümkün olduğunu da anladı ve başardı.”

Journal du Jura, İsviçre
“Kadın özgürleşti, fes ortadan kalktı. Türkiye bir yüzyılı aştı.”

The Times, Birleşik Krallık (Yeni Delhi haberi)
Hindistan Yasama Meclisi Başkanı Abdurrahim: “Meclis normalde yabancı yöneticilerle ilgili önerge sunmaz, ama Atatürk dünya politikaları üzerinde çok etkili bir insandır ve yaşamı Asya halklarını etkilemiştir.”

The Times, Birleşik Krallık
“Türkler bu şaşırtıcı adamın yerini kolay kolay dolduramayacak. Yeni Avrupa’nın savaşlardan ve devrimlerden çıkardığı önderlerin hiçbiri ondan fazlasını başaramadı, hiçbiri daha büyük güçlüklerle karşılaşmadı.”

The Washington Post, ABD
Gazete bu ölümü “dünyanın büyük hükümdarları arasından birinin ayrılması” olarak niteledi, Atatürk’ü “tüm sağduyulu insanların yasını tutması gereken” bir lider diye andı.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü vefatının 88. yılında sevgi, saygı ve minnetle anıyoruz.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

The Guardian’a göre İngiltere İçişleri Bakanlığı, kalıcı oturum isteyen bir Türk’ün cam temizleme işini, sosyal medya hesabı olmadığı için gerçek saymadı. Gazete, böyle bir şartın bulunmadığını yazıyor.

Bakanlık verilerine göre Ankara Anlaşması vizesiyle İngiltere’de iş kuran Türklere verilen kalıcı oturum sayısı, 2025’in ilk yarısında 3.378 iken bu yılın aynı döneminde 745’e indi. Düşüş yüzde 78. Ret kararlarının yeniden incelenmesi için açılan dosyalar da 2025’teki 145’ten, bu yıl ağustos ortasına kadar 395’e çıktı.

Gazetenin aktardığı örneklerden birinde, Kovid döneminde bir seyahatte kanser teşhisi konulan ve tedaviye Türkiye’de başlayan üç çocuk annesi bir kadının başvurusu, doktorları tedaviyi taşımanın ciddi risk taşıdığını söylemesine rağmen reddedildi. Bakanlık ekimde kadına ve çocuklarına ülkeden ayrılmaları gerektiğini bildirdi. Babası ölümcül Alzheimer hastası olan bir başka kadının yurt dışında geçirdiği süreler ise hastalık yıllardır bilindiği gerekçesiyle acil durum sayılmadı.

Türkçe konuşan nüfusun yoğun olduğu Tottenham’ın milletvekili, eski Dışişleri Bakanı David Lammy, “Windrush skandalını hatırlamadan edemiyorum” dedi. Windrush, Karayipler’den gelen göçmenlerin yasal statülerinin yıllar sonra yok sayıldığı skandalın adı. İçişleri Bakanlığı ise başvuruların değerlendirilme biçiminde bir değişiklik olmadığını savunuyor.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Özgür Özel, geçen yıl Zafer Günü’nde CHP Genel Başkanı sıfatıyla aradığı Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’i, bu yıl, kurduğu Yeni Parti’nin Genel Başkanı olarak aradı. Aliyev’in, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı Şuşa’da ağırlamasının ertesi günü resmi hesabından yaptığı paylaşıma göre Özel, 8 Kasım Zafer Günü dolayısıyla Aliyev’i ve Azerbaycan halkını tebrik ederken görüşmede iki ülke arasındaki dostluk ve kardeşlik bağlarının sarsılmaz olduğu vurgulandı.

Yeni Parti’nin açıklamasına göre Aliyev, partinin kuruluşunu tebrik ederek Özel’e ve partiye başarılar diledi, Özel de iki ülke ilişkilerine her türlü yapıcı katkıyı sunmaya hazır olduklarını söyledi. Bakü’nün paylaşımında kuruluş tebriğine yer verilmedi. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı, Özel’in CHP Genel Başkanı olarak 2024’te yaptığı aramanın ardından Aliyev’in geçmişte bazı hatalar yapıldığını ancak bunların geride kaldığını söylediğini, iktidardaki Yeni Azerbaycan Partisi ile CHP arasındaki işbirliğinin olumlu yönde ilerlediğini belirttiğini duyurmuştu.

İngiliz dergisi The Economist, Mayıs’ta mahkeme kararıyla CHP Genel Başkanlığı’ndan uzaklaştırılan Özel’in, 24 Temmuz’da kurduğu Yeni Parti'yle Türkiye’nin siyasi haritasını yeniden çizdiğini yazmıştı. Dergi, CHP’nin 135 milletvekilinden 91’inin yeni partiye geçtiğini, Temmuz sonundaki bazı anketlerde partinin desteğinin yüzde 30’u aştığını aktarırken Yeni Parti’nin CHP’nin kopyası olmaktan çıkabilmesi için merkez sağdan, milliyetçilerden ve Kürt seçmenden de oy alması gerektiğini vurgulamıştı.

Partinin uluslararası alandaki en somut kazanımı ise Sosyalist Enternasyonal’de geldi. Dünyadaki sosyal demokrat ve sosyalist partileri bir araya getiren örgütün üye listesinde Ekim ayından bu yana Yeni Parti yer alırken onlarca yıldır üye olan CHP’nin listeden çıktığı bildirildi.

İngiliz haber ajansı Reuters ise 30 Ekim’de muhalefetin ivmesini koruyamama riskine dikkat çekti. Ajans, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın AK Parti’ye geçmesini muhalefetin kalesinde sembolik bir darbe olarak nitelendirirken Yeni Parti’nin İzmir İl Başkanı Çağatay Güç’ün, seçmenin bu tercihe sandıkta karşılık vereceğini söylediğini aktardı.

Aliyev’le görüşme, iki ülke arasındaki başörtüsü krizinin gölgesinde yapıldı. Azerbaycan Eylül’de okullarda laiklik ilkesine aykırı sayılan kıyafetleri yasaklamış, düzenlemede başörtüsünün adı geçmemesine karşın başörtülü öğrenciler sınıflara alınmamıştı. Bloomberg, AK Parti’nin eleştirileri üzerine Bakü’nün bunu içişlerine müdahale olarak nitelendirdiğini, 31 Türk vatandaşının ülkeye girişini yasakladığını ve Erdoğan’ın yasağı eleştiren danışmanını görevden aldığını yazdı. Bloomberg, Erdoğan’ın 8 Kasım’daki ziyaretini iki müttefik arasındaki gerginliğin yumuşayabileceğinin işareti olarak değerlendirdi.

[İlham Əliyev @azpresident]

Yeni Partiyanın sədri Özgür Özəl Prezident İlham Əliyevə zəng etmişdir.

Özgür Özəl Zəfər Günü münasibətilə dövlətimizin başçısına və Azərbaycan xalqına təbriklərini çatdırmışdır. Dövlətimizin başçısı təbriklərə görə təşəkkürünü bildirmişdir.

Telefon danışığı əsnasında Azərbaycan və Türkiyə dövlətləri və xalqları arasında dostluq və qardaşlıq əlaqələrinin sarsılmaz olduğu bir daha qeyd olunmuşdur.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

ABD'nin 1987'de Türkiye'yi rahatsız etmekten çekindiği için silah ambargosu uyguladığı Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, bugün Washington'ın Doğu Akdeniz'deki güvenlik ortağına dönüştü.

ABD Dışişleri Bakanlığı eski yetkilisi Alan Makovsky ile Amerika Yahudi Ulusal Güvenlik Enstitüsü (JINSA) analisti Jonah Brody'ye göre ilk adım Washington'dan değil, 2013'te göreve gelen Batı yanlısı Rum lider Nikos Anastasiadis'ten geldi. Yazarlar, dönemin ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Wess Mitchell'in 2018'de Kongre'de, Washington'ın Doğu Akdeniz'i onlarca yıl Türkiye'ye dayanan oturmuş bir bölge olarak gördüğünü savunduğunu ve Yunanistan ile Güney Kıbrıs'ı Türkiye'ye karşı bir güvence olarak değerlendirdiğini aktardı.

ABD'nin ambargosu ise bütünüyle kaldırılmış değil, her yıl yenilenen bir askıya alma kararıyla uygulanıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Federal Register'da yayımlanan kararında muafiyet, Rum yönetiminin kara para aklamayla mücadele reformlarını sürdürmesi ve Rus askerî gemilerinin limanlara erişimini engellemesi şartına bağlandı. Washington muafiyeti eylülde 30 Eylül 2027'ye kadar uzatırken, ABD'nin Lefkoşa Büyükelçisi John Breslow ekimde Senato'da sürenin üç ya da beş yıla çıkarılmasının konuşulduğunu söyledi.

Eylül 2024'te imzalanan beş yıllık savunma yol haritası da sahada somut projelere dönüştü. Foreign Policy'ye göre ABD Avrupa Komutanlığ��, Baf'taki Andreas Papandreu Hava Üssü'nün NATO standartlarına çıkarılması için bir çalışma yaptırdı ve Mari'deki Evangelos Florakis Deniz Üssü'ne Chinook tipi büyük helikopterlerin inebileceği bir pisti finanse ediyor. Limasol Limanı 2022'den bu yana 22 ABD donanma gemisini ağırlarken, Euronews ve Politis üslerdeki çalışmaların 2027'de başlayacağını, Mari'nin maliyetinin 200 milyon euroyu aşabileceğini bildirdi. Rum lider Nikos Hristodulidis ise tesislerin yalnızca insani operasyonlarda kullanılacağını savunuyor.

Makovsky ve Brody, Ankara'nın bu gelişmeleri temkinle izlediğini ve şimdiye kadar sert bir karşılık vermediğini öne sürüyor. Yazarlara göre Türkiye, 1997'de Rus yapımı S-300 füzelerini bombalamakla tehdit ederken, 2024'te alınan İsrail yapımı Barak MX sistemi için tehlikeli sonuçlar uyarısında bulunmakla yetindi ve bu farkın en önemli nedenlerinden biri adadaki sınırlı ama sürekli ABD askerî varlığı oldu.

Ankara'nın bu yılki resmî açıklamaları ise daha sert bir tutuma işaret ediyor. Milli Savunma Bakanlığı (MSB), Yunanistan'ın adanın güneyine 4 F-16 ve 2 firkateyn göndermesinin ardından, bölgedeki son gelişmeleri gerekçe g��stererek 9 Mart'ta Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne 6 F-16 ve hava savunma sistemleri konuşlandırdığını duyurdu. Dışişleri Bakanlığı, 12 Eylül'de ABD kararına ilişkin açıklamasında Rum yönetiminin yoğun silahlanma faaliyetleriyle bölgesel istikrarı zedelediğini belirterek Türkiye'nin garantör olarak Kıbrıs Türk halkının güvenliğini her koşulda sağlayacağını vurguladı. KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman da Rum yönetiminin Türkiye'ye karşı denge kurmayı amaçlayan ittifaklarının gerçekçi olmadığını ve adanın güvenliğini riske attığını söyledi.

Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerde ise bu yıl yeni bir sayfa açılıyor. ABD Başkanı Donald Trump, 7 Temmuz'da Ankara'daki NATO zirvesinde Türkiye'nin S-400 alımı nedeniyle 2020'de uygulanan CAATSA yaptırımlarını kaldıracaklarını ve F-35 satışını değerlendireceklerini söyledi. ABD Kongre Araştırma Servisi de ağustos raporunda iki ülke arasındaki ayrışmaların bir ölçüde azaldığını kaydetti, ancak ABD Dışişleri Bakanlığı'nın temmuzda bazı Kongre üyelerine Türkiye'nin F-35 için gereken şartları henüz karşılamadığını bildirdiğini aktardı. Senato Dış İlişkiler Komitesi ise 17 Haziran'da ABD, İsrail, Yunanistan ve Güney Kıbrıs arasındaki 3+1 diyaloğunu yeniden canlandırmayı öngören Doğu Akdeniz Geçit Yasası'nı onayladı.

Rum basınında da bu stratejiyi sorgulayan yorumlar yayımlanıyor. Politis yazarı Dionisis Dionisiu, Rum yönetiminin "erişimi korumayla karıştırdığını" belirterek ABD'nin Lefkoşa'yı g��çlendirirken Türkiye'nin önemini azaltmadığını yazdı. Kıbrıs Ekonomi Derneği Başkanı İoannis Tirkides ise Cyprus Mail'de, ABD ile imzalanan yol haritasının bağlayıcı bir güvenlik garantisi içermediğini hatırlattı.

Makovsky ve Brody de adanın NATO dışında kaldığına, kalıcı ABD üssü barındırmadığına ve Washington'ın Rum yönetiminin bir yılı aşkın süredir bekleyen savunma malzemesi talebini yanıtlamadığına dikkat çekti. Yazarlar, ABD'nin Kıbrıs konusunda Türk hassasiyetlerini on yıl öncesine göre daha az gözetmekle birlikte hâlâ dikkate aldığı yorumunda bulundu.

[Foreign Policy @ForeignPolicy]

As ties with Turkey frayed over the past decade, Washington has drawn closer to Cyprus. https://t.co/MJ0ydABFTB

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Geçen hafta Mısır basını Giza piramitlerinin önünde oynanan Trabzon horonunu yazarken, Yunan basını Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo’nun Doğu Akdeniz’de başına gelecekleri tartıştı. Türkiye’yi 31 Ekim-6 Kasım haftasında en çok yazan iki basın Mısır ve Yunan basını oldu.

Mısır’ın devlet gazetesi Ahram’ın İngilizce sitesi Ahram Online’a konuşan Mısır Dışişleri Sözcüsü Nadir Zeki, Türkiye ile Libya’nın 2019’da imzaladığı deniz yetki mutabakatı için “uygulanmayacak, tekrar ediyorum uygulanmayacak” derken, Ankara’yla “seçici hizalanma”nın sürdüğünü ekledi. Zeki, iki ülkenin Afrika Boynuzu, Sudan, Körfez güvenliği ve ABD-İran gerilimi konularında eşgüdüm yürüttüğünü de söyledi.

Mısır’ın en çok okunan sitesi Youm7, Muhammed Salah’ın Trabzonspor’a geçişinin ardından Kahire’ye giden Trabzon heyetini “Salah etkisi” başlığıyla izledi, belediyenin horon ekibinin piramitlerin önünde gösteri yaptığını yazdı. Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Metin Genç, Al Masry Al Youm gazetesine Salah’ın transferinden sonra Mısır’dan dört-beş charter uçağı geldiğini söylerken, Youm7 bu uçuşların tarifeli sefere çevrilmesi için çalışıldığını aktardı.

Yunan basınının gündeminde Girit ile Kıbrıs’ı bağlayacak Great Sea Interconnector elektrik kablosu vardı. Yunanistan ve Kıbrıs, kablo güzergâhındaki deniz dibi araştırması için 6 Kasım’da denizcilere yönelik NAVTEX uyarısı yayımlarken Türkiye aynı gün karşı NAVTEX ilan etti. Kathimerini, Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın Fransız bayraklı Abeille Marengo gemisinin “kıta sahanlığımızda izinsiz araştırma yapmak niyetinde” olduğunu açıkladığını yazdı.

Ta Nea gazetesi, Türk haber sitesi TR Haber’in gemi Türk donanmasının uyarılarına rağmen bölgede kalırsa “batırılma” ihtimalinden söz ettiğini “yeni Türk provokasyonları” başlığıyla duyurdu. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis, ANT1 televizyonunda Türkiye kablonun döşenmesine müdahale ederse karşısında yalnızca Yunanistan’ı değil, Avrupa Birliği’ni de bulacağını söyledi. Kathimerini’ye göre Atina, Türk tepkisinin sahada değil diplomatik düzeyde kalacağını değerlendiriyor.

Türkiye’nin BM Genel Sekreterliği adayı Feridun Sinirlioğlu’nun Güvenlik Konseyi’nin ilk yoklamasında üç olumlu, sekiz olumsuz oy aldığını yazan Ta Nea, Avrupa Komisyonu’nun Türkiye raporunu “Türkiye için mancınık” başlığıyla verdi. Protothema aynı raporu “üçlü sarı kart” diye duyururken, Kathimerini’nin yayın yönetmeni Tom Ellis ABD'deki ara seçimden sonra Kongre komitelerinin Yunanistan ve Kıbrıs lehine değiştiğini yazdı.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Türkiye, COP31'e ev sahipliği yapıyor ve elektriğin enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarma hedefini savunuyor. Ancak kömür kullanımının bu kadar yüksek olduğu bir ülkenin bu çağrısı, uluslararası basın ve çevre örgütlerince sorgulanıyor.

COP31 Başkanı ve Türkiye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, İngiliz dergisi The Economist aracılığıyla paylaştığı yazısında, karbon emisyonunun neredeyse yarısına neden olan ulaşım, binalarda ısınma ve sanayide kullanılan yakıtların yerine elektrik kullanılması anlamına gelen elektrifikasyonun sadece serbest piyasalara bırakılamayacağını savundu. Şu anki gidişata göre elektriğin payının en iyi ihtimalle yüzde 29'da kalacağını belirten Kurum, Türkiye'nin, dönem başkanı olarak elektrifikasyonu tüm çabaları birbirine bağlayan “altın iplik, ya da bakır tel” haline getirdiğini yazdı. Uluslararası Enerji Ajansı'nın verilerine göre bu hedefe ulaşılırsa yakıt ithalatında yılda 500 milyar dolar civarında bir tasarruf sağlanabilir.

Türkiye'nin kendi yol haritasını ise Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar 5 Kasım'da açıkladı. AP ve AFP'nin aktardığına göre 500 milyar dolarlık yatırım öngören Ulusal Enerji Planı 2040, Türkiye'de elektrifikasyon oranını 2040'ta yüzde 36'ya çıkarmayı, rüzgâr ve güneş kapasitesini dört kat artırarak 175 gigavata ulaştırmayı hedefliyor. Yalnızca rüzgâr ve güneş için konan bu hedef, Türkiye'nin Eylül 2026 sonunda tüm kaynaklarla ulaştığı 127 bin 355 megavatlık toplam kurulu elektrik gücünün yüzde 137'sine karşılık geliyor.

Enerji düşünce kuruluşu Ember'e göre ise Türkiye, elektrik üretimi için Avrupa'daki diğer tüm ülkelerden daha fazla kömür kullanıyor. Enerji Bakanlığı verilerine göre geçen yıl Türkiye'de üretilen elektriğin yüzde 33'ü kömür yakılarak üretildi. Enerji Bakanı Bayraktar, “Arz güvenliği için kömüre ihtiyacımız var” dedi.

Çevre örgütleri ve araştırma kuruluşları ise elektrifikasyon kadar elektriğin nasıl üretileceği üzerinde duruyor. Alman Yeşiller Partisi'ne yakın Heinrich Böll Vakfı'nın analizinde, taahhüt metnindeki “çeşitli ve sürdürülebilir enerji kaynakları” ifadesinin kömür ve doğal gazla üretilen elektriğin de hedefe sayılmasına kapı açtığı savunulurken, Greenpeace Türkiye'den Emel Türker Alpay AFP'ye, yeni kömür yatırımı yapılmayacağının taahhüt edilmesi gerektiğini söyledi. İklim politikalarını izleyen Climate Action Tracker da Türkiye'nin şebeke ölçekli batarya yatırımlarını olumlu bulmakla birlikte ülkenin iklim performansını “kritik derecede yetersiz” olarak değerlendirdi.

[The Economist @TheEconomist]

“As chair of COP31, Türkiye is making electrification the golden thread, or copper wire, connecting all our efforts,” argues the country’s environment minister in a guest essay. Discover why he sees it as a priority https://t.co/JCbQeAtRAI

[Sefaretname @SefaretnameTR]

“Türkiye kablonun döşenmesine müdahale ederse karşısında yalnızca Yunanistan’ı değil, Avrupa Birliği’ni de bulur.”

Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis bu sözleri 4 Kasım’da ANT1 televizyonunda, Girit-Kıbrıs elektrik kablosunun deniz dibi araştırması için NAVTEX ilanının beklendiği günlerde söyledi. İki gün sonra Yunanistan ve Kıbrıs NAVTEX ilan etti, Türkiye aynı gün karşı NAVTEX ilan etti.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Erdoğan'ın bizzat davetine rağmen Aliyev, geçen hafta Ankara'daki Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi'ne gelmemişti. Erdoğan bugün Zafer Günü kutlamaları için Karabağ'da. Aliyev onu uçağ��nın kapısında karşıladı.

İki ülke arasındaki ilişkiler bir süredir gergindi. Azerbaycan'ın eylülde okullarda getirdiği başörtüsü yasağı Türkiye'de tepki çekmiş, Erdoğan'ın başdanışmanı Oktay Saral kararı eleştirmişti. Bakü bunu içişlerine müdahale saydı, sosyal medya paylaşımları nedeniyle 31 Türk vatandaşını istenmeyen kişi ilan etti. Erdoğan Saral'ı görevden aldı, fakat Aliyev yine de zirveye gelmedi.

Bloomberg bugünkü ziyareti "yumuşama işareti" olarak anlattı, Aliyev'in zirveye gelmemesini ise müttefikler arasında nadir görülen bir diplomatik tavır olarak nitelemişti. AFP'ye konuşan Bakülü analist Elhan Şahinoğlu gerilimin kökenini şöyle anlattı: "Bakü kendini bu ittifakın küçük kardeşi olarak görmüyor, eşit ortaklar arasında ilişki istiyor."

Azerbaycan basını ise geçtiğimiz haftalardaki olumsuz tutumundan uzaklaşmış görünüyor. Karşılama haberlerinde krizden söz edilmedi, başlıklarda Erdoğan'ın işgalden kurtarılan Karabağ toprağına geldiği öne çıkarıldı. Ermeni https://t.co/F9AQEvhbqL ise Aliyev'in Erdoğan'ı "bizzat" karşıladığını yazdı.

[TRT Haber Canlı @trthabercanli]

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından Fuzuli Havalimanında karşılandı.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

“Nerede olduğunuzu biliyoruz. İran rejimini karadan, denizden ya da havadan desteklemeye devam edenlere yaptırım uygulayacağız.”

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent bu sözleri 4 Kasım’da, Hazine’nin İran’a yaptırım uygulanan havayollarına yer hizmeti veren Türkiye merkezli Fugo Ground Services’i yaptırım listesine aldığı gün söyledi. Karar, Demokratların Kongre’nin iki kanadını kazandığı ara seçimin ertesi günü açıklandı.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

“Denizin ötesinde, adı bile yabancı olan savaş alanlarında, Kore’nin özgürlüğü ve barışı için savaşan 21 bin Türk askeri sayesinde bugünkü Kore var. Türkiye, Kore halkının kalbinde ‘kan kardeş’tir.”

Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae-myung bu sözleri 3 Kasım’da, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sekiz yıl sonraki ilk devlet ziyaretinde Seul’de düzenlenen ortak basın toplantısında söyledi. Lee ‘kan kardeş’ ifadesini Türkçe kullandı.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Sefaretname bu hafta 40’tan fazla ülkede 300’ü aşkın yayını takip etti.

Türkiye’yle ilgili en çok haberi Mısır, Yunanistan, Kıbrıs Rum kesimi, ABD ve Rusya basını yaptı. Yunan, Kıbrıs Rum, İsrail, ABD, Alman ve Bulgaristan basınında Türkiye’ye yönelik olumsuz bir dil öne çıktı. Mısır, Suudi Arabistan, Pakistan, Irak, Suriye ve Güney Kore basını Türkiye’yi olumlu bir dille ele aldı; Azerbaycan basını geçen haftanın sert dilinden sonra sessizleşti.

[Sefaretname @SefaretnameTR]

Ayasofya’nın üst galerisindeki mermer korkulukta yaklaşık bin yıllık bir isim duruyor: Halfdan. Bu hafta dış basın Ayasofya’yı yazdı.

ABD kanalı CNN, galerideki Viking yazısını haber yaptı. CNN’e göre yazıyı kazıyan kişi, Bizans imparatorunu koruyan İskandinav kökenli Vareg Muhafızları’ndan biri olabilir. Vareg Muhafızları, 10. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar Bizans imparatorlarını koruyan, Bizans ordusunun seçkin bir birliğiydi. Birliğin en ünlü askeri, 1030’larda Konstantinopolis’te hizmet eden ve sonra Norveç kralı olan Harald Hardrada’ydı.

Atina gazetesi Ta Nea, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un Ayasofya’nın bilinmeyen yeraltı bölümlerini ilk kez ziyarete açma planını aktardı. Gazeteye göre Ersoy, süren çalışmayı Mimar Sinan’dan bu yana en kapsamlı müdahalelerden biri olarak nitelendirdi.

Bulgar devlet ajansı BTA, Ayasofya’nın altındaki tünel, su kanalı ve mahzenlerden yaklaşık 3 bin ton çamur ve moloz çıkarıldığını, uygun bölümlerin çalışmalar bitince ziyarete açılacağını yazdı.