@OzcanGngr Yorumlara bakınca maalesef insanımızın birbirini anlama çabası yerine kutuplaşmaya, fikir beyanı yerine saygısızlığa, araştırma ve analiz yerine duyduğuna inanma ve daha da kötüsü bunu savunmaya,okuduğunu bile anlamadan saldırıyı hak görmeye kaydığını üzülerek izliyorum.
Türk şoförünü Avrupa’nın sınır kapılarında çaresiz bırakamayız!
Hırvatistan ve Bulgaristan sınırlarında 90/180 gün kuralı nedeniyle mağduriyet yaşayan şoförlerimiz, Avrupa’ya yerleşmeye gitmiyor. Bu ülkenin ürettiğini dünya pazarlarına ulaştırıyor, Türkiye’nin ihracatını, alın terini ve ticaretini taşıyor.
Türk şoförünün ekmeğini kazanmak için çıktığı yol, bürokratik engellerle bir mağduriyet yolculuğuna dönüşmemelidir.
Uluslararası Şoförler Derneğinin çağrısını önemsiyor, yetkilileri bu meselenin çözümü için diplomatik girişimlerde bulunmaya davet ediyoruz.
Profesyonel şoförlerimiz için kalıcı bir düzenleme sağlanmalı, gerekirse mütekabiliyet ilkesi dâhil bütün diplomatik ve hukuki seçenekler değerlendirilmelidir.
Herkes bilsin ki sınır kapılarında bekletilen yalnızca şoförümüz değildir. Türkiye’nin üretimi, ihracatı ve emeğidir.
Türk şoförünün hakkını korumak, Türkiye’nin hakkını korumaktır!
DEVLET HIRSIZA RİCA ETMEZ!
Bakanlarımızın nezaket dili ve af çağrısı gerçekten ilginç….
Devlet, hırsıza
“Çaldığının birazını geri ver, seni affedelim” demez.
Kulağından tutar; çalınanı geri alır, hesabını sorar, cezasını verir.
Vergiyi ödemediğinizde devlet size böyle mi davranıyor?
Veya ayağını/kolunu kırdığınız bir insanı tedavi ettirdiğinizde bu ceza ortadan kalkabilir mi?
Vatandaşın 1 lirasının peşine düşen sistem, söz konusu yüz milyonlarca ve milyarlarca liralık fon vurgunları olduğunda neden birden rica, çağrı, süre, kolaylık ve muafiyet dili kullanıyor?
Asıl tehlike yalnızca çalınan para değildir.
Adaletin pazarlığa açılmasıdır.
Çünkü suçtan elde edileni kısmen geri vermek, suçu ortadan kaldırmaz.
Mağdurun parasını iade etmek zaten bir lütuf değil, yükümlülüktür.
Kriz yönetimi; birkaç küçük aktörü öne çıkarıp büyük para hareketlerini, bağlantıları ve sorumluları görünmez kılmak değildir.
Sorular çok açık:
🔻 Para nerede?
🔻 Kim aldı?
🔻 Kim transfer etti?
🔻 Kim önceden çıktı?
🔻 Kim göz yumdu?
🔻 Kim denetlemedi?
🔻 Ne kadarı geri alındı?
🔻 Mağdura ne zaman ödenecek?
İnsanların yorulmasını, gündemin değişmesini ve dosyanın unutulmasını beklemek çözüm değildir.
Zamana yayılan adaletsizlik, sonunda cezasızlığa dönüşür.
Devletin görevi hırsızla pazarlık etmek değil;
çalınanı son kuruşuna kadar almak, suç zincirini ortaya çıkarmak ve sorumlulara hukuk önünde hesabını sormaktır.
Yoksa geriye çok tehlikeli bir mesaj kalır:
“Çal; yakalanırsan bir kısmını geri ver, kalanı yanına kâr kalsın.”
Bir hukuk devleti böyle bir mesaj veremez.
Dün cuma namazı çıkışında bir amcamızla sohbet ediyorduk.
Konu borsadaki fon/hisse hırsızlık, dolandırıcılıklarına ve mağduriyetlerine geldi. Anlattım, rakamları söyledim. Şaşkınlıkla yüzüme baktı:
“Ben bunların hiçbirini duymadım evladım.”
Duymamış olması şaşırtıcı mı?
Değil.
Çünkü milyonlarca insanın haber aldığı ekranlarda aynı birkaç siyasi tartışma saatlerce döndürülürken, milyonlarca yatırımcıyı ve aileleriyle birlikte milyonları ilgilendiren bu büyük mağduriyet gerektiği ölçüde tartışılmıyor.
Peki neden?
İşte tam burada medyanın finansmanına bakmak gerekiyor.
🚨 2018 — Ziraat Bankası → Demirören: 800 MİLYON $
Bu krediyle Doğan Medya varlıkları satın alındı:
📺 Kanal D
📺 CNN Türk
📰 Hürriyet…
Sonrası:
🔄 2019 → Yapılandırma
🔄 2022 → Bir yapılandırma daha
📉 Faiz indirimi
📅 Vade → 2036’ya kadar
Ve Sayıştay kayıtlarına yansıyan son resmi tablo:
🔴 33.910.995.814 TL ALACAK
🔴 ≈ 961,2 MİLYON $
Sayıştay da ödeme planındaki aksaklıklar giderilmezse “yasal takip dahil her türlü önlemin hızlıca alınması” gerektiğini söylüyor.
⚠️ ŞİMDİ 2026 BİTİYOR.
Aradan 8 yıl geçti.
❓ Bugünkü borç ne kadar?
❓ 2025–2026’da ne kadar tahsil edildi?
❓ Hangi teminatlar paraya çevrildi?
❓ Sayıştay’ın uyarısından sonra hangi yasal işlemler yapıldı?
Dahası, mesele TBMM’de sorulduğunda ayrıntılar “banka/müşteri sırrı” gerekçesiyle kamuoyuna açıklanmadı.
İşte cuma çıkışında karşılaştığım o amcanın “Ben bunları niye duymadım?” sorusu tam burada anlam kazanıyor.
🏦 Banka kamu bankası.
💰 Kaynak milletin.
📺 Krediyle alınan medya özel şirketlerin.
🔒 Borçla ilgili güncel ayrıntılar ise kamuoyuna kapalı.
O halde mesele yalnızca 800 milyon doların tahsil edilip edilmediği değildir.
Kamu kaynağıyla finanse edilen bir medya sahipliği yapısının, kamu adına denetlenmesi gereken büyük ekonomik mağduriyetleri halka ne ölçüde anlattığı da demokratik bir meseledir.
Çünkü medya sustuğunda vatandaş sadece parasını değil, gerçeğe ulaşma imkânını da kaybeder.
Borç milletin, medya patronun, sır bankanın; peki gerçeği öğrenmek kimin hakkı?
⚖️ Milletin.
⚠️ BU ARTIK YALNIZ BİR FON KRİZİ DEĞİLDİR: GÜVEN KRİZİNE DÖNÜŞME RİSKİDİR.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz sorunu “geçici, kısıtlı ve yapısal olmayan” bir problem olarak tanımlıyor.
Peki rakamlar ne söylüyor?
📁 131 fon tasfiyede.
👥 455.758 yatırımcı doğrudan bu fonlarda.
💰 Tasfiye kapsamındaki varlık 20 milyar doların üzerinde.
📉 BIST 100 yalnız eylülde %16,65 düştü: 2008'den beri en kötü ay.
📉 BIST 100 dışındaki 484 şirkette düşüş yaklaşık %35: endeks tarihinin en kötü ayı.
💸 BIST Tüm şirketlerinin piyasa değerindeki aylık erime yaklaşık 4,5 trilyon TL; dolar bazında 96 milyar dolar.
💵 Yalnız BIST 100 şirketlerindeki dolar bazlı kayıp yaklaşık 27 milyar dolar.
⚖️ Soruşturmada 217 şüpheli, 56 tutuklu, 88 adli kontrol altında ve 26 hisse inceleme konusu.
🏦 Sistemin rahatlatılması için TCMB'nin repo fonlaması 300 milyar TL'ye çıkarıldı, bankaların bankalararası borçlanma limitleri 10 kat artırıldı.
📊 TERA Yatırım Menkul Değerler'in son bilançosunda:
• 251,8 milyar TL varlık
• 159,5 milyar TL yükümlülük
• 158,6 milyar TL kısa vadeli yükümlülük
• 92,4 milyar TL özkaynak
Bunlar doğrudan “20 milyar dolar kayboldu” veya “96 milyar dolar çalındı” anlamına gelmiyor.
Ama artık “küçük bir problem” diyerek geçilemeyecek ölçekte bir güven ve likidite sınavıyla karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor.
Çünkü mesele 131 fondan ibaret kalmayabilir.
Fon ödeme yapamayınca yatırımcı parasını ister.
⬇️
Fon nakit yaratmak için satabildiği hisseleri satar.
⬇️
Çürük varlığın likidite problemi sağlam hisseye taşınır.
⬇️
Teminat değerleri düşer.
⬇️
Kredi ve tahvil piyasasında risk iştahı azalır.
⬇️
Finansman pahalanır.
⬇️
Finans sektöründeki sorun reel sektöre ulaşır.
Alves Kablo'nun vadesinde ödenemeyen borçlanma aracı nedeniyle bir fonun ilgili kıymete %100 karşılık ayırması, bu bulaşma kanalının neden dikkatle izlenmesi gerektiğini gösteriyor.
İşte sosyolojik tehlike bundan sonra başlıyor.
Ekonominin görünmeyen sermayesi GÜVENDİR.
İnsan fon yöneticisine güvenmezse parasını çeker.
Denetleyici kuruma güvenmezse piyasadan çıkar.
Adaletin herkese aynı uygulanacağına güvenmezse sistemi sorgular.
Sonra ekonomik risk, kurumsal güvensizliğe dönüşür.
Bu nedenle sorulması gereken yalnızca “Kim ne kadar kazandı?” değildir:
🔎 SPK bu yapıyı ne zaman fark etti?
🏦 Denetim mekanizmaları neden daha önce işlemedi?
💰 131 fon bu büyüklüğe nasıl ulaştı?
📈 26 hissedeki olağan dışı hareketler neden zamanında durdurulamadı?
⚖️ Kim kazandı, kim kaybetti, kim göz yumdu?
👥 Ve sonunda faturayı kim ödeyecek?
Çürüklerin sağlamları vurmasına izin verilmemelidir.
Panik üretmek de doğru değildir; sorunu küçültmek de.
Türkiye'nin ihtiyacı gerçeğin bütün çıplaklığıyla ortaya çıkarılması, bağımsız denetim, şeffaflık ve hesap verebilirliktir.
Çünkü borsada kaybedilen para yeniden kazanılabilir.
Ama 455 bin yatırımcının ve milyonlarca borsa yatırımcısının kurumlara güveni kaybedilirse, bunun bilançosunu KAP'ta göremezsiniz.
Onun faturası ekonomiden siyasete, aileden toplumsal düzene kadar bütün ülkeye çıkar.
Memleketin sorunlarını, geleceğini ve çözüm yollarını düşünürken aklıma tuhaf ama güçlü bir hikâye geldi:
Piranha öküzü…
Rivayet odur ki Güney Amerika'da büyük sığır sürülerini piranhalı nehirlerden geçirmek isteyenler, sürünün biraz yukarısından yaşlı ve yaralı bir öküzü suya bırakırmış.
Kan suya karışınca piranhalar oraya üşüşür, birbirlerini ezercesine o noktaya saldırırken asıl sürü aşağıdan nehri geçermiş.
Piranha öküzünün görevi sürüyü taşımak değildir; piranhaların dikkatini taşımaktır.
Modern siyasette de bazen yönetilen şey sorunlar değil, dikkatimizdir.
Geçim sıkıntısı konuşulacakken ortaya bir kavga atılır.
Emekli konuşulacakken bir kimlik tartışması başlar.
Gençlerin geleceği sorulacakken herkes birbirinin geçmişini didikler.
Kamu kaynaklarının hesabı sorulacakken memleket bir kelimenin, bir görüntünün, bir polemiğin peşine takılır.
Sonra ne olur?
🐟 Piranhalar birbirini yer.
📺 Ekranlar köpürür.
📱 Sosyal medya ikiye bölünür.
🗣️ Herkes konuşur.
Ve tam o sırada…
Asıl sürü sessizce karşı kıyıya geçer.
Bence çağımızın en maharetli siyaseti gündem değiştirmek bile değildir.
Toplumun öfkesine yem seçmektir.
Çünkü insan neye kızacağını kendisi seçtiğini düşünürken, bazen önüne bırakılmış bir kan izini takip ediyor olabilir.
O yüzden bundan sonra çok gürültülü her tartışmada önce nehrin yukarısına değil, aşağısına bakalım
🏗️ BETON ARTTI, EV SAHİPLİĞİ AZALDI!
20 yılı aşkın süredir ‘yaptık, yaptık, yaptık’ deniliyor:
🏢 Siteler yaptık.
🏙️ Rezidanslar yaptık.
🏘️ TOKİ’ler yaptık.
🏗️ Şehirleri betonla büyüttük.
Peki vatandaş ne kazandı?
📊 2002
🔑 Ev sahibi: %73,1
🏠 Kiracı: %18,7
📊 2025
🔑 Ev sahibi: %57,1
🏠 Kiracı: %27,0
❗ Ev sahipliği 16 puan gerilemiş.
Demek ki mesele kaç milyon metrekare beton döktüğünüz değil, kaç vatandaşın başını sokacak bir eve erişebildiğidir.
Yanlış olan sadece sonuç değil, 20 yıldır sorulan soru:
❌ ‘Kaç konut yaptık?’ değil,
✅ ‘Kaç insanı ev sahibi yapabildik?’
Çünkü konut; rant aracı, servet biriktirme vasıtası ve spekülasyon alanı hâline geldikçe, konut sayısı artarken ev sahibi sayısı azalabilir.
📌 Çözüm belli:
🏠 İlk konutunu alacak vatandaşa ayrı finansman modeli
🏗️ TOKİ’de gerçek sosyal konuta dönüş
💰 Dar ve orta gelirliye gelirle uyumlu uzun vadeli ödeme
🏚️ Boş ve atıl konut stokunun şeffaf biçimde tespiti
📊 Konut sahipliğindeki yoğunlaşmanın düzenli açıklanması
🏙️ Arsa rantını değil, barınma hakkını önceleyen şehircilik
23 yılın sonunda daha çok betonumuz, daha az ev sahibimiz varsa buna ‘konut başarısı’ denmez.
👉 Millete beton değil, erişilebilir konut lazım.
📉 DIŞ TİCARETTE “TOPARLANMA” VAR AMA FATURA DAHA AĞIR!
Haziranda ihracat miktarı %8,1 arttı; ithalat miktarı ise %9 yükseldi.
⚠️ İhracat birim değeri %12,6 artarken ithalat birim değeri %12,9 yükseldi.
⛽ Yakıtta ithalat fiyat artışı %39,3’e ulaştı.
🍞 Gıda ithalat miktarı ise tam %46,8 arttı.
📊 Dış ticaret haddi: 90,1 — hâlâ Türkiye’nin aleyhine.
Yani mesele yalnızca “ticaret yeniden hızlandı” değildir. Türkiye daha pahalı ithalat yaparak çarkları döndürüyor; enerji ve giderek gıda tarafında dışa bağımlılığın maliyeti büyüyor.
Sebep ortada: Enerjide yüksek dışa bağımlılık, üretimde ithal girdiye dayalı yapı ve gıdada içeride yeterli arzı oluşturamayan politikalar.
Sonuç da açık: Döviz ihtiyacı artıyor, üretim maliyetleri yükseliyor, enflasyon besleniyor ve dış şokların faturası vatandaşa çıkıyor.
✅ Çözüm; enerjide yerlileşme ve çeşitlendirme, tarımda üretim kapasitesini artırma, sanayide ithal ara malı bağımlılığını azaltma ve yüksek katma değerli ihracata geçiştir.
Daha çok ithalat yapmayı başarı diye sunmak kolaydır; asıl başarı, aynı üretimi daha az dış bağımlılıkla yapabilmektir.
⚠️ BİZ NE İLE MEŞGÜLÜZ BİLİM DÜNYASI NEREYE GİDİYOR?
Harvard ve MIT öncülüğündeki araştırmacılar, 8,3 milyar sanal insan profili içeren ‘MatrAIx’ sistemini geliştirdi.
🌍 8,3 milyar persona
🧬 Her biri için 1.290 değişken
🧪 18.189 deney
🎯 Kişilik ve davranış uyumu: %91,5
Bu sanal insanlar; anket dolduruyor, alışveriş yapıyor, uygulama kullanıyor, fiyat değişimlerine tepki veriyor ve karar üretiyor.
Elbette bunlar gerçek insanların birebir kopyası değil ve insan davranışının kesin tahmini de değil.
Ama yön çok açık:
Dün ‘Toplum ne düşünüyor?’ diye insanlara soruyorduk.
Bugün ‘Toplum ne yapabilir?’ diye milyarlarca sanal insanı simüle ediyoruz.
Yarın siyaset, ekonomi, kamuoyu araştırmaları, pazarlama ve hatta kamu politikaları bu teknolojiden ne ölçüde etkilenecek?
⚠️ Yapay zekâ artık yalnızca insana cevap vermiyor; insanı ve toplumu modellemeye talip oluyor. Acilen bu alanda gerekli hazırlıkları yapmalıyız.
Bilim dünyasının geldiği noktayı sadece hayranlıkla değil; etik, mahremiyet, manipülasyon ve demokrasi açısından da çok ciddi biçimde tartışmalıyız.
⚠️ TÜRKİYE’NİN MESELESİ SADECE EKONOMİK KAYITDIŞILIK DEĞİL!
Ülkemizin önündeki büyük yapısal sorunlardan biri; ekonomik, dinî ve siyasi kayıtdışılıktır.
💰 Ekonomide: Gelir, işlem ve ilişkiler kayıt dışı.
🕌 Dinî yapılarda: İnsan ve mali kaynaklar, dini referanslar, örgütlenme ve faaliyetler yeterince şeffaf değil.
🏛️ Siyasette: Görünür aktörlerle fiilî karar ve etki sahipleri her zaman örtüşmüyor.
Meseleyi ‘senin cemaatin, benim grubum; senin çevren, benim çevrem’ tartışmasına hapsetmek hiçbir şeyi çözmez.
Türkiye’nin ihtiyacı nettir:
🔎 Kaynakların (mali, ekonomik ve dini) şeffaflığı
🔎 Yetki ve sorumluluğun açıklığı
🔎 İnsan kazanma ve örgütlenme biçimlerinin denetlenebilirliği
🔎 Paralel yapılanmalara kapalı, hukuk içinde örgütlenme
Kim olursa olsun, bütün örgütlü toplumsal yapılar için aynı ilke geçerli olmalıdır:
Meşru olan görünür ve sorumlu olur. Yetki sahibi hesap verir. Kaynak denetlenir. Yapı şeffaflaşır.
Ekonomik, siyasi ve dinî kayıtdışılığı açık yüreklilikle tartışmadan Türkiye’de kurumsallaşmayı ve toplumsal güveni güçlendiremeyiz.
HSYK’nın yapısını değiştirirken millete sormak popülizm değildi.
Cumhurbaşkanını halk seçsin mi diye millete sormak da popülizm değildi.
Ama canımıza kıyanları affedelim mi, affetmeyelim mi diye millete sormak popülizm öyle mi?
#OnlaraDeğilMilleteSorun
HSYK’nın yapısını değiştirirken millete sormak popülizm değildi.
Cumhurbaşkanını halk seçsin mi diye millete sormak da popülizm değildi.
Ama canımıza kıyanları affedelim mi, affetmeyelim mi diye millete sormak popülizm öyle mi?
#OnlaraDeğilMilleteSorun
15 Temmuz; devletimize, demokrasimize, milletimizin birliğine ve bağımsızlığına yönelmiş hain FETÖ kalkışmasının, aziz milletimizin basireti, feraseti ve sarsılmaz iradesiyle bertaraf edildiği tarihtir.
Devleti, bayrağı, vatanı ve millî iradeyi tehdit eden her yapının karşısında Türk milleti dün olduğu gibi bugün de dimdik duracaktır. Şehitlerimizi rahmet ve minnetle, gazilerimizi şükranla anıyor; milletimizin birlik ve beraberliğini hedef alan, dini ve millî değerleri istismar eden hiçbir yapının bir daha bu topraklarda güç bulmamasını temenni ediyorum.
Ruhları şad, mekânları cennet olsun. Aziz milletimizin 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü kutlu olsun.
ASELSAN’ımızla, ROKETSAN’ımızla, ANKA’mızla, Çelik Kubbe’mizle gurur duyuyoruz. Savunma sanayiinde yerlileşme, Türkiye’nin bağımsızlığının temel şartıdır.
Bunun yanında bazı sorularımız var:
▪️ NATO’nun Maven entegrasyonu kapsamında Türkiye’nin radar, erken uyarı uçağı ve İHA verileri Palantir sistemlerine aktarılıyor mu?
▪️ Çelik Kubbe’nin karar destek altyapısında Maven veya başka bir yabancı yazılım kullanılacak mı?
▪️ Türkiye’nin savunma verilerine hangi yabancı şirketler erişebiliyor?
▪️ Gazze’deki saldırılarda kullanılan sistemlerin Türkiye’nin savunma mimarisine girmesine izin verildi mi?
Mesele teknoloji düşmanlığı değildir. Mesele, milletin en kritik savunma verilerinin yabancı şirketlere teslim edilip edilmediğidir.
Savunma sanayii millî olacaksa yalnızca füze, radar ve İHA değil; veri, algoritma ve karar mekanizması da millî olmalıdır.
Bu ilişkilerin kamuoyundan ve TBMM’den saklanılmayacağı düşünerek sorularımızı sordur. Aksi durumda bu doğrudan millî güvenlik riskidir.
Türkiye’nin gözü, kulağı ve savunma aklı hiçbir yabancı şirketin “kara kutusuna” hele hele Palantir'e emanet edilemez!
⚖️ Türkiye’nin adalet bilançosu:
🏢 Cezaevi sayısı: 402
👥 Toplam kapasite: 304.278
🔒 Hükümlü ve tutuklu: 427.525
⚠️ Kapasite fazlası: 123.247 kişi
📈 Doluluk oranı: %140,5
👶 Cezaevindeki çocuk sayısı: 4.563
🇹🇷 Türkiye: 392.456 │ 458/100 bin │ Doluluk %130,9
🇬🇧 İngiltere-Galler: 85.372 │ 141/100 bin │ %96,3
🇵🇱 Polonya: 69.137 │ 189/100 bin │ %79
🇮🇹 İtalya: 61.916 │ 105/100 bin │ %120,7
🇪🇸 İspanya: 59.279 │ 121/100 bin │ %77,2
🇩🇪 Almanya: 57.812 │ 69/100 bin │ %80,2
🇸🇪 İsveç: 11.232 │ 106/100 bin │ %103
🇳🇱 Hollanda: 9.930 │ 55/100 bin │ %95,2
🇩🇰 Danimarka: 4.197 │ 70/100 bin │ %94,9
🇫🇮 Finlandiya: 3.282 │ 58/100 bin │ %109,8
🇳🇴 Norveç: 3.020 │ 54/100 bin │ %81,1
🚨 Türkiye’nin 100 bin kişide 458 mahpusluk oranı, Avrupa medyanı olan 110’un 4,2 katı ve incelenen 51 cezaevi idaresi içinde en yüksek orandır.
Bu tablo, milletimizin ‘suça meyilli’ olmasıyla açıklanamaz.
❌ Suçu önleyemeyen sosyal politika
❌ Yıllarca sonuçlanmayan davalar
❌ Tutuklamayı tedbir olmaktan çıkaran anlayış
❌ Bağımlılık, yoksulluk ve aile krizleri
❌ Islah ve rehabilitasyon eksikliği
❌ Sürekli genişleyen ceza ve infaz sistemi
Yeni hapishaneler açmak bir başarı değil, suçu önleyemeyen ve insanı topluma yeniden kazandıramayan yönetimin beton tutanağıdır.
Adalet büyümüyor; adliye sarayları ve hapishaneler büyüyor!
Anahtar Parti Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Özcan Güngör, millî savunmada kritik bir veri uyarısında bulundu:
🔹 ASELSAN ve ROKETSAN'la gurur duyuyoruz ancak teknoloji kadar veri ve algoritmalar da millî olmalı.
🔹 Türkiye’nin İHA ve radar verileri NATO/Maven kapsamında Palantir’e aktarılıyor mu?
🔹 Gazze saldırılarında rol oynayan sistemler savunma mimarimize girdi mi?
Güngör, soruların TBMM'den saklanmaması gerektiğini vurguladı.