Adam Stefan Lewandowski

Jedynie czyn ma znaczenie. Najlepsze chęci pozostają bez skutku, o ile nie pociągają za sobą następstw praktycznych – J. Piłsudski

[Adam Stefan Lewandowski @A_S_Lewandowski]

Wacław Lipiński będzie miał pierwsze trwałe upamiętnienie w Warszawie❗

Po wielu latach starań bohater obrony stolicy w 1939 r. ppłk W. Lipiński zostanie uhonorowany 🇵🇱

Dziś mija 75 lat od zamordowania Pułkownika w komunistycznym więzieniu we Wronkach.

fot. projekt tablicy.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

⚔️ Pierwszy ułan Drugiej Rzeczypospolitej 🇵🇱

👤 Jego postać nieodłącznie związana jest z Józefem Piłsudskim, którego ideom pozostał wierny nawet po śmierci Marszałka. Po wybuchu I wojny światowej Bolesław Wieniawa-Długoszowski już 3 sierpnia 1914 roku został powołany w skład tworzonej przez Piłsudskiego Pierwszej Kompanii Kadrowej.

📃 W okresie międzywojennym brał udział w wielu poufnych misjach specjalnych i dyplomatycznych. Pełnił funkcję attache wojskowego w Bukareszcie, a także delegata w misjach do Francji, Wiednia i Watykanu. Wreszcie dał się poznać jako znakomity ambasador RP w Rzymie.

➡️ Zaangażował się w przygotowania do tzw. wojny prewencyjnej z Niemcami w 1932 roku. Szczególną wagę przywiązywał do roli osobistego adiutanta Józefa Piłsudskiego. Wysoko cenił sobie również stanowisko dowódcy 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego.

🍾🥂 Wieniawa znany był nie tylko z tytułu zajmowanych stanowisk, ale dał się również zapamiętać jako „złotousty” miłośnik uroków życia. Jego cytaty, takie jak „czysta wódka ani munduru, ani honoru oficera nie plami”, robiły furorę na stołecznych salonach. Trzeba jednak dodać, że Piłsudski cenił swego ulubieńca za to, że ten, mimo bujnego życia towarzyskiego, potrafił w razie potrzeby zameldować się nawet o 6 rano w nienagannym umundurowaniu.

🇵🇱 Do końca wiernie służył niepodległości Polski, o którą walczył. W 1939 roku, po internowaniu prezydenta Ignacego Mościckiego w Rumunii, Wieniawa wyznaczony został na jego następcę. Nie objął jednak urzędu ze względu na sprzeciw Francji oraz gen. Władysława Sikorskiego, który nie chciał, żeby kolejnym prezydentem została osoba ze środowiska piłsudczyków.

🗓️ Mija 8⃣4⃣. rocznica samobójczej śmierci Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego.

🏴 W 1990 jego prochy przeniesiono z USA do Polski – pochowano je na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

[Jan Kasprzyk @JanKasprzyk]

Będzie ustawowe święto państwowe dedykowane działaczom opozycji antykomunistycznej.

"Jako prezydent Rzeczypospolitej Polskiej czuję się dzisiaj zobowiązany i podpisałem inicjatywę ustawodawczą, aby dzień 28 czerwca w polskim kalendarzu był dniem działacza opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych" - powiedział dziś w Poznaniu Prezydent @NawrockiKn.

To jedna z propozycji rekomendowanych przez Radę do Spraw Kombatantów, Osób Represjonowanych i Działaczy Opozycji Antykomunistucznej przy Prezydencie RP.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

📺 24 czerwca 1976 r. w transmitowanym przez radio i telewizję przemówieniu sejmowym premier Piotr Jaroszewicz zapowiada podwyższenie cen żywności. Mięso i wędliny mają zdrożeć o 69 procent, cukier o 100 proc., inne produkty od kilku do kilkudziesięciu procent 🍗📈

💥 Nazajutrz przez Polskę przetacza się pierwsza od sześciu lat fala masowych strajków i demonstracji. Pod ich wrażeniem zwołane ok. godz. 18.15 Biuro Polityczne KC na nieprotokołowanym posiedzenie podejmuje decyzję o „zawieszeniu” podwyżek cen, czyli w praktyce o ich wycofaniu.

❤🔥 Serce czerwcowego buntu bije w Radomiu. O godzinie 6.30 Wydział P-VI Zakładów Metalowych im. Gen. Waltera nie podejmuje pracy. W kolejnych godzinach strajk podejmują pracownicy innych wydziałów przedsiębiorstwa. Dyrekcji przedstawiają tylko jeden postulat: wycofania podwyżek cen.

🇵🇱 Liczący około 1000 osób tłum robotników „Waltera” odpycha kierownika straży przemysłowej i wychodzi na Ulicę 1905 roku – główną arterię przemysłową miasta. Tam po kilkudziesięciu minutach formułują pochód, który kieruje się pod siedzibę innych radomskich przedsiębiorstw i dalej – przez centrum miasta – w stronę siedziby Komitetu Wojewódzkiego PZPR.

🏭 Przemarszu nie zakłócają żadne incydenty i akty wandalizmu. Strajki stopniowo ogarniają niemal wszystkie najważniejsze zakłady radomskie, w tym Radomską Wytwórnię Telefonów, Zakłady Mięsne, Radomskie Zakłady Przemysłu Skórzanego „Radoskór” i Zakłady Sprzętu Grzejnego.

🕰🚔 O godzinie 10.00 pierwsi manifestanci docierają pod budynek KW PZPR, a piętnaście minut później rozkaz wyruszenia w kierunku Radomia otrzymują jednostki ZOMO z Warszawy, Lublina, Łodzi i Kielc. Do zebranych pod gmachem KW PZPR usiłuje przemawiać sekretarz Jerzy Adamczyk. Jego słowa giną wśród okrzyków i gwizdów. Chwilę potem Adamczyk zostaje uprowadzony przez demonstrantów. Na bezpośredni rozkaz płk. Mariana Mozgawy, komendanta wojewódzkiego MO w Radomiu, sekretarz zostaje odbity przez specjalną grupę funkcjonariuszy milicji.

☎ Jerzy Prokopiak, I sekretarz KW PZPR w Radomiu, decyduje się na rozmowę z demonstrantami. Pod presją otaczających go robotników obiecuje, że nawiąże kontakt z Komitetem Centralnym PZPR i udzieli odpowiedzi, czy podwyżki zostaną cofnięte. Chwilę później sekretarz prowadzi telefoniczną rozmowę z członkiem Biura Politycznego KC, Janem Szydlakiem. Pod gmach KW docierają kolejne grupy zdesperowanych pracowników. Jest ich w sumie 10-15 tysięcy❗

🚁🚁🚁 Po godzinie 13.00 na lotnisku na Sadkowie w Radomiu lądują 3 kompanie Wyższej Szkoły Oficerskiej MO w Szczytnie w sile 13 oficerów i 190 podchorążych. Pół godziny później do Radomia przybywają pierwsze oddziały ZOMO. Grupa operacyjna „Jolka” z Komendy Wojewódzkiej MO w Radomiu wyprowadza po kryjomu z Komitetu J. Prokopiaka i grupę innych pracowników KW PZPR.

🥩📺 Po godzinie 14.00 duża grupa demonstrantów wdziera się do Komitetu. Chcąc pokazać, w jakich luksusach żyją członkowie partii, demonstranci wyrzucają na zewnątrz biurka, krzesła, sprzęt RTV, dywany, ale też… szynki i inne konserwy. Wewnątrz gmachu niszczone są książki Marksa i Lenina. Napięcie potęguje informacja, że J. Prokopiak „zniknął” z gmachu Komitetu.

🔥🚗 Manifestanci podpalają budynek oraz samochody służbowe znajdujące się na zapleczu Komitetu. Na miejsce udaje się natychmiast kilka jednostek straży pożarnej, które jednak demonstranci zatrzymują na jednym ze skrzyżowań 🚒🛑

🚓🚓 Po godzinie 15.00 w rejon KW PZPR dociera pierwszy zwarty oddział milicji – ZOMO z Warszawy. Liczący co najmniej trzy tysiące tłum zostaje zaatakowany przy użyciu gazów łzawiących i armatek wodnych. Jest to początek bardzo gwałtownych walk ulicznych, które stopniowo ogarniają całe centrum miasta.

🟥 W tym samym czasie dochodzi do tragedii. Podczas budowy barykady w pobliżu gmachu KW pod koła przyczepy od ciągnika dostaje się dwóch demonstrantów –Jan Łabęcki i Tadeusz Ząbecki. Mężczyźni ponoszą śmierć na miejscu. Robotnicy umieszczają zmarłych na wózku akumulatorowym i wiozą przez miasto do stacji pogotowia ratunkowego.

🔥💥 Późnym popołudniem następuje kulminacja walk w mieście. Na ulicach demonstruje ok. 20-25 tys. osób. Atakowany jest gmach Komendy Wojewódzkiej MO i Urzędu Wojewódzkiego. Do Radomia przyjeżdża zastępca komendanta głównego MO gen. Stanisław Zaczkowski, który praktycznie przejmuje dowodzenie oddziałami MO. Na komendę trafiają pierwsi zatrzymani i są traktowani wyjątkowo brutalnie. Niemal wszyscy przechodzą „ścieżki zdrowia”

🇵🇱 Na pomoc represjonowanym ruszyło wiele osób ze środowisk opozycyjnych i niezależnych. We wrześniu 1976 r. powstał Komitet Obrony Robotników – pierwsza, działająca jawnie w kraju komunistycznym organizacja opozycyjna, która walczyła o wypuszczenie na wolność wszystkich skazanych.

💥 Dowiedz się więcej o Czerwcu '76, sięgnij po materiały przygotowane przez IPN➡ https://t.co/XQsWYgndlF

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🏇 Pierwszego kucyka dostał od ojca w wieku 5 lat. Był to początek wielkiej przygody i pasji, która przyniosła ogromne korzyści nie tylko jemu samemu, ale też ukochanej 🇵🇱 Ojczyźnie. 🗓 Henryk Leliwa-Roycewicz – wybitny jeździec, medalista olimpijski, pułkownik Wojska Polskiego, legendarny zdobywca budynku PAST-y.

⚔️ W 1917 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, a następnie – również jako ochotnik – do 1 pułku Ułanów Wileńskich. Uczestniczył w rozbrajaniu Niemców w Wilnie i wkrótce potem – w wojnie polsko-bolszewickiej.

🥈 Wielokrotnie stawał na podium mistrzostw Polski w jeździectwie. Zrealizował także marzenie o starcie w igrzyskach olimpijskich. W 1936 r. z Berlina przywiózł srebrny medal zdobyty w drużynowym konkursie WKKW.

⚔️ Dowodził 2 szwadronem 25 pułku Ułanów Wielkopolskich w wojnie obronnej 1939 r. Walczył z Niemcami m. in. w słynnej bitwie pod Krasnobrodem, a kilka dni później trafił do sowieckiej niewoli. Dzięki ucieczce ze szpitala uniknął losu wszystkich oficerów swojego pułku, którzy zginęli w Katyniu.

🇵🇱 W czasie Powstania Warszawskiego, na czele Batalionu „Kiliński”, zdobył budynek PAST-y. Za dowodzenie w tej akcji, po raz drugi w życiu, został odznaczony krzyżem Virtuti Militari.

🏇 Po wojnie poświęcił się swojej wielkiej pasji. Pracował jako inspektor hodowli koni, trener jeździectwa, rzeczoznawca.

🟥 W 1949 roku aresztowany przez UB i poddany ciężkim przesłuchaniom. Nie załamał się i nie przyznał do zarzucanych mu „przestępstw”. Mimo braku dowodów, sąd pod przewodnictwem byłego żołnierza AK – mjr. Mieczysława Widaja – skazał Roycewicza na 6 lat więzienia.

❗️ W 1953 roku, po śmierci Stalina, został wypuszczony na wolność, a 4 lata później – całkowicie oczyszczony z zarzutów. Ciągle miał jednak problemy związane z przeszłością w Armii Krajowej. Nie mógł znaleźć pracy, a następnie liczyć na awans zawodowy. Pozostawał też cały czas pod czujnym okiem służb.

🏴 Henryk Leliwa-Roycewicz zmarł 18 czerwca 1990 roku w Warszawie. Kilka miesięcy przed śmiercią został awansowany do stopnia pułkownika Wojska Polskiego.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🇵🇱 Historyk, nauczyciel akademicki oraz działacz społeczny. Od wielu lat wnosi istotny wkład w rozwój polskiej nauki oraz w pielęgnowanie pamięci o najważniejszych wydarzeniach i bohaterach historii Polski.

🗓️ 18 czerwca 1950 roku urodził się prof. dr hab. Wiesław Jan Wysocki, uhonorowany w 2026 roku przez #IPN tytułem #KustoszPamięciNarodowej.

📰 Dowiedz się więcej: https://t.co/46JFAkiG5R

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🇵🇱💐 Pamiętamy o Bohaterce❗️ Pani Anna Krzyżowska przyjęła najserdeczniejsze życzenia urodzinowe od Instytutu Pamięci Narodowej. Bohaterkę odwiedził @A_S_Lewandowski, zastępca dyrektora w Biurze Prezesa #IPN ❤️

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🇵🇱 Urodził się w Warszawie, oboje rodzice byli zaprzysiężonymi żołnierzami AK i brali udział w Powstaniu Warszawskim.

🏴 Po powstaniu wraz z rodzicami dostał się do niemieckiej niewoli i przez Pruszków trafił z matką na Śląsk. Ojciec został zamordowany w obozie koncentracyjnym w Leitmeritz.

🗓️ 15 czerwca 2023 roku zmarł Bohdan Jerzy Urbankowski, jeden z najwybitniejszych i najwszechstronniejszych pisarzy polskich, poeta, dramaturg, prozaik, historyk i filozof, twórca ruchu Nowego Romantyzmu.

🎗️ Uhonorowany przez IPN tytułem #KustoszPamięciNarodowej.

📰 Dowiedz się więcej: https://t.co/0ExAVhRxD0

[Adam Stefan Lewandowski @A_S_Lewandowski]

Spoczywaj w pokoju Aniu...

[MuzeumPowstania1944 @1944pl]

Z ogromnym żalem i smutkiem informujemy, że 12 czerwca 2026 r. odeszła od nas nasza serdeczna koleżanka Anna Cywińska-Kowalewska.

W Muzeum Powstania Warszawskiego od niemal początku działania naszej instytucji pracowała jako przewodniczka. Łączyła w sobie imponującą wiedzę historyczną i niepowtarzalny dar jej przekazywania. Potrafiła uczyć historii, ale przede wszystkim wychowywać młode pokolenia w duchu miłości do Polski i Polaków. Patriotyzm wyniosła z rodzinnego domu. Była córką płk. Czesława Justyna Cywińskiego ps. Skowronek, prezesa Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. O swoim Tacie opowiedziała nam w wywiadzie w ramach projektu „Korzenie Pamięci”: https://t.co/B5BUChfxxA

Ania przez całe swoje życie była aktywną działaczką harcerską. Ponadto angażowała się czynnie w pomoc środowiskom kombatanckim. Była związana ze Światowym Związkiem Żołnierzy Armii Krajowej.

Za swoją działalność i pracę została odznaczona: Brązowym Krzyżem Zasługi, Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości, Krzyżem Wolności i Solidarności i Medalem Pro Patria.

Anna Cywińska-Kowalewska była w życiu codziennym osobą niezwykle życzliwą, pomocną i bardzo towarzyską. Potrafiła budować wspólnotę i dbać o nią. Jej wielką miłością było żeglarstwo i narciarstwo.

Aniu, będzie nam Ciebie bardzo brakowało...

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

⚠ Był cenionym lekarzem I Brygady Legionów Polskich i dobrze ocenianym administratorem w organizacjach państwowych. Jego zdolności najbardziej doceniał Marszałek Józef Piłsudski.

🗓 Mija 1⃣4⃣1⃣. rocznica urodzin Felicjana Sławoja Składkowskiego.

➡️ W 1904 r. rozpoczął naukę na wydziale lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Włączył się wówczas w walkę o niepodległość Polski. Brał udział m. in. w pierwszej po powstaniu styczniowym akcji bojowej na pl. Grzybowskim w Warszawie, gdzie oddano strzały do rosyjskich żandarmów. Za tę aktywność wyrzucono go ze studiów. Naukę dokończył na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie dyplom lekarski uzyskał w 1911 r.

➡️ W 1914 r. wstąpił do strzelców Józefa Piłsudskiego. Dalsze swoje losy związał z Legionami Polskimi. Służył jako lekarz wojskowy. Po odmowie złożenia przysięgi na wierność Niemcom został internowany w obozie w Beniaminowie, który opuścił dopiero w 1918 r.

➡️ Po odzyskaniu niepodległości Składkowski został szefem Służby Sanitarnej Wojska Polskiego, a potem kierował Ministerstwem Spraw Wewnętrznych w rządzie Bartla. W czasie szefowania w MSW nasiliła się działalność Składkowskiego na polu poprawy zdrowotności obywateli. Niestety zarządzenia ministra często wykpiwano. To wówczas od jego imienia ukuto nazwę wychodka.

➡️ Jeszcze w czasie przewrotu majowego, podczas którego stanął po stronie J. Piłsudskiego, został powołany przez gen. Gustawa Orlicz-Dreszera na stanowisko komisarza rządu dla Warszawy. Miał opinię sprawnego organizatora, w związku z czym powierzono mu misję utrzymania porządku na ulicach stolicy podczas i bezpośrednio po zamachu stanu, jak również zapewnienia zaopatrzenia ludności w żywność po zwykłych cenach.

💬 – Stał się więc przede wszystkim wzorem punktualności, doskonale organizującym sobie dzień pracy, a przychodząc jako pierwszy do biura rzucał blady strach na spóźniających się urzędników. Był też wszędobylskim i ruchliwym kontrolerem – bezustannie penetrował bazary, z notesem w ręku śledząc ruchy cen (walkę z postępującą drożyzną traktował jako swe główne zadanie), inspekcjonował (w najbardziej nieoczekiwanych porach) targowe magazyny i zaplecza – czytamy w książce „Prezydenci i premierzy Drugiej Rzeczypospolitej”.

➡ Premierem został 15 maja 1936 roku. Był szefem najdłużej w II RP urzędującego gabinetu. Po wybuchu wojny we wrześniu 1939 roku wraz z rządem ewakuował się z Warszawy. Po sowieckiej agresji na Polskę przedostał się do Rumunii, gdzie został internowany. 30 września 1939 r. podał się do dymisji, którą przyjął nowy prezydent Władysław Raczkiewicz.

➡ W czerwcu 1940 r. zbiegł z internowania i przedostał do Turcji. W styczniu 1941 r. na kilka miesięcy trafił do Ośrodka Zapasowego Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w Palestynie.

🏴 Po wojnie zamieszkał w Londynie, gdzie zmarł 31 sierpnia 1962 roku.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🗓️ 100 lat temu Ignacy Mościcki został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe na urząd Prezydenta RP.

⚗️ Ten wybitny chemik był trzecim z kolei prezydentem Polski.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

📣 Instytut Pamięci Narodowej nie pomija zasług bohaterów opozycji antykomunistycznej, niezależnie od ich poglądów ideowych! Rzecz o Janie Józefie Lipskim

➡️ W najnowszym numerze tygodnika „Przegląd” redaktor Jerzy Domański twierdzi, że biografia Jana Józefa Lipskiego, współzałożyciela KOR i Towarzystwa Kursów Naukowych, działacza „Solidarności”, jest przez IPN przemilczana ze względu na jego lewicowe poglądy.

➡️ To nieprawda. IPN od ponad dekady przywiązuje wiele uwagi do upamiętnienia i udostępnienia dorobku „prezydenta opozycji”.

➡️ Podsumowaniem tych wysiłków były wydane w 2018 r. we współpracy z Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, liczące niemal 2000 stron, dwa tomy pracy Łukasza Garbala „Jan Józef Lipski. Biografia źródłowa”. Książka została uhonorowana w 2019 r. nagrodą im. ks. Józefa Tischnera w kategorii publicystyki lub eseistyki na tematy społeczne, otrzymała także Nagrodę Historyczną Polityki 2019 w dziedzinie prac naukowych.

➡️ Ten sam autor opublikował również w Instytucie Pamięci Narodowej popularnonaukową biografię „Prezydent opozycji. Krótka biografia Jana Józefa Lipskiego”.

➡️ W dwudziestolecie śmierci Lipskiego Instytut Pamięci Narodowej, Stowarzyszenie Wolnego Słowa oraz Uniwersytet Warszawski zorganizowały wspólnie konferencję naukową poświęconą jego pamięci. Poświęcone mu wystąpienia kilkunastu historyków można przeczytać w publikacji „Jan Józef Lipski z perspektywy XXI wieku”. „Lipski jak nikt rozumiał, że nie wszyscy potrafią się zdobyć na heroizm, którego on sam był wzorem” to opinia Ryszarda Matuszewskiego (eseisty, krytyka literackiego), którą podczas sesji przytoczył dr Konrad Rokicki z IPN.

➡️Wspomniane na łamach „Przeglądu” „jego teczki” opublikowano między innymi w zbiorze dokumentów „Kryptonim Pegaz. Służba Bezpieczeństwa wobec Towarzystwa Kursów Naukowych 1978-1980”, który jest swoistą kroniką działalności Lipskiego w okresie kształtowania się przedsierpniowego ruchu niezależnej myśli.

➡️ Postać Jana Józefa Lipskiego przypomnieliśmy w naszych mediach społecznościowych i na stronie internetowej 25 maja 2026 – w setną rocznicę jego urodzin.

➡️ Redaktora Jerzego Domańskiego i całą redakcję „Przeglądu” zachęcamy do zapoznania się z ofertą wydawniczą Instytutu Pamięci Narodowej poświęconą Lipskiemu i innym wybitnym przedstawicielom lewicowego nurtu ruchu antykomunistycznego:
https://t.co/I8LAqYubWx

[Institute of National Remembrance @ipngovpl_eng]

The Ukrainian Insurgent Army (UPA) is responsible for the genocide in Volhynia and Eastern Galicia.

By decision of Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy, the Independent Special Operations Center “North” will be named in honour of the “Heroes of the UPA.” The granting of this name was justified as an effort to “restore the historical traditions of the national army.”

The Ukrainian authorities’ promotion of the cult of the Ukrainian Insurgent Army must provoke opposition from all those who remember the activities of this formation.

Founded in 1942, the UPA was based on the ideological foundation of the so-called “Decalogue of the Ukrainian Nationalist” from 1929, which includes, among others, the following statement: “You will not hesitate to commit even the greatest crime if the good of the cause demands it.”

This was a prophetic announcement of the genocide committed against Poles in the years 1943–1945 in Volhynia and Eastern Galicia.

The Volhynia Massacre was a method of building an ethnically homogeneous Ukrainian state, one devoid of the minorities inhabiting those lands, mainly Poles and Jews. “With the beginning of military operations for independence,” declared one of the program documents of the OUN faction led by Stepan Bandera, “the question of national minorities must be resolved at all costs. To resolve this issue, representatives of national minorities, enemies of the people, must be eliminated.”

Organised attacks on Polish villages began in February 1943 and continued until 1945. The peak of the UPA atrocities came on Sunday, July 11, 1943, when thousands of inhabitants were massacred in nearly 100 Polish villages in Volhynia.

In the following months, the genocide carried out by the UPA in Volhynia also spread to Eastern Galicia, the Chełm region, and the Rzeszów region. “You observe the methods of operation in Volhynia - do the same in your own area. You will prevail. [...] The OUN-UPA must have authority among the masses.

The masses must believe in you and follow you. If someone does not wish to believe in the UPA, in you, and in the leadership, they must feel the hard and vengeful punishing hand,” stated an appeal addressed to UPA members in the Chełm region in the spring of 1944.

Polish historians estimate that approximately 120,000 Poles - including women, the elderly, and children - were killed at the hands of Ukrainian nationalists. Victims also included Ukrainians who warned their Polish neighbours of the approaching danger.

🔎To learn more about the Volhynia Massacre, we recommend viewing our website:
https://t.co/SYZrF24PqG

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🗓 Z okazji Dnia Matki przypominamy historię Jadwigi Zarugiewiczowej 🇵🇱 – polskiej Ormianki ze Lwowa, której syn Konstanty, ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej, w wieku zaledwie 19 lat bohatersko poległ w obronie Zadwórza (17 sierpnia 1920 r.).

💔 Pogrążonej w bólu matce, pomimo licznych starań, nigdy nie udało się odnaleźć ciała ukochanego, najstarszego syna.

➡ Pięć lat później, po podjęciu decyzji o budowie w Warszawie Grobu Nieznanego Żołnierza – symbolizującego ofiarę wszystkich polskich żołnierzy, którzy poświęcili życie w walce o niepodległość – matkę bohatera spod Zadwórza poproszono o wskazanie trumny z ciałem bezimiennego obrońcy Lwowa, który miał niebawem spocząć w stolicy odrodzonej Rzeczypospolitej. Dokonując wyboru, Jadwiga Zarugiewiczowa stała się symboliczną matką chrzestną wszystkich poległych żołnierzy Wojska Polskiego.

➡ To nie przypadek, że Konstanty bez wahania podjął się walki o niepodległość Polski – bronił Lwowa już w listopadzie 1918 r. jako jedno z Orląt. Jadwiga Zarugiewiczowa, urodzona w 1878 r. w Kutach w znanej rodzinie polskich Ormian, wychowała syna w duchu patriotyzmu. Od młodości wpajała w nim idee przywiązania do Ojczyzny, której nie było jeszcze na mapach świata.

➡ Po II wojnie światowej musiała opuścić rodzinny i ukochany Lwów, o który walczył i za który zginął jej syn. Pozostałe dzieci mieszkały w różnych częściach Polski. Po śmierci męża, Jadwiga Zarugiewiczowa mieszkała przez pewien czas u córki w Krakowie, następnie u swojego syna Wacława w Białymstoku. To prawdopodobnie tam nastąpiła eskalacja choroby lub załamania nerwowego, w wyniku którego trafiła do szpitala. Zmarła w 1968 r. w Suwałkach, gdzie została pochowana i zapomniana.

➡ W 2016 r. symboliczna matka Nieznanego Żołnierza spoczęła na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Została uroczyście pochowana wśród towarzyszy broni swego syna – w kwaterze wojennej żołnierzy Wojska Polskiego z 1920 r., poległych w wojnie polsko-bolszewickiej.

🎖 Wcześniej Prezydent RP Andrzej Duda „za wybitne zasługi w pielęgnowaniu pamięci o historii Polski” odznaczył ją pośmiertnie Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🇵🇱 Urodził się w Warszawie, oboje rodzice byli zaprzysiężonymi żołnierzami AK i brali udział w Powstaniu Warszawskim.

🏴Po powstaniu wraz z rodzicami dostał się do niemieckiej niewoli i przez Pruszków trafił z matką na Śląsk. Ojciec został zamordowany w obozie koncentracyjnym w Leitmeritz.

🗓️ 19 maja 1943 roku urodził się Bohdan Jerzy Urbankowski, jeden z najwybitniejszych i najwszechstronniejszych pisarzy polskich, poeta, dramaturg, prozaik, historyk i filozof, twórca ruchu Nowego Romantyzmu.

🎗️ Uhonorowany przez IPN tytułem #KustoszPamięciNarodowej.

📰 Dowiedz się więcej: https://t.co/0ExAVhRxD0

[Jan Kasprzyk @JanKasprzyk]

Bardzo smutna wiadomość. Na Wieczną Wartę odszedł płk dr Zbigniew Zaborowski - żołnierz Batalionów Chłopskich i Zrzeszenia WiN, wieloletni prezes Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich, członek Rady do Spraw Kombatantów przy @prezydentpl. Człowiek dobry i prawy!
Wieczny odpoczynek racz Mu dać, Panie!

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🗓 Uroczystości pogrzebowe marszałka Józefa Piłsudskiego odbyły się w dniach 13-18 maja 1935 w Warszawie i Krakowie oraz rok później w Wilnie. W ostatnim pożegnaniu wskrzesiciela Polski i pogromcy bolszewików wzięło bezpośredni udział prawie 500 000 osób w całym kraju.

➡️ Śmierć Marszałka była ciosem tak dla rządzących, jak i obywateli II Rzeczypospolitej. W całym kraju nastąpiła żałoba, jakiej Polska ani wcześniej, ani później nie widziała. Kondolencje do polskich władz przesyłano z wielu państw. Jego pogrzeb przyciągnął niezliczoną rzeszę osób z Polski oraz z wielu rejonów świata. Ciało Marszałka pochowane zostało w krypcie św. Leonarda na Wawelu, natomiast serce, zgodnie z jego wolą, na wileńskiej Rossie.

🏴 Salę Belwederu, w której zmarł Marszałek, zamieniono na kaplicę żałobną. Trumnę postawiono na katafalku przybranym w purpurowe sukno z godłem RP. Zwłoki Piłsudskiego były ubrane w mundur przepasany Wielką Wstęgą Orderu Virtuti Militari. Za trumną umieszczono trzy sztandary przybrane kirem – z czasów Powstania Listopadowego, Powstania Styczniowego oraz sztandar legionowy. Obok trumny postawiono kryształową urnę z sercem Marszałka, poniżej katafalku położono szarą czapkę maciejówkę, szablę i buławę marszałkowską.

➡️ Wartę honorową zaciągnęło czterech oficerów, dwóch podoficerów i dwóch szeregowych. Trumna z ciałem Piłsudskiego była wystawiona 13 i 14 maja. Przez cały ten czas do pałacu, przed którym wartę honorową wystawili żołnierze z 1. Pułku Szwoleżerów im. Józefa Piłsudskiego, ciągnął sznur samochodów z rozmaitymi osobistościami ze świata dyplomatycznego, które pochylały głowy przed trumną i wpisywały się do księgi kondolencyjnej.

➡️ 15 maja trumna przeniesiona została do katedry Św. Jana, gdzie przez dwa dni nadal można było pożegnać Komendanta. Trumna była wystawiona na widok publiczny do piątkowego poranka.

✝️ 17 maja odprawiono dwie Msze żałobne – pierwszą celebrował biskup polowy Józef Gawlina, drugą kard. Kakowski. Po nabożeństwach uformował się kondukt, który przemaszerował ulicami stolicy na Pole Mokotowskie, gdzie odbyła się największa po 1918 roku defilada wojskowa. Uczestniczyła w niej także delegacja rumuńskiego 16 pułku piechoty, której Piłsudski był honorowym dowódcą.

🚂 Trumnę ze zwłokami Piłsudskiego postawiono w miejscu trybuny, z której Marszałek zwykł przyjmować defilady. W prowadzonej przez gen. Gustawa Orlicz-Dreszera rewii wojskowej wzięły udział wszystkie rodzaje broni. Po jej zakończeniu oddano jeszcze 101 strzałów armatnich, po czym kilku generałów przeniosło trumnę na platformę kolejową stojącą na specjalnie doprowadzonym torze.

🚂 Następnie kilkudziesięciu generałów przeciągnęło platformę – za pomocą sznurów – do specjalnego wagonu-kaplicy, który razem z wagonem przeznaczonym dla rodziny zmarłego wyruszył przez Radom i Kielce do Krakowa.

‼️ Ciekawostką może być fakt, że warszawscy złodzieje ogłosili, iż na czas pogrzebu odstępują od wykonywania swego rzemiosła.

➡️ Do Krakowa trumna z Marszałkiem dotarła w nocy z 17 na 18 maja. To tam podczas pogrzebu Prezydent Ignacy Mościcki powiedział:
💬 „Cieniom królewskim przybył towarzysz wiecznego snu. Skroń jego nie okala korona, a dłoń nie dzierży berła. A królem był serc i władcą doli naszej”.

🪔 Józef Piłsudski spoczął w krypcie św. Leonarda w katedrze na Wawelu.

📷 Narodowe Archiwum Cyfrowe

[Institute of National Remembrance @ipngovpl_eng]

Józef Piłsudski, one of the fathers of Poland’s restored independence, died #OTD 91 years ago, in 1935, at the Belweder Palace in Warsaw.

After 123 years of partition by Russia, Prussia and Austria, he became Chief of State of the reborn Polish state in November 1918.

As Commander-in-Chief during the Polish-Bolshevik War, Piłsudski led Poland in the struggle to defend its newly regained independence against the Bolshevik advance in 1920.

He remains one of the most important figures in 20th-century Polish history, having profoundly shaped the country’s path after independence.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

⚠ Walka o niepodległość Polski, a potem utrzymanie jej granic pochłonęła go całkowicie. Życie podporządkował Ojczyźnie, zapominając często o własnym zdrowiu. 🗓 91 lat temu, 12 maja 1935 roku, w wieku 67 lat, zmarł marszałek Józef Piłsudski.

➡ Długo przed śmiercią zdawał sobie sprawę z pogarszającego się stanu zdrowia.
💬 – Nie mogę wszystkiego dopilnować, nie mam na to sił. Te ostatnie lata zjadły mnie i zniszczyły – mówił w 1930 roku swojemu bliskiemu współpracownikowi, Władysławowi Baranowskiemu.

➡ Nie był to pierwszy kryzys jednego z Ojców Niepodległości. Już w 1919 r. jego stan zdrowia był tak zły, że zdecydował się na sporządzenie testamentu.

➡ Nie bez znaczenia była także niechęć, a wręcz nieufność, z jaką Józef Piłsudski traktował lekarzy, co mogło dziwić u niedoszłego przecież adepta nauk medycznych i posiadacza tytułu doktora honoris causa medycyny Uniwersytet Warszawski.

🇵🇹 🇪🇬 Dał się jednak namówić na wyjazd w celu podratowania zdrowia na portugalską wyspę Maderę, skąd powrócił na pokładzie ORP „Wicher”. W 1932 r. odbył, jak się miało okazać ostatnią, podróż zagraniczną – do Egiptu.

Towarzyszący mu urzędnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych Mieczysław Maliński pisał:
💬 „Kilkukrotnie zastałem Marszałka schylonego nad mapą Europy, z martwym okiem utkwionym nie wiadomo gdzie. Było widać, że był głęboko niespokojny, pesymistyczny, że widział przyszłość Polski w bardzo czarnych kolorach”.

➡️ Proces zmian wewnętrznych w kraju, zainicjowanych przez Józefa Piłsudskiego i realizowanych przez jego zwolenników, zakończył się z chwilą wprowadzenia Konstytucji Kwietniowej. Jej wejście w życie zbiegło się w czasie z ostatnimi dniami „Samotnika z Sulejówka”.

💬 „Nagła cisza ścięła rozgwarzony salon. Za chwilę wszedł Komendant i nogi ugięły się pode mną. Zobaczyłem pochylonego, powoli idącego starca, z wyniszczoną twarzą, z piętnem ciężkiej choroby, z oznakami zbliżającego się końca. Serce zadrżało – tak swoją wizytę w Belwederze, w grudniu 1934 r., wspominał ppłk Wacław Lipiński.

❗ Stan zdrowia Piłsudskiego gwałtownie się pogarszał. Nie dopuszczał on jednak do siebie lekarzy i nie było wiadomo na co jest chory. Postawiona wreszcie 25 kwietnia 1935 r. diagnoza brzmiała jak wyrok: nowotwór wątroby bez możliwości leczenia.

🏴 Ostatnie dni życia spędził w Belwederze. W relacji adiutanta Piłsudskiego, rtm. Aleksandra Hryniewicza czytamy:
💬 „20.25: Komendant szklistym i nieruchomym wzrokiem patrzy w przestrzeń, jakby czynił przegląd obrazu swojego bohaterskiego, tragicznego życia(...) Minuty ciągną się jedna za drugą. Długie jak minione dziesiątki lat brzemienne historią... Odwracam głowę, na tarczy zegara 20:45, koniec epoki związanej z życiem Wielkiego Człowieka. Był 12 maja 1935 roku...”.

Po śmierci Piłsudskiego w jego gabinecie znaleziono kartkę z odręcznymi zapiskami:
💬 „Nie wiem, czy nie zechcą mnie pochować na Wawelu. Niech! Niech tylko serce moje zamknięte schowają w Wilnie, gdzie leżą moi żołnierze, co w kwietniu 1919 roku mnie, jako wodzowi, Wilno, jako prezent, pod nogi rzucili”.

💬 „Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek” – mówił prezydent Ignacy Mościcki, do którego napływały kondolencje od koronowanych głów i przywódców z całego świata.

➡️ Ale wielkość straty, jaką było odejście jednego z Ojców Niepodległości, odczuwały w tych dniach także osoby wcześniej nie zawsze mu przychylne.
💬 „Póki nad panoramą życia politycznego, a nawet duchowego górowała silna osobowość Marszałka, wszystko nieźle trzymało się kupy(...) Gdy umarł, poczuliśmy się trochę, jakby wiatr zerwał nam dach nad głową – pisał nieskłonny zazwyczaj do patosu Witold Gombrowicz.

➡️ Słowa te okazały się niemal prorocze. Wewnątrz rządzącego Polską obozu tzw. Sanacji rozpoczęła się walka o schedę po zmarłym. Aż do wybuchu II wojny światowej nikomu nie udało się jednak ani osiągnąć tak ogromnego autorytetu, ani skupić w swoich rękach tak wielkiej władzy, jaką miał Józef Piłsudski.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🎗️ Pamięć żołnierzy 2. Korpusu Polskiego oraz ich dowódcy gen. Władysława Andersa uczczono pod Pomnikiem Bohaterów Bitwy o Monte Cassino w Warszawie.

ℹ️ #IPN reprezentował zastępca dyrektora w biurze prezesa Adam Stefan Lewandowski.

[Instytut Pamięci Narodowej @ipngovpl]

🗓 100 lat temu naprzeciw siebie stanęli żołnierze odrodzonego Wojska Polskiego - rodacy, nierzadko ramię w ramię broniący wcześniej granic tworzącej się II RP. 12 maja 1926 roku rozpoczął się przewrót majowy.

➡ Z aktywnego życia publicznego Józef Piłsudski zaczął się stopniowo wycofywać po objęciu urzędu prezydenta przez Stanisława Wojciechowskiego. Aby jeszcze mocniej podkreślić swój rozbrat ze sceną polityczną, przeprowadził się ze służbowego mieszkania w stolicy do podarowanej przez podkomendnych willi w Sulejówku.

➡ Marszałek zachowywał jeszcze stanowisko przewodniczącego Ścisłej Rady Wojennej, aczkolwiek jedynym powodem, powstrzymującym go przed złożeniem dymisji i z tej funkcji, była konieczność zachowania przez niego statusu osoby publicznej w związku ze spodziewanym przyjazdem rumuńskiej pary królewskiej.

➡ Po spełnieniu wymogów protokolarnych, 2 lipca 1923 r., Marszałek przesłał swą rezygnację na ręce Prezydenta. Od tego momentu stawał się, z własnego wyboru, osobą prywatną. Nie oznaczało to jednak, że przestał interesować się losami kraju...

Ten zaś borykał się z wieloma, typowymi zwłaszcza dla młodych demokracji, problemami:

➖ Jego słabością była wielka liczba stronnictw reprezentowanych w parlamencie, praktycznie uniemożliwiająca utworzenie stałej większości, co potencjalnie groziło paraliżem centralnej instytucji władzy.

➖ Znacznie skomplikowała się też sytuacja Polski na arenie międzynarodowej. Już w kwietniu 1922 roku, podczas konferencji w Genui, gdzie ustalano relacje między Ententą a Rosją, w Rapallo zostało zawarte porozumienie między Niemcami a ZSRS. Zbliżenie dwóch największych wrogów zawsze oznaczało ogromne zagrożenie dla Polski.

➖ Dodatkowym powodem do niepokojów stał się układ z Locarno, podpisany w październiku 1925 roku. Gwarantował on status quo granic zachodnich Niemiec – wschodnie pozostawały sprawą otwartą. Było to ostentacyjne zezwolenie na swobodną politykę Niemców wobec Polski.

➖ Największym problemem polskiej demokracji była jednak bieda i związana z nią konieczność szukania oszczędności: zbrojny zamach poprzedziły niefortunne próby równoważenia budżetu przez oszczędności na wynagrodzeniach urzędniczych oraz gażach oficerskich.

Z drugiej strony... Pomiędzy jesienią 1922 a majem 1926 r. parlament oraz wyłaniane przezeń kolejne rządy uporały się z najtrudniejszymi problemami wymagającymi rozwiązania:

➕ Uszczelniono granicę wschodnią

➕ Zaprowadzono system szkolny oparty na zasadzie asymilacji państwowej

➕ Ustabilizowano walutę

➕ Wytrzymano konfrontację polityczno-gospodarczą z Niemcami (wojna celna),

➕ Zapoczątkowano budowę portu w Gdyni...

⚠️ Ostry kryzys zapowiadał już wywiad, jaki 9 maja przeprowadzony został, z przygotowującym się do objęcia stanowiska premiera, Wincentym Witosem. Ten wręcz „zachęcał” Piłsudskiego, by po władzę „pójść do Belwederu”:

💬 „Mówią, że Piłsudski ma za sobą wojsko, jeśli tak, to niech bierze władzę siłą”.

➡ Na bezpośrednią akcję Piłsudski zdecydował się dopiero 12 maja 1926 roku. Nie ruszył jednak, z nielicznymi zresztą oddziałami, na Warszawę, lecz osobiście, w godzinach przedpołudniowych, udał się samochodem do Prezydenta. Wojciechowskiego w Belwederze nie zastał.

➡ Piłsudski ruszył z Rembertowa na Warszawę o godz. 13. Odkryty powóz, którym jechał, eskortowany był przez ułanów z 7 pułku i batalion piechoty. Na Pradze mógł liczyć na wsparcie ze strony 36 pp, dowodzonego przez Kazimierza Sawickiego. Inne wzywane przez zwolenników Marszałka oddziały dopiero zmierzały w stronę stolicy.

➡ Siły Piłsudskiego zatrzymały się po osiągnięciu Pragi. Po drugiej stronie Wisły stały już oddziały wierne rządowi. Jeśli można było mieć złudzenia co do porozumienia, to rozwiała je rozmowa Marszałka z Prezydentem, którą odbyli ma Moście Poniatowskiego około godziny 17.

Pozostawała tylko walka lub kapitulacja...

⚔ Starcia zbrojne przeciągnęły się do 15 maja. Piłsudski dysponował wciąż rosnącą przewagą, bowiem oddziały mające iść na pomoc siłom rządowym bądź odmawiały posłuszeństwa (lwowski DOK), bądź ich marsz był opóźniany, zwłaszcza przez kolejarzy.

⚔ Chociaż początkowo dowódcom wojsk rządowych wydawało się, że przewaga jest po ich stronie, choć dysponowali lotnictwem, to jednak 15 maja, po ewakuowaniu się do Wilanowa, Prezydent i rząd zdecydowali się ustąpić.

➡ Walki zostały wstrzymane, mimo że odsiecz ze strony oddziałów wielkopolskich i DOK Kraków znajdowała się nieopodal. Polityków i niektórych wojskowych powstrzymało widmo krwawej, niszczącej Polskę, wojny domowej, którą mogliby wykorzystać niechętni nam sąsiedzi.

🏴 Wydarzenia z maja 1926 roku zapisały się w naszej historii jako przewrót majowy lub zamach majowy. Straciło w nich życie 379 osób, w tym 164 cywili.

22 maja, w rozkazie do żołnierzy, Józef Piłsudski napisał:

💬 „(…) W jedną ziemię wsiąkła krew nasza, ziemię jednym i drugim jednakowo drogą, przez obie strony jednakowo umiłowaną. Niechaj krew ta gorąca, najcenniejsza w Polsce krew żołnierza, pod stopami naszymi będzie nowym posiewem braterstwa (…)”.

-------------
Tekst opracowano na podstawie publikacji:

✍ Włodzimierz Suleja – Majowy przypadek
✍ Krzysztof Kawalec – Przewrót majowy 1926 r. – z perspektywy stulecia

Całość dostępna w Biuletynie IPN nr 5 (246) maj 2026