Afghan Podcast

New Story: The voice of Afghans, everywhere. Stories untold, conversations that matter.

[Afghan Podcast @AfghanPodcost]

@IbnAdam313G @qwryuw9irf د دې جملې دقیق نسبت امام رازي (رح) ته له معتبرو منابعو تصدیق نه شي کیدی، نو ښه ده چې د هغه د قطعي قول په توګه یې نقل نه کړو.

خو بنسټیز پیغام یې (چې قرآن باید بې له علمه، اصولو او ژور فکره تفسیر نه شي) د اسلامي علومو یو ثابت اصل دی او د حدیث پر بنسټ ولاړ دی

[Afghan Podcast @AfghanPodcost]

بلکل: د قرآن ځینې منکرانو د ناپوهۍ، تعصب او د حکمت د نه درک له امله حق نه مانه.
د قیامت انکار یې د محدود فکر له امله کاوه.
عبادتونه د انسان د اصلاح او ګټې لپاره دي، نه د الله تعالی د اړتیا لپاره.
څوک چې یوازې دنیا ته مخه کړي او د آخرت حقیقت هېر کړي، په خسران کې غورځي.
د قرآن په اړه د قضاوت کولو لپاره ژور فکر، علم او د حکمت لټون ضروري دی، نه یوازې ظاهري کتنه.

[Afghan Podcast @AfghanPodcost]

@Omar2047Azizi DART

[Afghan Podcast @AfghanPodcost]

@Omar2047Azizi DART

[Afghan Podcast @AfghanPodcost]

@Mohammad16a ولې ورور مې
ارین هاشمي د وطن یو کدر دی
باید په ژوندیني یې قدر وکړو

[Afghan Podcast @AfghanPodcost]

۲/۲ داوود خان: پښتونستان، شوروي اتحاد، او جمهوریت:
سردار محمد داوود خان، د نادر شاه وراره، د ۱۹۵۳-۱۹۶۳ کلونو په ترڅ کې د افغانستان لومړی وزیر و. هغه د "پښتونستان" مسئلې ملاتړ کاوه، یعنې د پاکستان په پښتني سیمو کې د پښتنو د حقونو موضوع، چې د افغانستان او پاکستان اړیکې یې خرابې کړې او د هغه له استعفا سره مل شوې.

داوود خان په ۱۹۷۳ز کال کې د یو سپینې کودتا له لارې پاچاهي ړنګه کړه او ځان یې د جمهوریت لومړی ولسمشر اعلان کړ. هغه پیل کې د شوروي اتحاد سره نږدې اړیکې درلودې (ورته "سور شهزاده" ویل کېده)،
په همدې مهال د مجاهدینو ځوان رهبران پاکستان (انګرایزانو په لاس جوړ شوي هیواد) ته وتښتیدل او هغوی یې د افغانستان د بې ثباته کولو لپاره ورانکاریو جوړولو لپاره train کړل.

خو وروسته یې د لویدیځ سره اړیکو ته لاره پرانستله او د کمونستي ګوند (خلق-پرچم) نفوذ یې محدود کول غوښتل. دا هڅه یې وژونکې ثابته شوه: په ۱۹۷۸ز کال کې د ثور انقلاب په نوم کودتا کې د پرچم او خلق ملاتړو ځواکونو هغه او د هغه کورنۍ ووژله.

شوروي یرغل، مجاهدین، او د بهرنیو ځواکونو دوامداره لاسوهنه
د ثور انقلاب وروسته حکومت له پراخو بغاوتونو سره مخ شو، ځکه چې د ځمکې او ټولنیزو اصلاحاتو پروګرامونه یو ډیر دیني او دوديز ولس یې رد کاوه.

په ۱۹۷۹ز کال د دسمبر په ۲۴مه، شوروي ځواکونو یرغل وکړ، ولسمشر حفیظ الله امین یې ووژه، او ببرک کارمل یې پر ځای کیناوه.

دلته هغه پړاو راځي چې ورته اشاره کیږي: د مجاهدینو مقاومت جوړ شو، خو دا مقاومت، عملیات سایکلون" برخه وه، د پاکستان، او د سعودي عربستان، مصر او چین او ورسره د امریکا لخوا د کمونیزم ځپلو په موخه د مالي مرستو له لارې تنظیم شوی و.

پاکستان کې پېښور د مقاومتي ګوندونو مرکز شو، او تر ۱۹۸۵ز کال پورې شاوخوا ۷ څخه زیاتې مقاومتي ډلې دوه لویو ایتلافونو (هفت ګانه او سه ګانه) کې راټولې شوې وې، چې ټول یې د پاکستان تر نفوذ لاندې وو

وروسته د شوروي وتلو: کورنۍ جګړه او د طالبانو راڅرګندېدل
شوروي ځواکونه په ۱۹۸۹ز کال کې ووتل، خو د نجیب الله حکومت تر ۱۹۹۲ز کال پورې دوام وموند. وروسته له هغه، مجاهدین ډلې (لکه د رباني، ګلبدین حکمتیار، او نورو) پر خپلمنځي واک باندې کورنۍ جګړې ته ودانګل، چې کابل یې تر ورانۍ لاندې راووست

دا کورنۍ جګړه او د جنګسالارۍ فضا وه چې د طالبانو د خوځښت لپاره ځمکه برابره کړه، هغه خوځښت چې د ۱۹۹۶ز کال په شاوخوا کې یې کابل ونیو.

د اوسني وضعیت شننه: تاریخ ځان تکراروي
که ستاسو د خبرو ټکی بیا وګورو، هغه دا دی چې د طالبانو مخالفین نن ورځ هماغه پخواني مجاهدین دي (یا د هغوی جانشینان)، چې پخپله یوه وخت د بهرنیو ځواکونو (پاکستان، امریکا، سعودي عربستان) له خوا وکارول شول ترڅو د شوروي پر وړاندې جنګ وکړي.

دا هماغه نمونه ده چې د امیر شیرعلي خان او عبدالرحمن خان تر مینځ، د عبدالرحمن خان او ایوب خان تر مینځ، د امان الله خان او کلکاني تر مینځ، او د کلکاني او نادر خان تر مینځ هم لیدل کېده: هر ځل چې یو داخلي ډله د بهرني ملاتړ سره کلک شي، بل داخلي ډله د بل بهرني ځواک ملاتړ ولري، او دا سلسله دوام مومي.

د دې تاریخي تسلسل اصلي درس دا دی چې افغانستان به هر ځل چې د خپلو داخلي اختلافاتو حل د بهرنیو ځواکونو په واسطه وغواړي، همدغه ناندرۍ به تکرارېږي: شیرعلي/عبدالرحمن، عبدالرحمن/ایوب، امان الله/کلکاني، کلکاني/نادر، داوود/کمونستان، مجاهدین/شوروي، طالبان/مجاهدین.

[Afghan Podcast @AfghanPodcost]

ایا اوسنې جبهې د افغانستان په نفع دي، که صرف یو تاریخي پيټرن دی

د افغانستان د بيا بيا راګرځېدونکو کړکېچونو تاریخي شننه

د افغانستان د نوي‌دورې کړکېچ له هغه وخته پیلېږي چې د دوست محمد خان زامن او لمسي یو‌بل سره د واک لپاره جنګېدل. شیرعلي خان چې د دوست محمد خان زوی و، له خپل وراره عبدالرحمن خان سره جنګ وکړ او هغه یې روسي ترکستان ته تبعیدولو ته اړ کړ، چېرته چې عبدالرحمن خان تر ۱۸۷۹ز کال پورې په جلاوطنۍ کې پاتې شو.

په همدې وخت کې د دویمې انګلیس-افغان جګړې (۱۸۷۸-۸۰) په مهال شیرعلي خان مړ شو او د هغه زوی یعقوب خان د ګندمک تړون لاسلیک کړ، چې پر بنسټ یې افغان بهرنۍ چارې انګریزانو ته وسپارل شوې.

امیر عبدالرحمن خان: "اوسپنز امیر" او د انګریزانو تړون
کله چې انګریزانو د خپلو ستونزو او لګښتونو له امله د افغانستان په اداره کې مستقیم ښکېلتیا ته زړه نه ښه کاوه، عبدالرحمن خان ته یې د امیر په توګه منلو اجازه ورکړه، خو په دې شرط چې افغانستان به خپلې بهرنۍ اړیکې د هند برتانوي حکومت له لارې تنظیموي. دا هغه تړون و چې انګریزانو د عبدالرحمن خان واکمني د دې لپاره وساتله چې هغه یې د روسیې د پراختیا پر وړاندې د بفر په توګه وکاروي، نه دا چې د افغانستان بشپړه خپلواکي ومني.

عبدالرحمن خان دننه هېواد کې خپل واک قوي کړ. هغه د غلجیو مقاومتونه مات کړل، د اسحاق خان او داسې نور بغاوتونه یې وځپل، او د ۱۸۸۰-۸۱ کلونو په جریان کې د خپل رقیب ایوب خان پر وړاندې یې جنګ پیل کړ او د قندهار جګړو کې هم بریالی شو.

انګریزانو عبدالرحمن سره مرسته وکړه تر څو ایوب خان ته ماتې ورکړې، ځکه عبدالرحمن د دوی د ګټو سره زیات همغږی و.

ایوب خان: د میوند جګړې فاتح خو د واک ساتلو کې پاتې راتلل:
ایوب خان، د شیرعلي خان زوی، په ۱۸۸۰ میلادي کال کې د میوند په جګړه کې برتانوي-هندي ځواکونو ته یوه مهمه ماتې ورکړه، چې د افغان تاریخ یو له ویاړونو څخه ګڼل کېږي. خو وروسته له هغه چې د قندهار په جګړه کې د جنرال فریدرک رابرټس له خوا مات شو، ایوب خان لومړی هرات ته ولاړ، بیا یې فارس (اوسنی ایران) ته پناه یوړه.

ایوب خان تر ۱۸۸۸ز کال پورې په ایران کې پاتې شو. د سر مورټیمر ډیورنډ (چې د تهران برتانوي سفیر و) له خبرو اترو وروسته، ایوب خان د برتانوي راج تقاعد ومنلو او هند ته لاړ، چېرته چې تر خپل مرګ (۱۹۱۴ز) پورې په لاهور کې اوسېده.

دا هغه ټکی دی چې ورته اشاره کیږي: ایوب خان که څه هم انګریزانو ته ماته ورکړې وه، خو وروسته انګریزانو د هغه ژوند وساته، ځکه غوښتل یې چې د عبدالرحمان کړنې پرې کنټرول وساتي. همدارنګه یو کنترول شوی، پناه اخیستی شهزاده د دوی لپاره د یو خپلواک او سرغړاندي واکمن نه کم خطرناک و.

امان الله خان: خپلواکي، اصلاحات، او د بچه سقاو بغاوت:
امان الله خان، چې د امیر حبیب الله خان زوی و، په ۱۹۱۹ز کال کې د دریمې انګلیس-افغان جګړې له لارې د افغانستان بشپړه خپلواکي تر لاسه کړه. خو د هغه پرمختللي ټولنیز او فرهنګي اصلاحات (لکه د ښځو حقوق او عصري زده کړه) د دیني او قبایلي مشرانو مقاومت راوپاراوه.

په ۱۹۲۸-۲۹ کلونو کې، حبیب الله کلکاني، چې د تاجیک قومیت درلود او د خلکو په خوله کې ورته "بچه سقاو" (د اوبو ړونکي زوی) ویل کېده، د شنوارو او نورو ټبرونو د بغاوت له مخې کابل ونیو او د انګریزانو په مرسته امان الله خان یې تبعید ته اړ کړ . کلکاني ونه شو کولی د نړۍ له خوا رسمیت تر لاسه کړي، او د هغه واکمني یوازې نهه میاشتې دوام وموند.

د نادر خان: بېرته راستنېدل او د پخوانۍ جلاوطنۍ کيسه
دلته هغه ټکی راځي چې ورته اشاره کیږي: د نادر خان کورنۍ پخوا د امیر عبدالرحمن خان له خوا هند ته جلاوطنه شوې وه، ځکه عبدالرحمن ویره درلوده چې دا کورنۍ (د "الیحیی" کورنۍ) د واک ادعا لري. نادر خان په ۱۸۸۳ز کال کې په دهرادون کې زېږېدلی و، همدلته چېرته چې د هغه کورنۍ جلاوطنه ژوند تېراوه.

نادر خان وروسته بیرته افغانستان ته راغی، د امان الله خان تر واکمنۍ لاندې د دفاع وزیر شو، خو په پټه یې د خپل واک لپاره هڅې کولې. کله چې د بچه سقاو بغاوت راپورته شو، نادر خان او د هغه ورونه پیل کې کلکاني سره مرسته وکړه ترڅو امان الله خان کمزوری کړي، خو وروسته یې پخپله کلکاني ته مخه کړه.

نادر خان په ۱۹۲۹ز کال کې کابل بیرته ونیو، کلکاني یې اعدام کړ، او پخپله د افغانستان پاچا شو . دا هماغه نمونه ده چې ورته اشاره کیږي: هر نوی واکمن د تېر واکمن پر وړاندې د بل ډلې یا ځواک په ملاتړ راځي.

دې وخت کې انګریزان نړیوالو جګړو او پاکستان partition کې مصروف و، ځکه خو لنډ وخت لپاره یې افغانستان د لاسوهنو څخه یو څه وخت لپاره خلاص و. ۱/۲

[Afghan Podcast @AfghanPodcost]

۲/۲ داوود خان: پښتونستان، شوروي اتحاد، او جمهوریت:
سردار محمد داوود خان، د نادر شاه وراره، د ۱۹۵۳-۱۹۶۳ کلونو په ترڅ کې د افغانستان لومړی وزیر و. هغه د "پښتونستان" مسئلې ملاتړ کاوه، یعنې د پاکستان په پښتني سیمو کې د پښتنو د حقونو موضوع، چې د افغانستان او پاکستان اړیکې یې خرابې کړې او د هغه له استعفا سره مل شوې.

داوود خان په ۱۹۷۳ز کال کې د یو سپینې کودتا له لارې پاچاهي ړنګه کړه او ځان یې د جمهوریت لومړی ولسمشر اعلان کړ. هغه پیل کې د شوروي اتحاد سره نږدې اړیکې درلودې (ورته "سور شهزاده" ویل کېده)، خو وروسته یې د لویدیځ سره اړیکو ته لاره پرانستله او د کمونستي ګوند (خلق-پرچم) نفوذ یې محدود کول غوښتل. دا هڅه یې وژونکې ثابته شوه: په ۱۹۷۸ز کال کې د ثور انقلاب په نوم کودتا کې د پرچم او خلق ملاتړو ځواکونو هغه او د هغه کورنۍ ووژله.

شوروي یرغل، مجاهدین، او د بهرنیو ځواکونو دوامداره لاسوهنه
د ثور انقلاب وروسته حکومت له پراخو بغاوتونو سره مخ شو، ځکه چې د ځمکې او ټولنیزو اصلاحاتو پروګرامونه یو ډیر دیني او دوديز ولس یې رد کاوه.

په ۱۹۷۹ز کال د دسمبر په ۲۴مه، شوروي ځواکونو یرغل وکړ، ولسمشر حفیظ الله امین یې ووژه، او ببرک کارمل یې پر ځای کیناوه.

دلته هغه پړاو راځي چې ورته اشاره کیږي: د مجاهدینو مقاومت جوړ شو، خو دا مقاومت، عملیات سایکلون" برخه وه، د پاکستان، او د سعودي عربستان، مصر او چین او ورسره د امریکا لخوا د کمونیزم ځپلو په موخه د مالي مرستو له لارې تنظیم شوی و.

پاکستان کې پېښور د مقاومتي ګوندونو مرکز شو، او تر ۱۹۸۵ز کال پورې شاوخوا ۷ څخه زیاتې مقاومتي ډلې دوه لویو ایتلافونو (هفت ګانه او سه ګانه) کې راټولې شوې وې، چې ټول یې د پاکستان تر نفوذ لاندې وو

وروسته د شوروي وتلو: کورنۍ جګړه او د طالبانو راڅرګندېدل
شوروي ځواکونه په ۱۹۸۹ز کال کې ووتل، خو د نجیب الله حکومت تر ۱۹۹۲ز کال پورې دوام وموند. وروسته له هغه، مجاهدین ډلې (لکه د رباني، ګلبدین حکمتیار، او نورو) پر خپلمنځي واک باندې کورنۍ جګړې ته ودانګل، چې کابل یې تر ورانۍ لاندې راووست

دا کورنۍ جګړه او د جنګسالارۍ فضا وه چې د طالبانو د خوځښت لپاره ځمکه برابره کړه، هغه خوځښت چې د ۱۹۹۶ز کال په شاوخوا کې یې کابل ونیو.

د اوسني وضعیت شننه: تاریخ ځان تکراروي
که ستاسو د خبرو ټکی بیا وګورو، هغه دا دی چې د طالبانو مخالفین نن ورځ هماغه پخواني مجاهدین دي (یا د هغوی جانشینان)، چې پخپله یوه وخت د بهرنیو ځواکونو (پاکستان، امریکا، سعودي عربستان) له خوا وکارول شول ترڅو د شوروي پر وړاندې جنګ وکړي.

دا هماغه نمونه ده چې د امیر شیرعلي خان او عبدالرحمن خان تر مینځ، د عبدالرحمن خان او ایوب خان تر مینځ، د امان الله خان او کلکاني تر مینځ، او د کلکاني او نادر خان تر مینځ هم لیدل کېده: هر ځل چې یو داخلي ډله د بهرني ملاتړ سره کلک شي، بل داخلي ډله د بل بهرني ځواک ملاتړ ولري، او دا سلسله دوام مومي.

د دې تاریخي تسلسل اصلي درس دا دی چې افغانستان به هر ځل چې د خپلو داخلي اختلافاتو حل د بهرنیو ځواکونو په واسطه وغواړي، همدغه ناندرۍ به تکرارېږي: شیرعلي/عبدالرحمن، عبدالرحمن/ایوب، امان الله/کلکاني، کلکاني/نادر، داوود/کمونستان، مجاهدین/شوروي، طالبان/مجاهدین.

ثبات یوازې هغه وخت راتلی شي چې افغان ډلې د بهرني ملاتړ پر ځای پر داخلي همغږۍ او ملي وحدت باندې تکیه وکړي.

[Heela هیله نجیب الله @HNajibullah]

Happy 80th birthday Aba, the lives we hadn’t even imagined to have in this photo! You are missed immensely. (Photo taken in #Tehran 1978)