“Maar doodslaan deed hij niet, want tusschen droom en daad
staan wetten in den weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.”
#kabinetscrisis
Over Arthur Japin en het Concertgebouw
In ‘Wat stilte wil’ een boek van Arthur Japin - een boek waarvan ik hoop dat jong en oud het zal willen lezen -, trekt de schrijver dunne lijntjes langs de contouren en de gevolgen van onderdrukking.
En het zijn die lijntjes waarom ik hoop dat iedereen het boek gaat lezen. Anders dan waar wij dagelijks kennis van nemen, de onderdrukkingen op grote schaal, die abjecte, afzichtelijke die ons betrekken op wat er misgaat op het grote wereldtoneel, brengt ‘wat stilte wil’ je naar de wortel van wat fanatisme vermag.
En daar kennis van hebben: van de eigenschappen van de wortel, van de karakteristieken van dit sluipend kwaad, daar kennis van hebben maakt dat je het in het vroegste stadium herkent, overal en altijd. En dat geeft je dan slagkracht om ertegenop te leven, er tegen in het verweer te gaan, er tegenop te staan.
Dit boek betrekt je op een houding die ook nu nodig is omdat de gebeurtenissen op wereldschaal erom schreeuwen om in verzet te gaan.
Het bijzondere nu is dat je dankzij de hand Arthur Japin de karakteristieken van onderdrukking leert begrijpen. In het ‘klein,’ in één enkel leven. Dankzij de camera die deze schrijver richt op het gegeven dat slechts één iemand, slechts één ander iemand verbiedt te worden wie zij wil zijn.
U leert in ‘wat stilte wil’ Anna kennen. Zij leeft in de tijd van de bouw van het Concertgebouw. Het is het einde van de 19e eeuw. Het is de tijd van de opkomst van de vrouwenbeweging en van het Palingoproer.
Het Concertgebouw wordt even buiten de stad gesitueerd. De grond is er goedkoop. De stad zindert. Anna is geboren met een prachtige stem, en ze bevindt zich in een entourage - nu heet dit een netwerk - van eigenzinnige schrijvers, Kloos, Verwey, Van Eeden en Van Deyssel, dankzij wie Anna haar eigen weg durft te gaan.
Toen ik het las in 2023 ben ik, om zo dicht mogelijk bij Anna’s belevingswereld te zijn, tegen de tijd dat ik het laatste hoofdstuk had bereikt, naar het Concertgebouw gegaan, dat gebouw dat zij heeft zien bouwen en waarin zij zo graag had willen zingen.
Vrouwen in haar tijd en in haar milieu werd zo een carrière niet toegestaan.
Ik heb aan de suppoost gevraagd of ik binnen op de trappen van het gebouw het laatste hoofdstuk van dit boek uit mocht lezen. Hij vond het goed, ik denk omdat ik er vaak kom en hij me herkende.
Stilletjes in het lege gebouw heb ik op de rode treden bij de gebeurtenissen die Anna troffen het hoofdstuk uitgelezen. En sinds die dag denk ik aan haar, iedere keer wanneer ik er binnenga.
Een meesterwerk is het. En het heeft een grote urgentie omdat de lezer voor eens en voor altijd de eigenschappen van onderdrukking leert herkennen en er weerbaar van wordt.
Lezen dus, ontdekken dat dit een van de eigenschappen is van literatuur. Dit is wat er gebeurt wanneer je leest, je denkt dat je een verhaal tot je neemt maar je wordt er wijs, dapper, weerbaar, oprecht van.
Gisteren herlas ik dit boek, daarom moest ik er vandaag weer over schrijven.
Als een mantra dreunt hij in de Kamer en voor de camera's van de pers zijn lijstje met successen van het minderheidskabinet op, terwijl rondom hem de boel affikt.
https://t.co/ftxM7Is0Bw
Here we have the Dutch Royal Family dressed up in military uniforms, with King Willem-Alexander, Queen Máxima and their eldest daughter Amalia trying to prepare the Dutch public for a direct war with Russia.
But let's be real, when the shooting starts and the real bloodshed begins, none of these royals will be on the front lines fighting alongside ordinary Dutch citizens.
It is so easy to put on a uniform, strike a military pose and talk about national duty when you're not the one expected to pay the ultimate price.
For them, it is just a photo opportunity.
For ordinary Dutch people, it will mean life or death.