ANADOLU'NUN KATMANLARI |
📍 Sarayini Yer Altı Yerleşmesi – Konya
Konya’nın altında 20 bin metrekarelik bir yer altı yerleşmesi!
Sarayönü ilçesindeki Sarayini’de 2021’de başlayan kazılarla iki kata yayılan 41 mekan belgelendi. Yer altındaki galeriler, su kuyuları, depolar ve şaraphane, geçmişte burada nasıl bir yaşam kurulduğuna ışık tutuyor.
Kazı başkanı Hasan Uğuz’un 2026’da yayımlanan araştırması, bu geniş yer altı yerleşmesinin mimari özelliklerini ayrıntılarıyla ortaya koyuyor.
Binlerce yıl önce insanlar bal toplamak için kayalıklardan sarkıyordu.
İspanya’daki Cuevas de la Araña kaya resminde, iplerle bir arı yuvasına ulaşan, sırtında sepet taşıyan bir insan tasvir ediliyor.
1920’de bilim dünyasına tanıtılan ve yaklaşık 7–8 bin yıllık olduğu değerlendirilen bu sahne, tarihöncesi insanların bal toplama yöntemlerini gösteren en dikkat çekici görsel belgelerden biri.
Bilge Kağan’ın kayıp sarayının izine 800 yıllık bir metinde rastlandı.
Moğolistan’da 8. yüzyıla ait olabilecek bir saray kentinin konumu belirlendi. Türk akademisyenler, 13. yüzyıldan kalma tarihi bir kayıttaki mesafe bilgilerini uydu görüntüleriyle karşılaştırarak Hotont bölgesinde surlarla çevrili yapı kalıntılarına ulaştı.
15 Kasım’da yayımlanan araştırmaya göre, kalıntıların Göktürk dönemine ait olduğunun kazılarla doğrulanması, Türklerde şehirleşmenin tarihine ilişkin önemli bilgiler sağlayabilir.
ANADOLU'NUN KATMANLARI |
📍 Arslantepe Höyüğü – Malatya
Dünyanın bilinen en eski kerpiç sarayı ve en eski kılıç örnekleri Anadolu’da!
MÖ 3400–3100 dönemine tarihlenen Arslantepe Sarayı, erken devlet örgütlenmesinin en önemli izlerinden birini taşıyor. Saray kompleksinde 1976’da bulunan dokuz kılıç ise MÖ 3000 dolaylarına tarihleniyor.
1930’larda başlayan kazılar, Anadolu’da yönetim, üretim ve askeri gücün nasıl örgütlendiğine ilişkin önemli kanıtlar sundu.
Arslantepe, 2021’den bu yana UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alıyor.
Yaklaşık 1.800 yıllık Zeus Tapınağı yeniden ayağa kalktı.
Muğla’nın Milas ilçesindeki Euromos Antik Kenti’nde, 2015’te başlayan restorasyon çalışmaları tamamlandı.
Roma döneminden kalan Zeus Lepsynos Tapınağı’nın yaklaşık 900 mimari bloğu incelendi, bunların yüzde 70’i özgün yerlerine yerleştirildi.
Çalışmalar Prof. Dr. Abuzer Kızıl başkanlığında yürütüldü.
Çanak çömleğin yaygınlaşmasından binlerce yıl önce Anadolu’da insanlar kil kaplar yapmayı denemiş.
Mardin’deki Çemka Höyük kazılarında ele geçirilen 46 pişmiş kil parçasının yaklaşık 11.400 yıllık olduğu belirlendi. Araştırmacılar, parçaların dokuz farklı kaba ait olabileceğini düşünüyor.
Haziran 2026’da Antiquity dergisinde yayımlanan araştırma, Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem’de insanların kili kap üretiminde nasıl kullanmaya başladığına ilişkin önemli ipuçları sunuyor.
ARKEOLOJİ TIMES | ANADOLU’NUN KATMANLARI
📍 Aşıklı Höyük – Aksaray
10 bin yıl önce Anadolu’da insanlar, aynı köyde yaklaşık bin yıl boyunca yaşadı.
Aksaray’daki Aşıklı Höyük, yerleşik yaşamın ve hayvan evcilleştirmenin ilk aşamalarını anlamamızı sağlayan önemli Neolitik yerleşmelerden biri.
1989’da Prof. Dr. Ufuk Esin başkanlığında başlayan kazılar, ilk sakinlerin yuvarlak barınaklardan kerpiç evlere geçişini ve koyun ile keçileri zamanla evcilleştirme sürecini ortaya koydu.
2025 yılı araştırmaları ise yerleşmenin en eski tabakalarına odaklanarak bu büyük dönüşümün izlerini araştırmaya devam etti.
ARKEOLOJİ TIMES | ANADOLU'NUN KATMANLARI
📍 Boncuklu Tarla – Mardin
12 bin yıllık geçmişiyle Boncuklu Tarla, Anadolu’nun en dikkat çekici tarihöncesi yerleşmelerinden biri.
2008’de tespit edilen ve 2012’de kazılmaya başlanan yerleşmede, yıllar içinde 200 binden fazla kişisel süs eşyası ve 200’ü aşkın bireye ait iskelet kalıntıları bulundu.
Kazı ekibinin 2024’te kamuoyuyla paylaştığı bu buluntular, tarihöncesi insanların süslenme alışkanlıklarına, toplumsal ilişkilerine ve gömü geleneklerine ışık tutuyor.
Hippos once roamed Saudi Arabia’s desert.
At a 125,000-year-old lakeside site, archaeologists discovered more than 5,500 stone tools and animal fossils.
Chemical residues on stone points suggest that early humans may have used plant-based poisons on their hunting weapons.
Osmanlı’da tarihi eserleri korumaya yönelik ilk yasal düzenleme 157 yıl önce yapıldı.
13 Şubat 1869’da yayımlanan Asar-ı Atika Nizamnamesi, arkeolojik kazıları izne bağladı ve eski eserlerin yurt dışına çıkarılmasına sınırlamalar getirdi.
Bu düzenleme, Türkiye’de kültürel mirasın korunmasının hukuki temellerinden biri oldu.
Fransa’da 1.500 yıllık mezarlardan savaşçılar ve atları çıktı.
MS 5. yüzyıla tarihlenen mezarlarda kılıçlar, kalkanlar ve savaşta alınmış olabilecek ölümcül yaralar tespit edildi.
Araştırmacılar, bu kişilerin dönemin askeri seçkinleri arasında yer almış olabileceğini düşünüyor.
ARKEOLOJİ TIMES 101 | İnsanlığın Hikayesi
İnsanların Yaptığı İlk Aletler
Milyonlarca yıl önce, insanın erken ataları taşları birbirine vurarak keskin kenarlı aletler üretmeye başladı. Bu basit teknoloji, besinlerin işlenmesinden çevredeki kaynakların kullanılmasına kadar yaşamın pek çok alanında önemli bir değişimin başlangıcıydı.
Kenya’daki Lomekwi kazılarında bulunan 3,3 milyon yıllık taş aletler, bilinen en eski taş alet örnekleri arasında yer alıyor. Büyük taşların kırılması ve parçalanmasıyla şekillendirilen bu aletlerin hangi tür tarafından üretildiği henüz bilinmiyor.
Yine Kenya’daki Nyayanga’da yaklaşık 2,9 milyon yıl öncesine uzanan Oldowan teknolojisinin izleri bulundu. Keskin kenarlı taş yongalar, hayvanların parçalanmasında ve bitkisel besinlerin işlenmesinde kullanılıyordu.
Bu buluntular, taş alet üretiminin Homo sapiens ortaya çıkmadan milyonlarca yıl önce başladığını gösteriyor.
Fatih Sultan Mehmet’in kütüphanesindeki 800 yıllık İlyada nüshasının yeni özellikleri ortaya çıkarıldı.
İstanbul Üniversitesi Eskiçağ Tarihi Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Hamdi Şahin, Topkapı Sarayı’nda korunan 260 yapraklık el yazmasını inceledi. 12-13. yüzyıllara tarihlenen nüshanın İstanbul’daki bir yazım atölyesinde kopyalanmış olabileceğine ilişkin yeni bulgular elde edildi.
Araştırmada kırmızı mürekkepli süslemeler, Homeros’un yaşamını anlatan bölümler ve metnin kenarlarındaki ayrıntılı açıklamalar incelendi. Nüshanın, İlyada’nın farklı yüzyıllarda hazırlanan kopyaları arasındaki ilişkiyi anlamaya katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.
Malatya’daki mağarada tarih öncesi insanlara ait el izleri ve yaklaşık 100 figür belgelendi.
Malatya’nın Darende ilçesindeki Tohma Kanyonu’nda yürütülen araştırmalarda, mağara duvarlarına kırmızı ve kızıl-kahverengi boyalarla yapılmış insan ve hayvan figürleri, el izleri ve geometrik semboller tespit edildi.
İnönü Üniversitesi öncülüğünde yürütülen çalışmalarda, ilk değerlendirmelere göre Neolitik Dönem’e ait olabileceği düşünülen resimlerin farklı zamanlarda yapıldığına işaret eden üst üste çizimler de belgelendi.
Kesin yaşları henüz belirlenemeyen bu resimler, Anadolu’daki tarih öncesi toplulukların yaşamına ve sembolik dünyasına ilişkin önemli ipuçları sunuyor.
2.800 yıllık aslan heykelciği, 100’den fazla fildişi parçadan yapıldı.
Erzincan’daki Altıntepe kazılarında ortaya çıkarılan Urartu dönemine ait aslan heykelciği, antik çağın dikkat çekici işçilik örneklerinden biri.
MÖ 9-7. yüzyıllara tarihlenen eser, 100’den fazla fildişi parçanın birleştirilmesiyle oluşturuldu. Bir mobilyanın süsleme parçası olarak kullanıldığı düşünülen heykelcik, Ön Asya’nın en büyük fildişi aslan tasvirleri arasında gösteriliyor.
Yaklaşık 2.800 yıllık eser, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergileniyor.
15.000 yıllık heykelciklerde çocukların parmak izleri bulundu.
Levant bölgesindeki Natufian yerleşimlerinde incelenen 154 kil figür, tarih öncesi çocukların sanat üretimine katıldığını ortaya koydu.
PLOS ONE dergisinde yayımlanan araştırmada, insan ve hayvan biçimindeki heykelciklerin üzerinde yetişkinlere ve çocuklara ait parmak izleri belirlendi.
Bir heykelcikte yetişkin ve çocuk parmak izlerinin üst üste bulunması, kil şekillendirme becerisinin nesilden nesile öğretilmiş olabileceğini düşündürüyor.
Antalya’da 2.000 yıl öncesinin görkemini koruyan antik kent: Perge
Antalya’nın Aksu ilçesinde bulunan Perge, antik Pamfilya Bölgesi’nin en önemli kentlerinden biri olarak Roma döneminde büyük bir gelişme yaşadı.
Ortasından su kanalı geçen sütunlu caddesi, anıtsal çeşmeleri, hamamları, yaklaşık 12 bin kişilik stadyumu ve 13 bin kişilik tiyatrosuyla dönemin gelişmiş şehircilik anlayışını günümüze taşıyor.
1946 yılında başlayan arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan mermer heykelleriyle de ünlü Perge, 2009 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alıyor.
Samsun’da 800 yıllık mezar taşları yazıtlarıyla birlikte sergilenecek.
Samsun’un İlkadım ilçesindeki Şeyh Seyyid Kutbiddin Mezarlığı’nda, Selçuklu’nun son ve Osmanlı’nın ilk dönemlerinden kalan yaklaşık 250 tarihi mezar taşı ve şahidenin bakım ve onarımı tamamlandı.
Samsun Büyükşehir Belediyesinin yürüttüğü çalışmayla, tarihi taşlar mezarlık içindeki yürüyüş yollarında sergilenecek. Üzerlerindeki yazıların Türkçe karşılıkları da ziyaretçilerle paylaşılacak.
Mayaların kayıp kentinin adı 1.300 yıl sonra çözülüyor.
Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü (INAH), Campeche’de bu yıl keşfedilen Maya yerleşimi Minanbé’nin özgün adının büyük olasılıkla Sakil olduğunu duyurdu.
Hiyeroglif yazıtları inceleyen araştırmacılar, kentte Suutz’ adlı bir hükümdarın adını da tespit etti. Yazıtlar, Sakil’in Geç Klasik Dönem’de Ocomtún’la çatışma yaşadığını da gösteriyor.
Minanbé adı, arkeoloji ekibinin bölgeye ulaşmanın zorluğu nedeniyle verdiği modern isimdi. Yeni çözümleme, kentin sadece yerini değil tarihini de ortaya çıkarmaya başladı.