Cotyaro

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

“Güzel sözleri duyup söyleyen değil, uyup eyleyen, yapan olmalıyız.”

“Cahilin zevki, arife zulümdür.”

“Bağlılık bir yere, muhabbet her yere.”

“Günahkarın boyun bükmesi, ibadet edenin göğsünü kabartmasından iyidir.”

Muhyiddin İhya Efendi.

[Cotyaro @Azizemtugulake]

@AltayCemMeric "Bu dinin tamamı Allah'ındır beşerin hevası ve dünya kavgasından ibaret olmaktan yücedir." demişsin. Dini sen kendin dünya kavgası için kullanıyorsun. İnsanın kendini görememesi çok kötü bir şey. Çok antipatiksin hal hareketlerin kibir kokuyorsun baştan aşağı. Şifalar dilerim.

[Cotyaro @Azizemtugulake]

Çok ilginç bir eleman bu. Önce Mevlana türktür diyor sonra onu düzeltenlere karşı anlam buraya götürebilir ama neden öyle olduğunu kabul edelim diyor. Videoda da kendinden emin, silmiyor da. Bir maraz var bu adamda. Çok ilginç.

[Altay Cem Meriç @AltayCemMeric]

He söylenen tevil abes değil. Anlam buraya götürülebilir. Ama neden götürelim yani.

Farsça şiir yazan Türklerin Türk olduklarını ifade edememesi sorunun çözümü hakkında khk istiyoruz.

Farsça'da gerçek anlamda Türk olduklarını ifade edecek bir lafız yok ahaha

[Anadolu 🇹🇷 @Horasandanberi]

Dikkat daginikligi ( Ibnul Arabi)

İbnü'l-Arabî’nin (Şeyhül Ekber) eserlerinde doğrudan modern psikolojideki "dikkat eksikliği" veya "konsantrasyon problemi" gibi klinik terimlerle karşılaşmasak da, zihnin dağınıklığı ve odaklanma üzerine çok derin tasavvufî ve metafiziksel açıklamaları vardır.
Onun perspektifinden bu durum, genellikle "himmet" (kalbi ve zihni bir noktaya yoğunlaştırma gücü) ve "havâtır" (zihne gelen dağınık düşünceler) kavramları üzerinden açıklanır.

1. Himmet Eksikliği
İbnü'l-Arabî’ye göre konsantrasyonun anahtarı himmettir. Himmet, insanın iradesini ve tüm ruhsal enerjisini tek bir noktaya kanalize etme yeteneğidir.

Problem: Eğer bir insanın kalbi dünyevi arzular, korkular veya çok sayıda hedef arasında bölünmüşse, "himmet" parçalanır.

Çözüm: Odağı toplamak için "tek bir niyet" üzerine yoğunlaşmak gerekir. İbnü'l-Arabî'ye göre, kalp aynı anda iki farklı şeye tam manasıyla yönelemez.

2. Havâtır (Zihne Gelen Düşünce Akınları)
Zihne sürekli gelen dağınık düşüncelere havâtır denir. İbnü'l-Arabî bunları dört kaynağa ayırır:

Rabbani: İlahi ilhamlar.
Meleki: Hayra yönlendiren düşünceler.
Nefsi: Kişisel arzular ve ego.
Şeytani: Vesvese ve şüpheler.

Konsantrasyon problemi, genellikle nefsi ve şeytani havâtırın kontrolsüz bir şekilde zihni istila etmesinden kaynaklanır. Kişi bu düşünceleri birbirinden ayırt edemediği sürece zihni bir "pazar yeri" gibidir.

3. Hayal Gücü (Hizanetü’l-Hayal) Kontrolü
İbnü'l-Arabî metafiziğinde Hayal, en güçlü yetidir. Ancak terbiye edilmemiş bir hayal gücü, insanı sürekli geçmişe veya geleceğe götürerek "an"dan koparır.

Dağınıklık: Zihin, dış dünyadan aldığı imgeleri (suretleri) kontrolsüzce işliyorsa konsantrasyon imkansızlaşır.

Disiplin: İbnü'l-Arabî, murakabe (iç gözlem) yoluyla hayal gücünün dizginlenmesi gerektiğini savunur.

4. Kesret ve Vahdet Dengesi
Kesret (Çokluk): Dış dünyadaki olayların, seslerin ve nesnelerin çokluğuyla aşırı meşgul olmak ruhu dağıtır.

Vahdet (Birlik): Her şeyin arkasındaki tek hakikati görmeye çalışmak zihni sakinleştirir.

İbnü'l-Arabî’ye Göre "Odaklanma" İçin Pratik Öneriler

* Dış uyaranları (ses, görüntü, sosyal etkileşim) azaltarak zihni nadasa bırakmak.
* Her an "gözetlendiği" veya "ilahi bir huzurda olduğu" bilinciyle hareket ederek dikkati uyanık tutmak
* Dilin susmasının zihindeki gürültüyü de zamanla azaltacağına inanılır.
* Tek bir kelime veya kavram üzerine sürekli yoğunlaşarak zihindeki diğer "dosyaları" kapatmak.

"Kalp, içine ne koyarsan onunla dolar. Eğer onu darmadağınık dünya işleriyle doldurursan, hakikati görecek yer kalmaz."

ilgili kaynaklar;
1. Fütûhât-ı Mekkiyye (Mekke Açılışları)
Bu eser, konunun ana kaynağıdır. Özellikle şu bölümler (bablar) konsantrasyon ve zihin disipliniyle doğrudan ilgilidir:
Havâtır Bölümleri: Zihne gelen düşüncelerin (Rabbani, Meleki, Nefsi, Şeytani) ayrımı, bunların zihni nasıl meşgul ettiği ve nasıl ayırt edileceği bu bölümlerde anlatılır.
Himmet ve İrade: İnsanın ruhsal enerjisini tek bir noktada toplama gücü olan "himmet"in mahiyeti ve bunun önündeki engeller (dağınıklık) işlenir.
Murakabe ve Mücahede: Zihni dış dünyadan çekip içe yöneltme teknikleri bu kısımlardadır.

2. Risaletü’l-Envar (Nurlar Risalesi)
Bu kısa eser, tam anlamıyla bir "odaklanma ve arınma" rehberidir.
Kişinin halvet (yalnızlık) sırasında zihnine üşüşen hayallerle nasıl başa çıkacağını, duyuların zihni nasıl dağıttığını ve "tek bir amaca" nasıl kilitlenileceğini adım adım anlatır.

3. Fusûsu’l-Hikem (Hikmetlerin Özleri)
Daha çok metafizik çerçevede olsa da, özellikle "Hayal Mertebesi" ile ilgili kısımlarda zihnin imajlar arasında nasıl kaybolduğu ve bu imajların hakikatle olan bağı ele alınır. Zihnin odaklanamaması, hayal gücünün kontrol edilememesi olarak betimlenir.

4. Kitabü’l-İsfar (Seferlerin Kitabı)
İbnü'l-Arabî bu eserinde insanın içsel yolculuğunu anlatırken, zihni bir yolcuya benzetir. Yolcunun (zihnin) yol kenarındaki manzaralara (dağınık düşüncelere) takılıp kalmasının, asıl hedefe (konsantrasyona) nasıl engel olduğunu metaforlarla açıklar.

[tennūrī @elemveirfan]

hareket soğuğu,
durağanlık sıcağı yener.
sükunet ve dinginlik ile
tüm dünya düzene girer.

lao tzu

[tennūrī @elemveirfan]

herkes nasıl da her şeyi biliyor. bir tek ben yeni doğmuş bebek gibi her şeyden bihaberim.

lao tzu

[tennūrī @elemveirfan]

duamda çiçek olmayı diledim ve yokluk, tadı damağımda kalan bir lisandı.

bahaeddin veled

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

“Zikir” tasavvuf geleneğinde yalnızca “dil ile tekrar etmek” değildir. Daha derin anlamda varlığın Allah’ı hatırlama, unutulmuş hakikatini diriltme ve benliğin dönüşmesi sürecidir.
Bu nedenle zikir üç ontolojik düzeyde anlaşılır:
1.Hatırlamak (tezekkür)
2.Diriltmek (ihyâ)
3.Dönüştürmek (tahavvül / tebeddül)
Bu üçü birlikte insanın “unutulmuş hakikatten hakiki varlığa dönüşüm yolculuğunu” anlatır.

1.Zikir = Hatırlamak (Tezekkür):
Kur’an’da zikir çoğu yerde “hatırlama” anlamındadır.
“Ben gizli bir hazine idim bilinmek istedim.” (tasavvuf geleneği)
“Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim.” (Bakara 2:152)
Tasavvufa göre insanın problemi bilmemek değil, unutmaktır.
Çünkü:
-İnsan ruhu ezelde Hakk’ı bilmiştir
-“Elestü bi Rabbikum” hitabında buna şahit olmuştur.
Bu yüzden zikir: yeni bir bilgi kazanmak değil unutulmuş olanı hatırlamaktır.
İbn Arabi bu durumu şöyle açıklar:
-İnsan Hakk’ın aynasıdır,
-Fakat aynanın üstü gaflet tozu ile kaplanmıştır,
-Zikir o aynayı silme eylemidir.
Yani zikir: hakikati öğrenmek değil hakikati hatırlamaktır.
Bu nedenle sufiler zikri şöyle tarif eder:
Zikir = gafletten uyanıştır.

2.Zikir = Diriltmek (İhyâ):
Zikir sadece zihinsel hatırlama değildir.
Tasavvufa göre zikir kalbi diriltir.
Kur’an:
“Kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur.”(Ra’d 13)
Buradaki mesele psikolojik rahatlama değil, varlık dirilişidir.
Sufilere göre kalp üç durumda olabilir:
-Gafil kalp ölü gibidir.
-Uyanan kalp zikirle hareketlenir.
-Hayy kalp ilahi hayatı taşır.
Bu yüzden birçok sûfi şöyle der: Zikir kalbin gıdasıdır.
İbn Ataullah:
“Kalpler zikirle dirilir.”
Mevlana bunu daha şiirsel ifade eder:
“Zikir, ölü gönle can veren nefes gibidir.”
Bu yüzden tasavvufta zikir “ihyâ” yani diriltme olarak görülür.

3.Zikir = Dönüştürmek:
Zikirin en derin boyutu budur.
Zikir sadece hatırlama ve dirilme değil, benliğin dönüşmesidir.
Tasavvufta şöyle bir süreç vardır:

-başlangıç: insan zikreder.
-orta: zikir insanı zikreder.
-son: insan zikir olur.

İbn Arabi buna işaret eder.
•Başta: “Sen Allah’ı zikredersin.”
•Sonra: “Allah seni zikreder.”
“Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim.”
•En sonunda: “Zikreden de zikredilen de tek olur.”
Bu noktada insanın benliği dönüşür.
Tasavvufta buna:
-fenâ
-bekâ
-tecellî denir.
Yani zikir insanın varlık yapısını değiştirir.

4.Zikirin ontolojik etkisi:
Sufilere göre evrenin kendisi de zikirdir.
Kur’an:
“Göklerde ve yerde olan her şey Allah’ı tesbih eder.” (Hadid 1)
Bu yüzden insan zikre girdiğinde:
-evrenin ritmine girer
-varlığın asli hareketine katılır.
Zikir: insanı varlıkla hizalar.

5.İbn Arabi perspektifi:
İbn Arabi’ye göre zikirin sırrı şudur:
İnsan Allah’ı zikretmez.
Aslında:
Allah insanı zikretmektedir.
Çünkü:
-zikir ilhamı Allah’tandır
-zikreden güç Allah’tandır
-zikredilen Allah’tır.
Bu yüzden İbn Arabi şöyle der:
“Zikreden de zikredilen de O’dur.”
İnsan sadece aynadır.

6.Tasavvufta zikirin üç katmanı:
*Dil zikri:
Allah kelimeleri
-Allah
-La ilahe illallah
-Subhanallah
*Kalp zikri:
kalpte sürekli hatırlama
*Varlık zikri:
insanın bütün varlığı zikre dönüşür.
Bu durumda:
-yürümek zikir
-konuşmak zikir
-nefes almak zikir olur.

7.En derin tasavvufi ifade:
Sufiler şöyle bir söz söyler:
“Zikir Allah’ı hatırlamak değildir. Allah’tan başka hiçbir şeyi hatırlayamamaktır.”
Bu noktada: gaflet tamamen ortadan kalkar.

~Özetle:
Zikir üç aşamalı bir süreçtir:

Aşama: Anlam
•Hatırlamak: Unutulan hakikati fark etmek.
•Diriltmek: Kalbin ilahi hayatla canlanması.
•Dönüştürmek: Benliğin ilahi varlıkla dönüşmesi.

Bu yüzden zikir: sadece ibadet değildir.
Tasavvuf açısından zikir:
varlığın yeniden doğuşudur.

[tennūrī @elemveirfan]

senin istediğin vakitte değil, O’nun istediği vakitte.

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

Kur’an:
“O gün bazı yüzler parlaktır.”(Kıyamet 22-23)
“Bazı yüzler ise kararmıştır.”(Ali İmran 106)

Tasavvuf yorumuna göre:

parlak yüzkaranlık yüz
kalbi arınmış—nefsine esir
aşk ile yanmış—ego ile kapanmış
nur almış—perde altında

Nefsin karanlığı yüzü karartır.
Aşkın nuru yüzü parlatır.

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

Nas Suresi, Kur’an’ın en kısa fakat ontolojik açıdan en yoğun surelerinden biridir.
Surenin girişinde üç ilahî isim art arda zikredilir:
“Rabbi’n-nâs – Meliki’n-nâs – İlâhi’n-nâs”
(İnsanların Rabbi – İnsanların Meliki – İnsanların İlahı)
Bu üç ifade tesadüfî değildir. Kur’an burada insanın varlık düzeninde üç temel bağını kaydeder. Bunu üç katman halinde anlamak gerekir.

~Rabbi’n-nâs → varoluşun terbiyesi (ontolojik bağ):
Rab, terbiye eden, büyüten, potansiyeli açığa çıkaran anlamına gelir.
Tasavvufî yorumda (özellikle Ibn Arabi ve takipçilerinde) Rab:
-varlığın içten yönetimi,
-istidatların açılması,
-sürekli yaratım (Halk-ı Cedîd) ile ilgilidir.
Yani Rab:
insanın oluş sürecini yöneten hakikattir.
Bu nedenle Rab ilişkisi:
-eğitim
-kültür
-karakter
-ahlak
-bilinç alanlarında ortaya çıkar.
*Modern karşılığı:
Bugün insanların Rab yerine koyduğu şeyler çoğu zaman:
-ideolojiler,
-kültürel sistemler,
-bilim veya teknoloji mutlaklaştırması,
-psikolojik yönlendiriciler olabiliyor.
Yani insanı “şekillendiren otorite” Rab yerine geçebilir.

~Meliki’n-nâs → yönetim ve güç (politik bağ):
Melik, hükmeden ve düzen kuran demektir.
Bu alan:
-hukuk
-siyaset
-devlet
-iktidar alanıdır.
İnsanların Meliki ifadesi şu gerçeği hatırlatır:
Mutlak hüküm yetkisi Allah’a aittir.
Yani hiçbir siyasi güç mutlak otorite değildir.
Bu ayetle Kur’an:
-Firavunlaşmayı,
-mutlak iktidar iddiasını,
-tanrısallaşan devletleri
sınırlar.
*Bugün bu alan:
-devlet
-küresel güç
-ekonomi sistemi
-medya tarafından temsil edilir.
Eğer bunlar mutlaklaştırılırsa, Melik yerine geçer.

~İlahi’n-nâs → kulluk ve değer merkezi (varoluşsal bağ):
İlah, insanın yöneldiği ve hayatını anlamlandırdığı merkezdir.
İlah sadece “tapılan put” değildir.
Tasavvufta şöyle tanımlanır:
“İnsan kalbinin mutlak değer verdiği şey onun ilahıdır.”
Bu nedenle ilah:
-para olabilir
-şöhret olabilir
-ideoloji olabilir
-lider olabilir
-hatta ego olabilir.
Kur’an’ın en derin tespitlerinden biri şudur:
“Hevasını ilah edineni gördün mü?” (Furkan 43)
Yani insan bazen kendi arzularını ilah yapar.

~Nas Suresi’nin verdiği büyük uyarı:
Bu üç isim aslında insanın üç temel bağımlılık alanını gösterir:

Alan: İlahi isim—İnsan hayatındaki karşılığı
•varoluş ve gelişim: Rab—kültür, eğitim, düşünce.
•düzen ve güç: Melik—siyaset, otorite.
•anlam ve ibadet: İlah—değerler, arzular.

Nas Suresi şunu söyler:
Bu üç alanın hiçbirinde mutlak otorite insana ait değildir.

~Modern dünyada bu üç alan parçalanmıştır:
1.Rab yerine sistemler geçti:
-ideolojiler
-teknoloji kültürü
-bilim dogmatizmi
2.Melik yerine güç merkezleri geçti:
-devlet
-küresel sermaye
-medya
3.İlah yerine arzular geçti:
-tüketim
-ego
-bireysel haz
Bu yüzden Nas suresi sadece bir dua değil, aynı zamanda bir medeniyet eleştirisidir.

~Sûrenin son kısmı neden “vesvese” ile biter?
Çünkü vesvese: bu üç alanı karıştırır.
Şöyle:
-Rab yerine sahte rehberler,
-Melik yerine putlaştırılmış güç,
-İlah yerine arzular yerleşir.
Ve insan fark etmeden yanlış merkezlere bağlanır.

~Tasavvufî okumada Nas suresi aslında şu çağrıdır:
Rabbin yalnız Allah olsun
Melikin yalnız Allah olsun
İlahın yalnız Allah olsun.”
Bu gerçekleştiğinde insan özgürleşir.

[Sadık Yalsızuçanlar @yalszuanlar]

Hazine...

[AHMED F. YÜKSEL @ahmedfyuksel]

Allah esması cinsiyetten münezzehtir. Halife ise, insanın hakikatı olan Esma boyutudur. Bedeni kadın veya erkek olsun her insan halifedir.

AH

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

Cibril Hadisi’nde geçen üç mertebe: İslam – İman – İhsan: İbnü’l Arabi’nin, ibadeti insanın ontolojik düzeyleri ile ilişkilendiren klasik yorumunun kısa özeti:
Mesele sadece dinî sınıflandırma değil, insanın varlık yapısının üç katmanı ile ilgilidir.

1.İslam-Cisim (bedensel boyut):
Cibril hadisinde İslam şöyle tarif edilir:
-namaz
-oruç
-zekât
-hac
-kelime-i şehadet
İbn Arabi’ye göre burada ibadet bedensel fiiller üzerinden gerçekleşir.
Bu yüzden:
İslam = itaat = zahirî amel = beden
Bu mertebede kul:
-Allah’ın emirlerini fiilen yerine getirir.
-ibadet hareket, davranış ve ritüel olarak ortaya çıkar.
Burada ibadet fiil düzeyindedir.

2.İman-Nefs / Kalp:
Cibril hadisinde iman:
-Allah’a
-meleklere
-kitaplara
-peygamberlere
-ahirete
-kadere iman olarak anlatılır.
İbn Arabi burada merkezin iç tasdik olduğunu söyler.
Dolayısıyla:
İman = batınî tasdik = kalp / nefs
Bu mertebede ibadet:
-davranıştan çok inanç
-ritüelden çok iç yöneliş haline gelir.
Kişi artık sadece namaz kılan biri değildir; niçin kıldığını bilen biridir.

3.İhsan-Ruh:
Cibril hadisinde ihsan şöyle tarif edilir:
“Allah’a O’nu görüyormuş gibi ibadet etmendir. Sen O’nu görmesen de O seni görür.”
İbn Arabi burada ibadetin marifet boyutuna geçtiğini söyler.
Dolayısıyla:
İhsan = şuhûd = ruh
Bu mertebede ibadet:
-ritüel değil huzur,
-inanç değil müşahede,
-bilgi değil idrak haline gelir.
Burada kul:
-Allah’ın huzurunda olduğunu varoluşsal olarak hisseder.

~İbn Arabi’nin Ontolojik Yorumu:
İbn Arabi bu üç mertebeyi insanın varlık yapısıyla eşleştirir:

Mertebe: İbadetin düzeyi—İnsandaki karşılığı:
•İslam: amel—beden
•İman: tasdik—kalp / nefs
•İhsan: müşâhede—ruh
Bu yüzden sûfîler şöyle der:
Şeriat → Tarikat → Hakikat
-Şeriat = İslam
-Tarikat = İman
-Hakikat = İhsan

~İbn Arabi’ye göre bu üçü ayrı dinler değil, tek ibadetin üç derinliğidir.
Bir insan:
-sadece İslam seviyesinde kalabilir,
-iman seviyesine geçebilir,
-veya ihsan seviyesine ulaşabilir.
Ama en yüksek ibadet ihsandır.
Çünkü orada ibadet artık:
emir gereği değil, hakikati görmenin sonucu olur.

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

İbnü’l Arabi, “tahâret / temizlik” kavramını sadece fiziksel abdest olarak değil, ontolojik ve ahlâkî bir arınma süreci olarak ele alır.

~İbn Arabî’de Abdest: Sadece Su ile Temizlik Değildir
İbn Arabî’ye göre abdest iki düzeyde gerçekleşir:
1.Zâhirî temizlik (şer‘î abdest):
-su ile yapılan temizliktir,
-namaza hazırlık anlamı taşır,
-bedenle ilgilidir.
2.Bâtınî temizlik (hakikî abdest):
-kalbin ve ahlakın arınmasıdır,
-insanın varlık nispetlerini temizlemesidir,
-“kulun Allah ile ilişkisinin arınmasıdır”.
Bu nedenle sûfîler şöyle der:
“Bedenin abdesti su iledir, kalbin abdesti tevbe iledir.”

~İbn Arabî’nin Temizliği İki Yoldan Açıklaması:
(A)Kendisiyle Temizlik Olan Fiiller:
Bunlar pozitif erdemlerdir.
-cömertlik (seha)
-sabır
-tevekkül
-ihlas
-iman
-ilim
Bu fiiller yapılınca insanın kalbi kendiliğinden temizlenir.
Yani burada temizlik aktif bir inşadır.
(B)Kendinden Temizlenmesi Gereken Fiiller:
Bunlar kalbi kirleten hallerdir:
-hırs
-haset
-riyâ
-cimrilik
-cehalet
-şirk
Bunlar kalpte kaldıkça insanın varlık ilişkisi bozulur.
Dolayısıyla temizlik:
-sadece iyi şeyler yapmak değil,
-aynı zamanda kirletici hallerden arınmaktır.

~İbn Arabî’ye Göre Asıl Temizlik Nedir?
En büyük kir = kendini fail sanmaktır.
Çünkü ona göre:
“Kulun kendini müstakil görmek istemesi, varlık iddiasıdır.”
Bu yüzden tasavvufta en büyük temizlik:
-benlik iddiasından arınmak
-fiilleri Allah’a nispet etmek
-ama sorumluluğu da terk etmemektir.

~Bu Neden “Abdest” Kavramıyla Açıklanır?
Abdestte insanın şu uzuvları yıkanır:
-yüz
-eller
-baş
-ayak

Sûfîler bunu sembolik yorumlar:
Uzuv: Bâtınî anlam
•yüz: niyet ve yön
•el: fiiller
•baş: düşünce
•ayak: hayat yolu
Yani abdest aslında:
“insanın varlık ilişkisini temizlemesi” demektir.

~İbn Arabî’nin Çok Güzel Bir Cümlesi:
Özetle şöyle der:
“Hakiki temizlik, kulun kendisini Allah’ın önünden çekmesidir.”
Yani:
-benlik geri çekilir
-ilahi fiil görünür
İşte bu tasavvufta tahâret-i hakikiyye olarak adlandırılır.

[Sakıncalı Medrese ∴ @227_sm]

Modern felsefenin tarihinde insan aklının sınırları ve Tanrı ile mümkün bilgi ilişkisinin nasıl olabileceğini Nicolaus Cusanus'tan daha berrak formüle eden biri olduğunu sanmıyorum. Kardinal Cusanus bu düşüncelere, İstanbul'dan Roma'ya doğru yaptığı bir gemi seyahati sırasında yaşadığı bir esinlenme ile varmış. Ona göre Tanrı ile bizim aramızdaki kapanmaz uçurumun temel sebebi, Tanrı'nın mutlak ve sonsuz (Mutlak Maksimum), insanın ve tüm evrenin ise sınırlandırılmış (daraltılmış) ve sonlu (contractum) varlıklar olmasıdır.

Bu ontolojik uçurum, Cusanus'un felsefesinde epistemolojik bir ilkeye dayanır: Sonlu ile sonsuz arasında hiçbir kıyassal veya oransal ilişki (nulla proportio) yoktur. Cusanus'a göre insan zihni ve her türlü mantıksal araştırma, bilinmeyeni bilinenle oranlayarak ve kıyaslayarak çalışır. Ancak sonsuzluk, doğası gereği her türlü kıyas ve oranın dışına taştığı için, sonlu olan insan aklı tarafından kavranamaz. Sonsuzlukta zıtlıklar çakışır (coincidentia oppositorum), ayrımlar silinir; dolayısıyla düşüncenin mantıksal hareketinin imkânı ortadan kalkar ve akıl sürekli içinden çıkamadığı çelişkilere düşer. Bu sınırın farkında varmak öğrenilmiş cehalettir (docta ignorantia) ve bilgeliğin esas başlangıcıdır. Zira bu noktadan sonra artık akıl yürütme değil, entelektüel sezgi (visio intellectualis) devreye girer.

Şimdi kulağa biraz soyut geliyor olabilir ama Cusanus bunların daha iyi kavranması için müthiş geometrik analojiler kullanır. Örneğin Cusanus, sonlu bir çizgiyi sonsuzluğa taşıdığımızda onun diğer tüm şekillerle örtüştüğünü savunur: Bir dairenin çapı büyüdükçe çevresinin eğriliği azalır. Eğer daire sonsuz büyüklükte bir maksimuma ulaşırsa, onun çevresi minimum eğriliğe, yani dümdüz bir çizgiye dönüşür. Aynı şekilde, sabit bir noktadan bir çizgiyi döndürdüğünüzde üçgen, tam tur attırdığınızda daire, daireyi kendi etrafında döndürdüğünüzde ise küre elde edersiniz. Sonsuz bir çizgi, sonlu bir çizginin potansiyel olarak olabileceği her şeye "aktüel (eylemsel)" olarak halihazırda sahip olduğu için o aynı zamanda sonsuz bir üçgen, daire ve küredir. Aşağıdaki infografik, konunun daha iyi kavranmasına yardımcı olacaktır.

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

Tövbe ile istiğfar genellikle aynı anlamda kullanılır; fakat tasavvuf geleneğinde-özellikle İbnü’l Arabî ve onun çizgisindeki metafizik yorumlarda-iki kavram arasında ince ama önemli bir fark vardır.

~İstiğfar Nedir?:
İstiğfar kelimesi Arapça “ğ-f-r” kökünden gelir.
Kök anlamı:
-örtmek
-korumak
-bağışlamak
Bu yüzden istiğfar şu demektir:
Allah’tan örtmesini ve bağışlamasını istemek.
Yani kul şöyle der:
“Allah’ım hatamı ört, beni bağışla.”
Dolayısıyla istiğfar:-bir taleptir
-kuldan Allah’a yönelen bir dua hareketidir

~Tövbe Nedir?:
Tövbe kelimesi “tâbe / tevbe” kökünden gelir.
Asıl anlamı:
geri dönmek
Tasavvufta tövbe:
-yön değiştirme
-varoluşsal dönüş
-gafletten hakikate dönüştür
demektir.
Bu nedenle tövbe: bir hal değişimidir.

~Aralarındaki Temel Fark:

İstiğfar - Tövbe:
•Dil ile yapılır-Kalp ile gerçekleşir.
•Affedilmeyi istemektir-Yönü değiştirmektir.
•Dua-Varoluşsal dönüş.
•Talep-Hal.
Tasavvuf büyükleri bunu şöyle özetler: İstiğfar tövbeye kapıdır.

~İbnü’l Arabî açısından mesele daha da derindir.
Ona göre istiğfar:
-kulun kendi eksikliğini fark etmesidir.
Tövbe ise:
-kulun nispetini düzeltmesidir.
Yani:
-fiili kendine nispet etmekten vazgeçmek,
-her şeyi Hakk’a döndürmek.
Bu yüzden tövbe ontolojik bir dönüş olur.

~Peygamber Neden Günde 70 Defa İstiğfar Ediyordu?:
Hadiste şöyle geçer:
“Ben günde yetmiş (bazı rivayetlerde yüz) defa Allah’tan istiğfar ederim.”
Bu sözün birkaç anlam içerir:

1.Günah İşlediği İçin Değil:
Tasavvufa göre peygamberler ismet sıfatına sahiptir.
Yani bilinçli günah işlemezler.
Dolayısıyla istiğfarın sebebi günah değildir.
2.Tecellînin Sonsuzluğu:
İbn Arabî bu hadis için şunu söyler:
Her yeni tecellî geldiğinde, önceki hâl bir eksiklik gibi görünür.
Bu yüzden: Peygamber her yeni marifet karşısında önceki halinden istiğfar eder.
Yani istiğfar: marifetin derinleşmesidir.

3.Makamdan Makama Geçiş
Tasavvufta bir prensip vardır:
“Hasenâtü’l-ebrâr seyyiâtü’l-mukarrabîn.”
Yani:
-sıradan insanlar için iyi olan bir şey,
-arifler için eksiklik sayılabilir.
Bu yüzden peygamber:
-sürekli yükselen bir şuur halinde olduğu için,
-önceki mertebeye istiğfar eder.

4.İnsanlığa Öğretme:
Bir başka yönü de pedagojiktir.
Peygamber:
-ümmete örnek olmak için,
-istiğfarı sürekli göstermiştir.

5.Tasavvufta Çok Güzel Bir Tanım Var:
Sufiler şöyle der:
Avam günahlarından tövbe eder.
Arifler gafletlerinden tövbe eder.
Peygamberin istiğfarı da:
gaflet ihtimaline karşı uyanıklıktır.

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

“Tövbe edip tekrar düşmek” meselesi klasik sûfî metinlerde insanın ikiyüzlülüğü olarak değil, varlık yapısının bir sonucu olarak açıklanır.
Bu sorun tasavvuf ve özellikle Ibn Arabi’nin kader–irade anlayışının merkezine oturur.

~İnsan tek bir iradeden oluşmaz:
Tasavvuf insanı tek bir merkezden oluşmuş bir varlık olarak görmez.
İnsanda aynı anda birkaç farklı düzey çalışır:
-Nefs (alışkanlıklar, dürtüler),
-Kalp (iman ve yöneliş),
-Akıl (idrak ve değerlendirme),
-Ruh (ilahi yön).
Tövbe anında çoğu zaman kalp ve ruh hakim olur.
İnsan gerçekten Allah’ın azameti karşısında kırılır.
Ama hayat devam ettiğinde tekrar nefs devreye girer.
Bu yüzden sûfîler şöyle der:
“Kul tövbe eder; fakat nefsi henüz tövbe etmemiştir.”
Yani tövbe eden senin hakikatindir, fakat alışkanlıklar henüz dönüşmemiştir.

~Tövbenin sürekliliğinin zor olması yaratılışın bir parçasıdır:
Ibn Arabi bu konuda çok dikkat çekici bir yorum yapar:
İnsan “tekrar eden dönüşler” varlığıdır.
Kur’an’da tövbe kelimesi zaten şu kökten gelir:
“tâbe” = dönmek
Yani tövbe:
-bir defa olan bir şey değil,
-sürekli dönüş hareketidir.
Bu yüzden Peygamber için rivayet edilen hadis çok anlamlıdır:
“Ben günde yetmiş defa istiğfar ederim.”
Bu, günah işlediği için değil;
varlığın sürekli dönüş halinde olduğunu göstermek içindir.

~Neden tövbe anındaki hal kalıcı olmuyor?
Tasavvufta buna “hal” ve “makam” farkı denir.
*Hal: Allah’ın kalbe verdiği geçici bir aydınlanma.
Örneğin:
-derin pişmanlık,
-Allah’ın büyüklüğünü hissetme,
-gözyaşı,
-iç kırılması.
Ama hal kalıcı değildir.
*Makam: Bu halin karaktere dönüşmesidir.
Bu ise:
-zaman,
-mücadele,
-alışkanlıkların dönüşmesi ile oluşur.

~Asıl mesele: nefis alışkanlıklarının gücü:
Modern psikoloji ile tasavvuf burada birleşir.
İnsan davranışlarının çoğu:
-bilinçli karar değil,
alışkanlık döngüleridir.
Nefs yıllarca bir yönü öğrenmiştir.
Bir tövbe ile hemen değişmez.
Bu yüzden sûfîler şöyle söyler:
,”Nefis tövbeden sonra da eski yoluna çağırır.”
Bu ikiyüzlülük değildir.
Bu nefsin tabiatıdır.

~Ibn Arabi’ye göre kul tövbe ettiğinde iki şey olur:
1.Kul Allah’a döner
2.Allah da kula döner
Kur’an’da bu yüzden şöyle denir:
“Sonra Allah onların tövbesini kabul etti ki tövbe etsinler.”(Tövbe 118)
Yani: önce Allah kalpte dönüşü yaratır, sonra kul döner.
Ama insan her an yeniden yaratıldığı için (Halk-ı Cedîd fikri) bu dönüş sürekli tekrar eder.

~Aslında tekrar tövbe edebilmek bir lütuftur:
Sûfîler şöyle der: Günah tehlikeli değildir. Günahı normal görmek tehlikelidir.
Eğer insan hâlâ:
-pişman olabiliyorsa,
Allah’ın önünde boyun bükebiliyorsa bu kalbin ölmediğini gösterir.

~Büyük sûfîlerin sözü:
“Gerçek tövbe, tövbenin bozulmayacağı tövbedir.”
Ama sonra eklerler:
“Bu tövbeye ulaşmak için bin defa tövbe etmek gerekir.”
Yani tekrar tövbe etmek başarısızlık değil, yolun kendisidir.

~Bu yüzden:
-ikiyüzlülük değildir,
-saygısızlık değildir,
-iman zayıflığı değildir, çoğu zaman insanın ontolojik yapısıdır.

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

İbnü’l Arabî’ye göre her peygamber bir hakikatin mazharıdır; o peygamberin “has ismi” (esmâ-i hâssa) hem ümmetinin problemini teşhis eder hem de çözüm ilkesini temsil eder.
Bu meseleyi güncel bir bağlama taşırsak:
-Ekonomik çöküntü
-Estetik algı kaybı
-Gelecek kaygısı
Bu üç problem aslında üç ontolojik kırılmaya işaret eder:
-Rızık ve düzen krizi (iktisadî–ahlakî zemin)
-Güzellik ve anlam krizi (estetik–ruhsal zemin)
-Umut ve istikamet krizi (zamansal–varoluşsal zemin)
Şimdi bunu Füsûs mantığıyla ele alalım.

~Ekonomik Çöküntü → Hz. Yusuf (El-Ğanî, Er-Rezzâk Tecellîsi):
İbnü’l Arabî’de Hz. Yusuf’un hikmeti “Hikmetü’n-Nûr fî Kelimeti Yûsufiyye” olarak geçer.
Yusuf, iktisat ve rızık yönetimi peygamberidir:
-Kıtlık öncesi tasarruf planı yapar.
-Rüyayı yorumlar → geleceği öngörür.
-Depolama ve dağıtım sistemi kurar.
*Has esmâ yönü:
-Er-Rezzâk
-El-Ğanî
-El-Hakîm
Bugünkü ekonomik krizin metafizik karşılığı şudur:
Rızık korkusu, Allah’ın Rezzâk oluşuna güven eksikliğidir.
Yusufî bilinç şunu öğretir:
-Kriz zamanında panik değil plan gerekir.
-Bolluk döneminde savurganlık değil tedbir gerekir.
-Ekonomi sadece para değil, emanet bilinci meselesidir.

~Estetik Algı Kaybı → Hz. Davud (El-Cemîl, El-Bedî‘):
Davud’un hikmeti Füsûs’ta “Hikmetü’l-Vücûdiyye” bağlamında ele alınır.
Davud:
-Zebur ile musikî ve şiir medeniyetini kurar.
-Demiri yumuşatır → maddeyi estetik forma dönüştürür.
*Has esmâ:
-El-Cemîl (Güzellik)
-El-Bedî‘ (Eşsiz biçimde yaratan)
-El-Latîf
Estetik kayıp şunu gösterir:
Ruh, şekli aşan güzelliği kaybetmiştir.
Bir toplum çirkinliği normalleştiriyorsa:
-Mimari bozulur
-Dil sertleşir
-İletişim kabalaşır
-Sanat yozlaşır
*Davudî çözüm:
-Güzellik ahlaktır.
-Sanat sadece eğlence değil ontolojik tedavidir.
-Musikî kalbi yumuşatır, kalp yumuşarsa toplum yumuşar.

~Gelecek Kaygısı → Hz. İbrahim (El-Mü’min, El-Vekîl):
İbrahim’in hikmeti Füsûs’ta “Hikmetü’l-Halîliyye”dir.
İbrahim:
-Yıldızlara bakar → hakikati arar.
-Ateşe atılır → güven test edilir.
-“Hasbiyallâh” bilinciyle yürür.
*Has esmâ:
-El-Vekîl
-El-Mü’min
-Es-Sabûr
Gelecek kaygısı şudur:
İnsan kontrol edemediği zamanı sahiplenmeye çalışır.
*İbrahimî bilinç:
-İstikamet tevekkülle kurulur.
-Güven ontolojiktir, psikolojik değil.
-Gelecek korkusu, Allah tasavvurunun zayıflığından doğar.

~Türkiye Bağlamında Kombinasyon:
Eğer mesele sadece ekonomi olsaydı Yusuf yeterdi.
Sadece estetik olsaydı Davud yeterdi.
Sadece umut krizi olsaydı İbrahim yeterdi.
Fakat mevcut tablo çok katmanlı.
Bu nedenle muhtemel “çözüm esmâ kombinasyonu”:

Problem:Peygamberî Hakikat-Has Esmâ:
•Ekonomi: Yusufî Hikmet-Er-Rezzâk – El-Hakîm.
•Estetik: Davudî Hikmet-El-Cemîl – El-Bedî‘.
•Gelecek Kaygısı: İbrahimî Hikmet-El-Vekîl – Es-Sabûr.

~Füsûs’a göre asıl soru şudur:
Bu peygamberî hakikat toplumda kim üzerinden tecellî edecek?
Çünkü hakikat tarihsel değil, daimîdir.
İbnü’l Arabî’ye göre her çağda o hakikatin bir “vârisi” bulunur.
Dolayısıyla mesele:
-Siyasî değil ontolojik,
-Ekonomik değil esmâî,
-Psikolojik değil tecellî meselesidir.

[Mehmet Genç @Mehmet_Genc59]

İbnü’l Arabî’de “tövbe” sıradan bir ahlâkî pişmanlık değildir; ontolojik bir dönüş (rücu), şuurun mertebe değiştirmesi ve nispetin tashihidir. Vahdet-i vücûd çerçevesinde tövbe, kulun Hakk’a dönmesi değil sadece; aynı zamanda Hakk’ın kulda kendine dönmesidir.

*İbnü’l Arabî Perspektifi:
-Zâhirî Düzey: Günah → Pişmanlık → Terk
Bu klasik fıkhî/ahlâkî tanımdır:
-Günahı bilmek,
-Nedamet duymak,
-Bir daha yapmamaya azmetmek.
Bu düzeyde tövbe, nefsin tezkiyesi için zorunludur.

~Ontolojik Düzey: Nispetin Düzeltilmesi
Vahdet-i vücûd açısından:
-Hakiki fail yalnızca Hakk’tır.
-Kulun fiili, ilahî fiilin bir tecellîsidir.
-Günah dediğimiz şey, kulun nispeti kendine mal etmesidir.
Burada tövbe şu demektir:
“Fiilin hakikatini kendime nispet etmeyi bırakıyorum.”
Yani tövbe, benlik iddiasından geri çekilme hareketidir.
Bu yüzden tövbe bir “ahlâk düzeltmesi” değil,
ontolojik bilinç düzeltmesidir.

~Marifet Düzeyi: Gafletten Uyanış
İbn Arabî’ye göre asıl günah:
Hakk’ı her an tecellî halinde görmemektir.
Burada tövbe:
-Gafletten huzura geçiştir.
-Çokluk algısından vahdete dönüştür.
-Perdeyi fark etmektir.
Bu yüzden arif için tövbe sürekli bir haldir.

~Allah’ın Tövbeyi Kabulü
Kur’an’da geçen:
“Sonra onların tövbesini kabul etti ki tövbe etsinler.”
İbn Arabî bunu şöyle okur:
-Kul tövbe etmez.
-Önce Allah kulda tövbe halini yaratır.
-Kul o tecellîye mazhar olur.
Bu şu demektir:
Tövbe de ilahî fiildir.
Bu yüzden vahdet perspektifinde tövbe:
Kuldan Hakk’a dönüş değil,
Hakk’ın kendine dönmesidir.

~Tövbe Neden Sonsuzdur?
Eğer:
-Âlem her an yeniden yaratılıyorsa (Halk-ı Cedîd),
-Her an yeni bir tecellî varsa,
O halde:
-Her an yeni bir gaflet ihtimali vardır.
-Dolayısıyla tövbe süreklidir.
Arif için tövbe:
Her an “Ben değil, Sen” demektir.

~Vahdet-i Vücûd Açısından:
Tövbe şu üç şeyi kırar:
1.Benlik vehmini,
2.Fiil sahipliği iddiasını,
3.Ayrılık algısını.
Bu yüzden tövbe:
-Etik bir düzeltme
-Psikolojik rahatlama
-Ontolojik arınma
-Şuurun saflaşması hepsidir ama bunların ötesinde:
“Nispetin hakikate iadesidir.”