Erdenee Bilgee

Бид яагаад хөгждөггүй вэ гээд бодсон чинь гэнэт америкт хичээлд сууж байхдаа заалгаж байсан маш чухал нэг онол орж ирлээ. Тэр бол- "Хайнрихийн хууль " ба манай улсын эдийн засгийн доройтлын пирамидын тухайд өгүүлэхэд Авлига, хариуцлагагүй байдал, үндэсний ядуурал нь гэнэт бий болдог "азгүйтэл" биш, харин инженерийн нарийн тооцооллоор ирсэн "үр дүн" юм байна шд хөөе. Монгол Улс яагаад хөгжихгүй байна вэ? Бид яагаад байгалийн баялагтай мөртлөө гуйлгачин шиг амьдарна вэ? Яагаад жил бүр "Авлигатай тэмцэнэ" гэж орилдог ч авлига нь улам томорсоор байна вэ? Хүмүүс үүнийг "Төр муу байна", "Дарга нар идэж байна" гэж хялбарчлан тайлбарладаг. Гэвч инженерийн ухаанд, аливаа том сүйрэл хэзээ ч гэнэт болдоггүй. Үүнийг тайлбарладаг нэгэн аймшигтай боловч үнэн хууль бий. Энэ бол "ХАЙНРИХИЙН ХУУЛЬ" (Heinrich's Law) буюу 1:29:300-ийн харьцаа юм. Өнөөдөр та бүхэндээ Хагархай цонхны онолоос илүү нарийн, үйлдвэрлэл, системийн инженерийн "Библи" болсон энэ хуулиар Монголын нийгмийн ялзралыг задлан шинжилж, Солонгос, Японы бодит түүхээр жишээ авч тайлбарлая. Залхууралгүй уншаарай, учир нь энэ бол таны амьдралын чанар яагаад дээшлэхгүй байгаагийн шинжлэх ухааны хариулт юм. НЭГ. 1:29:300 – СҮЙРЛИЙН ПИРАМИД ГЭЖ ЮУ ВЭ? 1930-аад онд Америкийн аюулгүй ажиллагааны инженер Херберт Уильям Хайнрих олон мянган үйлдвэрийн ослыг судлаад нэгэн зүй тогтлыг олж нээжээ. Тэрээр: "Нэг том, ноцтой осол (үхэл, сүйрэл) гарахад түүний цаана 29 удаагийн хөнгөн осол, харин түүний суурьт 300 удаагийн 'осолдох шахсан' тохиолдол буюу жижиг зөрчлүүд байдаг" гэж дүгнэсэн. Үүнийг "Хайнрихийн Пирамид" гэж нэрлэдэг. * Орой дээрх 1: Энэ бол Системийн сүйрэл (Улс орны дампуурал, Томоохон авлигын хэрэг, Эдийн засгийн хямрал). * Дунд талын 29: Энэ бол анхааруулга (Тендерийн жижиг будлиан, Чанаргүй зам, Хариуцлагагүй албан тушаалтан, Хууль гууль болох). * Суурь дахь 300: Энэ бол далд зөрчлүүд (Танил тал харах, Ажлын цаг баримтлахгүй байх, "Аргалах" сэтгэлгээ, Стандарт мөрдөхгүй байх, Гудамжинд нусаа нийх). Инженерийн хувьд 1-ийг засах боломжгүй. Харин 300-г засах боломжтой. Гэтэл Монголчууд бид яадаг вэ? Бид зөвхөн орой дээрх 1-тэйгээ тэмцдэг. Бид "Нүүрсний хулгайчдыг дүүжил", "Авлигачдыг бууд" гэж хашхирдаг. Гэтэл тэр 1 том хулгайч төрөхийн тулд нийгэмд 300 жижиг "хулгайч сэтгэлгээ" бэлтгэгдсэн байдгийг бид олж хардаггүй. ХОЁР. СОЛОНГОСЫН СУРГАМЖ: "САМПҮН" ИХ ДЭЛГҮҮРИЙН НУРАЛТ БА МОНГОЛЫН "ТӨЛӨВЛӨЛТГҮЙ ХОТ" Бид өнөөдөр "Яагаад манай хот усанд автдаг вэ?", "Яагаад цахилгаан станц баригддаггүй вэ?" гэж гайхдаг. Үүнд хариулахын тулд 1995 оны БНСУ-ын түүхэн дэх хамгийн том сүйрэл болох "Сампүн" (Sampoong) их дэлгүүрийн нуралт-ыг эргэн саная. Сөүл хотын хамгийн тансаг, хамгийн томд тооцогдох Сампүн их дэлгүүр 1995 оны 6-р сарын 29-нд хэдхэн секундийн дотор нурж, 502 хүний амийг авч одсон юм. Энэ бол дайн биш, газар хөдлөлт биш, ердөө л "Хайнрихийн хууль"-ийн үйлчлэл байсан. Тэдний "300" юу байв? (Суурь алдаа): Барилгын дарга нар "Зардал хэмнэе" гэж шийдсэн. Инженерийн зураг төслийг өөрчилж, багануудын диаметрийг 80 см-ээс 60 см болгож нарийсгасан. Энэ бол Монголд өдөр бүр гардаг "Ингээд хийчихэд яахав дээ", "Төмрийг нь багасгачих, хэн мэдэх юм" гэдэг "Жул" сэтгэлгээ юм. Тэдний "29" юу байв? (Анхааруулга): Дэлгүүрийн дээвэр дээр 29 тонн жинтэй агааржуулалтын төхөөрөмж тавьсан. Түүнийг зөөхдөө өргөж биш, чирч зөөснөөс дээвэрт ан цав гарсан. Нурахаас хэд хоногийн өмнө хана цуурч, тааз хонхойж эхэлсэн. Гэвч удирдлагууд нь "Орлогоо алдахгүй" гээд үйл ажиллагаагаа зогсоогоогүй. Энэ бол Монголд байдаг "Ашиг л олж байвал бусад нь хамаагүй" гэсэн шунал. Тэдний "1" юу байв? (Сүйрэл): Ингээд 500 гаруй хүн амьдаараа булуулсан. Монголд буулгаж үзье: Манайд яг одоо Сампүн шиг нурах гээд бэлэн болчихсон салбар бол ЭРЧИМ ХҮЧ ба ХОТ ТӨЛӨВЛӨЛТ. * 300 жижиг алдаа: ТЭЗҮ-г хуурамчаар үйлдэх, мэргэжлийн бус хүнийг даргаар томилох, тендерт танил талаа шалгаруулах, стандартын бус кабель шахах. * 29 анхааруулга: Өвөл болгон тог тасрах, утаа гамшгийн хэмжээнд хүрэх, бороо ороход хот усанд автах.