hem kelâmî hem de siyasî kaynaklı büyük mezhepler (“Şîa”, “Hâricîlik”, “Mürcie” gibi), bu mezheplerin günümüze ulaşsın ya da ulaşmasın alt kolları (“İbâzıyye”, “İsnâaşeriyye” gibi), itikâdî tavrı yansıtan anlayışlar ile bunların modern yansımaları (“Selefiyye”, “Vehhâbîlik” gibi)
TDV İslâm Ansiklopedisi mezhepler tarihi alanını ve konularını da doyurucu bir şekilde yansıtacak kapsama sahiptir. Temel kelâm mezhepleri (“Ehl-i sünnet��, “Eş‘ariyye”, “Mâtürîdiyye”, “Mu‘tezile” gibi) yanında;
Öte yandan “Akıl”, “Çocuk”, “Haber-i Vâhid”, “Heyûlâ”, “İlhâm” gibi maddelerde ise kelâm ilminin farklı disiplinlerle kesiştiği alanlardaki bakış açısı ortaya konmaktadır.
“Uğursuzluk”, “Tılsım”, “Nazar”, “Sihir” gibi geçmişten günümüze popüler kültürde yer edinen ve İslâm inanç esaslarını ilgilendiren konuları da birer madde olarak okumak mümkündür.
siyaset-kelâm ilişkisine (“İmâmet”, “Sıffîn Savaşı” gibi) kadar kelâm ilminin ikincil konularını ve tüm kelâm mezheplerinin ortak ilgi alanını oluşturan meseleleri de kapsamaktadır.
Ayrıca İslâm inancının temel konularını oluşturan ilahiyyat (mesela “Esmâ-i hüsnâ” maddesi), nübüvvet (mesela “Peygamber”, “Nübüvvet Mührü” ve “Mûcize” maddeleri) ve âhiret (mesela “Kıyamet Alametleri”, “Livâü’l-hamd”, “Cennet”, “Zakkum” ve “Zebani” maddeleri)
“Kelâm”, “Akaid”, “Mezhep” gibi maddelerde bu alana dair genel bir çerçeve çizilerken “Allah”, “Peygamber”, “Melek”, “Kıyamet”, “Kader” gibi maddelerde İslâm dininin temel inanç ilkeleri ve kelâm ilminin ana konuları incelenir.
bu ilmin temel meseleleri, terimleri, tarihi ve mezhepleri ile önde gelen âlimleri ve bu âlimlerce kaleme alınmış olan önemli eserler birer madde halinde okuyucuya sunulmuştur.
İslâm dininin inanç esaslarını ve bu esasların yorumuyla ilgili farklı görüş ve yaklaşımları konu edinen kelâm ilmi TDV İslam Ansiklopedisi’nde bütün boyutlarıyla ele alınmış;
Başkanlıkça tesbit edilecek camilere bir veya daha fazla kayyım kadrosu verilebileceği, kayyımı bulunan camilerde anılan görevleri müezzinlerin değil kayyımların yapacağı belirtilmiştir.
Aynı kanunun 18. maddesi gereğince hazırlanan 15 Eylül 1967 tarih ve 12700 sayılı yönetmeliğin 5. maddesinde müezzin-kayyımların görevleri arasında camilerin ibadete açık bulundurulmasının sağlanması, teberrükât eşyasının korunması ve temizliğin yapılması da sayılmıştır.
1965 tarih ve 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un geçici 7. maddesiyle hayrat hademesi tabiri “cami görevlileri” şeklinde değiştirilmiştir.
1950’de 5634 sayılı kanunla Diyanet İşleri Başkanlığı’nın merkez ve ta��ra teşkilâtı kadroları yeniden belirlenirken imam-hatip ve müezzin-kayyım kadroları “hayrat hademesi” unvanıyla anılmış,
1924 yılında Şer‘iyye ve Evkāf Vekâleti kaldırılıp Diyanet İşleri Reisliği kurulunca kayyımlar da çıkarılan bütçe kanunlarında imam-hatip ve müezzinler gibi “hayrât-ı şerîfe hademesi” unvanıyla zikredilmiştir.