Fisseha Ebba

#AfricaSoccerZone and #SebetaCityFC fb news contributor and editor in chief .

Master's Degree in Information science

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@CoreNews_2 Brazil 2-2 Morocco

[BBC News (World) @BBCWorld]

Millions listen to Ethiopian star's song criticising government https://t.co/gl4VPvymgz

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@Teamgyokeres Arsenal 2-1 Man City

[Steve Hanke @steve_hanke]

#EthiopiaWatch🇪🇹: Today, I measure Ethiopia's inflation at a PUNISHING 45%/yr.

That's more than 3x the PHONY, INACCURATE official inflation rate of 14%/yr.

PM ABIY AHMED = PHD IN ECONOMIC MISMANAGEMENT.

[Muloongo Muchelemba @muloongo]

As a big fan of Ethiopia, I am finding it hard to understand why Ethiopian Electric Power would prioritise a tall building over improving the electrification rate.

60m people reportedly lack reliable electricity & the last known country electrification rate is 55% (2022 data).

[Jawar Mohammed @Jawar_Mohammed]

አዲስ እንደ ሲንጋፖር?

ባለፈው ሰሞን ሲንጋፖርን የጎበኙ የብልጽግና አመራሮች የከተማዋን ውበት ከማድነቅ አልፈው ፊንፊኔን ሲንጋፖር አድርገናታል እያሉን ነው። አስደማሚዋ ሲንጋፖር በወጣነቴ ዘመን ለሁለት ዓመታት የተማርኩባት ከዚያ ወዲህም በተደጋጋሚ የጎበኘኋት ሀገር ናት። እንዲሁም ይህቺን ከ60 ዓመታት በፊት ደሃ የወደብ ከተማ የነበረች ሀገር የፈጣን እድገት ተምሳሌት ያደረጋትን መሪ ሊ ክዋን ይው (Lee Kuan Yew) ሥልጣኑን ከለቀቀ በኋል በጡረታ ዘመኑ ሲሰጣቸው የነበሩትን ሌክቸ���ች በአካል የመከታተል እና ጥያቄዎችን የመጠየቅ እድልም አግኝቼ ነበር፡፡ ስለሆነም የብልጽግና ሰዎች እውነትም የሲንጋፖርን ፈለግ መከተል ከፈለጉ፣ አሁን የሚታየውን የከተማዋን ውጫዊ ገፅታና ውበቷን በደፈናው ለመኮረጅ መሞከር ሳይሆን እዚህ ለመድረስ ያስቻላትን መሰረታዊ መነሻ እርምጃዎች መመርመርና መገንዘብ ይገባቸዋል።

ሊ ክዋን ዪው እራሱን ጠይቄ እንደመለሰልኝ፣ የሲንጋፖር ፈጣን እድገት ዋነኛ መሰረቶች ( foundations) የመጀመሪያው ሰላምና ደህንነት (peace and security) ማረጋገጥ ሲሆን ሁለተኛው ችሎታን መሰረት ያደርገ መንግስታዊ አስተዳደር (merit-based bureaucracy) መገንባት ናቸው። ሰላም እና ደህንነት (Peace and Security) ሲንጋፖር ሉዓላዊ ሀገር ሆና ስትመሰረት (1965) ለግጭት መንስዔ በመሆን ሰላም እና ደህንነትን ሊያናጉ የሚችሉ ሁለት ጉዳዮች ነበሩ፤ ብሄር እና መደብ።

ከብሄር አንጻር የደሴቷ ነባር ሕዝቦች (native) በሆኑት ማሌይ እና ቀኝ ገዢዎች ለጉልበት ሥራ አምጥተዋቸው በቁጥር አብላጫ በሆኑት ቻይናዎች መካከል በነጻነት ዋዜማ ሽኩቻ ተጀምሮ ነበር። ይህንን አደጋ የተረዳው ሊ ክዋን ዪው ‘ሳይቃጠል በቅጠል’ በማለት ለብሄር ግጭት ምክንያት ሊሆኑ የሚችሉ ጉዳዮችን ገና ከጠዋቱ ለመፍታት ወሰነ። በቋንቋ ረገድ፣ ሁሉም በሀገሪቷ የሚኖሩ ሕዝቦች ልጆቻቸውን በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው ማስተማር መብታቸው እንደሆነ ተደነገገ። በተጨማሪም ሁሉም ህጻናት እንግሊዝኛን እንዲማሩ በማድረግ የጋራ መግባቢያ እንዲኖራቸው አስቻለ። እንዲሁም መሌይ (Bahasa Melayu) “ብሄራዊ ቋንቋ” እንዲሆን በመደንገግ��� ለነባሩ ሕዝቦች ልዩ እውቀና (special recognition) ተሰጠ።

ከዚህ ፍትሃዊ የቋንቋ ፖሊሲ በተጨማሪም ከላይኛው እስከታችኛው እርከን ያለ��� የመንግሥት ሥልጣንም የተመጣጠነ እና አካታችነትን መሰረት ያደረገ እንዲሆን ተወሰነ። ሊ ክዋን ዪው በብዛት ከ75% በላይ ከሆነው የቻይና ብሄር ተወላጅ ቢሆንም፣ የራሱን ወገን የበላይነት ለማስፈን ከመሞከር ይልቅ፣ ብዝሃነትን ከማክበር አልፎ ለነባሩ ሕዝብ የባለቤትነት ልዩ እውቅና መስጠቱ የአርቆ አሳቢነቱ ማሳያ ነው። እነዚህን ቅድመ-እርምጃዎች በመውሰድም ፣ ብሄርን መሰረት ያደረገ ኩርፊያ ተካሮ ወደ ግጭት እንዳያመራ ገና በጠዋቱ መፍትሄ አበጀለት።

በመደብ ረገድ፣ ሲንጋፖር ነጻ የወጣችበት ዘመን በደሃው እና ሀብታሙ መካከል የነበረውን የኑሮ ደረጃ መበላለጥ እንደ መቀስቀሻ የሚጠቀመው የኮሚኒዝም ንቅናቄ ዓለምን እየናጠ ያለበት ወቅት ነበር። በሲንጋፖርም የኮሚኒዝም ንቅናቄ የላብ አደሩን ቀልብ መሳብ ችሎ ነበር። ይህ ንቅናቄ መደብን መሰረት ያደረገ ግጭት እንዳያባብስ ሊ ክዋን ዪው ሁለት መፍትሄዎችን አጣምሮ ተገበረ። አንደኛው የኢንቨርትመንት ፍሰትን በመሳብ የሥራ እድልን በፍጥነት ከማስፋት ጎን ለጎን፡ የሰራ��ኛው ገቢ እያደገ መሄድ እንዲችል ክህሎቱን በየጊዜው ማሳደግ ላይ ያተኮረ ነበር። የካፒታሊስት የኢኮኖሚ ፖሊሲን ቢከተልም፣ በባለሃብቱ እና በሰራተኛው የኑሮ ደረጃ መካከል ሰፊ ልዩነት እንዳይፈጠር ጥብቅ ቁጥጥር ለማድረግ የሚያስችል መንግስታዊ ጣልቃገበነትን ተገበረ።

በዚህ መልኩ ብሄርና መደብ የግጭት መንስዔ እንዳይሆኑ አስቀድሞ እርምጃ መውሰዱ፣ ሲንጋፖር ከጎረቤቶቿ የተሻለ ሰላም እንዲኖራት በማስቻል፣ ኢንቨስትመንትን በስፋት ሳበላት። ሰላም እና የኢንቨስትመንት ፍሰት ተመጋጋቢ ሆነው ሀገሪቷን አስፈነጠሯት።

ችሎታን መሰረት ያደረገ መንግስታዊ አስተዳደር (merit-based bureaucracy)፣ በብዙ ሀገራት የመንግስት ሥራ የሚገኘ�� በአብዛኛው ዝምድናን ወይም የፖለቲካ ታማኝነትን መሰረት አድርጎ ነው። ሊ ክዋን ይው ግን ገና ከጅምሩ የመንግስት ስራ ለመቀጠርም ሆነ እድገት ለማግኘት የትምህርት ዝግጅት፣ ልምድ እና የአፈጻጸም ብቃት ግምገማ ላይ የተመሰረተ እንዲሆን ወሰነ። ይህንን አሰራር ከራሱ ካቢኔ ጀምሮ እስከታች ድረስ ተፈጻሚ አደረገው። ከዚህ መስመር ወጥተው በዝምድና እና ሙስና መጠቃቀም በሚሞክሩት ላይ ጥብቅ ክትትል እና ከባድ ቅጣት ይወሰዳል። ይህ አሰራርም ሙስና እና ቡድንተኝነት እንዳይስፋፋ፣ ይልቁንም ችሎታን መሰረት ያደረገ ፉክክር ባህል እንዲሆን በመርዳት፣ የሀገሪቷ የሰው ሃይል ጥራት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ኢንቨስትመንትን የበለጠ ሳበ።

ከነጻነቷ ቀጥሎ ባሉት በመጀመሪያዎቹ ሁለት አስርተ ዓመታት የሲንጋፖር ሀገራዊ ሃብት እና የነፍስ ወከፍ ገቢ (per capita income) በብዙ እጥፍ ቢያድግም ሊ ክዋን ዪው ይህን ገንዘብ የቅንጦት ማሳያ ፕሮጀክቶች (vanity projects) ላይ ከማባከን ይልቅ መልሶ ኢኮኖሚውን የበለጠ ለማሳደግ ማዋልን መረጠ ። የመንግስትን ገቢ እንደ መንገድ፣ ወደብ፣ ኤርፖርት ያሉ መሰረት ልማቶች ጥራት ከጊዜ ወደ ጊዜ የበለጠ ለማዘመን አዋለው። የሰው ሀይል ክህሎት የበለጠ ለማሳደግ ለትምህርት እና ስልጠና የሚወጣውን ወጪ እጥፍ ድርብ ጨመረ። የዜጎች ጤና ጥበቃን ለማሻሻል የአገልግሎት ተደራሽነት እና የዘርፉ ምርምር ተጠናከረ። የዜጎች ቁጠባን በማበረታታት እና የመንግስት ድጎማ በመሳደግ የመኖሪያ ቤት ተደራሽነት እና ጥራት እንዲሻሻል ተሰ���።

ሲንጋፖር በሰላምና ደህንነቷ የዓለም ተምሳሌት መሆኗ ከተረጋገጠ፣ የነፍስ ወከፍ ገቢ ከመጀመሪያው ዓለም ተርታ ከተሰለፈ፣ ሥራ አጥነትን ከ5% በታች ከወረደ እና ቢያንስ 85% የሚሆነው ነዋሪ የራሱ ቤት እንዲኖረው ከተቻለ በኋላ ነበር የቅንጦት እና ውበት ተኮር የሆኑ ፕሮጄክቶች እድል የተሰጣቸው። ስለሆነም፣ እኛም ሀገራችን እንደ ሲንጋፖር እንድታድግ ከተመኘን፣ አሁን ያለችበትን ውጫዊ ገጽታ በወፍ በረር አይቶ ለመኮረጅ ከመሞከር ይልቅ፣ ለእድገቷ መሰረት የጣሉትን ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ፖሊሲዎች አጢኖ፣ ከሀገራችን ነበራዊ ሁኔት ጋር አመዛዝኖ ጠቃሚ ሊሆን የሚችሉትን ምሳሌዎች መተግበሩ ለዘለቄታዊ ለውጥ ተመራጭ ይሆና��። በከተማ ደረጃ እንኳ ቢሆን የማስዋብ ስራዎች ክፋት ባይኖራቸውም፣ የኢኮኖሚ እድገትን ከመፋጠን እና የነዋሪዎችን የኑሮ ደረጃ በዘላቂነት ከመቀየር አንጻር፤ መሰረተ ልማቶችን (የመንገድ፣ የውሃ፣ የኤሌክትሪክ ሀይል፣ የቆሻሻ ማስወገጃ) ማሻሻል፣ የመኖሪያ ቤት አቅርቦትን ማሳደግ እና የመንግስት አገልግሎትን ማሳለጥ ቅድሚያ ሊሰጠው ይገባ��። ከተማን ማሸብረቅ እና ማሳደግ ለየቅል ናቸው።

ጠቅለል ስናደርገው በውሱን አመታት ትዓምራዊ የኢኮኒሚ እድገት በመምጣት ታሪክ ከሰሩት፣ የሲንጋፖሩ ሊክዋን ዪው፣ የኮሪያው ፓርክ ቹንግ ሂም ሆነ የቻይናው ዴንግ ቻው ፒንግ ስኬት የምንማረው፣ ሀገር የሚበለጽገው በምኞትና በማስመሰል ሳይሆን፣ እውቀትን፣ ብልሃትን እና እቅድን በመጣመር መስራት ከተቻለ መሆኑን ነው።
የሲንጋፖርን የእድገት ጉዞ ከ ሊ ክዋን ይው አንደበት ለመረዳት በህይወት እያለ የጻፈውን From Third World to First: The Singapore Story እንድታነቡ ጋብዛለሁ። ለተጨማሪ ንባብ ደግም በሀገሪቷ በነበረኝ ቆይታ የተረዳሁትን ያካተተኩበትን “አልፀፀትም” ያክሉበት ፡)

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@DonaldTNews Yes

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@realTrumpNewsX Should be banned immediately

[Al Ain Amharic አል ዐይን አማርኛ @AlainAmharic]

ቻይናዊው አባት መንቀሳቀስ ለማትችለው ሴት ልጁ ቆማ እንድትሄድ የሚያስችል ማሽን ሰርቷል።

በዚህ ማሽን ታግዛ ለመጀመሪያ ጊዜ ስትራመድ ሲመለከት ደስታውን መቆጣጠር አቅቶት እንደ ልጅ ሲቦርቅ ታ��ቷል።

https://t.co/2ZcAYVze0I #China

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@BBCWorld ABEBE BIKILA OF ETHIOPIA

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@MuskUniverseUsa 17

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@elonmuskusaaaaa Open your eyes

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@MuskUniverseUsa Hide and seek

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@MuskUniverseUsa 3452839

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@MuskUniverseUsa 15283

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@telebirr Engage

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@ethiotelecom Engage

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@elonmuskADO A

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

#St.George Vs #Al_Ahly
#ጊዮርጊስ
#ቢራ
#Kedus_Giorgis
#Ethiopia
#Egypt

[Fisseha Ebba @FishoTsehay]

@Africa_Archives Addis Ababa, Dembel square