Mackiie🎄

[JRT—Platinum Emperor Reserve Ceremonial Grade @JRTDesk]

ถ้าให้เตือน.. จากประสบการณ์ของผมที่ผ่านมากับตัว และจากที่เห็นตัวอย่างของคนอื่นๆ ในชีวิต.. สิ่งที่จะเตือนคงไม่ใช่พวกเรื่องจิตวิทยา ไม่ใช่เรื่อง FOMO ไม่ใช่เรื่อง cut loss ที่หลายๆ คนคงได้เรียนรู้กันมาตั้งแต่เนิ่นๆ แล้ว..

แต่อยากเตือน���รื่องที่นักลงทุนบางทีไม่รู้ตัวเองว่าไม่รู้...
.
.
📖 กำไรจากโชค vs กำไรจากฝีมือ บางทีคนเราแยกมันกันไม่ออก.. ปี 2003, 2009, 2013, 2019, 2020, 2021, 2023, 2024 เป็นปีที่ทุกคนได้กำไรมาง่ายๆ แล้วทุกคนก็คิดว่าตัวเองเก่ง ซึ่งความจริงคือในตลาด bull แบบนั้นให้ลิงมาหลับตาเลือกหุ้นมั่วๆ ก็ยังกำไรได้

วิธี check ตัวเองแบบที่ sophisticated investors ใช้คือดู risk-adjusted return ไม่ใช่ absolute return ทำได้ 30% แต่ตลาดขึ้น 40% และ drawdown 50% ระหว่างทาง… ถือว่า���พ้ลิง
กำไรที่ทำซ้ำไม่ได้ในสภาพตลาดต่างกัน คือโชค.. ไม่ใช่ทักษะ..

ทักษะคือสิ่งที่ยังทำงานได้ในตอนที่ตลาดที่ไม่เป็นใจ เช่น...

คนที่ short ตลาดได้กำไรตอน 2008 ทั้งๆ ที่ทุกคนรอบข้างบอกว่าบ้า นั่นคือทักษะ.. คนที่ hedge ตอน COVID แล้วยัง positive return ช่วงนั้น นั่นคือทักษะ.. คนที่ทำ 15% ต่อปีสม่ำเสมอ 10 ปีติด ทั้งปีที่ตลาดขึ้นและปีที่ตลาดลง.. นั่นคือทักษะ
เทียบกับคนที่ทำ 80% ในปี 2020 แล้วติดลบ 60% ในปี 2022... average ออกมาอาจยังบวกอยู่ แต่นั่นไม่ใช่ทักษะ นั่นคือ beta ที่ leverage สูงกลายมาเป็น alpha ปลอมๆ
.
.
📖 Transaction Cost กิน portfolio แบบที่ไม่รู้ตัว... ทุกคนรู้ค่า commission แต่ commission คือส่วนที่เล็กที่สุดของต้นทุนจริงๆ บางคนอาจจะคิดว่ 「เฮ้ย! ผมไม่ใช่ trader นะ..ไม่ได้ trade บ่อย เรื่องนี้ไม่เกี่ยวกับผม..」

ลองนึกดูว่าปีที่ผ่านมา rebalance กี่ครั้ง ขายตัวที่ไม่ชอบแล้วซื้อตัวใหม่กี่ครั้ง เห็นข่าว แล้วขยับ position กี่ครั้ง?

คนที่คิดว่าตัวเองเป็น investor ไม่ใช่ trader บางที trade บ่อยกว่าที่คิด.. แค่ไม่ได้นับเพราะแต่ละครั้งมี「เหตุผล」ที่ดูดี

ซึ่ง transaction cost ไม่ได้เกี่ยวกับความถี่ในการ trade... มันเกี่ยวกับทุกครั้งที่มีการเคลื่อนไหวเงินใน portfolio

สิ่งที่ใหญ่กว่า commission และบางทีคนมองไม่เห็นคือ implementation shortfall.. ราคาบนจอคือราคาก่อนที่เราจะกด execute... พอกด order จริงๆ สิ่งที่เกิดขึ้นคือ... ถ้า order เล็ก ได้ราคาใกล้เคียงจอ แต่ถ้า order ใหญ่... ตลาดขยับหนีระหว่างที่ order กำลัง fill ราคาที่ได้จริงคือค่าเฉลี่ยของทุก partial fill ที่แย่ลงเรื่อยๆ ตามขนาด order

และยังมีต้นทุนที่ไม่มีใครนับคือ bid-ask spread หุ้นที่ spread 0.5% ดูเหมือนไม่มาก แต่ถ้า trade เข้าออก 20 ครั้งต่อปี ลองคูณดูครับ กี่ % ก่อนที่จะนับ commission..

นักลงทุนส่วนใหญ่ไม่เคยนั่งคำนวณ all-in cost per trade จริงๆ commission + spread + slippage + opportunity cost ของเงินที่จมระหว่าง settle

บางคนพอนับครบแล้วพบว่าจ่ายค่า cost of activity ปีละ 3-5% โดยไม่รู้ตัวมาหลายปี..

แนะนำว่าก่อนจะ trade ถามตัวเองว่า edge ของ trade นี้มากกว่า all-in (ไม่ใช่ all-in แบบนั้นนะ) cost ไหม ถ้าตอบไม่ได้... นั่นคือคำตอบแล้ว

และถ้าคิดว่า limit order แก้ปัญหานี้ได้... มันแก้ได้แค่ครึ่งเดียว..

limit order แก้เรื่อง slippage ตอนเข้า แต่ยังมีเรื่อง adverse selection ที่ผมเคยพูดถึงอยู่
limit order ที่ fill มี performance แย่กว่า limit order ที่ไม่ fill โดยเฉลี่ย.. และ limit order ไม่ได้แก้เรื่อง spread ตอนออก ไม่ได้แก้เรื่อง bid-ask ตอน rebalance ไม่ได้แก้เรื่องต้นทุนรวมทั้งปี

การได้ราคาเข้าที่ต้องการเป๊ะๆ ไม่ได้แปลว่า trade นั้นถูก มันแค่แปลว่าจ่ายน้อยลงในขั้นตอนเดียวของกระบวนการที่มีต้นทุนหลายชั้น
.
.
📖 กำไรที่หายไปมากที่สุดในชีวิตนักลงทุนไม่ได้หายเพราะตลาด... แต่มักจะหายเพราะสมองสั่งให้ทำอะไรบางอย่าง
DALBAR ศึกษาพฤติกรรมนักลงทุนในอเมริกาย้อนหลัง 20 ปี (ตัวเลขในบางช่วง���วลา จาก report ตอนราวๆ 2015~2016) พบว่า S&P 500 ให้ผลตอบแทนเฉลี่ย 10.35% ต่อปี แต่นักลงทุนในกองทุนหุ้นกลุ่มเดียวกันได้เฉลี่ยแค่ 4.25% ต่อปี
ไม่ใช่เพราะเลือก fund ผิด... แต่เพราะซื้อหลังจากตลาดขึ้นแล้ว และขายหลังจากตลาดลงแล้ว ซ้ำแล้วซ้ำเล่า.. ทุกรอบ
.
.
ช่องว่าง 6% ต่อปีเรียกว่า behavior gap และมันเกิดจาก mechanism เดียวกันหมดทุกคน...
เหมือนที่มีคนเคยวิจัยพบว่าการเตะประตูลูกโทษ..พบว่าผู้รักษาประตูที่เก่งๆ ระดับโลกมักจะพุ่งไปซ้ายหรือขวา 94% ทั้งที่ข้อมูลชัดเจนว่าการยืนอยู่กลางประตูให้ผลดีกว่าทางสถิติ
เหตุผลคือ..การยืนเฉยๆ แล้วโดนยิง รู้สึกแย่กว่า.. การที่พุ่งไปผิดทิศทางแล้วโดนยิง ทั้งที่ผลเหมือนกัน... แต่ action ทำให้รู้สึกว่า「กูทำหน้าที่แล้ว」
สมองนักลงทุนมักทำแบบเดียวกันทุกครั้งที่ตลาดผันผวน ความรู้สึกไม่สบายใจทำให้ครั่นเนื้อครั่นตัวสั่งสมองว่า「ต้องทำอะไรสักอย่าง」เพื่อลดความรู้สึกนั้น ผลคือขายตอนพัง ซื้อตอนฟื้นแล้ว และเสีย 6% ต่อปี ทุกปี ไม่รู้ตัว
การไม่ทำอะไรคือการตัดสินใจที่ยาก.. เพราะมันสู้กับธรรมชาติของมนุษย์โดยตรง

⚠️แต่นั่นไม่ได้แปลว่าห้ามทำอะไรทั้งนั้น…
นักลงทุนที่ดีทำน้อยกว่า แต่ทำตาม rule ตามแผนที่วางไว้ล่วงหน้า.. ไม่ใช่ตาม feeling ที่เกิดขึ้นตอนนั้น
hedging ที่ดีถูก setup ก่อนที��ตลาดจะพัง rebalancing ที่ดีถูก trigger โดย threshold ไม่ใช่โดยความกลัว..
ถ้าตัดสินใจทำอะไรบางอย่างเพราะ「ตอนนี้รู้สึกว่าควรทำ」... นั่นแหละคือ 6% ที่หายไปทุกปี
.
.
.
และที่อยากจะเตือนอีกอย่าง.. คือเตือนสำหรับ AUM ในแต่ละ bracket..

📖 ต่ำกว่า 500,000 บาท
ศัตรูไม่ใช่ตลาด... ศัตรูคือ opportunity cost ของเวลา
portfolio 300,000 บาท research ทำการบ้าน due diligence อย่างหนัก 15 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ (จริงๆ น้อยมากสำหรับผม แต่กับคนส่วนใหญ่ ผมว่าเยอะ..) ทำได้ดีมากคือ 25% ต่อปี กำไร 75,000 บาท ค่าแรงชั่วโมงละ 96 บาท ต่ำกว่า minimum wage บางประเทศ

15 ชั่วโมงต่อสัปดาห์เดียวกัน ถ้าเอาไปพัฒนาทักษะอาชีพ เรียนภาษา สร้าง side income... โอกาสที่ income จะขึ้น 100,000-300,000 ต่อปีมีสูงกว่ามาก..

ใครที่อยู่ bracket นี้.. portfolio management ไม่ใช่เรื่องสำคัญสุดที่ต้องทำในชีวิต

แต่คนชอบทำผิดพลาดเดียวกันแทบทุกคน... เพราะการดู portfolio ทำให้รู้สึก productive กว่าก��รพัฒนาตัวเอง ทั้งที่ผลตรงข้ามกันโดยสิ้นเชิง

แนะนำว่า.. ลงทุนใน index แล้วไปเพิ่ม income ก่อน แล้วค่อยกลับมาเรียนรู้เรื่องการลงทุนอย่างจริงจัง ตอนที่มันจะ matter จริงๆ
.
.
📖 500,000 ถึง 5,000,000 บาท
ผมคิดว่าปัญหาคือเรายังไม่รู้หรอกว่าตัวเองมี edge จริงหรือเปล่า..
และเราจะไม่มีทางรู้... จนกว่าจะผ่านไปอย่างน้อย 5~7 ปีในสภาพตลาดหลายรูปแบบ
ใน statistics ถ้าเราม�� edge จริง 55% ต่อ trade ซึ่งถือว่าดีมากแล้ว.. เราต้องการ trade อย่างน้อย 200~300 ครั้งในสภาพตลาดที่หลากหลาย เพื่อให้ค่าสถิติมีนัยสำคัญพอที่จะแยก skill ออกจาก luck ได้

คนที่ทำได้ดีใน 1~2 ปี แล้วคิดว่าตัวเองมี edge... กำลังสับสน noise กับ signal
สถาบันส่วนใหญ่ต้องการ track record 3~5 ปีก่อนที่จะเชื่อ manager คนไหน แต่นักลงทุนรายย่อยมักใช้เวลาแค่ 6 เดือน ก่อนจะ size up
และยังมีปัญหาอีกชั้นหนึ่งที่ซ่อนอยู่...
research มากขึ้น ทำใ���้ความมั่นใจเพิ่ม แต่ accuracy ไม่ได้เพิ่มตาม

Philip Tetlock ศึกษา expert predictions มากกกว่า 20 ปี พบว่า ยิ่ง expert มีข้อมูลมากขึ้น.. ยิ่งมั่นใจมากขึ้น.. แต่ความแม่นยำแทบไม่เปลี่ยนเลย
นักลงทุนรายย่อยก็เหมือนกัน... ยิ่ง research หนัก ยิ่ง overconfident ยิ่ง size ใหญ่ขึ้น และยิ่งเจ็บหนักขึ้นตอนที่ผิด
ลองดู portfolio ตัวเองตอนนี้... trade ที่ size ใหญ่ที่สุดคือ trade ที่ research มากที่สุดใช่ไหม? แล้วมันเป็น trade ที่ดีที่สุดด้วยไหม?
ถ้าคำตอบคือไม่เสมอ นั่นคือ��ัวพิสูจน์ว่า confidence กำลัง override judgment
ทางออกที่ใช้ได้จริงคือ rule-based position sizing ที่ไม่ขึ้นกับว่าวันนั้น「มั่นใจ」แค่ไหน เพราะวันที่มั่นใจที่สุดสามารถเป็นวันที่การตัดสินใจแย่ที่สุด
.
.
📖 5,000,000 ถึง 30,000,000 บาท
Sequence of Returns (เคยพูดถึงเรื่องนี้ไปแล้ว..) คือระเบิดเวลาที่เราอาจจะไม่รู้ตัว..
portfolio 20 ล้าน ถอนปีละ 1 ล้านเพื่อใช้ชีวิต average return 7% ต่อปี
คนที่โชคร้าย ปีแรกตลาดพัง 40%... เหลือ 12 ล้าน ถอน 1 ล้าน เหลือ 11 ล้��น ปี 2 ฟื้น 67%... กลายเป็น 18.4 ล้าน ถอน 1 ล้าน เหลือ 17.4 ล้าน

คนที่โชคดี.. ปีแรกได้ 67%... portfolio โตไปเป็น 33.4 ล้าน ถอน 1 ล้าน เหลือ 32.4 ล้าน ปีสองพัง 40%... เหลือ 19.4 ล้าน ถอน 1 ล้าน เหลือ 18.4 ล้าน
return เดียวกันทุกปี แค่ลำดับต่างกัน แต่ผลลัพธ์ต่างกันเกือบ 1 ล้านในแค่ 2 ปี...

ในระยะ 20 ปี ความต่างนี้กำหนดว่า portfolio จะอยู่รอดหรือหมดก่อนตาย..
แนะนำ ให้มี cash buffer 2~3 ปีแยกออกมาต่างหาก.. ไม่ใช่เพราะกลัวตลาด แต่เพราะกลัว timing ที่ดวงซวย..
.
.
📖 30,000,000 ��ึง 100,000,000 บาท
พอถึงจุดนี้ คนรอบข้างเริ่มได้ประโยชน์จากเงินของเรามากกว่าที่เราคิด..
fee ที่จ่ายอยู่ไม่ได้มีแค่รูปแบบเดียว...และไม่ได้มาในรูปแบบที่เห็นได้ชัดเจนเสมอไป...
กองทุนที่ผู้จัดการเลือกหุ้นให้.. management fee 1-2% ต่อปี ก่อนที่จะได้กำไรบาทแรก

กองทุนที่ไปลงทุนใน fund อื่นอีกที.. fee ซ้อน fee โดยที่เอกสารไม่ได้บอกตรงๆ ว่ารวมกันแล้วเท่าไหร่
structured product ที่ธนาคารหรือสถาบันเสนอ.. margin ซ่อ���อยู่ใน pricing ตั้งแต่วันแรก ตอนที่ธนาคาร structure มันขึ้นมา
insurance-linked investment.. fee ซ่อนในรูป mortality charge, admin charge และ surrender period ที่ทำให้ออกไม่ได้หลายปี

ที่ปรึกษาการลงทุนทั่วไป.. retainer รายปีบวก commission จากสิ่งที่แนะนำให้ซื้อ ซึ่ง incentive มันไม่ได้อยู่ฝั่งเดียวกับเราเสมอไป

และที่ซับซ้อนที่สุดคือ private bank...
นอกจาก advisory fee รายปีแล้ว ยังมี retrocession fee..
เวลา private banker แนะนำ fund A แทน fund B... บางครั้งไม่ใช่เพราะ fund A ดีกว่า แต่เพราะ fund A จ่าย retrocession ให้ bank สูงกว่า

retrocession คือเงินที่ fund house จ่ายกลับให้ bank ทุกครั้งที่ลูกค้าซื้อ fund นั้น หักจาก management fee ของ fund โดยอัตโนมัติ ลูกค้าไม่เห็นตัวเลขนี้ในเอกสารไหนเลย.. บวกกับ spread จาก FX ที่ทำผ่าน bank บวกกับ margin จาก structured note ที่ bank ออกเอง

⚠️ Switzerland บังคับให้ disclose retrocession ต่อลูกค้าตั้งแต่ปี 2012?? (ถ้าผมจำปีไม่ผิด แต่ประมาณแถวๆ นั้นแหละ) แต่หลายประเทศใน Asia ยังไม่บังคับ...
พอรวมทุกทางแล้วคำนวณจริงๆ...
AUM 50 ล้าน จ่าย fee รวมทุกรูปแบบ 2% ต่อปี คือ 1,000,000 บาทต่อปี ใน 20 ปีคือ 20 ล้านบาทที่ออกจาก portfolio บวก compounding ของเงิน 20 ล้านนั้นที่หายไปด้วย..
Morningstar ศึกษาพบว่า expense ratio คือ single best predictor ของ future performance ในทุก category ทุก time horizon ไม่ใช่ manager เก่งแค่ไหน ไม่ใช่ strategy ดีแค่ไหน
เพราะ fee คือ return ที่แน่นอน... alpha คือ return ที่ไม่แน่นอน

คำถามที่ต้องถามก่อนลงทุนใน product ไหนก็ตาม..
「ใครได้เงินจาก product นี้บ้าง และได้เท่าไหร่ ก่อนที่เราจะได้อะไร」
ถ้าตอบไม่ได้ชัดๆ... อย่าเพิ่งลงนาม
และสำหรับ private banker โดยเฉพาะ.. ถามตรงๆ เลยว่า..

「ธนาคารได้ retrocession หรือ referral fee จาก product ที่แนะนำให้ฉันซื้อไหม? และเท่าไหร่?」
ถ้าตอบไม่ได้ หรือตอบแบบ deflect เลี่ยงๆ... นั่นคือคำตอบแล้ว
และ deal ที่คนเสนอมาให้ที่ bracket นี้... กฎที่ใช้เสมอโดยไม่มีข้อยกเว้น
ถ��า deal ต้องการคำตอบเร็ว ตอบว่า「ไม่」เสมอ.. deal ที่ดีจริงๆ ไม่มีวันหมด deadline มันรอเราได้ครับ...
จุดนี้ถูกต้องเลย... ต้องเปลี่ยน angle ทั้งหมด
ถ้ามี access อยู่แล้ว ปัญหาจริงๆ ไม่ใช่เรื่อง tool แต่คือเรื่องที่ลึกกว่า เขียนใหม่แบบนี้...
.
.
📖 100,000,000 ถึง 1,000,000,000 บาท
ถือหุ้น mid-cap ไทย market cap 3,000 ล้าน และถือ position 300 ล้าน คือ 10% ของ market cap

ตอนที่อยากขาย เราไม่ได้ขายกับตลาด.. เราขายให้ตลาด..
นี่คือสิ่งที่เกิดขึ้นจริงๆ ��ม้จะใช้ Big Lot หรือ algorithm execution แล้วก็ตาม...

ปัญหา 1.. Information Leakage
ทุกครั้งที่โทรหา broker เพื่อจัด Big Lot trade... มีคนบน desk นั้นรู้ว่าเรากำลังจะขาย
และ desk นั้นอาจมี position เองด้วย หรือมีลูกค้าอื่นที่อยากรู้ข้อมูลนี้..
ทางฝั่งผมที่อยู่อเมริกาเรียกว่า「getting shopped」ข้อมูลว่ามีคนต้องการขาย block ใหญ่รั่วออกไปตลาดก่อนที่ deal จะเสร็จ.. ราคาขยับลงก่อน เราขายได้ในราคาที่แย่กว่าที่ควร ซึ่งไม่แน่ใจว่าที่ไทยมีคำเรียกมั๊ย?

solution คือ เลือก broker ที่มีกำแพงจริงๆ ระหว่าง execution desk กับ proprietary trading และไม่บอกรายละเอียดทั้งหมดให้ broker รู้ล่วงหน้ามากเกินจำเป็น..

ปัญหาที่ 2.. Adverse Selection ใน Big Lot
Big Lot แก้เรื่อง market impact ได้... แต่สร้างปัญหาใหม่
counterparty ที่ยอมรับซื้อ block ใหญ่จากเรา... เค้าต้องการอะไรจาก trade นี้?
ถ้า position นี้ดีจริง เค้ายินดีซื้อในราคาตลาด.. แต่ถ้าเค้าเป็น sophisticated buyer เค้ารู้ว่าเรากระตือรือร���นอยากขาย.. และจะ negotiate ต่อรองราคาให้ต่ำกว่าตลาดเสมอ..

พูดง่ายๆ คือ.. คนที่เต็มใจเป็น counterparty ใน Big Lot มักรู้บางอย่างที่เราไม่รู้ หรือเห็น value ต่างจากเรา
ใน options pricing มีคำสำหรับเรื่องนี้เรียกว่า adverse selection premium และมันแพงกว่า slippage ปกติมาก

ปัญหาที่ 3.. Liquidity Illusion
หุ้นที่ trade วันละ 50 ล้านบาทดูมีสภาพคล่องดี แต่ถ้าถือ position 300 ล้าน... true liquidity ของเราคือกี่วันกว่าจะออกได้โดยไม่กระทบราคา?
คำตอบคือนานกว่าที่คิดมาก.. โดยเฉพาะถ้าตลาดกำลังพัง.. เพราะในวันที่อยากขายที่สุด volume มักหดลงพร้อมกัน..
position ที่ดูเหมือน liquid บน spreadsheet กลายเป็น illiquid ตอนที่ต้องการ exit จริงๆ

ยิ่งถือมาก ทางออกยิ่งยาก แต่ตอนเข้าซื้อ ตลาดยินดีขายให้ทุกบาท
ความสะดวกในการเข้า... ซ่อน pain (in the ass) ของการออกไว้เสมอ
และ tool ที่มีอยู่แก้ได้แค่บางส่วน... ส่วนที่แก้ไม่ได้คือการที่ position ใหญ่เกินไปตั้งแต่แรก
.
.
📖 1,000,000,000 ถึง 10,000,000,000 บาท

94% ��อง family wealth จะหายไปในรุ่นลูกรุ่นหลาน.. ไม่ได้หายเพราะ investment
Family wealth ข้ามรุ่น 70% จะหายไปใน generation 2 และ 90% หายไปใน generation 3 (จากที่เคยมีการ research โดย Williams Group ที่อ้างถึงกันบ่อย.. แต่ก็ไม่ได้ publish peer-reviewed research)

ซึ่งพอดูว่าหายเพราะอะไร... มีแค่ 3% ที่เป็น financial planning ผิดพลาด และ 3% เป็น investment ผิดพลาด

ที่เหลืออีก 94% มาจากการสื่อสารที่ล้มเหลวในครอบครัว ทายาทที่ไม่ได้รับการเตรียมความพร้อม และ lack of trust และ shared mission..

ภาษาไ��ยมีคำว่า「ไม่เกินสามชั่วคน」

ภาษาอังกฤษมีคำว่า「shirtsleeves to shirtsleeves in three generations」

ภาษาจีนมีคำว่า「富不过三代」

ทุกวัฒนธรรมมีสุภาษิตเรื่องนี้... เพราะมันเกิดขึ้นซ้ำๆ มาตลอดประวัติศาสตร์ กับทุกๆ วัฒนธรรมสังคม..

แล้ว solution จริงๆ คืออะไร?

คนส่วนใหญ่ได้ยินคำตอบสามอย่างคือ ธรรมนูญครอบครัว.. trust.. family office.. ทั้งสามอย่างมีประโยชน์...

แต่ทั้งสามอย่างเป็น structural solution สำหรับปัญหาที่แท้จริงซึ่งเป็น human problem

คือ… structure ช่วยได้ แต่ไม่ใช่คำตอบทั้งหมด
สิ่งที่ได้ผลจริงมีห้าอย่าง.. (ที่ผมนึกออกคร่าวๆ ตอนนี้นะ).

- หนึ่ง.. ให้ทายาทจัดการเงินจริงๆ ตั้งแต่ผู้ก่อตั้ง (ผู้นำตระกูล) ยังอยู่..
วิธีที่ล้มเหลวที่สุดคือการให้ลูกหลานรับเงินก้อนใหญ่โดยไม่เคยจัดการอะไรจริงๆ จังๆ มาก่อน
วิธ��ที่ได้ผลคือแบ่งเงินส่วนหนึ่งออกมาตั้งแต่เนิ่นๆ ให้ทายาทบริหารจริงๆ เจ็บจริงๆ ผิดพลาดจริงๆ ในขณะที่ผู้ก่อตั้งยังอยู่และยังแก้ไขได้

เพราะ ความผิดพลาดที่เกิดขึ้นตอน portfolio 10 ล้านสอนได้มากกว่าคำแนะนำทุกอย่างรวมกัน และดีกว่าปล่อยให้ทายาทเรียนรู้ด้วย portfolio 1,000 ล้านหลังจากที่ไม่มีใครแก้ไขได้แล้ว

- สอง.. พูดเรื่องเงินในครอบครัวให้เร็ว.. ดีกว่ารอพูดตอนที่รู้สึกสบายใจ
ครอบครัวใน Asia ส่วนใหญ่เก็บเรื่องความมั่งคั่งเป็นความลับจากลูกหลาน.. เจตนาดี.. กลัวล��กเสีย.. กลัวลูกไม่ตั้งใจเรียน.. กลัวลูกรู้สึกว่าไม่ต้องพยายาม..

แต่ผลที่เกิดขึ้นจริงคือลูกหลานได้รับเงินโดยไม่มี context ไม่รู้ว่าเงินมาจากไหน.. ไม่รู้ว่ามันใช้เวลากี่ปี ไม่รู้ว่ามีภาระอะไรติดมาด้วย และไม่มีเวลาเตรียมตัวรับมัน..
การพูดถึงความมั่งคั่งของครอบครัวอย่างตรงไปตรงมา รวมถึงที่มา มูลค่าโดยประมาณ structure และ expectation คือสิ่งที่ทำให้ทายาทกลายเป็น steward ไม่ใช่แค่ผู้���ับมรดก..

- สาม.. แยกให้ออกระหว่าง ownership, management และ benefit
ปัญหาใหญ่ที่สุดของ family business คือการที่สามอย่างนี้ปนกันผสมกันมั่วไปหมด..
ทุกคนที่เป็นเจ้าของรู้สึกว่าตัวเองมีสิทธิ์จัดการ.. ทุกคนที่จัดการรู้สึกว่าตัวเองควรได้รับผลประโยชน์มากกว่า.. ทุกคนที่ได้รับผลประโยชน์รู้สึกว่าตัวเองควรมีสิทธิ์ออกเสียงในการจัดการ..

สามอย่างนี้ต้องแยกออกจากกันอย่างชัดเจนตั้งแต่ต้น และต้องท��ตั้งแต่ผู้ก่อตั้งยังอยู่ เพราะหลังจากไม่อยู่แล้ว ไม่มีใครที่ทุกคนเคารพพอที่จะ enforce ได้

- สี่.. Trust ที่ดีไม่ใช่แค่ภาษีและมรดก... มันคือ governance tool
คนส่วนใหญ่ set up trust เพื่อประหยัดภาษีหรือเพื่อส่งต่อมรดก แต่ trust ที่ทำหน้าที่ได้จริงในระยะยาวคือ trust ที่มี clear mandate ว่าจะบริหาร wealth เพื่ออะไร
เพื่อรักษา lifestyle ของทายาท? เพื่อสนับสนุน education เท่านั้น? เพื่อการกุศล philanthropic purpose? เพื่อรักษา business ให้อยู่ในครอบครัว?

trust โดยไม่มี mandate ที่ชัดเจนคือแค่ภาชนะที่ใส่ความขัดแย้งไว้ข้างใน.. และปล่อยให้ลูกหลานแม่งถกเถียงทะเลาะกันในรุ่นต่อไป

- ห้า.. Family Office และความเชื่อ���ี่ว่า「เราทำเองได้」
family office ที่ run ได้ดีต้องการงบดำเนินการปีละ 30~50 ล้านบาทขึ้นไป (ผมประเมินคร่าวๆ สำหรับขั้นต่ำ สุดๆ นะครับ..) เพราะต้องการ CIO, legal, tax, accounting, reporting และ compliance จริงๆ ไม่ใช่แค่คนช่วย admin
ถ้า AUM ต่ำกว่า 500-700 ล้าน cost อาจกิน return ไปมากกว่าที่ประหยัดได้ ทางเลือกที่ดีกว่าคือ multi-family office ที่ share ต้นทุนกับครอบครัวอ��่น..

แต่ปัญหาที่พบบ่อยกว่าคือ...
คนที่ลงทุนเก่ง มักคิดว่าตัวเองไม่ต้องการ structure อะไรเลย
logic ฟังดูสมเหตุสมผล ..「กูสร้างความมั่งคั่งนี้ขึ้นมาเองได้ แสดงว่ากูรู้เรื่องการลงทุนดีกว่าคนที่จะมา manage ให้」(ผมเองก็มี logic นี้)
และ logic นั้น... ถูกบางส่วน

แต่มีสิ่งที่ logic นั้นมองข้ามไปสามเรื่อง

เรื่องแรก… ทักษะในการสร้างความมั่งคั่ง ≠ ทักษะในการรักษามัน
การสร้างความมั่งคั่งต้องกา�� concentrated bet, high conviction, risk tolerance สูง… การรักษาความมั่งคั่งต้องการ diversification, governance, downside protection…
สองอย่างนี้ไม่ใช่แค่ต่างกัน... มันขัดแย้งกันโดยธรรมชาติ
คนที่รวยจากการ concentrate ใน position เดียวหรือไม่ก่ตัว.. มักเจ็บสุดตอนที่ต้อง diversify ออก.. เพราะสมองมันบอกว่านี่คือสิ่งที่ทำให้รวย ทำไมต้องขาย..
แต่ position ที่สร้างความมั่งคั่งได้ ไม่จำเป็นต้องเป็น position ที่รักษาความมั่งคั่งได้..

เรื่องสอง… ไม่มีใคร check bias ของเราเลย..
ทุก fund manager ระดับโลกมีคนที่บอกว่า「คิดผิดแล้ว」ได้ investment committee, board, LP ที่ถามคำถามยากๆ..
คนที่ run เองมักไม่มีสิ่งนี้.. และยิ่งประสบความสำเร็จมากเท่าไหร่ คนรอบข้างยิ่ง push back น้อยลงเท่านั้น..
นั่นไม่ใช่สัญญาณว่าเราถูกเสมอ มันคือสัญญาณว่าคนรอบข้างเลิกพยายามบอกเราแล้ว (ผมเองก็เจอปัญหานี้)
solution จริงๆ คือสร้าง investment committee ที่มีคนนอกครอบครัวอย่างน้อยหนึ่งคน ที่ได้รับอนุญาตให้ไม่เห็นด้วยกับเรา และไม่กลัวที่จะทำ..

เรื่องสาม… Key Person Risk..
ถ้าเราคือคนที่รู้ทุกอย่างเกี่ยวกับ portfolio... รู้ว่าเงินอยู่ที่ไหน structure เป็นยังไง relationship กับใครบ้าง..

แล้ววันนึงเราไม่อยู่หรือไม่สามารถสื่อสารได้กะทันหัน.. ครอบครัวจะรู้ได้ยังไงว่าต้องทำอะไร?
นี่คือ single point of failure ที่โหดกว่าการลงทุนผิดพลาด..
solution คือมี documented investment policy statement ที่ละเอียดพอที่คนอื่นจะ run ต่อได้ และ update ทุกปี ไม่ใช่ทำครั้งเดียวแล้วลืม..
แต่ไม่ว่าเนาจะเลือก structure ไหน...
สิ่งที่สำคัญกว่า structure เสมอคือ คนที่นั่งอยู่ในนั้น มี incentive ตรงกับคุณไหม

รวมถึงตัวเราเองด้วย...
เพราะบางทีคนที่ incentive ไม่ตรงกับ long-term wealth preservation มากที่สุด คือคนที่สร้างมันขึ้นมา และยังอยากเล่นเกม offensive ต่อไป
.
.
📖 10,000,000,000 บาทขึ้นไป
ที่ bracket นี้มีปัญหาที่ไม่เหมือน bracket ไหน...
คือไม่มีใคร push back เรา..

ไม่ใช่เพราะทุกคนเห็นด้วยจริงๆ แต่เพราะทุกคนที่เข้าถึงเราได้มักกลัวว่าจะมีบางอย่างที่จะเสียถ้าเราไม่พอใจ
ที่ปรึกษา��ห็นด้วยเพราะ retainer.. ลูกน้องเห็นด้วยเพราะ bonus.. ครอบครัวเห็นด้วยเพราะมรดกที่รอรับ..
ผลคือข่าวร้ายมาถึงเราช้าลงเรื่อยๆ good news วิ่งมาหาเราเร็วขึ้นเรื่อยๆ และเราตัดสินใจจากข้อมูลที่ถูก filter มาหลายชั้นแล้ว โดยที่รู้สึกว่ากำลัง well-informed อยู่
นี่คือ echo chamber ที่สร้างขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจ และมันอันตรายกว่า market crash

และยังมีอีกเรื่อง...
ความแตกต่างระหว่าง 10,000 ล้านกับ 13,000 ล้าน เปลี่ยนชีวิตได้จริงๆ อีกเท่าไหร่?
แต่ความแตกต่างระหว่าง 10,000 ล้านกับ 3,000 ล้าน เปลี่ยนได้มาก ไม่ใช่แค่ตัวเลข
asymmetry นี้หมายความว่าเป้าหมายที่แท้จริงไม่ใช่ maximize return อีกต่อไป มันคือ minimize catastrophic downside
แต่คนส่วนใหญ่ยัง play offensive เพราะนั่นคือสิ่งที่พาพวกเขามาถึงตรงนี้ สมองมันจำไม่ได้ว่าเกมเปลี่ยนแล้ว.. นั่นคือ sunk cost fallacy version ที่รวยที่สุด
.
.
📚คำเตือนพวกนี้.. ส่วนหนึ่งมาจากหนังสือ.. งานวิจัย.. data.. จากการทำพลาดเองด้วยตัวเองในบาง bracket ที่พูดถึง.. และจากประสบการณ์ของคนบางคนที่รู้จัก..
ไม่มีใครเรียนรู้เรื��องพวกนี้จากการอ่านอย่างเดียว บางทีมันต้องเจ็บก่อน.. เจอก่อนถึงจะรู้.. แต่ให้ดีสุด พยายามเรียนรู้ให้ได้จากประสบการณ์ของคนอื่น ดีกว่าเจอเองเจ็บเอง..

เงิน 500,000 พังเพราะ stock picking ผิด
เงิน 5,000,000 พังเพราะ sizing ผิด
เงิน 50,000,000 พังเพราะ sequence ผิด
เงิน 500,000,000 พังเพราะ structure ผิด
เงิน 5,000,000,000 พังเพราะ governance ผิด
เงิน 50,000,000,000 พังเพราะ... ลืมว่าตัวเองกำลังเล่นคนละเกมแล้ว

แต่สิ่งที่เหมือนกันทุก bracket..
ความ���ิดพลาดที่แพงในชีวิตนักลงทุนทุกคน คือไม่เคยรู้สึกว่ากำลังทำความผิดพลาดตอนที่กำลังทำมัน..

มันรู้สึกว่าเป็นการตัดสินใจ��ี่ดีที่สุดด้วยข้อมูลที่มีอยู่ตอนนั้น.. ด้วยความมั่นใจที่สุด
นั่นแหละคือ「สิ่งที่ไม่รู้ว่าไม่รู้」😅

P.S.
คำเตือนสุดท้ายคือ..『อย่าติดหี…』

https://t.co/MTMjGgBXwR

[Google Gemma @googlegemma]

https://t.co/UT41VsNCQQ

[0xHUGE🧪 @0xHuge]

อย่างชอบ.. วางแผน >> approve >> deploy >> ai คุยกันเอง >> load skills >> fix แบบ chain >> load memory >> found critical >> fix >> audit >> verify >> save memory >> learning mistake >> report >> DONE !! (มีด่ากันด้วยส่งงานช้าให้รอ ฮาๆ )

[Barchart @Barchart]

Warren Buffett on why most people never get rich 🤯👀

[Solana in Pajamas @SolanaInPajamas]

⚠️ข่าวดี ! เรื่องนำเข้า Solana Mobile ไม่ต้องเสียสักบาท !!
แอดชุดนอนได้คุยกับ FedEX เมื่อเช้านี้เลยมาจะสรุปให้ฟัง
- Solana ออกเงินค่าดำเนินการและทำเรื่อง License มือถือในไทยให้ทั้งหมด โดยเขาจะไปเก็บจากทาง Solana -- ผู้ใช้อย่างเราไม่ต้องเสีย
- เดี๋ยวจะมีอีกหลายล๊อตเข้ามา คนยังไม่ได้ SMS/Email ก็น่าจะมีความหวังขึ้น
- ที่เราต้องทำคือไป��มัครและยืนยันตัวตนผ่าน Link ที่ FedEX ส่งมา ซึ่งต้องใช้แอพ "เป๋าตัง" ของทางรัฐยืนยันตัวตนด้วย และยังต้องส่ง Capture หน้าจอหน้า Order ที่สั่งซื้อจากเว็บให้เขาด้วย
- หากใครใช้ชื่อที่ไม่ใช่ชื่อจริงนามสกุลจริง ต้องส่งบัตรประชาชนด้านหน้าให้ทาง FedEX เพื่อทำการแก้ไขชื่อให้ตรง เช่นผมตอนซื้อตั้งว่า Pajamas ก็จะไม่ได้ ต้องให้เขาใส่ชื่อจริงสกุลจริงเท่านั้น

[Solana in Pajamas @SolanaInPajamas]

ข่าวดี !! fedex โทรมาแจ้งว่าต้นทางเคลียร์เรื่องกสทช.ให้แล้ว

ในสายจนท. บอกว่าไม่ต้องจ่ายเพิ่ม แต่มีค่า vat7%+ค่าดำเนินการต่างๆ ประมาณพันกว่าบาท แล้วก็ต้องส่งเอกสารให้ทาง fedex เพิ่มใน link ที่เขาส่งมาให้ในเมล

[Jesse Myers @Croesus_BTC]

Strategy will own $70T of #Bitcoin in 20 years, making it by far the most valuable company in the history of the world.

Bitcoin Treasury Companies will hold 50% of all BTC, way more than most Bitcoiners are prepared for.

THREAD on why... and a personal announcement 🌙😄

[Mackiie🎄 @MacDKop]

@EthereumThaila1 นิติไม่ได้ทำประกันไว้เหรอครับพี่

[Mackiie🎄 @MacDKop]

You got a SoSock from Santa for Christmas! 🎄
Claim it now and unlock EXP & token rewards🎁: https://t.co/CuvlCQUZ8J
@SoSoValueCrypto
#SoSoValue #Christmas #Rewards

https://t.co/vj2mYB89wY

[SoSoValue @SoSoValueCrypto]

Ho Ho Ho! Santa's Airdrop Alert! 🎁

Get your SoSock today, get on Santa's Nice List for big surprises! 👇
https://t.co/QEljPz4CAH

#Christmas #Xmas #giveaway #SSI #Crypto #SoSocks

[Mackiie🎄 @MacDKop]

@SoSoValueCrypto

[Mackiie🎄 @MacDKop]

@SoSoValueCrypto

[Mackiie🎄 @MacDKop]

@SoSoValueCrypto nice

[Mackiie🎄 @MacDKop]

@SoSoValueCrypto
https://t.co/JElrNTHFmo

[SoSoValue @SoSoValueCrypto]

BREAKING: 100k for $BTC

[Innerdevcrypto @Innerdevcrypto]

How to take profit (long tweet)

Re-posting this info, because it is important to survive in this space.
I keep getting lots of dm´s from people asking: ´tim, what is your take profit (tp) strategy, when do you cash out, how much % you take where´ etc. Apparently a lot of people are in nice profit, and lost what to do, so i took my time to really answer this So in this longer tweet, i will go deeper into this, discussing circumstances, the market, having a goal, intuition, and ´what to do with profit´.

Circumstances:
Taking profit not just depends on how much money you made, but firstly on your personal circumstances. Do you have debt? A mortgage? Unpaid bills etc? If you do, than you should take profit, and pay that off imo. If you don´t, you can leave money longer in the bullmarket, since you have more ´finacial breathing space´ so to speak. If this profit allows you to send your kids to university, take it. If none of that applies, you can take more risk in the cryptomarket, since it won´t affect your finances so much, hence you can risk taking profit when market is higher, knowing a lot can evaporate as well.

The market:
We are clearly in a bullrun. In a bullmarket, you take profit on the way up, in a bearmarket, you buy slowly when market bottoms or dca near the bottom.
1: you can take profit in %. so take 10% off, every time btc prices goes up 20% for example. depends on how much risk you want to take
2: you can asses the ´cryptotwitter vibe´, is everyone going crazy, take more profit. Is everyone ultra bearish, buy more. Sounds easy, but super tough. You need real mental discipline for this
3: you can wait and let the bullmarket run its course, and sell it all in one go after the peak. How you know the peak has come? Well, you can wait until montly rsi is over 80, or you can wait until a clear top has formed, and sell a bit later. For example, last cycle i bought btc at 5k (after the bottom), and sold at 48k (after the 68k top), based on 50/200 ma crossing. I did not catch the bottom or peak, but most of it.

Having a $ goal:
Ok, so you reached your $ goal. What you do? Well you sell of course. Sounds easy, but why not. You wanted this, so do it, don´t let your mind trick you. Can you achieve your $ goal slowly on the way up, sure, take a certain % profit every time your bags go up 10% for example until you reached your goal. Once you reached it, you leave the rest in crypto, and sell higher, but at least you achieved your goal already

Intuition:
If you know your own mind well enough, you know when you get euphoric yourself, become aware of it, and use that ´feeling´ as a sell-indicator. Also, when you are scared, use that as a buy-indicator. This is not easy at all, takes years to learn imo, but personally this is my main way of making decisions. I have an article on how to use intuition on my blog, there you can read it Now if you actively follow the cryptomarket, you can use a combo of all above, and i do that as well. How is cryptotwitter, how are the Ta indicators, am i euphoric myself, what feels right etc. For example, arc went up a lot, so i took 10% off, than went parabolic, and took 25% again, felt right, and is fine. Do i regret not leaving that first 10% in for more profit, no, love taking profit.

What to do with profit:
You can put some in usdt, or usd, and buy the dip if you are good day-trader, i do that often. Or you can put it in btc, if you believe in its long term value. Or buy something that will generate you income, rental, business, etc. Or spend it, you earned this money! Buy what your dream is, invest in a garden, help people, buy a car, whatever you feel helps you become a better human being and more content. Remember a new bearmarket will come, when you want to buy cheaply again, so leaving a pile of USD is always smart. All the above is different for every person, since every person has unique circumstances, a different mind-set, or a different amount of money or goals, and every bullmarket is different. So there is no ´one recipe solution´ on how to take profit, it depends on all the above, and you have to figure out what feels right for you. If it feels right, you won´t regret it later on.

Hope this helps 😘

[Mackiie🎄 @MacDKop]

🎉 Just registered for the Zentry on @PREMINT! https://t.co/tprXsXkp2d

[Tim Denning @Tim_Denning]

I became a millionaire at age 34.

I could have become a millionaire by age 24 if I had installed these 8 habits sooner.

[Mackiie🎄 @MacDKop]

@HolysoulTHH @Imaginary_Ones @Pixiz_io แลกด้วยคนครับ

[Mackiie🎄 @MacDKop]

@w1nsama Uh where is this krub