Dr. Mahbob Shah Mahbob

AMANIST, Editor @afintlpashto & @afintlarabic | Linguist @Meta | Ph.D. | Ex-Lecturer @KabulUni | Ex-Dir Cultural Affairs to President of Afg | Ex-Editor @RFERL

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

حاجي بشر نورزی؛ د نیویارک له زندانه د بدخشان تر کانونو

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

حاجي بشر نورزی؛ د نیویارک له زندانه د بدخشان تر کانونو

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د بدخشان د سرو زرو په کانونو کې یوې بوختې سرچېنې، چې له کندهار سره تړاو لري، وویل، حاجي بشر نورزی د تخار او بدخشان د طلا د کانونو او د شمال د نفتو په ځینو اقتصادي ساحو او له چینایي شرکتونو سره د کانونو په ځینو تړونونو کې ښکېل دی.
یو طالب چارواکی، چې د کانونو او پټرولیم له وزیر هدایت الله بدري او بشر نورزي سره یې بدخشان ته ګډ سفرونه کړي، ادعا کوي چې د نورزي د سفرونو پر مهال د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب نوموړي ته د سفر لپاره چورلکه په واک کې ور کوي.
هغه زیاته کړه، «نورزی نه یوازې د کانونو په رسمي قراردادونو کې ونډه لري، بلکې د حیرتان بندر له لارې د روسیې او ترکمنستان د تېلو د وارداتو په بهیر کې هم ښکیل دی».
د دغو سرچینو په وینا، « د بشر نورزي یو زوی د طلا په قاچاق کې رول لري او په خپلو زرهي موټرو کې طلا د کندهار له لارې پاکستان ته قاچاق کوي».
د سرچینو په وینا، د سرو زرو کانونو او د نفتو د استخراج په برخو کې د بشر نورزي ځینې خپلسرۍ ددې لامل شوې، چې ملاهبت الله په نږدې ورځو کې د کانونو او نفتو په برخو کې ځینې نوې پرېکړې وکړي او د هغه واکونه محدود کړي.
ملا هبت الله اخوندزاده په دې وروستیو کې یو فرمان صادر کړ، چې د کانونو او سرو زرو د مینځنې په برخه کې یې ځینې قیودات وضع کړي، خو په دغو قیوداتو کې مشخص داسې څه نه ښکاري، چې د بشر نورزي چارې محدودې کړي. د دغه فرمان یوه ماده د کانونو قراردادونه د طالبانو د کانونو په وزارت پورې تړي، چې وزیر یې د بشر نورزي تر ټولو نږدې ملګری ګڼل کیږي.
هبت الله اخوندزاده د بشر نورزي د ډلې پر غیر قانوني کیندنو او بهر ته د پانګې پر لیږدونې هم ناخوښه دی.
بشپړ رپوټ دلته ولولئ:
https://t.co/02geMDHNe6

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

پلار او زوی؛ پرون او نن !؟

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

په کنبیرا کې د افغانستان د جمهوري نظام سفارت په یوه اعلامیه کې ویلي چې د اسټرالیا د حکومت د پرېکړې له‌مخې یې په کنبیرا کې کونسلي خدمتونه ځنډول شوي دي. اسټرالیا ویلي، په دغه هېواد کې به د طالبانو هېڅ استازی ونه مني.
https://t.co/rEYGcNZha8

[Harun Najafizada 🇦🇫 @HNajafizada]

آگهی استخدام خبرنگار برای افغانستان اینترنشنال @AFIntlBrk در واشنگتن
https://t.co/oEx2CvIFtm

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د هلمند ولایت د موسی‌کلا ولسوالۍ ځینو قومي مشرانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، طالبان د کوکنارو د کښت د اړولو پر مهال د خلکو کورونو ته ننوځي.

د دوی په وینا، طالبان په داسې وخت کې هم کورونو ته ننوځي چې په کورونو کې نارینه حضور نه لري او دا کړنه د خلکو له نیوکو سره مخ شوې ده.
https://t.co/T01SiPhJw6

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

په افغانستان کې ملکي وګړو د طالبانو او پاکستان ترمنځ د نښتو او د پاکستان د هوايي بریدونو دروند انساني زیان ګاللی دی. د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، پاکستان پر افغانستان سلګونه بریدونه کړي چې د هغو له ډلې د اتو سترو نښتو او هوايي بریدونو په پایله کې لږ تر لږه ۱۴۲ ملکي وګړي وژل شوي او نږدې ۵۰۰ نور ټپیان شوي دي.
دا ویډیو د طالبانو د څلور نیم کلنې واکمنۍ پر مهال پر افغانستان د پاکستان د خونړیو بریدونو او د هغو د ملکي تلفاتو لنډه کتنه وړاندې کوي.
#افغانستان_انټرنشنل_پښتو

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د پاکستان د وروستیو هوايي بریدونو په غبرګون کې ویلي، چې د افغانستان پر ختیځو ولایتونو د پاکستان پرله‌پسې بریدونه یوازې امنیتي پېښې نه، بلکې د هېواد د اوسني وضعیت، ملي دریځ او راتلونکي په اړه د ژور فکر او ملي ارزونې غوښتنه کوي.
https://t.co/CyZckuKqKP

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

پوښتنه:
ملا هبت الله ولې غلی دی؟

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د هېواد پخواني ولسمشر محمد اشرف غني پر افغانستان د پاکستان د تېرې شپې د بریدونو په غبرګون کې ویلي، افغانستان یوازې د پاکستان د برید قرباني نه دی، بلکې د انزوا، بې‌مشروعیته واک او د ملي اجماع د نشتوالي قرباني هم دی.
https://t.co/8RnCIaXZdZ

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

پاکستان پنځه ځله پر ایران د امریکا له بریدونو سره هممهاله پر افغانستان برید کړی.
د دغو بریدونو تر شا څه دي؟
@afintlpashto

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا یوناما تایید کړې، چې د یکشنبې په ماښام په پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو کې د پاکستان د هوایي بریدونو له امله لږ تر لږه ۲۸ ملکي وګړي وژل شوي او ۴۹ نور ټپیان دي.

د دغه سازمان په وینا، په قربانیانو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.

https://t.co/1KLuy8ppmf

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

۱. د افغانستان د ختیځې جبهې ستراتیژیک موقعیت

د ځینو تحلیلونو له مخې، افغانستان د ایران لپاره د ختیځ له لوري د فشار یوه ممکنه جبهه ګڼل کېږي. دا لید دا فرضیه وړاندې کوي چې د افغانستان بې‌ثباتي کولای شي د ایران ستراتیژیک تمرکز پر څو برخو تقسیم کړي، په ځانګړي ډول کله چې له لویدیځ (اسراییل او امریکا) فشار هم زیات وي.

پاکستان په دغو بریدونو امریکا ته ښيي چې که ایران په منځني ختیځ کې تر فشار لاندې دی او مستقیمو بریدونو ته زمینه برابره ده، یوازیني شرقي دوستان یې پاکستان تر فشار لاندې نیولی شي.

بل خوا امریکا هم داسې ګڼي، چې طالبان د ایران ملګري دي او افغانستان د ایران پر وړاندې تر ټولو مهمه او یوازینۍ شرقي ځمکنۍ جبهه ده، امریکایان غواړي ایران ته وښيي، چې د جبهې دغه شا هم بې ثباته کېدلای شي چې بیا یې د ایران په وړاندې وکاروي.

۲. جغرافیوي محدودیتونه او د فشار بدیلې لارې

سر له دې چې امریکا او اسراییل پر ایران هوايي بریدونه وکړل او په واشنګټن کې وخت نا وخت پر ایران د ځمکني یرغل د اړتیا بحث هم که کله راپورته کیږي، پاکستان د امریکا د متحد په توګه امریکا ته د دغو بریدونو په کولو سره ښيي، چې که پر ایران د ځمکني یرغل اړتیا پېښه شي، نو دغه کار له عراق، جنوبي سمندر، یا منځنۍ اسیا هېوادونو څخه ځکه ناممکن دی، چې هغه هېوادونه د ملي حاکمیت خاوندان دي او خلک یې اجازه نه ورکوي، چې د ایران په وړاندې یې له خاورې حمله وشي.

یوازینی هېواد چې د ایران په ګاونډ کې ملي حاکمیت نه لري او هیچا په رسمیت نه دی پېژندلی او د خلکو ملاتړ هم له واکمنو سره نشته افغانستان دی، دوی په لږو پوځي حرکتونو کولای شي پر ایران له دې ځایه وبلوسي او تر دې مخکې باید افغانستان بي ثباته کړي، چې پاکستان دغه کار د ګټې لپاره هم کوي او دا د پاکستان او امریکا انډيوالي هم پخوي.

همدا ده چې د ځینو تحلیلونو په استناد افغانستان د غیرمستقیم فشار لپاره “انعطاف‌منونکې جغرافیا” بلل کېږي.

۳. د پاکستان سیمه‌ییزې محاسبې او امنیتي تړونونه

پاکستان له سعودي عربستان سره دفاعي او امنیتي تړون لري او د دغه تړون له مخې پاکستان اړ دی چې پر سعودي عربستان د برید دفاع کړي.

همداراز له یو شمېر نورو عربي هېوادونو څخه یې میلیاردونه ډالر پور اخیستی او د دغه پور له مخې هم پاکستان باید په یو نه یو ډول د قطر او عرب اماراتو ملاتړ وکړي.

خو د ایران او خلیج ترمنځ د تاوتریخوالي د زیاتېدو په صورت کې پاکستان هڅه کوي خپل ستراتیژیک رول متوازن وساتي او ځان د سیمه‌ییزو معادلو مهم لوبغاړی وښيي.

په دې چوکاټ کې، د افغانستان په لور د پاکستان پوځي اقدامات ځینې وخت د پراخې سیمه‌ییزې ستراتیژۍ برخه ګڼل کېږي او هڅه کوي سعودي عربستان ته له یوې خوا وښيي چې اسلام اباد په افغانستان کې بوخت دی او ریاض ته یې لاسرسی محدود دی او له بلې خوا ټولو عربي هېوادونو ته ډاډ ورکړي چې د ایران دوستان (طالبان) یې تر فشار لاندې نیولي او هغوی نه شي کولی چې د ایران مرسته وکړي او که مرستې ته زړه ښه کوي نو پاکستان کولی شي فشار لا زیات کړي.

خو همدا چې امریکا پر ایران بلوسي او ایران سعودي او نور عرب هېوادونه ګواښي، پاکستان بالمقابل دغو عربي هېوادونو ته ورښيي، چې دی پخپله عملاً له یوه بل هېواد سره په جګړه کې دی او که سعودي او نور توقع لري، چې پاکستان ورسره ودریږي، نو باید دغه هېوادونه د افغانستان په وړاندې هم له پاکستان سره جګړې ته ننوځي. دا د جګړې هغه تاکتیکونه دي چې د دویمې نړۍوالې جګړې پرمهال هم پوځي ټلوالو یو د بل پر وړاندې ترسره کول.

سره له دې چې تر اوسه هېڅ رسمي سند د دې پېښو ترمنځ مستقیم تړاو نه ثابتوي، خو د فېبروري له وروستیو څخه د جون تر وروستیو پورې د جګړو د وخت نږدېوالی، د جګړې جغرافیا او سیمه‌ییز سیاسي واقعیتونه دا پوښتنه ژوندۍ ساتي چې ایا دا تصادف دی، که پاکستان پر افغانستان د بریدونو له لارې ځان له سترو خطرونو او په سترو جګړو کې له ښکیلتیا ژغوري.

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د ۲۰۲۶ کال له پیله تر اوسه پنځه ځله پاکستان پر افغانستان داسې وخت برید کړی چې هممهاله امریکا پر ایران برید کړی او یا یې هم اړیکې شدیدې کړکېچنې شوې دي.

دا هممهاله پېښې دا پوښتنه راټوکوي چې ایا دا تصادف دی او که پاکستان د روانو شخړو تر سیوري لاندې خپلې امنیتي ګټې خوندي کول غواړي.
https://t.co/q1C8EnRHDg

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

تاسو لومړی افغانانو ته دا ځواب ورکړئ چې ولې ملا هبت الله غلی دی؟ او ولې پر پاکستان افغانان وژنئ؟

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

دطالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد وايي، د پاکستان د تېرې شپې بریدونه به بې ځوابه پاتې نه شي. هغه ویلي، افغانستان د جګړې پیلوونکی نه دی، خو که جګړه پرې وتپل شي، د خپلې خاورې او خلکو دفاع به وکړي.

د نوموړي په وینا، په بریدونو کې ۳۶ کسان وژل شوي او ۱۵۸ نور ټپیان دي.
https://t.co/RXj8q9nRWE

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي ټلوېزیون د دوشنبې په ورځ دغه ویډیو خپره کړې، چې په‌کې یو عیني شاهد د پکتیا ولایت پر څمکنیو ولسوالۍ د پاکستاني برید په اړه د سترګو لیدلی حال بیانوي.
هغه وايي، تر لومړي برید وروسته دویم برید د ژغورنې لپاره د ځایي خلکو په راټولېدنې شوی. د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د افغانستان پر درېیو ولایتونو د پاکستان په بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون لږترلږه ۳۶ ملکي وګړي وژل شوي او ۱۶۳ نور ټپیان دي.

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د پکتیا د څمکنیو ولسوالۍ ملکي روغتون ډاکټران وايي، پر دغه ولایت د پاکستان د هوايي بمباریو له امله تر اوسه څه باندې ۴۰ ټپيان د دوی روغتون ته وروړل شوي دي. د دغو ډاکټرانو په وینا، د ډېریو ټپيانو روغتیايي وضعیت ډېر نازک وو او د درملنې لپاره ولایتي روغتون ته لېږدول شوي دي.
https://t.co/igzZzwCL23

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

سرچینو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، پاکستاني جېټ الوتکې پر کونړ، پکتیا او پکتیکا له بریدونو سربېره د ننګرهار پر فضا هم ګرځي. د سرچینو په وینا، د پاکستان دغه جېټ الوتکې ډېرې ټېټې ګرځي او د سیمې اوسېدونکي یې سخت وېرولي دي.
https://t.co/jY8fdpCpHk

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

سرچینو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، د پکتیا پر څمکنیو ولسوالۍ د پاکستان له هوايي بریدونو وروسته ځايي اوسېدونکو هڅه کوله چې مړي له خاورو راوباسي، خو پاکستاني الوتکو پر دغو ولسي وګړو هم بمبار کړی دی. ځايي اوسېدونکي وايي، د دغو بریدونو له امله ډېری کسانو ته مرګ‌ژوبله اوښتې ده.
https://t.co/kE3yYJoAwB

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

سرچینې افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وايي، همدا څو شېبې وړاندې د پکتیا پر څمکنیو ولسوالۍ هوايي بریدونه شوي دي. ځايي اوسېدونکي زیاتوي، دمګړۍ د دغې ولسوالۍ په فضا کې د جېټ الوتکو او همداراز په سیمه کې د چاودنو غږونه هم اورېدل کېږي.
https://t.co/lsjtQZVgn5