۱. د افغانستان د ختیځې جبهې ستراتیژیک موقعیت
د ځینو تحلیلونو له مخې، افغانستان د ایران لپاره د ختیځ له لوري د فشار یوه ممکنه جبهه ګڼل کېږي. دا لید دا فرضیه وړاندې کوي چې د افغانستان بېثباتي کولای شي د ایران ستراتیژیک تمرکز پر څو برخو تقسیم کړي، په ځانګړي ډول کله چې له لویدیځ (اسراییل او امریکا) فشار هم زیات وي.
پاکستان په دغو بریدونو امریکا ته ښيي چې که ایران په منځني ختیځ کې تر فشار لاندې دی او مستقیمو بریدونو ته زمینه برابره ده، یوازیني شرقي دوستان یې پاکستان تر فشار لاندې نیولی شي.
بل خوا امریکا هم داسې ګڼي، چې طالبان د ایران ملګري دي او افغانستان د ایران پر وړاندې تر ټولو مهمه او یوازینۍ شرقي ځمکنۍ جبهه ده، امریکایان غواړي ایران ته وښيي، چې د جبهې دغه شا هم بې ثباته کېدلای شي چې بیا یې د ایران په وړاندې وکاروي.
۲. جغرافیوي محدودیتونه او د فشار بدیلې لارې
سر له دې چې امریکا او اسراییل پر ایران هوايي بریدونه وکړل او په واشنګټن کې وخت نا وخت پر ایران د ځمکني یرغل د اړتیا بحث هم که کله راپورته کیږي، پاکستان د امریکا د متحد په توګه امریکا ته د دغو بریدونو په کولو سره ښيي، چې که پر ایران د ځمکني یرغل اړتیا پېښه شي، نو دغه کار له عراق، جنوبي سمندر، یا منځنۍ اسیا هېوادونو څخه ځکه ناممکن دی، چې هغه هېوادونه د ملي حاکمیت خاوندان دي او خلک یې اجازه نه ورکوي، چې د ایران په وړاندې یې له خاورې حمله وشي.
یوازینی هېواد چې د ایران په ګاونډ کې ملي حاکمیت نه لري او هیچا په رسمیت نه دی پېژندلی او د خلکو ملاتړ هم له واکمنو سره نشته افغانستان دی، دوی په لږو پوځي حرکتونو کولای شي پر ایران له دې ځایه وبلوسي او تر دې مخکې باید افغانستان بي ثباته کړي، چې پاکستان دغه کار د ګټې لپاره هم کوي او دا د پاکستان او امریکا انډيوالي هم پخوي.
همدا ده چې د ځینو تحلیلونو په استناد افغانستان د غیرمستقیم فشار لپاره “انعطافمنونکې جغرافیا” بلل کېږي.
۳. د پاکستان سیمهییزې محاسبې او امنیتي تړونونه
پاکستان له سعودي عربستان سره دفاعي او امنیتي تړون لري او د دغه تړون له مخې پاکستان اړ دی چې پر سعودي عربستان د برید دفاع کړي.
همداراز له یو شمېر نورو عربي هېوادونو څخه یې میلیاردونه ډالر پور اخیستی او د دغه پور له مخې هم پاکستان باید په یو نه یو ډول د قطر او عرب اماراتو ملاتړ وکړي.
خو د ایران او خلیج ترمنځ د تاوتریخوالي د زیاتېدو په صورت کې پاکستان هڅه کوي خپل ستراتیژیک رول متوازن وساتي او ځان د سیمهییزو معادلو مهم لوبغاړی وښيي.
په دې چوکاټ کې، د افغانستان په لور د پاکستان پوځي اقدامات ځینې وخت د پراخې سیمهییزې ستراتیژۍ برخه ګڼل کېږي او هڅه کوي سعودي عربستان ته له یوې خوا وښيي چې اسلام اباد په افغانستان کې بوخت دی او ریاض ته یې لاسرسی محدود دی او له بلې خوا ټولو عربي هېوادونو ته ډاډ ورکړي چې د ایران دوستان (طالبان) یې تر فشار لاندې نیولي او هغوی نه شي کولی چې د ایران مرسته وکړي او که مرستې ته زړه ښه کوي نو پاکستان کولی شي فشار لا زیات کړي.
خو همدا چې امریکا پر ایران بلوسي او ایران سعودي او نور عرب هېوادونه ګواښي، پاکستان بالمقابل دغو عربي هېوادونو ته ورښيي، چې دی پخپله عملاً له یوه بل هېواد سره په جګړه کې دی او که سعودي او نور توقع لري، چې پاکستان ورسره ودریږي، نو باید دغه هېوادونه د افغانستان په وړاندې هم له پاکستان سره جګړې ته ننوځي. دا د جګړې هغه تاکتیکونه دي چې د دویمې نړۍوالې جګړې پرمهال هم پوځي ټلوالو یو د بل پر وړاندې ترسره کول.
سره له دې چې تر اوسه هېڅ رسمي سند د دې پېښو ترمنځ مستقیم تړاو نه ثابتوي، خو د فېبروري له وروستیو څخه د جون تر وروستیو پورې د جګړو د وخت نږدېوالی، د جګړې جغرافیا او سیمهییز سیاسي واقعیتونه دا پوښتنه ژوندۍ ساتي چې ایا دا تصادف دی، که پاکستان پر افغانستان د بریدونو له لارې ځان له سترو خطرونو او په سترو جګړو کې له ښکیلتیا ژغوري.
د ۲۰۲۶ کال له پیله تر اوسه پنځه ځله پاکستان پر افغانستان داسې وخت برید کړی چې هممهاله امریکا پر ایران برید کړی او یا یې هم اړیکې شدیدې کړکېچنې شوې دي.
دا هممهاله پېښې دا پوښتنه راټوکوي چې ایا دا تصادف دی او که پاکستان د روانو شخړو تر سیوري لاندې خپلې امنیتي ګټې خوندي کول غواړي.
https://t.co/q1C8EnRHDg