Dr. Mahbob Shah Mahbob

AMANIST, Editor @afintlpashto & @afintlarabic | Linguist @Meta | Ph.D. | Ex-Lecturer @KabulUni | Ex-Dir Cultural Affairs to President of Afg | Ex-Editor @RFERL

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

مرور تاریخ معاصر افغانستان نشان می‌دهد که انتقال مسالمت‌آمیز و قانونی قدرت در این کشور، بیش از آنکه یک قاعده باشد، استثنایی تاریخی بوده است. از زمان امان‌الله خان تاکنون، بر اساس روایت‌ها و مستندات تاریخی، تنها یک انتقال قدرت از مسیر انتخابات و مطابق قانون اساسی انجام شده است.
از همین رو، تاریخ حاکمان افغانستان تنها داستان رسیدن به قدرت نیست؛ بلکه روایت فرجام حکومت‌ها و سرنوشت رهبرانی است که بسیاری از آنان قدرت را نه با واگذاری داوطلبانه، بلکه با کودتا، جنگ، ترور، تبعید یا زندان از دست داده‌اند.

[افغانستان اینترنشنال @AFIntlBrk]

قدرت در افغانستان اغلب با جنگ، کودتا و تنش‌های سیاسی به‌دست آمده و در بیشتر موارد نیز با همان شیوه از دست رفته است. در بیش از یک قرن گذشته، کمتر حاکمی در افغانستان توانسته قدرت را به‌صورت مسالمت‌آمیز واگذار کند؛ بیشتر زمامداران یا با کودتا و جنگ برکنار شده‌اند، یا کشته شده‌اند و یا ناچار به تبعید شده‌اند.
مستندات تاریخی نشان می‌دهد که از زمان امان‌الله خان تاکنون، تنها یک انتقال قدرت مسالمت‌آمیز از مسیر انتخابات و مطابق قانون اساسی انجام شده است.
ادامه این مطلب را از طریق لینک زیر بخوانید:
https://t.co/3CYzqMuYVO

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

زما هډوکي به لا فخر کړي په ګور کې
ومې نه لیکل د سپیو صفتونه
سلیمان لایق

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

د افغانستان د قدرت ۱۰۷ کلنه تراژیدي؛
د افغانستان نږدې ټول مشران په زور له واکه لرې شوي؟

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

له امان الله خان څخه تر نن ورځې پورې د افغانستان د واکمنانو کیسه د یوه تکراري حقیقت ښکارندويي کوي.

ځینې وژل شوي، ځینې جلاوطنه شوي او ځینې په زور له واکه لرې شوي دي. په دې اوږده لړۍ کې یوازې یو نوم استثنا ښکاري: حامد کرزی.

د افغانستان د تېرو سلو کلونو تر ټولو لوی سیاسي درس ښايي همدا وي:

په افغانستان کې واک ترلاسه کول اسانه نه دي، خو تر ټولو سخت کار بیا دا دی چې واک په ارامه پرېږدې.

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

په افغانستان کې واک ته رسېدل تل د یوې سختې سیاسي مبارزې پایله ده، خو د واک پرېښودل تر دې هم ستونزمن ثابت شوي دي.

د معاصر تاریخ ډېری واکمنان هغه وخت له واکه وتلي چې یا یې هېواد د جګړې په منځ کې و، یا یې مخالفینو په زور قدرت نیولی و، یا وژل شوي او یا هم جلاوطنه کړی شوي دي.
https://t.co/duGikyQ1Dg

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

ځینې کسان داسې انګیري چې د افغانستان ملي بېرغ یوازې د غازي امان الله خان، د ظاهر شاه د سلطنت، د حامد کرزي یا د ډاکټر اشرف غني د حکومتونو ځانګړې نښه او میراث و. دا برداشت له تاریخي او حقوقي پلوه دقیق نه دی.

ملي بېرغ د یوه ملت د ګډ هویت، ملي حاکمیت، تاریخي حافظې او ګډو ارزښتونو سمبول دی. دا د یوې ځانګړې کورنۍ، سیاسي ډلې یا حکومت شخصي ملکیت نه، بلکې د ټول ملت ګډه ملي نښه ده. په ملي بېرغ کې د یوه هېواد مشترک ویاړونه، قربانۍ، دردونه، سیاسي جغرافیه او ملي هویت تمثیلېږي.

برعکس، هغه بېرغونه چې د ځانګړو سیاسي جریانونو یا وسله‌والو ډلو له خوا کارول کېږي، د هماغو ډلو ایډیولوژیک او سیاسي سمبولونه ګڼل کېږي. لکه څنګه چې د خلق او پرچم ګوندونو بېرغونه د هماغو ګوندونو استازیتوب کاوه، همداسې د مجاهدینو او وروسته د طالبانو بېرغونه هم د دغو ځانګړو سیاسي او نظامي جریانونو نښې دي، نه د ټول ملت ګډ ملي سمبول.

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

ملي بېرغ او ملي نښې ولې وټاکل شوې؟

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

ملي بېرغ زموږ د ملي او تاریخي هویت یوه نښه ده، دا رنګین او مقدس توغ د افغاني غرور هغه شمله ده چې محوه کول یې ناشوني دي.
منو دا ملي بېرغ به له سترګو لوېدلی وي خو له زړونو نه دی لوېدلی، دا به بیا راپاڅي او په خپل رپ به پامیر ښکلی کوي، دا به بیا راپاڅي او په خپل رپ به د سپین غره غرور هسکوي.
#د_ملي_بېرغ_ورځ

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د کندهار په پټو کړیو او د کابل په زغروالو کوڅو کې د واک داسې یو جوړښت واکمن دی چې د سیاسي علومو دودیز تعریفونه ننګوي. په دې راپور کې کتنه شوې چې د طالبانو مشر، د کابینې غړي او د دغه ډلې مهم کسان څه ډول ساتل کېږي او د هبت الله استوګنځای ته نږدې مخابراتي سېسټم ولې نشته؟
https://t.co/Wbs3putBZq

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

انسان که څه هم یو ټولنیز موجود دی او د ژوند ډېره برخه کړه‌وړه، انتخابونه، افکار، ارزښتونه او اړتیاوې یې له نورو او ټولنې سره د اړیکو له مفهومه تعریفېږي، خو بیا هم هر انسان غواړي د خپل محرمیت او شخصي حریم شاوخوا داسې سره کرښه ولري چې هېڅوک یې ور ونه‌ړنګوي.
https://t.co/RwAz2WQKvd

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

یوناما په خپل تازه درې‌ میاشتني راپور کې د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت په اړه ویلي، چې په دې موده کې لږترلږه ۵۷ ملکي وګړي وژل شوي او ۳۴۲ نور ټپیان دي.
https://t.co/WjYfHf54ZK

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

د میوند ملاله؛ د یوې لنډۍ، یوه بیرغ او یوې تاریخي جګړې کیسه

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

د ډاکتر نجیب حکومت مجاهدین د پاکستان لاسپوڅي ګڼل او مجاهدین هم په پاکستان کې وو. مجاهدینو بیا طالبان د پاکستان لاسپوڅي ګڼل، طالبانو بیا مجاهدین شر او فساد ګڼل او مقاومت یې د روسیې او هند لاسپوڅي ګڼل، وروسته جمهوري دولت طالبان د پاکستان نیابتي ډله بلله او طالبان هم په پاکستان کې پراته وو او اوس طالبان بیا خپل مخالفین د پاکستان جاسوسان او لاسپوڅي ګڼي. یا خو د افغانانو سر په اصله لوبه نه دی خلاص او یا ټول افغانستان لاسپوڅی او د پاکستان په نیابتي ډلو تقسیم دی.

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

د میوند جګړې په تاریخ کې د افغان ځواکونو مهم قوماندان ایوب خان و.

ایوب خان د افغانستان د امیر شیر علي خان زوی و او د یوه پوځي مشر په توګه پېژندل کېده. هغه په داسې وخت کې د جګړې مشري پر غاړه واخیسته چې افغانستان له سیاسي بې ثباتۍ او بهرني فشار سره مخ و.

کله چې بریتانوي ځواکونه د کندهار پر لور د حرکت په حال کې وو، ایوب خان خپل ځواکونه راټول کړل او هڅه یې وکړه چې د هغوی د پرمختګ مخه ونیسي.

د هغه هدف دا و، چې د افغانستان په خاوره کې د بریتانوي پوځي حضور پر وړاندې مقاومت وکړي.

د ۱۸۸۰ کال د جولای په ۲۷مه، د کندهار د میوند په سیمه کې افغان او بریتانوي ځواکونه سره مخامخ شول.

د بریتانوي ځواکونو مشري جنرال جورج برروز کوله. د هغوی پوځ منظم جوړښت، عصري وسلې او توپونه لرل.

خو افغان ځواکونو د سیمې له پېژندنې، د جګړې له تجربې او قوي مقاومت څخه استفاده وکړه.

جګړه سخته او خونړۍ وه. دواړو لورو ته درانه تلفات واوښتل، خو د ورځې په پای کې افغان ځواکونو د بریتانوي پوځ پر وړاندې بریا خپله کړه او بریتانوي ځواکونه د شاتګ لپاره اړ شول.

که څه هم میوند د جنرالانو او پوځونو جګړه وه، خو د دې جګړې تر ټولو مشهوره کیسه د یوې ځوانې پېغلې ده.

د تاریخي روایتونو له مخې، ملالۍ د میوند یوه ځوانه افغانه پېغله وه چې د جګړې په سیمه کې موجوده وه.

کله چې افغان جنګیالي له سخت حالت سره مخ شول او د جګړې روحیه کمزورې کېدله، ملالۍ د هغوی د هڅونې لپاره یوه لنډۍ وویله:

که په میوند کې شهید نه شوې
خدایږو لالیه بې ننګۍ ته دې ساتینه
د روایتونو له مخې، هغې د افغان بیرغ د لوېدو پر مهال پورته کړ او د سرتېرو روحیه یې بېرته پیاوړې کړه.

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د میوند جګړه د یوې داسې جګړې، یوه قوماندان او یوې پېغلې کیسه ده، چې نږدې یوه نیمه پېړۍ وروسته هم ژوندۍ ده.

د میوند ملاله؛ هغه نوم چې د تاریخي روایتونو له مخې، د جګړې په یوه حساسه شېبه کې یې د افغان سرتېرو روحیه بدله کړه او ناکامه شوې جګړې ته یې بریا ورکړه.
https://t.co/AxSx7T9sed

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته ډېری ځوانان د اقتصادي ستونزو، بې‌کارۍ او د زده‌کړو د محدود فرصتونو له امله د خپل راتلونکي په اړه له جدي ننګونو سره مخ دي. د بې‌کارۍ پراخو څپو بشري ناورین نور هم ژور کړی او ګڼ ځوانان یې دې ته اړ کړي چې ناقانونه کډوالۍ ته مخه کړي.
https://t.co/fVk5hEoCZD

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

ځینې داسې وي چې غازي امان الله خان یې ایډیال شخص وي، ځان داود خانی هم ګڼي، د نور محمد تره کي افکار هم افغانستان ته ګټور ګڼي، ډاکتر نجیب یې هم ملي اتل وي، پر حکمتیار یې هم وخت ناوخت سترګې خوږیږي، ملا عمر ته یې اوس اوس په زړه کې درناوی پېدا شوی وي، د حامدکرزي او ډاکتر غني د ډېموکراسۍ باور هم بد نه ګڼي او ملاهبت الله د امیرالمومنین په توګه د افغانستان ژغورونکی او د اسلامي نظام مقدس، رحیم او مدبر حاکم ګڼي.
سړی حیران شي چې دا اوس څوک دی؟
شاهي پلوی؟ جمهوري خوا؟ کمونیست؟ جهادي؟ ساده طالب؟ ډېموکراټ؟ او که افراطي طالب؟

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

له ارګه تر جلاوطنۍ؛ د محمد ظاهر شاه د پاچاهۍ کیسه
@afintlpashto

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

د ارګ فضا درنه وه. څو شېبې مخکې د افغانستان پاچا وژل شوی و او د واک تشه رامنځته شوې وه. د شاهي کورنۍ مشران پوهېدل چې د واک انتقال باید ژر ترسره شي، څو هېواد له سیاسي ګډوډۍ سره مخ نه شي.

دوی ځوان ظاهر شاه ته مخ ورواړاوه او د شاهي دود له مخې یې هغه د خپل پلار ځای ناستی وباله.

په همدې ډول، محمد ظاهر شاه د افغانستان پاچا شو؛ یو داسې پاچا چې نږدې څلوېښت کاله د افغانستان پر شاهي تخت پاتې شو.

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د ۱۹۳۳ کال د نومبر ۸مه، د ماسپښین شاوخوا ۳ بجې وې، د افغانستان پاچا محمد نادر شاه د ممتازو زده‌کوونکو د ستاینې لپاره د شاهي ماڼۍ تالار ته ننوت. مراسم روان وو، لا به شل دقیقې نه وې تېرې چې له تالار څخه یې جسد راووت.

نادر شاه د یو زده کوونکي عبدالخالق هزاره له خوا په ډزو ووژل شو.
https://t.co/tFgGCfGWkK

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

نن د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه د مړینې نولسم تلین دی. هغه شخصیت چې د څلورو لسیزو واکمنۍ له تېرېدو سره سره، د هغه د سیاسي او تاریخي کارنامو په اړه لا هم بېلابېل نظرونه موجود دي.
https://t.co/iSiMemGOr4

[Dr. Mahbob Shah Mahbob @MahbobShahM]

پر امید روغتون د پاکستان بمبار: تراژیدي که احتمالي جنګي جرم؟
@afintlpashto

[افغانستان انټرنشنل - پښتو @afintlpashto]

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي، چې د جولای پر ۱۵مه د یوه رسمي پلاوي په مشرۍ د قطر د پخواني امیر د مړینې په مناسبت د طالبانو د مشرتابه د خواخوږۍ پیغام رسولو او فاتحې په موخه دوحې ته تللی، له اتو ورځو تېرېدو وروسته، لاهم کابل ته بېرته نه دی ستون شوی.
https://t.co/qX42cfDeGI