ملنگ آرمان

[طلحه مبارز بدخشانی || 𝐓𝐌𝐁 @Talhahmubareez2]

بدخشان قبرستان بغاوت گران

[ملنگ آرمان @MarwanMalang]

@SayedAh24486691 هيڅ د ستايلو وړ ندي والله که يې زره خدمت هم کړی والله که د معارف په اصولو باندې پوهيده

[Abdullah Raihan @Raihan_093]

سبحان الله
دا خبرې له فتحې مخکې ثبت شوې دي خلیفه صیب هغه وخت د مخابرې له لارې مجاهدینو ته هدایت ورکول، یادې خبرې رپیټر کې اوریدل کیدلې چې په یو وخت شلو ولایتونو کې مجا هدین ورته غوږ وه.

ټولې داسې خبرې ورته کړې ته به وایي یو څوک مخکې نه هر څه نه خبر وي، بیشکه چې الله امار.ت نه فتحه مبینه ورنصیب کړه.
رب دې دا نظام تر اخره محکم او ثابت قدمه لري.

[Abdullah Azzam @Abdullah_azzam8]

پر اوسنیو حالاتو د پوهېدو لپاره لاندې کرښې خورا مهمې دي👇

د کامپبل وثیقه

د نولسمې پېړۍ په وروستیو او د شلمې پېړۍ په اوائلو، په ځانګړي ډول ۱۹۰۷ز، کې هنري کامپبل د انګلستان صدر اعظم و.

ادامه لري👇

[Dr. Farzad Vajihi @FarzadVajihi]

چرا #چین می تواند افزایش بیش از ۱۰۰ دلار نفت را راحت تر از سایر کشورها تحمل کند

پکن — انتظار می رود افزایش ناگهانی قیمت نفت پس از جنگ ایران کمتر از سال های گذشته بر چین تأثیر بگذارد، چرا که این کشور ذخایر بزرگ نفت خام ساخته و منابع انرژی خود، از جمله انرژی های تجدیدپذیر، را متنوع کرده است.

با افزایش قیمت نفت از ۱۰۰ دلار در هر بشکه برای اولین بار در چهار سال، تحلیل گران OCBC گفتند چین ممکن است «نسبت به بسته شدن طولانی مدت تنگه هرمز نسبت به بسیاری از همتایان آسیایی خود حساسیت کمتری داشته باشد.»

تحلیل گران گفتند: «چین یکی از بزرگ ترین ذخایر استراتژیک و تجاری نفت خام جهان را جمع آوری کرده است» و افزودند که «گذار سریع آن به خودروهای برقی و انرژی های تجدیدپذیر، پوشش ساختاری اضافی فراهم می کند.»

چین تا ژانویه حدود ۱.۲ میلیارد بشکه ذخایر نفت خام خشکی در اختیار داشت.

راش دوشی، مدیر ابتکار استراتژی چین در شورای روابط خارجی، روز دوشنبه در برنامه «اسکواک باکس آسیا» شبکه CNBC گفت: این حدود ۳ تا ۴ ماه ذخایر است که تأثیر اقتصادی را به تأخیر می اندازد

دوشی گفت: «چین در ۲۰ سال گذشته بخشی از وابستگی خود به جریان نفت دریایی را کاهش داده است»، و اشاره کرد که خطوط لوله نفت زمینی جدید و تنوع بخشی به انرژی های تجدیدپذیر باعث شده کشور اکنون تنها برای حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد واردات نفت دریایی خود به تنگه هرمز وابسته باشد.

تا سال ۲۰۳۰، چین هدف دارد سهم سوخت های غیرفسیلی را در کل مصرف انرژی به ۲۵٪ افزایش دهد، که نسبت به ۲۱.۷٪ در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.

این تنگه خلیج فارس را به دریای عرب و مسیرهای کشتیرانی جهانی متصل می کند. این مسیر باریکی است که ایران در شمال و عمان و امارات متحده عربی در جنوب قرار دارند. حدود ۳۱٪ از جریان های نفت دریایی جهان سال گذشته از تنگه هرمز عبور می کرد، یعنی حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت خام در روز، طبق گزارش کپلر

با این حال، به گفته تینگ لو، اقتصاددان ارشد چین در نومورا، حمل نفت از طریق تنگه تنها ۶.۶٪ از کل مصرف انرژی چین را تشکیل می دهد.

او گفت واردات گاز طبیعی از طریق این مسیر ۰.۶٪ دیگر را شامل می شود.

این تغییر بازتابی از دو دهه گذار استراتژیک است که به چین موقعیتی منحصر به فرد در بازارهای جهانی انرژی بخشیده است.

طبق سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) که در سال ۱۹۶۰ برای هماهنگی عرضه جهانی نفت تأسیس شد، آمریکا بزرگ ترین مصرف کننده نفت جهان است و پس از آن چین و هند قرار دارند.

اما چین بزرگ ترین واردکننده نفت خام است و تقریبا دو برابر آمریکا خرید می کند، در حالی که هند در جایگاه سوم قرار دارد

طبق تحلیل CNBC از داده های اداره اطلاعات انرژی آمریکا برای سال ۲۰۲۳T از میان این سه، هند بیشترین وابستگی را به واردات نفت دارد و یک چهارم کل مصرف آن را تشکیل می دهد

طبق داده های سال ۲۰۲۳ که شامل «مایعات دیگر» در دسته نفت نیز می شود، چین با ۱۴٪ کاهش یافته و ۱۴٪ است، در حالی که آمریکا بیشتر نیازهای نفتی خود را تولید کرده است.

استراتژی های انرژی واگرا

در حالی که آمریکا در دهه گذشته تولید نفت داخلی خود را افزایش داده است، چین منابع انرژی خود را به سرعت متنوع کرده است.

طبق محاسبات CNBC بر اساس داده های آژانس بین المللی انرژی، انرژی های تجدیدپذیر، به استثنای انرژی هسته ای و برق آبی، در سال ۲۰۲۳، ۱.۲٪ از کل مصرف انرژی چین را تشکیل می دادند که نسبت به ۰.۲٪ دو دهه قبل افزایش یافته است،
هند و آمریکا در سال ۲۰۲۳ سهم بسیار کمتری از انرژی های تجدیدپذیر داشتند و هر کدام ۰.۲٪ بودند

فعلا این رقم خیلی کوچکی است. اما سهم رو به رشد انرژی های تجدیدپذیر در ترکیب انرژی چین پیامدهای جهانی دارد.

گروه رودیوم در ژوئیه ۲۰۲۵ اعلام کرد که فشار چین در زمینه خودروهای برقی، به ویژه در کامیون ها، تاکنون بیش از ۱ میلیون بشکه در روز از تقاضای ضمنی نفت را جابجا کرده است.

شرکت تحقیقاتی انتظار داشت این رقم طی ۱۲ ماه آینده حدود ۶۰۰,۰۰۰ بشکه در روز افزایش یابد.

بیش از نیمی از خودروهای سواری جدید فروخته شده در چین اکنون خودروهای انرژی نو هستند، به این معنی که بیشتر به باتری ها وابسته اند تا بنزین.

تحلیل گران OCBC گفتند: «با توجه به اینکه تقاضای سوخت جاده ای نشانه هایی از اوج خود را نشان می دهد و ظرفیت تجدیدپذیر به سرعت در حال گسترش است، حساسیت چین به نوسانات قیمت نفت به صورت سالانه کاهش یافته است.»

«با گذشت زمان، برقی سازی حمل ونقل و گسترش تولید برق تجدیدپذیر، اقتصاد را بیش از پیش از شوک های مرتبط با نفت مصون خواهد کرد.»

تحلیل گران گفتند نفت و گاز طبیعی تنها ۴٪ از ترکیب برق چین را تشکیل می دهند که بسیار کمتر از سهم ۴۰ تا ۵۰ درصدی است که در بسیاری از اقتصادهای آسیایی دیده می شود.

بر اساس گزارش اندیشکده انرژی امبر، برق که عمدتا از زغال سنگ و مقدار رو به افزایش انرژی های تجدیدپذیر تولید می شود، اکنون سهم رو به رشدی از کل مصرف انرژی چین را تشکیل می دهد.

سوخت های فسیلی همچنان اهمیت زیادی دارند

امبر گفت انرژی های تجدیدپذیر حدود ۸۰٪ از تقاضای برق جدید چین در سال ۲۰۲۴ را تأمین کردند.

اما زغال سنگ همچنان منبع مهم، هرچند راکد، انرژی در کشور باقی مانده است. چین در سال ۲۰۲۳ بزرگ ترین تولیدکننده و مصرف کننده زغال سنگ جهان بود، با وجود تلاش ها برای کاهش انتشار کربن.

تحریم های آمریکا علیه ایران همچنین چین را به یکی از معدود خریداران نفت تهران تبدیل کرده است.

به گفته آنو کوهاناتان، رئیس تحقیقات شرکتی در آلیانز ترید، ایران حدود ۲۰٪ از واردات نفت چین را تشکیل می داد، هرچند بخش زیادی از این حجم می تواند با افزایش واردات نفت از روسیه جایگزین شود

کوهاناتان گفت خطر بزرگ تر در حدود ۵ میلیون بشکه نفت در روز است که چین از سایر کشورهای خاورمیانه از طریق تنگه هرمز وارد می کند.

با ورود جنگ ایران به هفته دوم، هنوز مشخص نیست که این درگیری چه زمانی پایان خواهد یافت.

مویی یانگ، تحلیلگر ارشد انرژی آسیا در امبر گفت: «چنین شوکی احتمالا جهت گیری چین را که هم اکنون در پیش گرفته تقویت می کند، نه اینکه آن را تغییر دهد.»

«این موضوع خطرات وابستگی شدید به نفت و گاز وارداتی را برجسته می کند. و به همین دلیل است که این گذار تنها درباره ساخت انرژی بادی و خورشیدی بیشتر نیست، بلکه درباره کاهش کربن در سراسر اقتصاد نیز هست.»

با این حال، تغییر به آسانی اتفاق نمی افتد. صنعت سوخت های فسیلی کشور تحت سلطه شرکت های دولتی چین است که معمولا نسبت به همتایان بخش خصوصی خود پویا نیستند.

چین همچنین ممکن است به ساخت ذخایر نفت خام ادامه دهد.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا در فوریه اعلام کرد که انتظار دارد چین ذخایر استراتژیک خود را در سال ۲۰۲۶ حدود ۱ میلیون بشکه در روز افزایش دهد.

واردات نفت خام چین در سال ۲۰۲۴ تقریبا ۲٪ کاهش یافته است، طبق گزارش Wind Information. اما با شروع فروکش کردن تنش ها در خاورمیانه در سال گذشته، واردات نفت خام چین ۴.۶٪ افزایش یافت و به رکورد حدود ۵۸۰ میلیون تن متریک رسید.

گو کاتایاما، تحلیلگر اصلی بینش کپلر، پیش تر به CNBC گفته بود: «چین از نظر مادی در معرض خطر است اما انعطاف پذیرتر است»

[Almirsaad Pashto @Almirsad_Pashto]

دویم تعقیب
د ردالظلم عملیاتو په جریان کې، نن د خیبر پښتونخوا مهمند ایجنسۍ اړوند غلنۍ سیمه کې د پوځ او ایف سي لویه قرارګاه د اسلامي امارت د زړورو ځواکونو له لوري د ډرون الوتکو په توسط بمبار شوه.

[Abdullah Azzam @Abdullah_azzam8]

د سیاست لومړی درس دا دی چې پر افغانستان له برید څخه به ځان ساتئ.

[المرصاد - Almersaad @Almersaad0]

اُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا ۚ وَإِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ

[المرصاد - Almersaad @Almersaad0]

بسم الله الرحمٰن الرحیم

[روایت پوډکاست ـ پادکست @Rawayat_Podcast]

روایت پاډکست له دوکتور لطف الله خیرخوا سره
ــــــ
لومړۍ برخه

په دې برخه کې له ښاغلي دوکتور لطف الله خیرخوا سره پر لاندې مواردو بحثونه شوي دي:

شخصي ژوند او زده کړې
د اسلامي امت زرین تاریخ او اوسنی وضعیت
د ادبیاتو ارزښت
شل کلن دور کې ادبیات د اشغال په چوپړ کې

مېلمه: دوکتور لطف الله خیرخواه مفکر او دیني عالم
کوربه: محمد عمر ځواک

یوتیوب لینک:https://t.co/bSstg8EV8U

[Hurriyat Media @HurriyatMedia]

عرفان
ــــــــــ
۱۴مه خپرونه
موضوع: آیا کاینات د یوې چاودنې په پایله کې رامنځته شوي؟
وړاندې کوونکی: مولوي عبدالحق حماد

یوټیوب لېنک: https://t.co/iZI25nWYcf

[جهادي آرشيف (Jihadi Archive) @G_Of_Afghani]

#بـــــــدري #لـښکر!
د ۲۰۱۱ م کال، د جون ۲۸مه هغه #تاريخي/ویاړلې ورځ ده چې د پلازمېنې #کابل په زړه (اینټرکانټننټل) هوټل کې، د ا.ا د اسـ.تشـ.هادي کنډک له لوري پراخ اسـ.تشـ.هادي بریدونه ترسره شول.
د برید په مهال هوټل کې د کابل ادارې د لوړ پوړو څېرو غونډه روانه وه. سهیم اته تنه زړور اسـ.تشـ.هاديان، چې په #وسلو، #مهماتو او #واسکوټو سمبال ول، د #ماښام له لمانځه وروسته د هوټل لوړ پوړ او بام ته وختل.
لوړ پوړ کې يې په مېشت #امریکايي قراردادیانو، جګ پوړو چارواکو، استخباراتي کسانو بریدونه پیل کړل، چې د هوټل د ننه اوسېدل.
دې کامیابو #عملیاتو د دښمن غاښونه وبرېښول او د ګڼو داخلي او خاریجي قومندانانو، عسکرو، مشاورینو او استخباراتي کارمندانو په وژلو سره پای ته ورسېد.
یاد برید کې سهیم ۸ تنه زړور ځوانان هم د #شـهادت لوړ مقام ته ورسېدل، نحسبه کذالک والله حسیبه.
#جهادي_آرشيف د شل کلنو #قربیانو البوم

[Hamdullah Fitratحمدالله فطرت @FitratHamd]

د عامه اذهانو په تنویر او مدیریت کې د ټولنیزو رسنیو رول او اهمیت په اړه د قاري احمدالله سعید (سعید خوستي) وینا:

[حافظ ضياء احمد تکل @ZiaAhmadtkl]

په ارګ کې د اسلامي امارت د قلمي او فرهنګي مبارزینو د تقدیر او ستاینې په ویاړ جوړه شوې غونډه کې، د ا.ا.ا د بهرنیو چارو وزیر محترم مولوي امیرخان متقي د وینا یوه برخه.

[Hamdullah Fitratحمدالله فطرت @FitratHamd]

(په اسلام کې د مطبوعاتي/لساني جهاد اهمیت او ارزښت)

د پوهنې وزارت سرچینو او اداري معین، مولوي صبغت الله وصیل وینا:

[Hamdullah Fitratحمدالله فطرت @FitratHamd]

مسلمان ځوان ته د ځان جوړونې، ځان پیژندنې او نورو مهمو مسئولیتونو په اړه د دوکتور لطف الله خیرخواه علمي وینا:

[Jawad sargar جواد څارګر @Jawadsarga]

پاکستان د نړیوالو سیالیو استازولي په سیمه کې کوي.
دا استازولي به د پاکستان په تاوان تمامه شي، د سیمې هېوادونه به یې منځوي کړي.
د دې امکان هم شته دی چې د افغانستان په څیر ورته سرې کرښې کش کړي.
پاکستان د نیابتي وسله والو ډلو د ملاتړ په لړ کې غواړي داعش ډله د سیمې د پرمختګونو د ځنډ لپاره د یو پروژې په توګه عملي کړي.
د سیاق په دې بحث کې د سیاسي شنونکي روح الله هوتک سره. 👇

[دمـشق(پښتو) @DmshqPashtu]

د شهید ابو عبیده په ویاړ د یمن د انصارالله لخوا جوړه شوې ویډیو! https://t.co/qDs6PaQXEL

[Jahid Jalal | جاهد جلال @Jahid_Jalal_Af]

یو انګریز استخباراتي مامور چې د ۱۸۶۰م کال په شاوخوا کې افغانستان ته د استخباراتي مأموریت لپاره را استول شوی و، په خپلو یاداښتونو کې لیکي:

(موږ هڅه کوله چې د افغاني قبایلو ترمنځ بې‌اتفاقي رامنځته کړو؛ یوه قبیله به مو له ځان سره نیوله او بله به مو پرې وهله، تر دې چې دواړه دومره کمزورې شي چې وروسته یې په اسانه راپرځوو او واک پرې وچلوو. زموږ پالیسي دا نه وه چې له ټولو افغانانو سره په یو وخت کې مخامخ شو، بلکې دا چې هغوی ټوټه ټوټه کړو او بیا پرې واک ټینګ کړو.)

کټ مټ همدا تکتیک وروسته پاکستاني پوځ هم د قبایلي سیمو پر وړاندې عملي کړ؛ هغه پوځ چې خپله د انګریزانو په لاس جوړ شوی او د هغوی له نظامي او استخباراتي مکتب څخه راټوکېدلی دی.
په ډېرو سیمو کې یې قبایل په خپلو کې سره واچول، د ځینو ملاتړ یې وکړ، پر نورو یې بریدونه وکړل، او په همدې (وېش او واکمنۍ) سیاست یې هڅه وکړه چې پر قبایلو خپل کنټرول ټینګ کړي.

له دې امله دا تکتیک یو خالص انګریزي تکتیک دی؛
انګریزان یې پخپله اعتراف کوي، او اوس یې شاګردان هم هماغه لاره تعقیبوي.

نو مسلمانانو ته پکار ده چې دې حقیقت ته متوجه وي هر ډول داخلي بې‌اتفاقي، قومي شخړه او داخلي ټکر، د همدې قوتونو په ګټه تمامېږي.
تاریخ ثابته کړې چې بهرنی دښمن تل د امت له داخلي درزونو نه ګټه اخیستې او واک یې پرې ټینګ کړی دی.

[Hurriyat Radio Pashto @HurriyatPa]

سره زر د ډالر په وړاندې د انقلاب مشري کوي... ایا نړۍ د نوي مالي سیسټم د زیږون شاهده ده؟

د دودیزو اسعارو د راتلونکې په اړه د شکونو له زیاتېدو سره، چې په سر کې یې امریکایي ډالر دي؛ سره زر یو ځل بیا د يوه ستراتیژیک اصل او خوندي پناه‌ځای په توګه د پام مرکز ګرځېدلي دي. د ۲۰۲۵ کال په پای کې د سرو زرو بيو بې‌سارې تاریخي لوړېدنې ثبت کړې، چې دا کار د نړیوال مالي نظام په جوړښت کې د ژورو بدلونونو څرګندونه کوي.

دا بيې لوړېدنې یوازې لنډمهاله قیمتي تحرکات نه دي، بلکې اقتصادي کارپوهان یې د مهمو اسعارو پر وړاندې د باور کمېدو، د جیوپولیټیکي ګواښونو زیاتېدو، او د هېوادونو او سترو مالي بنسټونو له‌خوا د خپلو زېرمو د بیا جوړولو او د نړیوالو بازارونو د ګډوډیو په وړاندې د ځان ساتنې له تمایل سره تړي.

د سرو زرو پورته تګ… د نړیوال مالي نظام په جوړښت کې ژور بدلون
اقتصادي کارپوه ډاکټر یاسر حسین وایي، د ۲۰۲۵ کال په پای کې د سرو او سپینو زرو د بيو تاریخي لوړېدا داسې نه شي تفسیر کېدی، چې دا یوازې يو طبيعي قیمتي بدلون یا لنډمهاله سوداګریزه څپه ده، بلکې دا د نړیوال مالي نظام په جوړښت کې د ژور بدلون څرګنده نښه ده. دا بدلون د دودیزو اسعارو، په ځانګړي ډول د امریکایي ډالر په وړاندې د باور کمېدو په مقابل کې د يوې ستراتيژيکې شتمنۍ په توګه د سرو زرو د بیا ځای پر ځای کېدو ښکارندویي کوي.

هغه زیاته کړه چې د سرو زرو له‌خوا د بې‌سارو ريکارډونو ماتول او له ۴۴۰۰ ډالرو د هر اونس اوښتل او تر نوي تاریخي ريکارډه رسېدل د نړیوال مالي نظام په وړاندې د راټوې شوې بې‌باورۍ څرګندونه کوي. نوموړي وویل، چې د ۱۹۷۹ کال له تاریخي وضعیت سره پرتله تصادفي نه ده، ځکه هغه کال هم له سخت انفلاسیون او د ډالر د پېر ځواک له کمېدو سره مل و او نن هم دا حالت بیا تکرارېږي، خو په لا پېچلي او پراخ چوکاټ کې.

د ښاغلي حسین په وينا د اوسني حالت مهم ټکی دا دی چې پورته تلل یوازې په سرو زرو پورې محدود نه دی، بلکې سپين زر هم ښه په زور کې دي، چې په خپل معاصر تاریخ کې یې تر ټولو لوړې کچې ثبت کړې دي. دا استثنايي فعالیت د پانګه‌والو په چلن کې د یو بنسټیز بدلون څرګندونه کوي؛ یعنې له کاغذي شتمنیو څخه محسوسو شتمنیو ته ښکاره لېږد، هغه شتمنۍ چې د ګډوډیو پر مهال د ارزښت ساتلو وړتیا لري.

د عرضې او تقاضا تشه… ولې بازارونه د سرو زرو د پورته تګ مخه نه شي نیوي؟

ياد اقتصادپوه په دې اړه وويل، چې دا چټک پورته تګ یوازې د امریکا د سود کچې د کمېدو له تمو سره نه شي راکمېدی؛ دا یوازې د انځور یوه برخه ده، اصلي لامل نه دی. د ده په وینا، بنسټیز عامل د نړۍ د مرکزي بانکونو بې‌ساري خوځښتونه دي، چې اوس له سرو زرو سره نه يوازې د مروجې خوندي پانګونې د وسيلې په توګه چلن کوي، بلکې د یوې ستراتیژیکې حاکمې شتمنۍ په سترګه ورته ګوري.

هغه څرګنده کړه، چې «نړیوال راپورونه ښيي چې د مرکزي بانکونو لویه برخه د خپلو سرو زرو زېرمو د زیاتولو په لور روانه ده، ځکه د جیوپولیټیکي خطرونو او د نړیوال مالي نظام د سیاسي کېدو اندېښنې مخ په ډېرېدو دي».

حسین وویل: «د سرو زرو مخ پر ډېرېدو تقاضا د نړیوالې محدودې عرضې له ثابت حقیقت سره ټکر کوي، ځکه چې د سرو زرو تولید له کلونو راهیسې د پام وړ زیاتوالی نه دی لیدلی. دې حالت د عرضې او تقاضا ترمنځ یوه جوړښتي تشه رامنځته کړې چې په مستقیم ډول یې په بیو اغېز کړی دی». هغه ټینګار وکړ، چې که ستر پانګه‌وال بنسټونه لکه د حکومتي شتمنۍ صندوقونه (Sovereign Wealth Fund - SWF)، د تقاعد صندوقونه او د شتمنیو د مدیریت شرکتونه که ان په لږه اندازه هم بازار ته داخل شي؛ نو دا به په داسې بازار ډېر ستر فشار واچوي چې وار له مخه د حقیقي عرضې له کمښت سره مخ دی.

هغه همدارنګه د فلزاتو په بازارونو کې د «غلي ګواښ» یادونه وکړه، چې د کاغذي راکړې ورکړې او حقیقي فلزي موجوداتو ترمنځ د لوی واټن په بڼه دی، په ځانګړي ډول د سپینو زرو په بازار کې. چېرته چې ډېرې سترې اندازې د داسې قراردادونو له لارې پلورل کېږي، چې په وړاندې يې حقيقي معدن موجود نه وي. نوموړي خبرداری ورکړ، چې که چېرې د حقیقي تسلیم ناڅاپي غوښتنه رامنځته شي، دا به د بیو سخت لوړېدل رامنځته کړي او مالي بنسټونه به اړ کړي چې د خپلو ژمنو د پوره کولو لپاره په بې‌ثباته بیو پير وکړي.

هېوادونه څنګه له ډالرو بهر «مالي خوندیتوب» لټوي؟
حسین ټینګار وکړ چې جیوپولیټیک عامل په دې بدلون کې مرکزي رول لري. د جګړو او نړیوالو شخړو زیاتېدو او د ځینو هېوادونو د شتمنیو کنګل کېدو ډېر مرکزي بانکونه، په ځانګړي ډول په اسیا، افریقا او لاتینې امریکا کې دې ته اړ کړي، چې په ډالرو خپله ډېره تکیه له سره وارزوي. په دې چوکاټ کې سره زر د یوه داسې خوندي مسلط پناه‌ځای په توګه راڅرګند شوي چې له سیاسي شرطونو او فشارونو ازاد دي.

هغه وویل، وروستیو کلونو کې د مرکزي بانکونو چلند کې ښکاره بدلون راغلی او وروسته له دې چې کلونه کلونه یې د سرو زرو زېرمې کمولې؛ اوس يې بېرته په پراخه کچه پیرودلو ته مخه کړې ده. د اوسني پړاو ځانګړنه دا ده چې د پېرېدونکو هېوادونو کړۍ پراخه شوې، نوي لوبغاړي بازار ته داخل شوي او د پیرود کچه بې‌ساري لوړه شوې ده. ځینو هېوادونو یوازې پیرود نه دی کړی، بلکې خپلې زېرمي یې بېرته خپل هېواد ته لېږدولې دي، چې دا د مالي امنیت په مفهوم کې بنسټیز بدلون ښيي.

په همدې لړ کې ډاکټر یاسر حسین ټینګار وکړ چې د سرو او سپینو زرو په بازارونو کې چې څه روان دي، د ارزښتي بړبوکيو (Price Bubble) نوم نه شي ورکول کېدی، بلکې دا د يوې حقیقي او بنسټیزې تقاضا پایله ده، چې ژور اقتصادي او جیوپولیټیکي عوامل یې تر شا ولاړ دي او د نړیوال نقدي نظام په جوړښت کې څرګند بدلونونه منعکسوي. هغه وویل که دا تمایلات دوام وکړي؛ نو د سرو زرو بیې ښايي نورې هم لوړې شي، په داسې حال کې چې د یو «څو قطبي» مالي نظام خبرې مخ په زیاتېدو دي، چې په کې په یوې واحدې کرنسۍ تکیه کمه وي.

هغه خپلې خبرې په دې ټکي پای ته ورسولې چې نړۍ د یوه تاریخي بدلون په درشل ولاړه ده، داسې بدلون چې ښايي سرو زرو ته هغه مرکزي رول بېرته ورکړي چې څو لسيزې یې له لاسه ورکړی و. د ده په وینا هغه څه چې نن یې شاهدان یو، د پورته تګ د یوې څپې پای نه، بلکې ښايي د يوه داسې نوي پړاو پیل وي، چې په کې د شتمنۍ، زېرمو او مالي حاکمیت مفهوم په نړیواله کچه له سره تعريفېږي.

په ورته وخت کې د «اوپورا روسيه» شرکت اجرايوي رييس او اقتصادي کارپوه «پاول سيګال» هم څرګنده کړې ده، چې نړۍ کې په دې اړه بحثونه په پرله‌پسې ډول په ډېرېدو دي، چې کاغذي سکې په سرو زرو پورې وتړل شي.

«نووستي خبري اژانس» سره په خبرو کې هغه ويلي، چې په تېرو کلونو کې په نړۍ د هغو اسعارو د حجم زياتولي چې ملاتړ نه لري؛ دوديز اقتصاد پوهان دې ته هڅولي چې د سرو زرو معيار ته د نړۍ د بېرته راستنېدو په اړه فکر وکړي.

دې اقتصادي کارپوه زياته کړې ده، چې د سرو زرو بيې هغومره ډېر اوښتون رااوښتون نه لري، څومره چې د نړۍ او ونډو بازارونو کې نورې سکې لري.

تر ده مخکې بل اقتصاد پوه پيټر شيف وړاندوينه کړې وه، چې سره زره به نړۍ ته د ورپېښ اقتصادي بحران په سيوري کې په نړيوال پولي سيستم کې خپل رول له سره پيل کړي. هغه تمه ښودلې وه چې نادر معدنيات به په نږدې راتلونکې کې خورا ګران شي، چې سره او سپين يې په سر کې دي.

دې کارپوه ټينګار کړی و، چې مخکې له دې چې ناوخته شي، له ډالرو ځان لرې وساتئ «او سره زر به ډېر ژر په نړيوال پولي سيستم کې خپل ځای ونیسي، داسې چې نړۍ به د سرو زرو معيار ته وروګرځي».
نړیواله مالي «رایه ورکول»: سره زر د کړکېچیزو سیاستونو د ستراتیژیک بدیل په توګه

له بلې خوا، اقتصادي کارپوه ډاکټر هاني جنینه وايي، چې د امریکایي ډالر په ځای د ستراتیژیک بدیل په توګه د سرو زرو پېرلو ته د نړیوال تمایل چټک بدلون نور یوازې دودیزه پانګواله پرېکړه نه ده، بلکې د نړیوال نقدي نظام د راتلونکې په اړه د یوې «نااعلان شوې نړیوالې رایه اچونې» څرګند انعکاس دی، چې هېوادونه، بنسټونه او افراد په کې ګډون لري.

هغه وویل دا بدلون د داسې نړیوالو ټاکنو بڼه لري، چې نږدې اته میلیارده «رایه اچوونکي» په کې د رایو د صندقونو په ځای د خپلو مالي پرېکړو له لارې برخه اخلي. دلته انتخاب د دوو متضادو ماډلونو ترمنځ دی؛ یو ماډل چې په دوامداره کړکېچ او بې‌باورۍ ولاړ دی، او بل ماډل چې پخوا یې نسبي ثبات درلود.

جنینه زیاته کړه، د سرو زرو دوامدار نړیوال پورته تګ له دې چوکاټ څخه جلا نه شي ګڼل کېدی. د سرو زرو د پورته تګ هره نوې څپه په حقیقت کې د بحران جوړوونکو سیاستونو په وړاندې د نړیوال رد کچه لوړوي. دا رد یوازې په دولتونو پورې تړلی نه دی، بلکې هغو افرادو او سترو پانګه‌والو بنسټونو ته هم غځېدلی دی، چې نور ډالر د اوږدمهاله خوندي پناه‌ځای په توګه نه ویني.

د اقتصادي چارو دې کارپوه وویل، چې مرکزي بانکونه د سرو زرو د پېر د چټکولو او د زېرمو د پیاوړي کولو له لارې د دې خاموشه رايه ورکولو اصلي لوبغاړي ګرځېدلي دي، چې دا د ډالر په دوامداره سلطې د باور کمېدو څرګند پیغام او د نړیوالو سیاسي او مالي خطرونو په وړاندې د ځان ساتنې هڅه ده.

جنینه ټینګار وکړ چې د دې «نړیوالې رایه اچونې» پایلې ورځ تر بلې روښانه کېږي؛ د داسې نظام په وړاندې پراخ نړیوال رد، چې پر کړکېچ او بې‌ثباتۍ ولاړ وي، او په مقابل کې د هغو وسیلو ګډ لټون چې ارزښت وساتي او د لوړې کچې امنیت برابر کړي، چې په سر کې یې سره زر دي.

دکتور هاني خپلې خبرې په دې پای ته ورسولې چې د دې تمایل دوام به په راتلونکو کلونو کې د نړیوال مالي نظام بڼه بدله کړي. د ده په وینا سره زر نور یوازې د خوندي پانګونې وسیله نه، بلکې د یوه داسې نړیوال اقتصادي او سیاسي دریځ څرګند بیان ګرځېدلی، چې د بحران‌محوره مسير مخالف او د لا متوازن او باثباته نظام ملاتړی دی.