Bệnh "con bận học"
- Năng lực của một người trẻ nhìn thấy ở đâu? Hãy ở chung với họ và lúc nào cũng thấy cái bếp ga sạch boong sáng bóng (Mr Soichiro Honda, chủ tịch hãng Honda đã từng nói như vậy với sinh viên ĐH Tokyo khi được hỏi, theo kinh nghiệm của ông thì làm thế nào để nhận biết 1 người có năng lực?).
Xã hội thi cử khoa bảng nên nhiều bạn cứ ưu tiên việc học và không chịu làm cái gì khác ngoài học. Khi giao cho trồng 1 cái cây, vì chỉ biết học, nên không tưới cây, cây chết. Khi giao thêm việc ngoài việc học, họ cảm thấy phiền toái. Cuối cùng giải pháp là: không nuôi con gì, không trồng cây gì, để dành tập trung cho học. Câu cửa miệng là "đang bận học", dành quá nhiều thời gian một ngày cho 1 động từ. Rồi thành một chứng bệnh trầm kha khó chữa, di chứng để lại suốt đời là "chẳng biết gì ngoài học".
Những người này, dù học có giỏi đến đâu đi nữa, ra đời cũng chật vật để kiếm sống, 100%. Hoặc ai đầu óc xuất sắc lắm, hiểu biết thông thái lắm, thì cũng chỉ đủ 1 giấc mơ nho nhỏ 1234 (1 vợ 2 con 3 lầu 4 bánh, già rồi chết vô danh). Họ không thể quán xuyến nổi bất cứ cơ nghiệp nào, đầu óc không thể làm được nhiều việc, không sắp xếp được thời gian để sống cuộc đời đầy màu sắc, đầy thành tựu. Họ làm sao có thể quản lý nổi xí nghiệp resort công ty trăm người ngàn người và ngàn việc phát sinh trong cùng 1 lúc nếu từ nhỏ không có kinh nghiệm quản lý 1 cái phòng trọ nhỏ? Họ không thể làm tướng được vì họ từ nhỏ chỉ có 1 năng lực là HỌC (học là động từ chỉ việc bắt chước người khác, lặp lại ý của người khác, tư duy theo người khác, nhắc lại đúng y chang thì được 10 điểm, khen là học giỏi). Học giỏi không có ý nghĩa gì cả, làm giỏi mới là cái đáng nói. Người làm giỏi mới là nhân tài của quốc gia.
Ai lúc nhỏ chỉ biết ngồi học (theo lịch của trường, theo bài tập của thầy cô giao cho, theo lịch các kỳ thi) thì ra đời, chỉ biết ngồi làm (theo lịch của cơ quan, theo lệnh của sếp, theo các công việc có sẵn). Người sáng sớm chỉ biết thay đồ đi học, tối về mải giải bài tập về nhà thì lớn lên, sáng sớm cũng chỉ biết thay đồ đi làm và tối về lướt mạng xã hội. Họ không thể làm quản lý hay lãnh đạo được, vì phải chờ "bài tập" của người khác giao cho.
Một người giỏi thật sự là họ tập trung học thật nhanh, còn nhiều động từ khác cơ mà. Ví dụ bằng IELTS chẳng hạn, lúc học cấp 3 hay ĐH, thì mọi giá học để thi lấy 6.5 cho xong, chứ ra trường mà còn ngồi học tiếng Anh thì phí thời gian vô cùng. Hoặc bằng lái xe ô tô, cũng nên lấy khi vừa 21 tuổi (xe có thể mua sau nhưng bằng nên có trước). Hộ chiếu, mình muốn là cũng phải có ngay vào tuần sau, chứ sao lại từ từ, đến lúc cần thì cuống cuồng làm, không kịp hạn nộp chương trình gì đó thì sao?
Người có đầu óc, họ sẽ vừa làm - vừa học, học thông qua làm, learning by doing. Học cũng giỏi mà chơi cũng giỏi, làm cũng giỏi. 1 ngày của họ có nhiều trải nghiệm chứ không lặp đi lặp lại 1 cái gì. Họ thoả mãn được hết các quan hệ trong đời h���, với người thân, với bạn bè, với thầy cô, với hàng xóm, với bồ bịch, với người ngoài xã hội,....Họ sắp xếp thời gian để cân bằng được hết, để sau này có thể làm được nhiều việc trong qu�� thời gian ít ỏi của mình.
Năng lực tự học (1), quán xuyến đa nhiệm (2), sắp xếp thời gian (3) là bí mật của một người MUỐN GÌ ĐƯỢC NẤY. Lớn lên họ sẽ làm được nhiều thứ mà với người thông thường, người ta sẽ tự hỏi "không biết ông ấy/bà ấy lấy đâu ra thời gian mà làm được nhiều việc như thế?".
P/S: Người còn nhỏ, chịu đổ mồ hôi ròng rã, động não động tay động chân, đầu tắt mặt tối mày mò làm đủ thứ cả ngày....thì trước sau gì cũng có thành tựu. Còn học cho lắm mà không chịu làm, thì sau này mọi của cải xã hội sẽ dồn hết về cho người biết làm. Họ chỉ đạo mình. Họ lập trình mình. Họ lấy hết mọi thứ, ăn trên ngồi trước, sống vinh hoa phú quý, còn mình thì tức tối bất đắc chí, bất mãn này nọ, nói những lời cay đắng với cuộc đời.
T���t cả là do mình không có năng lực LÀM đấy thôi. Học, rốt cục là để LÀM chứ không phải chỉ để BIẾT.
Mình vẫn luôn biết ơn cuộc sống đã đưa đến cho mình nhiều biến cố, thất bại để mình có động lực học nữa, học mãi. Nếu mình tìm chỗ an nhàn thì có lẽ sẽ có nhiều tiền hơn nhưng chắc chắn không thể có nhiều bài học, nhiều trải nghiệm như vậy...
Sáng nay, sau khi đưa con đến trường, hai vợ chồng mình tìm một góc nhỏ trong quán quen, gọi hai ly cà phê thơm lừng và hai ổ bánh mì thịt rim đậm đà hương vị Huế. Chỉ 30 phút ngắn ngủi, nhưng mình và vợ đã ngồi lại, mở lòng chia sẻ những điều sâu sắc nhất. Mình tự hỏi, rốt cuộc, ta sống vì điều gì? Ta kiếm tiền để nó phục vụ cuộc s��ng, hay chính ta đang để đồng tiền chi phối, cuốn ta vào vòng xoáy vô tận?
Mình muốn sống một cuộc đời thật thoải mái, không chỉ cho bản thân mà còn để lan tỏa, giúp đỡ nhiều người hơn. Mình tin, để làm được điều đó, trước tiên, ta phải là chính mình, phải nhìn vào lòng mình, sửa đổi và hoàn thiện từng ngày. Rồi từ chính câu chuyện ấy – câu chuyện của những vấp ngã, đứng dậy và trưởng thành – ta chia sẻ, truyền cảm hứng để người khác cũng tìm thấy ánh sáng trong họ.
Mình mơ về một sự giàu có đích thực: giàu có sức khỏe để tận hưởng cuộc sống, giàu có những mối quan hệ ấm áp để sẻ chia niềm vui, nỗi buồn, và giàu có cả về tiền bạc để tự do theo đuổi đam mê, giúp đỡ những người cần ta. Hành trình ấy bắt đầu từ chính trái tim mình, và mình hy vọng, câu chuyện này sẽ chạm đến bạn, khơi dậy một ngọn lửa nhỏ, để cùng nhau, ta sống một cuộc đời ý nghĩa hơn.
1. Nhỏ bạn làm thu mua cho 1 siêu thuỵ bên Mỹ kể, có lần công ty cần món mới là cá ngừ ngâm muối đóng hộp, cô gửi thư cho một cty thuỷ sản Việt Nam. 2 hôm sau, cô nhận được trả lời ��Dear X, chúng tôi chỉ có cá ngừ ngâm dầu. Lê Văn Tèo”. Cô gửi 2-3 công ty nữa, bặt vô âm tín. Khi gọi, sau 5 phút hỏi vang rền trong điện thoại, “Lan, mày có đọc thư của cái bà bên Mỹ hem”, Lan nói “hỏi con Tuyết đi”, rồi tiếng của Tuyết “tao có nhận, nhưng công ty mình làm gì có cá ngừ ngâm muối nên tao không có trả lời”. Sau đó tiếp tân nói lại “bên em không có ạ”, rồi cúp máy, cùng cái Lan cái Tuyết ăn xoài chấm muối ớt bàn chuyện showbiz, khách tới thì vội giấu xoài vào hộc tủ. Cô bạn tui gửi sang một công ty Thái Lan. 1h sau, phản hồi “cá ngừ ngâm nước muối chúng tôi chưa SX, nhưng bạn gửi quy cách, chúng tôi sẽ làm mẫu, nếu mẫu đạt, chúng tôi sẽ báo giá. Krob Khun. Kẹo La Thon”. Cô bạn gửi qua một công ty ở Quảng Châu, đúng sau 30 phút, phản hồi "Tôi vừa hỏi phòng kỹ thuật, họ xác nhận làm được. Chúng tôi sẽ thí nghiệm làm 3 công thức do chúng tôi search trên mạng là 1% muối, 2% muối và 10% muối. Quý khách cho biết yêu cầu cụ thể ạ. Xie xie nị. Lý Bội Bội”, vừa thư vừa tin nhắn. Đâu mấy giờ sau, website công ty Quảng Châu hiện món mới là cá ngừ ngâm nước muối đóng hộp. Khi có 1 hỏi hàng phát ra thì chắc chắn là thị trường sẽ có người mua khác, họ tự tin đầu tư để đón lấy cơ hội (không có viện lý do sợ đầu tư xong không bán được cho người khác - người dở có đặc trưng là nhìn thấy toàn rủi ro). Cứ một hỏi hàng (inquiry) tới tay họ, thì không bao giờ thoát ra được, cái gì chưa có thì họ sẽ làm cho có. Tất cả là nhờ nhân viên thông minh, giỏi giang, lanh lợi. Doanh nghiệp ở tỉnh Quảng Đông nhiều lắm, thôn bản xa tít cũng đầy ắp doanh nghiệp. Đơn hàng ào ào, khu công nghiệp với nhà máy nhiều vô kể, lương bổng nhân sự tăng theo rất nhanh. Nước họ giàu nhanh do người giỏi nhiều (riêng cái tỉnh Quảng Đông đó GDP đã gần 2000 tỷ đô, gấp mấy lần GDP cả nước ta).
2. Ngày nay, năng suất lao động không chỉ là cơ bắp mà còn là tốc độ tư duy. Thử thuê một người Singapore, lương mấy ngàn/tháng nhưng đúng là "tiền nào của đó". Khác biệt của người và người là phần mềm trong đầu, tức TƯ DUY và NĂNG LỰC. Tư duy là BIẾT NGHĨ, còn năng lực là DÁM LÀM. Như ví dụ trên, nếu cậu Tèo hay cô Lan cô Tuyết có tư duy và năng lực, thì mọi thứ đã khác. Hoặc nếu được quản lý tốt, biết thông báo cho ông giám đốc về đơn hàng thì có thể ông ấy sẽ chỉ đạo khác. Khổ nỗi ông giám đốc này thuộc thế hệ già nua không rành tiếng Anh, cứ phụ thuộc mấy cử nhân thạc sĩ này, từ sáng đến chiều ôm cái laptop tưởng là làm việc chăm chỉ, hoá ra chỉ chat chit tào lao. Thấy sếp vô thì giả bộ làm việc, còn lại thì dí dỏm hài hước với bạn bè trên phây, trà sữa với nhau cả ngày. Nhiều nhân viên thử việc kinh doanh, mấy tháng không ra được hàng, xõa tóc đứng khóc sưng mắt. Hỏi thì nói tại công ty có vấn đề. Do công ty không có quy trình. Do ông giám đốc ngu. Do cung ứng chậm. Do mẫu mã xấu. Do chất lượng kém. Do khách không gọi lại. Do nền giáo dục VN. Do khí hậu nhiệt đới. Vâng vâng và vâng vâng. Mở miệng là do, bởi, tại, vì,…trong khi nguyên nhân duy nhất là DO MÌNH thì không hề đề cập.
Có bạn vô làm, cả tuần giao việc, cuối tuần xem báo cáo đã làm được gì, bạn nói “gọi khách không bắt máy, imeo khách không trả lời” nên “không có gì báo cáo đâu ạ”. Khách không bắt máy thì nhắn tin lại. Hoặc meo không trả lời thì gửi lại, re-send miết. Họ vẫn không trả lời thì gọi luôn, Mỹ Pháp Tây Tàu gì cũng gọi tuốt. Hỏi tại sao mày không trả lời, chừng nào trả lời, why why, pour quoi pour quoi, wei shen me, wei shen me? Mình năng nổ vậy Tây Tàu gì không sợ hãi mà ký HĐ với mình?
Cứ ngồi mòn đít trong văn phòng với xoài xanh muối ớt và say đắm cái mạng XH, cái ĐT trong túi quần cứ tít tít tin nhắn bạn bè thì cuối ngày, các bạn lại đồng thanh:
“Hôm nay khách lại hai không
Gọi không bắt máy, meo không trả lời”.
3. Người ta kiếm tiền ầm ầm, kéo vali đi ầm ĩ, mình cứ ngồi đó nói do kinh tế suy thoái với khó khăn với năm hạn. Do mình hết, do mình hết! Não dở quá thì nghèo thôi chứ sao hạn vận mệnh gì. Thế giới bay vào không gian khám phá vũ trụ rồi thì mình vẫn còn ngồi nghĩ do bị mấy cái ngôi sao trong truyền thuyết như Thái Bạch La Hầu Kế Đô chiếu mạng nên nghèo, xong bày mấy món ăn ra cúng lạy để được tài lộc may mắn.
Cách mở xưởng sản xuất
cách tui làm đơn giản như thế này: đầu tiên là bán mặt hàng mình muốn sản xuất đó trước. Khi có mối lớn, ổn định thì mở ra cung cấp. Ví dụ cô tui làm trứng gà, ban đầu là cái vựa trứng thu mua từ người nuôi vịt và nuôi gà ở trong vùng. Trứng gì dơ hầy, còn cả lông phân. Người ta yêu cầu trứng phải sạch sẽ mới mua, xong bả đầu tư cái máy sục rửa ô zon và sấy trứng, rồi gắn thương hiệu bả lên (Bảy Hồng) rồi bỏ mối vô hết các siêu thị. 1 ngày các siêu thị cần tới 100,000 quả trứng thì bả phải lắp 5-6 cái máy sục rửa, cái nhà phía sau chứa không nổi nữa thì bả vô khu công nghiệp. Thành cái nhà máy. Bả nói tao chưa nghĩ trước đây, thế nó buộc phải vậy.
Ví dụ, chị @PhcLTh2216, muốn mở xưởng sản xuất bánh tráng xoài (xoài xay mịn đổ vào khuôn, phơi khô thành dạng bánh tráng), đầu tiên chị phải bán bánh này trước. Chị có thể làm thủ công tại nhà, ví dụ 1 nồi xoài với vài ký bánh. Người ta mua nhiều, ví dụ mấy trăm ký 1 ngày, nhu cầu lớn, cái nồi nhỏ xíu kia làm không nổi, phải nâng thành cái nồi công nghiệp. Tay khuấy không nổi thì dùng máy khuấy trộn. Phơi nắng sợ ruồi kiến và đợi mặt trời thì dùng máy sấy. Thế là từ cái chái bếp, cơi nới to dần lên thành cái xưởng, sau thành cái nhà máy.
Ai cũng đi từ con đường vậy, chứ không phải nhà nước đưa tiền cho người dân mở nhà máy, chưa có nước nào trên thế giới làm được chuyện đó. Cũng chưa có nhà đầu tư nào khùng khùng đưa tiền cho 1 đứa ngồi "ước mơ mở nhà máy trên mạng". Không có. Hoặc giả sử gia đình ba mẹ bán đất dư 1 cục tiền lớn 100 tỷ chẳng hạn, có cho mình làm thì cũng không mở được vì 1 cái máy nó chạy 1 giờ công suất 50ký bánh, mà năng lực bán yếu, 1 tháng mới bán được 100ký thì không lẽ máy chạy 2 ngày, 28 ngày còn lại nghỉ? Công nhân sẽ làm sao? Đầu óc tính toán đâu có mơ mộng tào lao vậy.
Do vậy, muốn làm cái gì, đầu tiên phải bán trước. Bán nội địa trước, có thị trường rồi, mang đi ra quốc tế, chào bán 100 người thì may ra mới có 1 mối nhập. Chứ không có ảo tưởng ngồi đòi xuất khẩu ra thế giới mà không có bước đi nào. Tốn thời gian của mình lẫn người khác. Bây giờ, chọn 1 mặt hàng đi, rồi tập trung bán, bán nhiều tự động sẽ sản xuất. Rồi xuất khẩu.