Open Books

Niezależny serwis obywatelski pokazujący na co są wydawane pieniądze w samorządach

[Open Books @OpenBooks_PL]

Dziś wystartował serwis Open Books!

Zastanawiałeś się kiedyś ile i na co wydaje twoja gmina? Pewnie nie, ale teraz możesz to sprawdzić na naszej stronie:

https://t.co/VISazBSDEM

[Open Books @OpenBooks_PL]

Czy polskie samorządy budują, czy tylko utrzymują to, co mają?

Dane z lat 2001–2025 dają zaskakująco wyraźną odpowiedź. W złotówkach inwestycje samorządów -drogi, szkoły, wodociągi - urosły z ok. 12 mld do ok. 94 mld rocznie.

Ale sama kwota myli, bo i budżety, i ceny przez 24 lata mocno wzrosły. Ciekawsze jest, jaką część swojego budżetu samorządy przeznaczają na inwestycje.

I tu widać rytm: szczyt ok. 25% około 2009 i drugi ok. 25% w 2023, a pomiędzy nimi dołek ok. 13% w 2016.

Te fale nie są przypadkowe, pokrywają się z napływem funduszy unijnych, które rozliczają się skokowo kilka lat po starcie każdej perspektywy.

Innymi słowy: gdy płynie strumień z Brukseli, samorządy budują; gdy przysycha, zaciskają pasa. To pokazuje, jak mocno polskie inwestycje lokalne są spięte z cyklem unijnego budżetu

[Open Books @OpenBooks_PL]

Zadłużenie samorządów w Polsce wzrosło przez 10 lat z ok. 71 do 115 mld zł. Brzmi groźnie?

Spójrz na drugą liczbę. W tym samym czasie ciężar tego długu, czyli ile rocznych dochodów on pochłania spadł z ok. 36% do 25%.

Jak to możliwe, że dług rośnie, a robi się lżejszy?

Bo dochody samorządów rosły szybciej niż ich długi. To trochę jak kredyt na mieszkanie: ta sama rata dławi mocniej przy niskiej pensji niż przy wysokiej. Co więcej, samorządy zwykle pożyczają nie „na przeżycie", tylko na inwestycje - drogi, szkoły, wodociągi.

Spadający wskaźnik oznacza, że mają dziś więcej swobody finansowej niż dekadę temu

[Open Books @OpenBooks_PL]

A teraz konkret:

Policzyliśmy, co dzieje się z każdą setką złotych podatku w 2025 r.

Z każdych 100 zł PIT do samorządów wraca ok. 51 zł - najwięcej do gmin i miast.

Z każdych 100 zł CIT do samorządów trafia ok. 24 zł - ale tu kolejność się odwraca: najwięcej biorą województwa, najmniej gminy.

Dlaczego? Bo ustawa daje gminie duży udział w PIT, a mały w CIT i odwrotnie dla województw. To dlatego budżet Twojej gminy zależy bardziej od pensji sąsiadów niż od zysków firm w okolicy.

Wszystkie liczby policzyliśmy z oficjalnych sprawozdań budżetowych

[Open Books @OpenBooks_PL]

Od 2025 r. zmienił się sam sposób liczenia. Zamiast „procent od zebranego podatku" samorząd dostaje teraz „procent od dochodów mieszkańców i firm ze swojego terenu".

Brzmi jak drobiazg, a to duża różnica: dochody ludzi są stabilniejsze niż podatek, który rząd może z roku na rok majstrować ulgami.

Efekt? Samorządy mają bardziej przewidywalny budżet, mniej zależny od decyzji z centrali. Co ciekawe, łączny procent, który trafia do samorządów, prawie się nie zmienił: z PIT to wciąż około połowy, z CIT około jednej czwartej. Zmieniła się nie wielkość tortu, tylko to, według czego się go kroi i jak bardzo można na tym polegać

[Open Books @OpenBooks_PL]

Większość z nas płaci PIT. Część tych pieniędzy idzie prosto „do Warszawy", a część wraca do Twojej gminy, powiatu i województwa.

Podział jest zapisany w ustawie, czarno na białym, ten sam dla całej Polski. Każda gmina w kraju dostaje swój udział według tej samej reguły.

Do końca 2024 r. działało to tak: ustawa mówiła, jaki procent zebranego podatku PIT i CIT trafia do samorządów. Gminy brały największy kawałek PIT, województwa największy kawałek CIT. Problem? Gdy rząd zmieniał podatki, podnosił kwotę wolną, dodawał ulgi to wpływy gmin nagle spadały, choć żaden samorząd nic nie zrobił.

Samorządy były jak żaglówka zależna od cudzego wiatru: ktoś w centrali kręcił podatkami, a budżet gminy puchł albo chudł. Po reformie Polskiego Ładu wiele gmin odczuło to boleśnie. To była główna bolączka starego systemu: nie wysokość udziału, tylko jego nieprzewidywalność

Sprawdź na co idą twoje podatki na https://t.co/VNHxpgK6qu

[Open Books @OpenBooks_PL]

Na portalu Open Books możesz łatwo sprawdzić jak samorządy inwestują nasze pieniądze.

Gminy, Powiaty czy Województwa mają zupełnie różną strukturę dochodów i wydatków, a w związku z tym inwestycji.

Oto jak łatwo możesz filtrować pomiędzy nimi:

[Open Books @OpenBooks_PL]

Ile Twoja gmina dostaje z Twojego PIT-u?

Warszawa: 28,1 mld zł dochodów rocznie. Aż 12,7 mld z tego to udział w PIT mieszkańców, czyli realnie z Waszych pensji.

Portal Open Books ma nową funkcję: strukturę dochodów każdego samorządu.

Widać dokładnie, skąd biorą się pieniądze, którymi potem zarządza Twój urząd - podatki własne, transfery z państwa, środki UE.

Wejdź, wpisz swoją gminę i zobacz sam:
https://t.co/VNHxpgK6qu

[Open Books @OpenBooks_PL]

Czy wiesz, że Polskie samorządy płacą odsetki od długów:
⏱ 188 zł na sekundę
🕐 676 tys. zł na godzinę
📅 16 mln zł dziennie
📆 5,9 mld zł rocznie

Całkowite zadłużenie samorządów to blisko 25%

[Open Books @OpenBooks_PL]

Rekord 2025:

Gmina Czarnia wydała na inwestycje 16 146 zł na mieszkańca. To ponad 66% całego budżetu.

Średnia dla gmin: 2 501 zł.

Różnica? Prawie 6,5 raza.

Sprawdź rankingi → https://t.co/RxVNZHIVQm

[Open Books @OpenBooks_PL]

Co trzecia złotówka wydana przez polskie gminy trafia do szkół. Ale czy Twoja gmina wydaje na oświatę więcej niż sąsiedzi?

W Open Books możesz zestawić do 4 samorządów i łatwo porównać ich strukturę wydatków. Bierzemy dane MF i pokazujemy je po ludzku.

Zobacz sam https://t.co/VNHxpgK6qu

[Open Books @OpenBooks_PL]

Jak zauważył ostatnio @bankier_pl wynik finansowy samorządów w 2025 roku był dodatni i wyniósł 1.8 mld zł

Gdy popatrzymy na to z perspektywy lat, to okazuje się, że z 25 lat, aż 18 razy był deficyt, a rekordowy wyniósł 23 mld złotych

[Open Books @OpenBooks_PL]

Zapewne wielu z was nie może spać w nocy zastanawiając się jak wygląda struktura budżetów JST

Otóż miasta na prawach powiatu stanowią blisko 1/3 całości z dużą przewagą nad miejscem nr dwa, czyli gminami wiejskimi

Co ciekawe budżety województw to zaledwie 8% całości

[Open Books @OpenBooks_PL]

@Jacniacki_Zbig Dzięki za miłe słowa! Obecna wersja to tylko początek, mam w planach bardzo dużo nowych rzeczy

Największym wsparciem jest udostępnianie i podawanie dalej, aby więcej osób mogło się dowiedzieć o serwisie, a niebawem dodam też opcję wparcia przez paypal

[Open Books @OpenBooks_PL]

Gdzie naprawdę poszły Twoje podatki? 💰

Faktyczne wydatki wszystkich gmin, powiatów i województw - po ludzku, bez urzędniczego żargonu.

Sprawdź swoją gminę i porównaj z innymi

[Open Books @OpenBooks_PL]

Update Serwisu 😀

Dziś wprowadziliśmy poprawkę na urządzeniach mobilnych, aby strona 'Rankingi' lepiej się wyświetlała.

Teraz możecie ukryć/rozwinąć pasek filtrów, aby nie zasłaniał większości tabeli:

[Open Books @OpenBooks_PL]

@lodzkiePL W 2025 roku województwo łódzkie miało budżet 2 mld złotych. Z tego 682 mln poszły na transport. To 33.6% całego budżetu - prawie dwa razy więcej niż na administrację

[Open Books @OpenBooks_PL]

Pod kątem dochodów na mieszkańca prym wiedzie gmina Kleszczów (woj. łódzkie): 35 349 zł

Po drugiej stronie skali jest gmina Supraśl (woj. podlaskie): 3 652 zł

Niemal 10-krotna różnica w tym samym kraju

[Open Books @OpenBooks_PL]

@miasto_katowice Mimo dużych inwestycji (560 mln zł) miasto nie przekroczyło ustawowego progu zadłużenia wynoszącego 60%.

W 2025 roku było to 44% w porównaniu do 39% rok wcześniej

[Open Books @OpenBooks_PL]

@gdansk Gdańsk przeznaczył w 2025 roku 1,1 mld złotych na transport - to 18.8% budżetu miasta

[Open Books @OpenBooks_PL]

Czy wiesz że roczny budżet Warszawy jest 2.5 razy większy niż Krakowa?

Trzecie miejsce pod kątem wydatków w 2025 roku zajął Wrocław