Justin Sun Prize – Khi giá trị của blockchain quay trở lại nơi nó bắt đầu
Đằng sau một giao dịch blockchain tưởng chừng rất đơn giản là cả một lịch sử dài của toán học.
Trước khi có Bitcoin, TRON hay một thị trường tài sản số trị giá hàng nghìn tỷ USD, đã có những nhà toán học dành nhiều năm nghiên cứu các vấn đề mà vào thời điểm đó gần như không ai nghĩ sẽ tạo ra giá trị kinh tế lớn.
Đường cong elliptic, hàm băm, bài toán logarithm rời rạc hay lý thuyết số từng chủ yếu thuộc về thế giới học thuật. Sau nhiều thập kỷ, chính những nền tảng này lại trở thành một phần quan trọng của mật mã học hiện đại và mở đường cho sự phát triển của blockchain.
Justin Sun Prize ra đời từ một câu hỏi khá đặc biệt: nếu toán học đã góp phần tạo nên một ngành công nghiệp khổng lồ, liệu ngành công nghiệp đó có thể quay trở lại tài trợ cho những bước tiến tiếp theo của toán học hay không?
Không tìm “nhà toán học của năm”
Justin Sun Prize lựa ch��n một cách tiếp cận khác với mô hình giải thưởng học thuật quen thuộc.
Thay vì tập trung vào hồ sơ của ứng viên, quá trình đề cử hay một buổi trao giải định kỳ, hệ thống bắt đầu trực tiếp từ bài toán.
Mỗi vấn đề toán học được đặt ra như một mục tiêu độc lập. Ai có thể giải quyết nó không quan trọng bằng việc lời giải có thực sự đứng vững trước quá trình kiểm chứng hay không.
Điều đó đồng nghĩa một giáo sư tại trường đại học hàng đầu, một nghiên cứu sinh trẻ, một nhà toán học độc lập hay một nhóm sử dụng AI đều có thể tiếp cận cùng một bài toán.
Không cần chờ đến một mùa giải thưởng.
Không cần thuộc một tổ chức cụ thể.
Không có giới hạn tuổi tác.
Bài toán ở đó. Phần thưởng ở đó. Điều còn thiếu là một chứng minh đủ mạnh.
Một chứng minh có thể cần đến hai người chiến thắng
Điểm thú vị của mô hình này nằm ở việc “giải được bài toán” chưa nhất thiết đồng nghĩa với “hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ”.
Justin Sun Prize phân biệt hai đóng góp.
Người đầu tiên là prover – người tìm ra chứng minh toán học.
Người thứ hai là formalizer – người biến chứng minh đó thành một cấu trúc hình thức mà phần mềm kiểm chứng như Lean có thể đọc và xác nhận.
Trong toán học truyền thống, một chứng minh có thể được viết trong hàng chục hoặc hàng trăm trang, với nhiều bước suy luận mà các chuyên gia trong lĩnh vực có thể hiểu dựa trên kiến thức chung.
Máy tính thì khác.
Máy không chấp nhận một bước chỉ vì “điều này hiển nhiên”.
Nó cần toàn bộ chuỗi logic được xác định đủ chính xác để từng bước đều có thể kiểm tra.
Vì vậy, một người có thể tìm ra ý tưởng quyết định để giải bài toán, trong khi một người khác hoàn thiện phiên bản máy có thể xác minh. Hai người thậm chí không cần biết nhau trước đó.
Nếu một cá nhân có thể làm cả hai, họ cũng có thể đảm nhiệm cả hai vai trò.
AI không bị đặt bên ngoài cuộc chơi
Một chi tiết khiến mô hình này đặc biệt phù hợp với giai đoạn hiện nay là Justin Sun Prize không xây dựng ranh giới cứng giữa toán học do con người thực hiện và toán học có sự tham gia của AI.
AI có thể hỗ trợ tìm hướng giải.
AI có thể tham gia formalization.
Con người và AI cũng có thể cùng hoàn thiện một chứng minh.
Thay vì tranh luận trước về việc một kết quả “nên” được tạo ra bằng phương pháp nào, hệ thống tập trung vào đầu ra cuối cùng.
Nếu logic đúng, nó phải có khả năng được kiểm tra.
Cách tiếp cận này có thể trở nên đáng chú ý hơn khi AI ngày càng mạnh trong toán học. Một mô hình AI có thể tạo ra hàng nghìn hướng suy luận, nhưng số lượng không thay thế được tính chính xác.
Trong toán học, một lập luận gần đúng vẫn là chưa đủ.
Đó là lý do formal verification trở thành một phần trung tâm của giải.
“Đã chứng minh” và “đã đủ điều kiện nhận thưởng” là hai trạng thái khác nhau
Giả sử một nhà toán học công bố lời giải cho một bài toán.
Sau quá trình đánh giá, cộng đồng chuyên môn chấp nhận chứng minh đó. Người chứng minh được ghi nhận và bài toán có thể được chuyển sang giai đoạn tiếp theo.
Nhưng quá trình chưa kết thúc.
Lời giải vẫn cần được formalize.
Chỉ khi phiên bản hình thức hoàn chỉnh và máy có thể xác minh toàn bộ chuỗi suy luận, điều kiện liên quan đến phần thưởng mới được hoàn thiện.
Cách thiết kế này tạo ra một khoảng trống rất đáng chú ý:
Một bài toán có thể đã được con người giải quyết, nhưng vẫn còn một nhiệm vụ khác dành cho người có thể khiến máy tính xác nhận nó.
Nhờ vậy, formalization không còn chỉ là công việc kỹ thuật phía sau một công trình toán học. Nó trở thành một đóng góp độc lập có giá trị và được ghi nhận.
Hơn 1.000 bài toán, nhưng không chỉ là một danh sách
Kho bài toán của dự án hiện đã vượt 1.000 vấn đề và được công khai trên GitHub.
Trong đó xuất hiện cả những cái tên quen thuộc với giới toán học như Riemann Hypothesis hay P vs NP.
Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở số lượng.
Khi trạng thái của từng bài toán được công khai, danh sách này có thể hoạt động giống một ���bảng nhiệm vụ” dành cho toán học.
Có bài toán vẫn hoàn toàn mở.
Có bài đã xuất hiện chứng minh.
Có bài đang thiếu formalization.
Và có những nhiệm vụ mà phần việc còn lại không nhất thiết phải được hoàn thành bởi người đưa ra chứng minh ban đầu.
Theo cách đó, một bài toán lớn có thể trở thành một quá trình cộng tác mở giữa nhiều cá nhân, nhiều quốc gia và trong tương lai có thể cả nhiều hệ thống AI.
Tại sao blockchain lại xuất hiện trong một giải thưởng toán học?
Câu trả lời nằm ở vấn đề niềm tin.
Nếu một giải thưởng tuyên bố sẽ trả một khoản tiền lớn cho người giải được bài toán, người tham gia thông thường phải tin rằng đơn vị tổ chức có đủ tiền và sẽ thực hiện cam kết.
Justin Sun Prize muốn giảm bớt phần niềm tin đó bằng cơ chế có thể kiểm tra công khai.
Nguồn quỹ được đưa lên blockchain. Địa chỉ có thể được theo dõi. Các giao dịch có thể được kiểm tra. Kết quả chiến thắng được công khai.
Như vậy, hai phần quan trọng nhất của hệ thống đều hướng tới khả năng xác minh:
Đối với toán học, hãy kiểm tra chứng minh.
Đối với tiền thưởng, hãy kiểm tra blockchain.
Thay vì yêu cầu mọi người tin vào một cá nhân hay một tổ chức, hệ thống cố gắng chuyển càng nhiều thứ càng tốt sang trạng thái mà bên thứ ba có thể tự xác nhận.
Một khoản “hoàn vốn” đặc biệt cho toán học
Justin Sun nhìn nhận nguồn gốc tài sản của mình theo một cách khá trực tiếp.
Ông phát triển sự nghiệp trong blockchain.
Blockchain dựa rất nhiều vào mật mã học.
Và phía dưới mật mã học là toán học.
Nếu đi ngược chuỗi giá trị đủ xa, một phần tài sản được tạo ra trong ngành công nghiệp blockchain hôm nay có thể truy nguyên về những nghiên cứu toán học được thực hiện từ nhiều thập kỷ trước.
Điều nghịch lý là những người xây dựng nền móng lý thuyết ban đầu không nhất thiết nhận được lợi ích kinh tế tương xứng với những ngành công nghiệp sau này được xây dựng trên các khám phá của họ.
Justin Sun Prize muốn tạo ra một vòng tuần hoàn khác:
Toán học → Mật mã học → Blockchain → Giá trị kinh tế → Tài trợ trở lại cho toán học.
Thay vì chỉ xem toán học như một nguồn tài nguyên trí tuệ miễn phí của quá khứ, mô hình này tìm cách đưa một phần giá trị của công nghệ quay trở lại nơi đã tạo ra nền móng cho nó.
Có những ý tưởng cần hàng chục năm mới chứng minh được giá trị
Lịch sử toán học có rất nhiều nghiên cứu từng bị xem là quá trừu tượng để có ứng dụng thực tế.
Lý thuyết số là một ví dụ nổi tiếng.
Trong một thời gian dài, vẻ đẹp của nó nằm chính ở tính thuần túy. Nhưng khi mật mã học hiện đại phát triển, những cấu trúc toán học từng tưởng như rất xa đời sống lại trở thành công cụ giúp bảo vệ thông tin và tài sản số.
Blockchain tiếp tục đẩy câu chuyện đó đi xa hơn.
Một phương trình hoặc định lý hôm nay có thể chưa tạo ra sản phẩm nào. Điều đó không cho chúng ta biết nó sẽ có giá trị gì sau 30, 50 hay 100 năm.
Vì vậy, Justin Sun Prize không yêu cầu mọi bài toán phải chứng minh ngay giá trị thương mại.
Thứ được tài trợ trước tiên là sự tiến bộ của tri thức và tính đúng đắn của logic.
Ứng dụng có thể đến sau.
Hoặc rất lâu sau.
Khi một doanh nhân blockchain chọn vai trò “người tài trợ”
Justin Sun từng nhắc đến những người cùng thế hệ bước vào toán học và đạt được những thành tựu học thuật lớn.
Con đường của ông lại đi theo hướng khác.
Thay vì trở thành người trực tiếp chứng minh các định lý, ông xây dựng sự nghiệp trong ngành blockchain. Khi nguồn lực tài chính đã đạt đến một quy mô nhất định, câu hỏi chuyển từ “làm thế nào tạo thêm tài sản?” sang “nguồn lực đó có thể được sử dụng để thúc đẩy điều gì?”.
Justin Sun Prize là câu trả lời ông lựa chọn.
Không phải ai cũng cần đứng trước bảng để chứng minh một định lý.
Có người giải bài toán.
Có người biến chứng minh thành ng��n ngữ máy có thể kiểm tra.
Có người xây dựng công cụ.
Và cũng cần có người cung cấp nguồn lực để những công việc đó tiếp tục.
Giá trị cuối cùng không nằm ở một buổi trao giải
Nếu nhìn theo cách này, Justin Sun Prize không thực sự được xây dựng quanh một chiếc cúp hay một buổi lễ.
Thứ quan trọng hơn là tạo ra một hệ thống mà trong đó mỗi bài toán đều có trạng thái rõ ràng, mỗi chứng minh đều có thể công khai, mỗi bước xác minh đều có thể tái kiểm tra và mỗi khoản thưởng đều có dấu vết minh bạch.
Đây cũng là nơi tư duy blockchain và tư duy toán học gặp nhau.
Cả hai cùng theo đuổi một nguyên tắc:
Đừng chỉ yêu cầu người khác tin rằng điều gì đó là đúng. Hãy tạo ra cách để họ có thể tự kiểm chứng.
Và nếu nhìn xa hơn, Justin Sun Prize đang thử nghiệm một vòng tuần hoàn khá đặc biệt:
Những công trình toán học của nhiều thập kỷ trước đã góp phần tạo nên mật mã học hiện đại. Mật mã học mở đường cho blockchain. Blockchain tạo ra một nền kinh tế mới. Và giờ đây, một phần giá trị từ nền kinh tế đó được đưa trở lại để tài trợ cho những bài toán toán học của tương lai.
Giá trị bắt đầu từ toán học, đi qua blockchain, rồi trở về với toán học. @justinsuntron