Sabine Wijkerslooth

Ex-adviseur erven, schenken en goede doelen

[Tadek Solarz @TadekSolarz]

Een ochtendcolumn

Hoe groot mag de overheid zijn?

De overheid heeft geld nodig om taken uit te voeren. Belastingen horen daarbij. Wat zelden wordt uitgesproken, is de vervolgvraag. Hoe groot mag een overheid eigenlijk zijn. Die norm ontbreekt. Er bestaat geen toets voor optimale omvang en geen grens waarboven groei ter discussie komt te staan.

Opmerkelijk genoeg geldt het stellen van die vraag al snel als verdacht. Wie suggereert dat de overheid mogelijk kleiner zou kunnen, belandt vrijwel automatisch in de rechts-radicale hoek. Dat is vreemd, omdat niemand kan aangeven hoe groot een efficiënte overheid eigenlijk moet zijn, of welk budget daarbij passend is.

Dat ontbreken van een norm heeft een zichtbaar gevolg. De omvang van de overheid groeit en krimpt niet meer mee met uitzonderlijke omstandigheden, maar verschuift structureel omhoog. Sinds de coronapandemie liggen de overheidsuitgaven blijvend hoger dan daarvoor, ook nadat de directe noodzaak is verdwenen. Groei wordt niet teruggedraaid, maar genormaliseerd.

Die schaalvergroting werkt door in het werkgeverschap. Ambtenaren behoren inmiddels tot de best betaalde grote werknemersgroepen van Nederland. Alleen de financiële sector betaalt gemiddeld per uur nog beter, blijkt uit CBS-cijfers die NRC publiceerde. De overheid is zichzelf structureel beter gaan betalen.

Dat was niet altijd zo. In de jaren zeventig en tachtig lag de beloning in de publieke sector rond het gemiddelde, passend bij de publieke taak. Sinds de jaren negentig is die norm stap voor stap verruimd. Het gaat om een structurele herpositionering van de overheid als topverdiener op de arbeidsmarkt.

In een functionerend systeem roept dat een logische vervolgvraag op. Leidt deze ontwikkeling tot betere prestaties.

Onderzoek laat dat niet zien. Analyses van het Centraal Planbureau en het CBS tonen dat de productiviteit van de overheid al jaren nauwelijks stijgt. Ondanks digitalisering en reorganisaties blijft de output per ingezette euro grotendeels gelijk. In delen van de uitvoering is zelfs sprake van daling.

Internationaal onderzoek van de OECD, de Wereldbank en het IMF bevestigt dit beeld. Grotere overheden functioneren niet automatisch beter. Landen met middelgrote overheden presteren geregeld beter dan landen met zeer grote. Efficiëntie hangt minder samen met omvang dan met eenvoud van regelgeving, uitvoerbaarheid en controleerbaarheid.

Wanneer schaal groeit zonder productiviteitsprikkel, stapelen problemen zich op. De Belastingdienst kampt met jarenlange hersteloperaties door regelstapeling. De woningmarkt zit vast in een tot op de vierkante meter gereguleerde sector. In de zorg groeit de administratie sneller dan de capaciteit. Het onderwijs verliest kwaliteit onder toezicht en verantwoording. Migratie geldt als onbestuurbaar binnen een dichtgetimmerd juridisch kader. Dit zijn geen incidenten, maar structurele gevolgen.

Opvallend is de reflex op falen. Vereenvoudiging blijft uit. Het antwoord bestaat uit nieuwe regels, extra uitzonderingen en aanvullende lagen. Complexiteit wordt niet teruggedrongen, maar beheerd. Zo groeit het apparaat verder, terwijl de uitvoerbaarheid afneemt.

In het bedrijfsleven bestaat een correctiemechanisme dat hier ontbreekt. Financiële krapte dwingt tot keuzes en prioritering. Schaarste fungeert daar als efficiëntie-instrument. De overheid kent die prikkel niet. Budgetten kunnen worden verruimd. Tekorten gefinancierd. Belastingen verhoogd.

Daarmee verschuift het perspectief. Niet afzonderlijke belastingmaatregelen staan ter discussie, maar het patroon erachter. Zolang niemand kan uitleggen hoe groot een efficiënte overheid mag zijn, wordt groei vanzelfsprekend. En zolang groei vanzelfsprekend is, verschuift het debat automatisch naar de vraag hoe middelen kunnen worden opgehaald, niet waarom dat nodig is. Elke grondslag die opbrengst genereert wordt dan bruikbaar, ongeacht de relatie met werkelijke waarde of draagkracht.

[Tadek Solarz @TadekSolarz]

Een ochtendcolumn

De verdwijntruc van de agrarische sector

Nederland moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Ook als ons aandeel in de mondiale uitstoot verwaarloosbaar klein is. Juist dan telt de morele plicht. Iedereen moet bijdragen. Het effect mag minimaal zijn, de intentie niet. Zo wordt klimaatbeleid gelegitimeerd, en zo is het breed aanvaard.

We investeren, isoleren en reduceren niet omdat het mondiale verschil doorslaggevend is, maar omdat het hoort. Het morele appel is helder, wie zich beroept op zijn geringe gewicht, ontwijkt zijn plicht.

Opmerkelijk genoeg verdwijnt die redenering zodra het over de agrarische sector gaat.

De Nederlandse agrarische sector behoort tot de meest efficiënte ter wereld. Dat is geen zelfbeeld, maar een meetbaar gegeven. Per kilo voedsel ligt de uitstoot hier structureel lager dan in het Europese en mondiale gemiddelde. Minder emissies per eenheid product, hogere opbrengsten per hectare, lagere input per kilo output. In economische termen, lage emissie-intensiteit. Daarmee verlaagt deze sector niet alleen de Nederlandse, maar juist ook de Europese klimaatvoetafdruk.

Dat zou in een rationeel systeem krediet opleveren. Het tegendeel gebeurt.

Europa rekent territoriaal. Emissies tellen waar ze plaatsvinden, niet waar ze worden vermeden. Efficiëntie telt niet mee. Wie binnen Europa schoon produceert voor de Europese markt telt volledig mee in de uitstoot. Wie stopt en importeert, verdwijnt uit de cijfers. De boekhouding registreert activiteit, niet effect. Nederland past deze rekenregel opmerkelijk trouw toe, ook wanneer zij aantoonbaar tegen zijn eigen bijdrage aan het Europese klimaatdoel ingaat.

Het gevolg laat zich eenvoudig voorspellen. Een liter melk veroorzaakt in Nederland grofweg 1 tot 1,2 kilo CO₂-equivalent; wereldwijd ligt dat eerder rond de 2,5 kilo. Nationale reductie betekent in dat geval mondiale toename.

In de statistiek heet dat vooruitgang.

Wie deze logica doordenkt, komt tot ongemakkelijke conclusies. Het is goed mogelijk dat het in stand houden, of zelfs vergroten, van efficiënte voedselproductie hier meer bijdraagt aan de Europese klimaatopgave dan het plaatsen van nog een rij windturbines. Niet omdat windenergie zinloos is, maar omdat het verlies van efficiënte productie zwaarder weegt dan veel zichtbare reductiemaatregelen compenseren.

Die gedachte past slecht in het debat. Elke extra windmolen telt, extra landbouw geldt per definitie als probleem. Het gevolg is een merkwaardige omkering, burgers worden opgezadeld met een morele plicht om bij te dragen, hoe miniem het effect ook is, terwijl beleid actief meewerkt aan het afbouwen van een sector waarvan het verdwijnen aantoonbaar leidt tot hogere uitstoot.

Het activisme rond de landbouw sluit daar naadloos op aan. De focus ligt op nationale emissies, ruimtegebruik en zichtbaarheid. Wat dit doet met de Europese klimaatvoetafdruk wanneer efficiënte productie wordt verdrongen, blijft grotendeels buiten beeld. Dat ontmanteling leidt tot meer uitstoot elders, en dus tot een slechter Europees resultaat, geldt zelden als doorslaggevend bezwaar.

We vinden het klimaat buitengewoon belangrijk, maar zodra het zich manifesteert in een stal binnen tien kilometer, geven we er de voorkeur aan dat het probleem zich elders afspeelt, bij voorkeur ergens in Oezbekistan. In beleidsmatige termen, we exporteren uitstoot en noemen dat vooruitgang.

De atmosfeer corrigeert die boekhouding niet. Zij reageert niet op intenties, maar op emissies. Zij kent geen nationale rekeningen en geen morele uitzonderingen. Een beleid dat morele plicht maximaliseert waar het effect verwaarloosbaar is, maar structureel negeert waar het effect aantoonbaar negatief is, is geen streng klimaatbeleid. Het is simpelweg onlogisch.

[Tadek Solarz @TadekSolarz]

Een ochtendcolumn

De boekhoudkundige fantasie van de Green Deal

Europa presenteert zijn klimaatbeleid graag als een succesverhaal. De uitstoot daalt, de elektriciteit wordt groener, de grafieken wijzen de goede kant op. Wind en zon fungeren als bewijs dat het werkt. De boodschap is geruststellend. We zijn op weg, we lopen voorop, we doen wat nodig is.

Wat Europa laat zien, zijn cijfers over uitstoot binnen de eigen grenzen. Die cijfers kloppen. Door hernieuwbare energie en het sluiten van vervuilende installaties is de territoriale uitstoot inderdaad gedaald. Dat sluit ook aan bij wat mensen dagelijks meemaken. We moeten van het gas af, investeren in zonnepanelen, warmtepompen en thuisaccu’s. Het voelt als vooruitgang, en binnen het gekozen rekenkader is dat het ook.

Maar diezelfde daling valt samen met een andere ontwikkeling die minder expliciet wordt benoemd. De industriële productie verdwijnt uit Europa. Fabrieken sluiten of vertrekken, niet omdat hun producten overbodig zijn geworden, maar omdat produceren hier steeds duurder en ingewikkelder wordt. Regels worden strenger, energie duurder, vergunningen complexer. Wat verdwijnt, is niet de vraag, maar de productie.

Die productie wordt vervolgens voortgezet buiten Europa, in landen met een heel andere set spelregels. Daar wordt gewerkt met een vuilere elektriciteitsmix, vaak kolengestookt, met minder strenge milieunormen en minder handhaving. Het gevolg is dat dezelfde goederen daar aantoonbaar méér CO₂ veroorzaken dan wanneer zij onder Europese regels zouden zijn gemaakt. Verplaatsing betekent dus niet alleen dat uitstoot uit de statistiek verdwijnt, maar dat zij mondiaal verder toeneemt.

Wie het volledige beeld bekijkt, ziet dat de uitstoot die samenhangt met Europese consumptie structureel hoger ligt dan de uitstoot die Europa zelf rapporteert. Het verschil, circa anderhalf miljard ton CO₂ per jaar, verdwijnt buiten Europa. Het gaat om ongeveer een derde van Europa’s totale klimaatvoetafdruk en wordt grotendeels gerealiseerd in landen met een vuilere energievoorziening en soepelere milieunormen.

In dat licht krijgt de rol van wind en zon een andere betekenis. Ze reduceren daadwerkelijk de uitstoot binnen Europa, maar ze compenseren tegelijk het verdwijnen van productie. De schone stroom voedt vooral woningen, diensten, digitale infrastructuur en comfort. De industrie die daar het meest van had kunnen profiteren, is elders terechtgekomen, waar de stroom niet schoon is en de regels minder streng zijn.

De Green Deal definieert klimaatneutraliteit strikt territoriaal. Europa is schoon wanneer de uitstoot hier daalt. Dat maakt het mogelijk om echte technologische vooruitgang te vermengen met boekhoudkundige winst. Het beleid beloont niet per se schonere productie, maar het verdwijnen van productie. De cijfers stellen gerust, maar ze vertellen niet wat er wereldwijd gebeurt.

Dat heeft gevolgen die verder reiken dan het klimaat. Door zijn industriële basis te ontmantelen verliest Europa banen, kennis en strategische autonomie. Het wordt afhankelijker van import voor staal, chemie en energie-intensieve materialen, terwijl het zichzelf wijsmaakt dat het klimaat daarmee gediend is. In werkelijkheid wordt de uitstoot verplaatst naar plekken waar zij hoger uitvalt.

Zo ontstaat een ongemakkelijke paradox. Burgers investeren zichtbaar in de energietransitie, terwijl Europa op systeemniveau productie én uitstoot exporteert. De winst is zichtbaar in de statistiek, het verlies in de werkelijkheid. Klimaatbeleid wordt zo niet alleen een boekhoudkundige fantasie, maar ook een strategische misrekening.

De atmosfeer laat zich niet overtuigen door Europese definities. Zij registreert wat er wereldwijd wordt uitgestoten, niet waar het wordt geboekt. En zolang Europa zijn consumptie buiten de balans houdt en zijn productie blijft uitbesteden naar landen met lagere standaarden, zal het zichzelf blijven feliciteren met vooruitgang die vooral op papier bestaat.

[René Kemp ⭐ @rkemp59]

IJzersterk stuk weer. Dank @RPlasterk

De EU bepaalt niet wat je mag zeggen.
Wie denken ze wel dat ze zijn 🎯

[Wim Daniëls @wimdaniels]

In de serie 'lik op stuk':

[RTV Utrecht @rtvutrecht]

Utrecht inspireert: Nijntje en Domtorens van sneeuw https://t.co/EF3Em6rb4w

[MAGA Cult Slayer🦅🇺🇸 @MAGACult2]

🚨 This is what corruption looks like in plain sight.

On Dec 5, FIFA handed Donald Trump a made-up honor called the “FIFA Peace Prize.”
Trump had wanted a Nobel. This was the consolation prize.

Four days later — Dec 9 — Trump’s DOJ moved to kill a major FIFA corruption case.

That case wasn’t speculative.
It involved decades of bribery and fraud in international soccer.

The defendants:
• Hernán López, former CEO of Fox International Channels
• Full Play Group, an Argentinian sports media company

They were:
✔️ Convicted by a jury
✔️ Upheld by a unanimous appeals court
✔️ Pending review at the Supreme Court

Then comes the switch.

Trump’s Solicitor General John Sauer ordered DOJ prosecutors to abandon the case entirely.
Sauer is not a neutral actor — he personally represented Trump in the immunity case he won at SCOTUS.

The U.S. Attorney overseeing the FIFA prosecutions, Joseph Nocella (also a Trump appointee), objected and asked Sauer to reconsider.

Sauer refused.

Now DOJ is asking a federal court to vacate the convictions.

Why this matters:
• It could unravel dozens of FIFA corruption convictions
• It could force the U.S. to return hundreds of millions of dollars in penalties
• It signals that justice is transactional

A shiny trophy.
A powerful favor.
A prosecution erased.

This isn’t conspiracy.
It’s a timeline.

In Trump’s America, justice isn’t blind — it’s for sale.

Share this. Accountability only works if people see it.

[Eric Roeske @EricRoeske]

Happy XMas #Neudebieb ❣️

[Sabine Wijkerslooth @SabinedeW]

Gênant hoe #Eva de mevrouw van het OM behandelt, bij de wilde spinnen af!

[Sabine Wijkerslooth @SabinedeW]

‘Namens mijn vrouw’ 😤 #Peter Wennink is ongetwijfeld een man met visie voor ons land, maar dit….

[Tadek Solarz @TadekSolarz]

Een ochtendcolumn

De publieke omroep, een monument uit het verleden dat niemand durft af te breken

Nederland spreekt graag over de publieke omroep, maar wie goed kijkt, ziet vooral een stelsel dat nooit als publieke voorziening is bedacht. Het is een overblijfsel van de verzuiling, een verzameling verenigingen die ooit eigen achterbannen bedienden. De samenleving veranderde, de omroepen bleven. De structuur is nog altijd dezelfde, alsof de geschiedenis een verplichting oplegt die niemand mag aanraken.

Jaarlijks gaat er bijna een miljard euro aan rijksgeld naar dit bestel, aangevuld met tientallen miljoenen aan reclame-inkomsten. Ongeveer tachtig procent van dat budget wordt door de NPO verdeeld onder de omroepen. Hoe die middelen binnen de afzonderlijke omroepen precies worden besteed, is echter nauwelijks te achterhalen. De begrotingen tonen op hoofdlijnen hoeveel er naar ‘content’, organisatie en infrastructuur gaat, maar nergens is openbaar zichtbaar hoeveel van die middelen daadwerkelijk terechtkomt bij journalistiek, educatie of cultuur, en welk deel opgaat aan besturen, directies en interne structuren. Voor een publieke instelling is die beperkte transparantie opmerkelijk. Het maakt moeilijk te beoordelen of het geld daar terechtkomt waar het voor bedoeld is.

In de dagelijkse programmering valt iets anders op. Een kleine kring van gezichten schuift van studio naar studio. Een eindeloze rondgang van bekende Nederlanders die commentaar leveren op alles, van de oorlog in Oekraïne tot het weerbericht. Het publiek betaalt mee, maar krijgt vooral hetzelfde decor terug. Juist die voortdurende circulatie van dezelfde opinies maakt het systeem kwetsbaar. Wat een publieke informatievoorziening zou moeten zijn, is getransformeerd tot een meningencarrousel die geen onderscheid meer maakt tussen expertise en zichtbaarheid. Het is een vorm van ruis die de kernfunctie van de publieke omroep, een heldere en betrouwbare informatievoorziening, eerder verduistert dan versterkt. Wie de publieke taak vervangt door een eindeloze rondgang van herkenbare gezichten, tast het vertrouwen aan waar een publieke omroep op drijft.

Nu er bezuinigd moet worden, duiken er berichten op over formats die verdwijnen, alsof het voortbestaan van de publieke taak afhangt van een quiz of een talkshow. Maar de bezuinigingen tonen vooral de logge omvang van het systeem zelf. Hoe minder programma’s, hoe zichtbaarder waar het geld achterblijft. Elf landelijke omroepen met eigen besturen en hun eigen directies en managementlagen; samen zeker zeventig tot ruim honderd topfuncties. Het is een infrastructuur die vooral zichzelf lijkt te dienen.

Wie daar kanttekeningen bij plaatst, wordt al snel weggezet als iemand met een politieke agenda, een tegenstander van het publieke domein. Het is een reflex die vooral de geslotenheid van het systeem verraadt. Kritiek wordt niet opgevat als poging tot verbetering, maar als vijandigheid. Zo blijft alles bij het oude. Een overheid die moeite heeft met hervormen vindt in dit bestel een perfecte metafoor. Organisaties blijven bestaan omdat ze bestaan. Efficiëntie, inhoud en noodzaak raken ondergeschikt aan behoud.

Wat vooral opvalt, is hoe eenvoudig het elders is opgelost. Andere landen kennen publieke omroepen die wel als publieke instellingen zijn vormgegeven. Eén structuur, één opdracht, geen historisch gegroeide lappendeken van verenigingen. Zij investeren in betrouwbare informatievoorziening, cultuur en educatie, zonder eerst een intern stelsel te voeden dat voortdurend om aandacht vraagt.

Misschien is dat de kern van het probleem. Hervormen vraagt de moed om iets ouds los te laten, een vorm op te geven die zijn functie heeft verloren. Nederland worstelt met dat idee. We spreken graag over toekomst en vernieuwing, maar houden angstvallig vast aan wat we kennen. Zo blijft de publieke omroep een gebouw dat wordt onderhouden omdat het er nu eenmaal staat, niet omdat het nog een logische functie vervult.

[Sabine Wijkerslooth @SabinedeW]

Nou #schiphol, maar 1 persoon voor de paspoortcontrole vandaag? Dat schiet natuurlijk niet erg op. @Schiphol

[Bibliofilie @bibliofilie]

Geboortedag Setske de Haan (1889-1948), beter bekend onder haar pseudoniem Cissy van Marxveldt. In de jaren 20 van de vorige eeuw werd ze beroemd met haar boeken over Joop ter Heul, een hbs-meisje uit Amsterdam-Zuid. Ook Anne Frank las haar boeken graag.

[Tadek Solarz @TadekSolarz]

Een ochtendcolumn

De aftocht van Wijers is niet het echte verhaal

Het vertrek van Hans Wijers werd deze week gepresenteerd als de logische uitkomst van een ongelukkig appje. Een terloopse opmerking, een lek, een informateur die zijn opdracht neerlegt. Maar wie iets verder kijkt, ziet dat zijn aftocht vooral het resultaat is van een mediaproces dat niet langer wordt gedreven door zorgvuldigheid, maar door reflex.

Wijers was geen ideale informateur. Zijn eerdere publieke optreden toonde vooringenomenheid en die past niet bij een rol die neutraliteit vereist. Dat is relevant, maar niet bepalend. Want het verhaal kreeg pas richting toen de media het overnamen, en vooral toen eerdere fouten niet werden gecorrigeerd maar genegeerd.

Eerder schreef NRC dat Wijers uitspraken had gedaan die hij niet had gedaan. Eric Smit wees daar publiek op. Toch bood niet de krant maar Wijers zijn excuses aan. De vlek bleef liggen. Vanaf dat moment werd hij een figuur die al op achterstand stond. Een openstaande rekening in het nieuws die wachtte op een moment om te worden vereffend.

Dat moment kwam toen een appbericht uitlekte. Niet de inhoud van het appje was van belang, maar het feit dat het zonder aarzeling als nieuws werd gebracht. Een privéopmerking werd, los van context, gelanceerd als bewijsstuk. Wat ontbrak was de vraag hoe zo’n bericht buiten een besloten kring komt, wie het lekt en met welk doel. Het lek werd niet onderzocht, het werd benut. Daarmee werd niet Wijers, maar het mediaproces zelf zichtbaar.

Daarbij valt op dat een verklaring die de feiten kon verhelderen geen rol speelde. Eric Smit schreef publiekelijk dat híj de bewuste opmerkingen over Yesilgöz had gemaakt. Die verklaring werd niet gezien als bron die op juistheid moest worden getoetst. Ze paste niet in het al ingekleurde verhaal. Een appje zonder context kreeg meer gewicht dan een verifieerbare verklaring. Dat is geen zorgvuldigheid, maar tunneldenken.

Ook daarna ontbrak de afstand. In plaats van reflectie gaf de krant ruimte aan een columnist die het ontstane beeld bevestigde en verstevigde. Daarmee werd een eerdere fout niet rechtgezet, maar herhaald. Het narratief was compleet en de nuance verdwenen.

De aftocht van Wijers is daarom niet het echte verhaal. Het werkelijke probleem is dat journalistiek steeds vaker in dienst staat van het eigen narratief. Lekken worden feilloos ingepast, verklaringen die niet passen verdwijnen uit beeld. Het resultaat is een vorm van verslaggeving die de werkelijkheid niet onderzoekt, maar ordent volgens een vooraf getekend patroon.

Het vertrek van Wijers had een moment kunnen zijn om stil te staan bij deze ontwikkeling, de verschuiving van factcheck naar bevestiging, van context naar incident, van onderzoek naar reflex. Die kans werd niet benut. Wat overblijft is een mediacultuur die sneller oordeelt dan begrijpt en waarin het verhaal belangrijker wordt dan de waarheid die eraan vooraf zou moeten gaan.

[Jeroen Koerten @JeroenKoerten]

Een werkelijk prachtige namiddag in #Utrecht.

[Armand Girbes @ArmandGirbes]

Och och och. Want gelijk is het ultieme deugen. Excelleren mag niet meer. Laten we ook de Nobelprijs afschaffen. En evenzo de Olympische spelen met medailles. Geen eervolle vermelding cum laude meer op Universiteit Twente vanwege ongelijkheid /via @NOS https://t.co/DyNNJSc3dO

[Daniël Verlaan @danielverlaan]

had deze geweldige reclame van Centraal Beheer over scammers gemist. hahahaha. ZO GOED!

https://t.co/sLj1ZbK5tx

[Sabine Wijkerslooth @SabinedeW]

@nrc het woord ‘ klimaatontkenner’ is idioot; het klimaat kun je niet ontkennen , hooguit (de oorzaken van) klimaatverandering of een klimaatprobleem. Van een filosoof verwacht ik een zorgvuldige woordkeuze.

[Wim Daniëls @wimdaniels]

Trump domineert de media. Vandaag in de Volkskrant komt zijn naam bijv. zo'n 70 keer voor, plus nog omschrijvingen als 'de president van de VS'. Het gaat om een man die leeft in zijn eigen fictieve wereld. Zo gaan onze kranten steeds meer op de Fabeltjeskrant lijken.

[Sabine Wijkerslooth @SabinedeW]

Bijzonder vreemde kop: er wordt namelijk ONTERECHT geheven belasting terugbetaald.
Dat is beslist geen loterij zonder nieten! “Hersteloperatie Box 3 van start: vermogenden kunnen alleen maar winnen in deze ‘loterij zonder nieten’" https://t.co/OOJ2E0UGg7