د رسول الله ﷺ وینا ده:
حلال هغه څه دي چې الله تعالی په خپل کتاب (قرآن) کې حلال کړي دي، او حرام هغه څه دي چې الله تعالی په خپل کتاب کې حرام کړي دي، او له کومو شیانو چې چوپ پاتې شوی دی، هغه ستاسو لپاره بخښلي او معاف کړي دي
رسول الله ﷺ مسلمانانو ته یوه مهمه قاعده وښوده چې د حلال او حرام د پېژندلو لپاره ورته ور وګرځي. یعنې انسان ته کافي ده چې هغه څه وپېژني چې الله تعالی حرام کړي دي؛ نو له هغو پرته نور شیان په اصل کې حلال او پاک دي، تر هغه چې د حرمت کوم دلیل پرې نه وي راغلی
په بل عبارت، د شریعت یو اصل دا دی چې:
الأصل في الأشياء الإباحة
یعنې د شیانو اصل اباحت او جواز دی، مګر هغه څه چې الله تعالی او رسول الله ﷺ یې په څرګند دلیل حرام کړي وي.
نو مسلمان باید د حلال او حرام په اړه د قرآن او سنتو لارښوونو ته مراجعه وکړي، او بې دلیله شیان پر خلکو حرام نه کړي.
ټول عبادتونه، اطاعت او عبادت چې پر مسلمانانو لازم دي یوازې د دوی د توان او توان سره سم واجب دي. الله تعالی فرمايي: لا يكلف الله نفسا إلا وسعها: {الله تعالی په هیڅ نفس باندې د هغه له توان څخه پورته مکلف نه ګرځوي}.
کله چې رسول الله صلی الله علیه وسلم خوشحاله شو، نو د هغه خوښۍ هغه د باطل لوري ته نه مائله وه کله چې غوسه شو، نو د هغه غوسه هغه له حق څخه لرې نه کاوه کله چې خوشحاله شو، نو له حق پرته په بل څه خوښ نه شو او کله چې غمجن شو، نو د هغه غم هغه له صبر او قناعت څخه لری نه کړ.
د اسلام له نظره ښځه د سړي دښمنه او سیاله نه ده، او نه ورسره د سیالۍ او شخړې لپاره پیدا شوې ده؛ بلکې ښځه د سړي بشپړوونکې ده او سړی د ښځې بشپړوونکی دی. ښځه د سړي یوه برخه ده او سړی د ښځې یوه برخه ده. همدې حقیقت ته قرآن کریم اشاره کوي او فرمایي: ﴿بَعْضُكُم مِّن بَعْضٍ﴾، یعنې تاسو یو له بله یاست. او رسول الله ﷺ فرمایلي دي: «النساء شقائق الرجال یعنې: ښځې د سړیو همډولې او همرتبې نیمایي دي.
مطلب دا چې اسلام د ښځې او سړي ترمنځ د دښمنۍ او سیالۍ پر ځای د همکارۍ، تکمیل، متقابل احترام او یو بل ته د اړتیا اړیکه بیانوي
الأضحية هديةٌ إلى الله سبحانه وتعالى؛ فليتخير العبد ما يُهديه إلى ربه.. والله سبحانه لن ينال لحومها ولا دماؤها ولكن يناله التقوى منكم قرباني د الله تعالی لپاره یوه ډالۍ ده؛ نو بنده دې غوره کړي چې خپل رب ته څه وړاندې کوي. الله تعالی به یې غوښه یا وینه نه اخلي، مګر هغه به له تاسو څخه تقوا ترلاسه کړي اصلي مقصد دادی چې قرباني یوازې دحیوان حلا لول نه دي دبنده اخلاص . دالله اطاعت. تقوا.اودالله لپاره قرباني کول الله ته قبلیږي
يوم عرفة من الأيام الفاضلة، تُجاب فيه الدعوات، وتُقال العثرات، ويباهي الله فيه الملائكة بأهل عرفات، وهو يوم عظَّم الله أمره، ورفع على الأيام قدره، وهو يوم إكمال الدين وإتمام النعمة، ويوم مغفرة الذنوب والعتق من النيران د عرفې ورځ د ډېرو غوره ورځو څخه یوه ده، هغه ورځ چې دعاګانې قبلېږي، خطاګانې بخښل کېږي، او خدای د عرفې د خلکو په اړه پرښتو ته فخر کوي. دا هغه ورځ ده چې خدای یې اهمیت لوړ کړی او مقام یې له نورو ټولو ورځو څخه لوړ کړی دی. دا د دین د بشپړتیا او د نعمت د بشپړتیا ورځ ده، د ګناهونو د بخښنې او د دوزخ له اور څخه د خلاصون ورځ ده.
في الحديث: خير الدعاء دعاء يوم عرفة، وخير ما قلت أنا والنبيون مِن قبلي: لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد، وهو على كل شيء قديرپه حدیث کې راغلي دي: غوره دعا د عرفې د ورځې دعا ده، او غوره خبره چې ما او زما څخه مخکې پیغمبرانو ویلي دي هغه دا ده چې: "له الله پرته بل معبود نشته، هغه یو دی، بې له شریکه. پاچاهي او ستاینه د هغه لپاره ده، او هغه په هرڅه قادر دی بل ځای کی را. ځي ليُسارع المسلم إلى صيام يوم عرفة؛ فلكلٍ منا ذنوبه، ولكلٍ منا سيئاته وغفلاته وهفواته، وهذه فُرَصٌ متاحةٌ للتطهر؛ لِيُبَيِّض الإنسان صفحته أمام الله عز وجلمسلمان باید د عرفې په ورځ روژه ونیسي؛ ځکه چې موږ هر یو ګناهونه، ګناهونه، غفلتونه او نیمګړتیاوې لرو. دا د پاکوالي لپاره فرصتونه دي، ترڅو یو څوک د خدای تعالی په وړاندې خپل نوم پاک کړي.
څنګه به الله تعالی د دویم یا څلورم حج چې نفلي حج دی قبول کړي له هغه چا څخه چې خپل خپلوان یا ګاونډی د اړتیا، لوږې او بېوزلۍ له امله کړېږي او فریاد کوي، خو دی ورسره هېڅ مرسته نه کوي حال دا چې د اسلام نبي محمد ﷺ فرمایلي دي:
«هغه چا پر ما ایمان نه دی راوړی چې پخپله موړ ویده شي خو ګاونډی یې د ده تر څنګ وږی وي او دی پرې خبر وي اوله ده سره څه ناڅه واک وي
د افغانانو مظلومیت او د سیمې د هېوادونو دوهمخیز چلند
روسانو افغانستان په رسمیت وپېژاند، نو هیلې پیدا شوې چې نور هېوادونه به هم موږ په رسمیت وپېژني، خصوصاً روسیه به د منځنۍ اسیا هغه هېوادونه، چې پخوا د شوروي تر ولکې لاندې وو، دې ته وهڅوي چې زموږ رسمیت وپېژني. خو نه یوازې دا کار ونه شو، بلکې روسانو هم هغوی دې ته مجبور نه کړل چې له افغانستان سره رسمي تعامل وکړي. انسان نه پوهېږي چې ولې له موږ سره مخلصانه او رښتینی تعامل نه کېږي او تل دوهمخیز سیاست غوره کېږي.
چین، چې د خپل ولس په نوم له موږ سره قراردادونه کوي له بلې خوا بیا د افغانستان د نهرسمیت سیاست ته د نړۍ د اشغالګرو هېوادونو دریځ ته ترجیح ورکوي.
هند، چې د پاکستان د دښمنۍ له امله ځان زموږ ترڅنګ او په یوه صف کې ګڼي خو بیا هم د تعامل هېڅ عملي لاره نه لري آن تر دې چې ناروغانو ته ویزې هم په سختۍ پیدا کېږي.
ایران، چې خپله اقرار کوي افغانان په موجوده سیمهییزو شخړو کې له دوی سره خواخوږي لري، او د هغوی اصلي دښمنان هماغه هېوادونه دي چې د افغانستان د رسمیت پېژندنې خنډ ګرځي، خو بیا هم د افغانستان د نهرسمیت موضوع له خپلو دښمنانو سره بدرګه کوي.
پاکستان خو ښکاره زموږ پر ضد جګړه او دښمني کوي.
نونتيجه دا ده چې هر څه له يوآفت سره مخ دي دین او اسلام له آفاتو سره مخ دي او افغان ولس له هر خارجي لوري تر فشارونو او بېعدالتۍ لاندې دی
د ښو کارونو ترسره کول د ایمان او د هغې عملي څرګندونه ده. ایمان یوازې یو ذهني درک یا احساساتي غبرګون نه دی، بلکې د پوهې او احساساتو یو ګډ واقعیت دی چې یو کس د ښه کولو او بدۍ پریښودو ته هڅوي.
د شیخ صاحب محمد ادریس رحمه الله پر شهادت د ډېرو اسلامي هېوادونو له علماوو، مدرسو، او ولسونو څخه د غم او خواخوږۍ غبرګونونه څرګند شول، مطبوعاتو پرې پراخ بحثونه وکړل، او دا حقیقت یې بیا روښانه کړ چې علماء د اسلامي امت حقیقي رهبران، د انبیاؤ وارثان، او د دین ساتونکي دي. ځکه د انسان د پیدا کېدو اصل مقصد د الله جل جلاله عبادت دی، او د همدې عبادت د صحیح لارې ښوونه د انبیاؤ او علماوو ستره دنده ده
الله جل جلاله فرمایي:
﴿ وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ﴾
سورة الذاريات: 56
ژباړه:
“ما پېریان او انسانان یوازې د دې لپاره پیدا کړي دي چې زما عبادت وکړي.
د «عبادت» تشریح
عبادت یوازې لمونځ، روژه او ذکر نه دی؛ بلکې د انسان ټول ژوند چې د الله جلّ جلاله د رضا لپاره وي عبادت بلل کېږي.
عبادت کې دا ټول داخل دي عقیده او ایمان،لمونځ او روژه،اخلاق او معاملات، عدل، امانت، او د خلکو حقوق، د الله امر منل او له نواهیو ځان ساتل.
همدا د انبیاؤ علیهم السلام د رسالت اساسي موخه وه چې انسانان د الله عبادت، توحید، او نېغې لارې ته راوبلي.
رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي:
«إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ، وَإِنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا، وَإِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلْمَ، فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ»
رواه الترمذي وغيره وصححه الألباني.
ژباړه:
“بېشکه علماء د انبیاؤ وارثان دي، او انبیاؤ نه دینار او نه درهم په میراث پرېښی، بلکې علم یې میراث پرېښی دی؛ نو چا چې دا علم ترلاسه کړ، هغه لویه برخه ترلاسه کړه.
له همدې امله علماء د امت د هدایت ستوري دي. هغوی د قرآن او سنتو علم خلکو ته رسوي، د حق او باطل ترمنځ فرق ښکاره کوي، او د امت فکري او ديني رهبري کوي.
الله جل جلاله فرمایي:
﴿ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ﴾
سورة فاطر: 28
ژباړه:
“له بندګانو څخه یوازې علماء دي چې له الله څخه رښتینې ویره لري.
یعنې حقیقي علم انسان د الله جل جلاله معرفت ته رسوي، او څوک چې الله ښه وپېژني، هغه به تر ټولو زیات له الله څخه وېرېږي او د هغه اطاعت به کوي.
حضرت موسیٰ او هارون علیهما السلام چې کله فرعون ته د دعوت لپاره ولېږل شول، هغوی د فرعون له ظلم څخه وېرېدل، نو الله جل جلاله ورته وفرمایل:
﴿ قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَنْ يَطْغَى قَالَ لَا تَخَافَا إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَى ﴾
سورة طه: 45-46
ژباړه:
“هغوی وویل: اې زموږ ربه! موږ وېرېږو چې هغه به پر موږ ظلم وکړي یا به سرکشي زیاته کړي.
الله وفرمایل: مه وېرېږئ، بېشکه زه له تاسو سره یم، اورم او وینم.
دغه آیتونه دا درس راکوي چې څوک د الله لپاره حق وایي، الله جل جلاله د هغه مرسته کوي.
الله جل جلاله همداراز فرمایي:
﴿ إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ ﴾
سورة الملك: 12
ژباړه:
“بېشکه هغه کسان چې په پټه له خپل رب څخه وېرېږي، د هغوی لپاره بښنه او لوی اجر دی.”
نو ځکه مسلمانانو ته پکار دي چې:د علماوو احترام وکړي،د هغوی سپکاوی ونه کړي،د تعصب او بدګمانۍ څخه ځان وساتي،او د علم او حق قدر وکړي.
ځکه الله جل جلاله د زړونو په حال ښه پوهېږي:
﴿ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا ﴾
سورة الأحزاب: 51
ژباړه:
“او الله پوهېږي چې ستاسو په زړونو کې څه دي، او الله ښه پوه او ډېر بردبار دی.
نو د علماوو عزت، د دین عزت دی؛ او د هغوی سپکاوی د علم او ديني شعائرو سپکاوی ګڼل کېږي. البته علماء هم بشر دي، خطا ترې کېدای شي، خو دا د هغوی د علم، خدمت، او د دین د دعوت مقام نه کموي
صالحین به هیڅکله په خپل منځ کې دښمني ونه ساتي دوی به نږدې ملګري وي، او د دوی مینه به تر قیامت پورې دوام وکړي، او دوی به یوځای جنت ته ننوځي. د نورو په اړه،هغه به د یو دبل دښمنان وي،هغه به یو بل کافر اعلان کړي، اوهغه به یو په بل لعنت ووایی. الله تعالی فرمایي: {په هغه ورځ به ملګري یو بل دښمنان وي، پرته له نیکانو څخه.
حق هغه څه دی چې باید پیروي یې وشي، او عدالت هغه څه دی چې باید عملي کړل شي. زموږ ټولنې همدا شیانو ته ډېره اړتیا لري؛ ځکه دوی هغو کسانو ته اړتیا لري چې عدالت ټینګ کړي، که څه هم د خپل ځان پر ضد وي، او کله چې تېروتنه وکړي، په خپله یې ومني. نه غرور، نه نفساني خواهشات او نه هم شرم هغوی له دې څخه منع کوي چې حق اعلان کړي