Tasarlanmış Doğallık: Sinemada Taklit ve Hakikat
Bir Başkadır dizisinin ikinci sezonunu izledim. İçerik üzerine ayrıca tartışılmalı fakat bu dizi vesilesiyle son zamanlarda giderek yaygınlaşan bir yönetmenlik anlayışına dair eleştirim var.
Bir Başkadır’da her şeyi gerçekçi kılma kaygısıyla gösterilen aşırı çaba, bir noktadan sonra bütün gerçeklik hissini ortadan kaldırıyor. Hayata benzemekle onun hakikatini yakalamanın aynı şey olmadığını bir kez daha görüyoruz.
Dizide doğallığı yakalamak için ayrıntıcılık bir saplantıya dönüşmüş. Karakterlerin konuşmaları, duraksamaları, bakışları, mimikleri, kadraja yerleştirilen ayrıntılar… Gündelik hayatta fark ettiğimiz ama üzerinde durmadığımız bütün o detaylar gözlemlenmiş ve neredeyse bir mühendislik çalışmasıyla oyunculuklara ve mekanlara yerleştirilmiş. Fakat hiçbiri atmosferle kaynaşmamış, aksine hepsi gözümüze giriyor.
Ortaya çıkan şey doğallık olmamış, buram buram tasarlanmış doğallık olmuş. Bir süre sonra karakterlerin yaşadığı hayattan kopup o hayatın ne kadar ustalıkla taklit edilmeye çalışıldığını seyrediyoruz.
Berkun Oya'nın terapi sahnelerindeki oyunculuk performansının da kimilerince Ercan Kesal'ın muhtar performansına benzetilmesi hiç tesadüf değil.
Benzer bir gerçekliğe yaklaşma saplantısını Nuri Bilge Ceylan sinemasında da görüyoruz. Bir Zamanlar Anadolu’da filminde muhtarın evindeki yemek sahnesi bunun çarpıcı bir örneği. Sofradaki davranışlardan diyalogların içeriğine ve ritmine, bakışlardan suskunluklara kadar her ayrıntı, o insanların arasında bulunuyormuşuz duygusunu yaratmak üzere düşünülmüş. Sahne o kadar ustalıkla kurulmuş ki seyircinin zihninde yaşananların anlamından çok, ne kadar gerçekçi göründükleri kalıyor. Oysa gerçeğin başarılı bir taklidi, tek başına sanatsal bir hakikat yaratmaz.
Nuri Bilge Ceylan’ın kamera arkası paylaşımlarında oyuncuların teatral davranışlarına, her jestin belirli bir anlam taşımasına itiraz ettiğini görüyoruz. Evet insanlar gerçek hayatta her hareketini düşünerek yapmaz; duraksar, konuyu dağıtır, anlamsız davranışlarda bulunurlar. Ceylan da oyuncularından bu rastlantısallığı performanslarına katmalarını istiyor.
Fakat sorun tam burada: Hayatın kendiliğindenliğini oluşturan anlamsızlıkları bilinçli olarak ürettiğinizde, kendiliğindenliği değil, onun taklidini üretiyorsunuz.
Oyuncu sadece rol yapmıyor, rol yapmıyormuş gibi de rol yapmak zorunda kalıyor.
Zeki Demirkubuz sinemasında ise farklı bir oyunculuk ve anlatım anlayışıyla karşılaşıyoruz. Masumiyet, Kader, Yazgı gibi filmlerde performanslar kimi zaman son derece teatral ve dramatiktir. Masumiyet filminde Bekir’in uzun konuşmalarını düşünelim. İnsanların çoğu böyle konuşmuyor olsa da biz orada Bekir’in tutkusuna, çaresizliğine, saplantısına inanırız çünkü orada gündelik davranışların kopyasını görmeyiz, insanın yaşadığı çatışmaların sanatsal yorumunu görürüz.
Bu yorum, bizi anlatılan hayattan uzaklaştırmak yerine onun içine çeker. Demirkubuz’da kendimizi olayların geçtiği mekanın içinde, oradaki figüranlardan biri gibi hissederiz. Sanki bir köşede oturmuş, yaşananlara tanıklık ediyoruzdur. Karakterlerin davranışlarında bir doğallık yaratma çabasını hissetmeyiz. Biz orada olmasak da hayat aynı şekilde akıp gidecek gibidir.
Bir Başkadır ve Nuri Bilge Ceylan’da karakterler kamera yokmuş gibi davranırlar. Demirkubuz’da ise seyirci kamera yokmuş gibi hisseder.
Bertolt Brecht’in natüralist tiyatroya yönelik eleştirilerini hatırlatan da bu ayrım. Hayatın kusursuz bir kopyasını sunmak, tek başına sanatsal bir başarı değildir. Sanat hayatı yorumlayıp dönüştürerek başka bir gözle görmemizi sağlar. Sahicilik ile gündelik hayatın kusursuz taklidi farklı şeylerdir. Son derece teatral bir davranış sahici olabilirken, gündelik hayattan kusursuzca kopyalanmış bir davranış bütünüyle yapay görünebilir.
Gerçekliğin taklidi, hakikatin kendisi değildir.
Kucukken Ankara yuzunden butun baskentler ulkenin ortasinda olmali zannediyodum, baska ulkelerin haritalarina bakip bu gerizekalilar baskenti yanlis yere koymus diyip dalga geciyodum
Bosna Elması Edin Džeko. Bir ülkenin gururu. 🇧🇦
Eski futbolcumuz Edin Džeko, Bosna Hersek Milli Takımı formasıyla bu akşam son kez sahaya çıkıyor.
Attığın goller ve yaşattığın unutulmaz anlarla Bosna Hersek tarihine adını yazdırdın. Seninle yollarımızın kesişmesinden her zaman gurur duyacağız.
Milli formayla son maçında başarılar, Edin. 💛💙
bi sene mezuna kalip bogazici muhendislik kazanan anadolulu bi cocugun oryantasyonda buyakli kizin uye yapmak icin olan samimi tavirlarini aska yorumlayip etkinlik afterinda kizin afiyetle yenildigini gorunce yasadigi kimlik bunalimi uzerine bi hikaye yaziyorum rahatsiz etmeyın