Түмэнжаргал МЭНДСАЙХАН

Хуульч, хууль зүйн доктор (PhD)

[r. davaadorj @rdavaadorj]

Хүмүүсийн амьдралыг юу хөдөлгөдөг вэ?

Адам Смит хэдэн зууны өмнө нэгэн энгийн боловч хүчирхэг үнэнийг хэлсэн. “Бид мах бэлтгэгч, талхчин, шар айраг үйлдвэрлэгчийн өгөөмөр сэтгэлээр биш, харин өөрсдийнх нь ашиг сонирхлоор хоолоо олж иддэг.” Энэ нь “хувиа хичээ” гэсэн үг биш.
Харин хүн өөрийн амьдралаа сайжруулахын тулд бусдад хэрэгтэй зүйл бүтээдэг гэсэн үг. Талхчин танд талх барьдаг нь таныг таньдаг болохоор биш. Харин та түүнд мөнгө төлөх учраас. Малчин малаа өсгөдөг нь эх оронч харагдах гэж биш. Харин хөдөлмөрийнхөө үр шимийг хүртэхийн төлөө. Жолооч ачаагаа хүргэдэг, эмч эмчилдэг, инженер барилга барьдаг нь бүгд өөрийн ашиг сонирхолтой. Гэхдээ тэр ашиг нь бусдад үнэ цэнэ бүтээсний дараа л бий болдог.
Тиймээс зах зээлийн хамгийн том хүч нь өгөөмөр сэтгэл биш. Ашиг сонирхлыг зөв чиглэлд холбож чаддаг тогтолцоо юм.
Түүх ч үүнийг тодорхой батлан харуулдаг. Хүмүүсийн хувийн санаачилга, хөдөлмөр, ашиг олох боломжийг боомилсон нийгэмд хомсдол, дараалал, албадлага бий болсон. Харин бусдад хэрэгтэй зүйл бүтээж байж өөрөө ашиг хүртдэг нийгэмд хөгжил, элбэг дэлбэг байдал бий болдог.
Эцэст нь хүмүүсийг сайн хүн бай гэж шаардахаас илүү,
сайн зүйл хийвэл өөрт нь ашигтай байдаг тогтолцоо бүтээх нь илүү үр дүнтэй.

Магадгүй энэ л Адам Смитийн өнөөдөр ч үнэ цэнээ алдаагүй хамгийн том сургамж байх.

[Sophia @Hujihujina]

Монголын олон олон, том жижиг нар-салхины эрчим хүчний төслүүдийг судалж, сонирхож, DD хийж явсны ачаар тухайн үед Монголын эрчим хүчний салбарын талаар нэлээд сайн ойлголттой болсон доо. Ойлгож ядаад байх зүйл ч бас нэг их байхгүй л дээ, үнэндээ.
Манай Монгол улс чинь Европ, Азийн бусад орнуудтай харьцуулахад хүн ам цөөн, эрчим хүчний хэрэгцээ бага, том хөгжилтэй улс гүрнүүдийн нэг жижигхэн тосгоны дайтай л хэмжээний жаахан хэрэглээтэй улс шүү дээ.

Японд гэхэд л жирийн нэг эрчим хүчний хөрөнгө оруулалтын компани Монголын нийт хүчин чадлаас давсан хэмжээний цахилгаан станц барьж, олон сая хэрэглэгчдээ эрчим хүчээр хангаад явж байдаг. Тэр бүхнийг 200,300 шахам хүн л удирдаад аваад явчихдаг ажил байдаг.

Тийм болохоор Монголын эрчим хүчний асуудал яагаад ийм олон жил шийдэгдэхгүй яваад байгааг заримдаа би их гайхдаг.

Мэдэхгүй зүйлээ боломжгүй гэж ойлгодог, сэтгэлгээний хүрээ нь явцуу, алсын хараагүй, амин хувийн ашиг хонжоогоо түрүүнд тавьдаг, ахархан бодолтойн зовлон бас дээр нь нэмэгддэг юм байна гэж анзаарсан.

Хэдхэн зуун мегаваттын станц барих, барихгүй гэж олон жил улс төржиж, хэрэлдэж байгааг том улс гүрнүүдийн удирдагчид сонсвол нээрээ инээд нь хүрнэ шүү!…

Монгол улсын маань эрчим хүчний салбар засаж залруулах зүйлсээ цаг алдалгүй засч, зөв голдрилдоо ороосой гэж хүсэх юм даа.

Улсын өмчийг өөрийн эд хөрөнгө шиг хайрлаж, үр ашигтай авч явах нь бас ховор юм даа. Үргүй зардал гаргах, татвар төлөгчдийн мөнгийг хий дэмий үрэх асуудал төрийн өмчтэй олон байгууллагад нийтлэг ажиглагддаг.
Тийм ч учраас бусад хөгжингүй орнуудын жишгээр цахилгаан станцуудыг үе шаттайгаар хувьчилж, зах зээлийн зарчмаар ажиллуулдаг болох нь урт хугацаандаа Монгол улсын эдийн засгийн бие даасан байдал, цаашлаад тусгаар тогтнолд хүртэл эерэг нөлөө үзүүлэх болов уу гэж боддог.

Төр нь дүрэм журам, бодлого, хөтөлбөрөө боловсруулж, хэрэгжилтэнд хяналтаа тавина. Харин хувийн хэвшил нь эрчим хүч үйлдвэрлэж, хэрэглэгчдэд хүргэх ажлаа хариуцдаг тогтолцоонд хурдан шилжээсэй гэж хүсдэг. Үгүй бол богино настай популист улс төрчдийн шийдвэрээс болж энэ салбар улам бүр хоцрогдож, доройтох эрсдэлтэй.

Монголчууд угаасаа сийрэг ухаантай хүмүүс. Юмны цаад учрыг ойлгодог, хэн нь хэн бэ гэдгийг ялгаж салгаж чаддаг ард түмэн. Тийм болохоор өнөөдрийн энэ их бужигнаан, улс төрийн шуурганы дундуур ч гэсэн эрчим хүчний салбараа төрөөс хараат бус, илүү өрсөлдөөнтэй, илүү үр ашигтай тогтолцоонд шилжүүлж чадвал Монголын ирээдүй гэрэлтэх нь дамжиггүй!

[Олноо өргөгдсөн монгол бичиг @55AAD551]

Дэлхийн олон газар оршин амьдарч буй монгол удамтай баян хүмүүсийг дуудан авчирч хөрөнгө оруулж хот босгох нэг л арга байна.Хар хорин дэлхийн нүүдэлчдийн эдийн засгийн чуулган эн түрүүнд зохион байгуулах хэрэгтэй.Ерөнхийлөгчийн тамгын газар энэ ажлыг зохион байгуулах боломжтой.

[enkhbatu @enkhbatu1]

Эрийн гурван наадам их эртний наадам даа. Морь хурдан, бөх бяртай, сум мэргэн байг ээ …

[Ээгий @Enebish_]

Өчигдөр Bloombergtv Mongolia үзэж байгаад АмЧам Монголын ТУЗ-ийн дарга Ж.Лиоттагийн ярилцлагыг үзэв. Тавдугаар сард өгсөн ярилцлага юм байна, гэхдээ тоон үзүүлэлтүүд нь сонирхолтой санагдаад дуустал нь сонсохдоо, зарим тоог нь буулгаж сонирхуулъя гэж бодлоо.

📌Монгол Улсын уул уурхайн бус, бодит эдийн засаг 82.7 хувиар агшсан буюу бүтцийн хямралд орсон (2011 он болон 2026 оны төсөөллүүдийг харьцуулж байгаа юм шүү)
📌Монгол Улсын татсан гадаадын хөрөнгө оруулалт 68.1 хувиар агшсан
📌Оюутолгойг оруулахгүй тооцвол гадаадын хөрөнгө оруулалт 75 хувиар буурсан
📌Хувийн хөрөнгө оруулалт Монголоос бараг бүрэн гарсан
📌Зөвхөн төр болон ТӨХК-иудын хөрөнгө оруулалт л өссөн (66.7 хувь)
📌2011 онд Монгол Улс Филиппинээс 3 дахин их ХО татаж байсан бол өнөөдөр Филиппин манайхаас 6 дахин ихийг татаж байгаа. Вьетнам манайхаас 17 дахин ихийг татдаг.
📌2011 онд Узбекистан, Тажикстан, Киргизийг нийлүүлснээс өндөр дүнгээр ГШХО татаж байсан бол өнөөдөр зөвхөн Узбекистан гэхэд манайхаас 8 дахин ихийг татдаг болсон.
📌Хөрш орнууд сүүлийн 15 жилд ХО татах механизмаа бүрдүүлсэн бол Монгол ХО-ын ¾-ийг хийсгэж чадсан
📌2011 онд Монголын уул уурхайн бус эдийн засаг бүсдээ тэргүүлж байсан бол одоо сүүл мушгиж байна

[ReelNews @ReelNewsmn]

УИХ-ын дарга С.Бямбацогт: Зүгээр л хашаандаа сайхан амьдрах боломжийг нь олгочих. Төр иргэдийнхээ газар дээр өндөр өртөгтэй орон сууц барих гэж зүтгээд байх ямар ч шаардлагагүй.

Цэвэр бохирын шугмыг нь татаад өгвөл гэр хорооллын иргэд өөрсдөө илүү хямд өртгөөр амины орон сууцаа бариад, нараар эрчим хүчний хэрэгцээгээ шийдээд, утаа гаргахгүй, хөрс бохирдуулахгүй, мод бутаа тариад сайхан амьдарчихна

[Baabar @Baabarniitlelch]

https://t.co/8NmztQm1qA
Диспичэр салаа утгатай үг хэрэглэснээс болж 1978 онд Канарын арлын буудалд хоёр том онгоц газар дээр мөргөлдөн мянга гаруй хүн осолдож байсан. Тодорхой үг, нэршил, хэлц нь ямар ч зөрөөгүй яг тодорхой зүйл, үйлдлийг нэрлэж байх нь өдгөө маш чухал болж байна. Мэс заслыг алсаас телевизээр удирдан хийлгэх болж. Энд нэршил үйлдлийн буруу ойлголцол гарах л юм бол хүний аминд хүрэх болно.

[Ардчилсан намын бүлэг @anbuleg]

О.Цогтгэрэл: ТӨК-нд сайн хүмүүс аваачиж тавина гэж байна. Сайн хүн байхгүй. Хэчнээн сайн намын "тавиулууд" очоод ч огт сайжрахгүй. Авлига хээл хахууль чинь л сайн хэлбэрт орно. Халамж чинь хавтгайрч хэрээс хэтэрсэн. Хүүхдийн мөнгөнөөс гадна 1 сая иргэн халамж авч байна. Ажил хийдэг, татвар төлдөг, хүүхдийнхээ боловсролд анхаардаг дундаж түвшин байхгүй боллоо
@Tsogtgerel_O

[UBn.mn ЮУ БАЙНА @UBn_mn]

🔴The MongolZ шатрын баг Рапид төрлийн U2400 ангиллын Дэлхийн аварга боллоо🇲🇳👏👏

The MongolZ шатрын баг Дэлхийн аварга шалгаруулах багийн тэмцээнд хоёр дахь жилдээ оролцож аваргын цом хүртлээ.

Өнгөрсөн жил дэд байрт шалгарч байсан юм.

[Munkh-Erdene Dembereltseren @MunkhErdene81]

Манай энэ хэд аргаа барж байгаа улс! Бортээгийн ордыг хууль бус тендерээр хусаж, давуу эрх олж авсан байсныг Б.Энхбаярын удирдсан, УИХ-аас з/байгуулсан Нүүрсний сонсголоор ил болгож, Г.Занданшатарын тэргүүлсэн УИХ-ын тогтоолоор үүрэг болгосны үр дүнд уг шийдвэрийг хүчингүй болгосон. Хууль, эрх зүйн болон бусад зөрчилгүй болсны үр дүнд л Бортээгийн ордыг ашиглах олон улсын тендер зарлах боломж бүрдэж, дэлхийн топ компаниуд 1 тэрбум хүртэл ам.долларын урьдчилгаа төлбөр төлөх санал ирүүлэх, Монголчууд өөрснөө олборлох, ашиглах боломж бүрдсэн юм!

[Баттөмөрийн ЭНХБАЯР @Enkhbayar_bat]

Бортээгийг Д.Амарбаясгалан хулгайлаагүй л байсан гээд байгаа хүмүүс энэ сонсголоор ил болсон нотлох баримтыг нөхөж үзэцгээ. Нотлох баримт эргэлзээгүй, хөдөлбөргүй байсан учраас өнөөдөр тэд яллагдагчаар татагдчихаад байгаа. Хуулийн сайдаас буулгацан учраас хэрэг нь алга болчихно гэж баярлаад байх хэрэггүй. Хулгайчид хуулийн салбараар багахан тоглоорой. 400 их наядын нөөцтэй ордын нүүрсийг борлуулах давуу эрхийг нүүрс баяжуулах үйлдвэр барих гэсэн халхавч тендерээр авсан байсан нь үнэн. Тэр нь илчлэгдэж хүчингүй болсон. Үр дүнд нь баялаг тэдэнд биш ард түмэнд хүртэх өнөөдрийн боломж бүрдсэн юм.

[Жаргалсайханы ЗОЛЖАРГАЛ @Zoloo_Engineer]

ХУВИЙН БИЗНЕСЭЭС ИЛҮҮ ҮНЭТЭЙ ТӨРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭГЭЭР ЯАХ ЮМ ?!
#СЭЛБЭ дэд төвийн талаар нийслэлийн сонсголын үеэрх зарим яриаг хураангуйлав. 18 мин анхааран сонсоорой:
1. Нэгд, барилгын үнэ хувийн хэвшлээс өндөр үнэтэй болж таарав. Хоёрт утаа бууруулах бодлого хэрэгжсэнгүй, нүүсэн айлууд нь өөр газар очоод хашаа хатгасан. Гуравт, хашааны эздийг оролцуулах анхны үзэл баримтлал алдагдсан. Дөрөвт, 12 мянган айл биш 8.5 мянган айл болсон.
2. “Сэлбэ дэд төв” төсөл анх Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр дэд бүтэц тавигдаж, иргэд газрын эзэд газраа шилжүүлж, үл хөдлөхөөс эзэмшиж, бизнес эрхлэгчид мөн үл хөдлөхтэй болох зорилготой төсөл байсан.
3. Үүнийг өөрчилж бүх айлд бэлэн мөнгө төлж нүүлгэн шилжүүлсэн. Нийт 2000 орчим айлд 400 тэрбум ₮ буюу 1 айлд 200 сая ₮ орчим төлсөн. Тэдгээр айлуудын 10% нь орон сууцанд орсон гэж судалсан ба бусад нь хаачсан нь тодорхой биш. Өөрөөр хэлбэл утаа бууруулах гэж орон сууцны төслийг эхлүүлсэн боловч айлууд нь мөнгө авч нүүгээд өөр газар хашаа барьж утаа гаргаж байгаа.
4. Анх 12,000 айлын орон сууц барина хэмээн танилцуулж 500 сая ам.долларын бондын баталгааг Засгийн газраас гаргуулсан. Явцын дунд төлөвлөлтөө өөрчилж 8,500 орчим орон сууц барихаар болсон. Өөрөөр хэлбэл ойролцоогоор 3,500 орон сууц алга болсон.
5. Сэлбэ төслийн хөрөнгө оруулалт нийт 58 га талбайд орон сууц, дэд бүтэц, хувийн хэвшлийн хэсгийг нийлүүлбэл 5.7 орчим их наяд ₮ болно. Зөвхөн 113 блок байшинд 2.3 их болохоор байгаа. Энэ нь одоогоор төслийн удирдлагаас хийж байгаа тооцоогоор.
6. Анх Монголын компани оролцох боломжгүй өндөр санхүүгийн шалгууртайгаар тендер зарласан. Хэл ам гарч барилгачид тэмцээд, зарим улстөрчид барилгачдыг дэмжээд тендерийн багцыг хувааж монголчуудыг оруулах боломжтой болгосон. Зарим монгол компани орлоо гэсэн чинь дотор нь Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчийн, бас намын нөхдийнх нь барилга барьдаг туршлага шалихгүй компани шалгарсан тууж яваа. Хуулиар хориглоогүй тул ашиг сонирхлын зөрчил хамаагүй гэж өөрсдөө өмнө тайлбарлаж байсан.
7. Төслийн баг буюу “Сэлбэ 20 минутын хот корпораци” ХХК нь менежментийн зардал төслийн нийт зардлаас 2% авдаг.
8. 1 м2 нийт өртөг дэд бүтэц, гадна талбайн тохижилт оруулаад 3,800,000₮ орчим, ашигтай талбайгаар 3,460,000₮, барилгажилтын нийт талбайд хуваавал 2,460,000₮.
9. Борлуулах үнэ 1) шууд өртөгөөр буюу 3.8 саяар, 2) зах зээлийн дундаж ханшаар буюу 4.8 сая орчмоор борлуулах хувилбарууд байж болно. М2-ийн өртөг 3.8 сая ₮ дотор нь бонд буюу санхүүжилтийн хүүгийн зардал багтаагүй. Санхүүгийн зардал үүн дээр нэмэгдэнэ.
10. Эхний хэсгийн төсөлд дэд бүтэц, дулаан цахилгааны эх үүсвэр бий. Бүтэн төслийн хэмжээнд хангалтгүй. Нүүрс, хийн станц, газрын гүний дулаан гэх мэт хувилбарыг судалж байгаа гэсэн.

Товчдоо, улсын мөнгөөр дэд бүтэц тавьж, барилгын ажлыг захиалан гүйцэтгүүлсэн боловч хувийн хэвшлийн бизнес төслөөс илүү өндөр үнээр борлуулж байж ашигтай болохоор нөхцөл байдал үүссэн байна. Энэ өртөгийн өсөлтийг мэргэжлийн байгууллагуудаар шалгуулж, гүйцэтгэлийн аудит хийлгэх шаардлагатай.

Хямд болохгүй юм бол төр оролцож яах юм? Монголчуудаас мөнгө босгож байгаад бүх ажил, материалыг гаднаас авах байсныг харин ч хэл ам хйиж байж холимог болгосон нь их юм.

Цаашид төрөөс бодлогын дэмжлэг, газар чөлөөлөлт, дэд бүтцийн хөгжил, ипотек зээлийн дэмжлэгэд мөнгө зарцуулаад барилга угсралтын бизнес ажлыг хувийн хэвшил хийх нь илүү хурдан, шударга болно. Үүнийг орон сууцжуулалтын талаар хууль тогтоомжид тусгах, газрын эзэд иргэдийг хохироож хүчирхийлэхээ болих, гэр хорооллын “дахин төлөвлөлт”, орон сууцжуулалтын эрх зүйн зохицуулалтыг эргэж харах шаардлагатай гэж дүгнэж байна.

[BATENGINEER @batengineer]

Би казах найзтай, олон казах хүнтэй маш сайн харилцаатай. Тэдний хэл соёлыг хүндэтгэдэг. Тэд бол бидний нэг адил монголчууд. Шинжанаас дүрвэн Богд хаанд дагаар орохоо илэрхийлсэн казахын 3 овогт хаантан маань Урианхайн хязгаарт нутаглах эрх өгснөөр тэд монголчууд болж энэ статус үүссэн. Хэрэв нийгмийн сүлжээнд ид шуугиж бгаа шиг казахууд маань Монголоосоо тусгаарлан салах хүсэлтэй бол би сонголтыг нь бас хүндэтгэнэ. Тэд ирсэн газар руугаа буцан нүүх нь хэзээд нээлттэй. Харин хааны ивээлээр суурьшсан нутгаа салган тусгаарлах эрхгүй. Энэ бол Ховдын хязгаарын бүрэлдхүүнд бдаг Урианхайн хязгаар. 90-д онд олон мянган казах иргэд Казахстан руу нүүсэн. Гэвч тэд Монголоо санаад буцан ирсэн. Монголоос өөр хаана ч казах хүн эрх чөлөөгөө дүүрэн эдэлдэггүй, дэлхийн боломж руу бүрэн алхдаггүй нь олон айлыг буцан ирэх шийдвэрт нь нөлөөлсөн бх. Та нартаа хэлэхэд Богдын соёрхсон Урианхайн хязгаартаа халх дүрвэд баяд ахан дүүстэйгээ эв найртай амьдар л гэмээр бн. Яагаад гэвэл Урианхайн хязгаар үүрд Монголын нутаг. Ийм л юм. Бүгдээрээ нэг талдаа гарцгаая.

[Bloomberg TV Mongolia @BloombergTVM]

Дэлхийн өрсөлдөх чадварын тайлангийн энэ оны эрэмбэд Монгол Улс 70 улсаас 67 дугаарт бичигджээ.

Хөрөнгө оруулагчдын төрд итгэх итгэл эрс муудсан нь Монголын өрсөлдөх чадварын үзүүлэлт буурахад голлон нөлөөлснийг Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын судалгааны төвийн Гүйцэтгэх захирал Ч.Отгочулуу онцоллоо

[Түмэнжаргал МЭНДСАЙХАН @TMendsaikhan]

@Baabarniitlelch @ganhuyag @Elch_mn Хэт туйлширсан хардлага. Гуравдагч этгээдийн санхүүжилт босгох, үүнд Монгол талын баталгаа гаргуулах зорилгоор төслийн зарим төл. ажлыг зогсоосон. Менежментийн гэрээний саналыг ЗГ дэмжихээс татгалзсан нь үүнд нөлөөлсөн бх. Удалгүй Дубай+менежмент гэрээ бгуулж РТ санасандаа хүрсэн

[Рэгзэнгийн ШИНЭГЭРЭЛ @ShinegerelR]

Оюу Толгой төслийн хүрээнд заавал шийдэх 10 шийдэл:

1⃣ Хуримтлагдсан хүүгийн өрийг 50% бууруулах.
Хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн хуримтлагдсан хүү өнөөдөр $6.45 тэрбум хүрч, үндсэн зээл болох $6.09 тэрбумаас давсан байна. Иймээс хуримтлагдсан хүүгийн 50 хувь буюу $3.2 тэрбумыг хүчингүй болгож, нийт хувьцаа эзэмшигчийн өрийг $12.54 тэрбумаас $9.34 тэрбум болгон бууруулах шаардлагатай.

2⃣ Хувь нийлүүлэгчийн зээлийн хүүг 6%-аас доош болгох.
Хувьцаа эзэмшигчийн зээл түүхэн байдлаар LIBOR+6.5% буюу ойролцоогоор 9-12%-ийн өндөр хүүтэй явж ирсэн бөгөөд зөвхөн 2025 онд хүүгийн төлбөрт $567 сая зарцуулсан байна. Иймээс цаашид зээлийн хүүг 6%-аас доош түвшинд хүргэж, жил бүрийн санхүүгийн дарамтыг хэдэн зуун сая ам.доллараар бууруулах шаардлагатай.

3⃣ Ногдол ашиг авах хугацааг наашлуулах тусгай механизм бий болгох.
Оюу Толгой 2025 онд $4.99 тэрбумын цэвэр ашиг, $1.91 тэрбумын чөлөөт мөнгөн урсгал бий болгосон ч Монгол Улс ногдол ашиг аваагүй байна. Иймээс “өр бүрэн төлөгдсөний дараа ногдол ашиг хуваарилна” гэсэн зарчмыг өөрчилж, ашигтай жилүүдэд хэсэгчлэн ногдол ашиг хуваарилдаг механизм нэвтрүүлэх шаардлагатай.

4⃣ Монголын зөвшөөрөлгүйгээр шинэ өр үүсгэхийг хориглох.
Оюу Толгойн нийт өр 2025 оны эцэст $19.64 тэрбум хүрсэн бөгөөд үүнээс project financing debt нь $3.8 тэрбум орчим байна. Цаашид Монголын 34%-ийн эзэмшилд ногдох шинэ өрийг Монголын талын зөвшөөрөлгүйгээр үүсгэхийг хориглож, хувьцаа эзэмшигчийн өрийн хэмжээг нэмэгдүүлэхгүй байх шаардлагатай.

5⃣ Менежментийн болон зөвлөх үйлчилгээний төлбөрт хатуу дээд хязгаар тогтоох.
Менежментийн болон зөвлөх үйлчилгээний төлбөрийн бүтэц өнөөдөр олон нийтэд бүрэн ил тод биш байна. Иймээс эдгээр төлбөрийг борлуулалтын орлогын 1%-иас, эсвэл жилд $50 саяас хэтрүүлэхгүй байх дээд хязгаар тогтоох шаардлагатай.

6⃣ Хөндлөнгийн аудит, ил тод байдлын шинэ тогтолцоо бий болгох.
Оюу Толгойн нийт өр $19.64 тэрбумд хүрч, жил бүр олон тэрбум ам.долларын мөнгөн урсгал эргэлдэж байгаа ч хөрөнгө оруулалтын зардал, хүүгийн тооцоо, холбоотой талуудын гүйлгээ дээр маргаан тасардаггүй. Иймээс бүх томоохон гэрээ, худалдан авалт, санхүүжилтийн нөхцөлийг нийтэд тайлагнаж, жил бүр олон улсын хараат бус аудит хийдэг тогтолцоог бүрдүүлэх шаардлагатай.

7⃣ Монгол аж ахуйн нэгжүүдийн нийлүүлэлт, худалдан авалтын эзлэх хувийг нэмэгдүүлэх.
Оюу Толгой жил бүр хэдэн тэрбум ам.долларын бараа, үйлчилгээ худалдан авч байгаа ч дотоодын компаниудын оролцоо бүрэн хангалтгүй хэвээр байна. Иймээс Монгол нийлүүлэгчдийн эзлэх хувийг үе шаттайгаар нэмэгдүүлж, дотоодод үлдэх эдийн засгийн үр өгөөжийг өсгөх шаардлагатай.

8⃣ Монгол инженер, мэргэжилтэн, удирдах ажилтны оролцоог нэмэгдүүлэх.
Оюу Толгойд олон мянган монгол ажилтан ажиллаж байгаа боловч удирдах болон өндөр мэргэшлийн түвшний албан тушаалд гадаад ажилтны эзлэх хувь өндөр хэвээр байна. Иймээс тодорхой хугацаатай зорилт тогтоож, инженер, техникийн болон удирдах түвшний Монгол ажилтнуудын эзлэх хувийг шат дараатай нэмэгдүүлэх шаардлагатай.

9⃣ Оюу Толгойг Монголын эрчим хүчээр бүрэн хангах.
Оюу Толгой нь Монголын хамгийн том цахилгаан хэрэглэгчдийн нэг бөгөөд эрчим хүчний зардал нь төслийн томоохон зардлын нэг хэвээр байна. Иймээс дотоодын эх үүсвэрээс бүрэн хангах зорилгоор цахилгаан станцын төслүүдийг эрчимжүүлж, эрчим хүчний импортын хараат байдлыг арилгах шаардлагатай.

🔟 Зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулж, баяжмал бус эцсийн бүтээгдэхүүн экспортолдог болох.
Өнөөдөр Оюу Толгой голчлон зэсийн баяжмал экспортолж байгаа нь нэмүү өртгийн ихэнх хэсгийг гадаадад үлдээж байна. Иймээс зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулж, катодын зэс болон түүнээс дээш шатны бүтээгдэхүүн экспортолдог болох замаар аж үйлдвэржилт, татварын орлого, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх шаардлагатай.

Эхний 6 санал бол төслийн санхүүгийн өгөөжийг нэмэгдүүлэх, дараагийн 4 санал бол Монголд үлдэх эдийн засгийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэхэд чухал. Хөөх туух бол угаасаа бүтэхгүй, манайд ашиггүй. Харин гэрээг дээрх 10 заалтаар сайжруулах ёстой❗️

[Оюуннар☀️ @oyuinnr]

Ганбатын Эрдэнэбат гэж "гоё амьтан" бий. Эрүүгийн салбарын хуульчдын бараг орой нь. Улсын ерөнхий прокурорын орлогч асан. Саяхнаас мань хүнийг Цэцийн гишүүнээр томилох тухай сураг ажиг чих дэлсэв, нүд сэргэв. Гэтэл энэ сургаар мань хүнийг "С.Зоригийн хэргийн яллагдагч шүү" гэх ухааны ухуулга яваад эхэлж. С.Зоригийг хөнөөсөн алуурчдыг "эрүүдсэн" буюу "эрүүдэн шүүсэн" гэх утгаар.
Яг үнэндээ бол "эрүүдсэн" нь Г.Эрдэнбат ч биш, ШШГ байгууллагын ажилтнууд, форм өмссөн нөхөд. Алуурчин дээр алуурчныг оруулсан, дарамталсан нь ч гэсэн.
Уг нь бол Г.Эрдэнэбат прокурор үүнээс сэргийлэхийн тулд хорих өрөөнд камер байршуулах зөвшөөрөл өгсөн. Үүнийхээ төлөө ял авсан байдаг. Өөртөө зориулж камер тавьж байгаад эрүүддэг ямар "мал", тэр тусмаа хуульч, прокурор байх вэ дээ. Эрүүдмээр байсан бол аль болох л амьтнаас нуугдаж, нууцаар үйлдэнэ биз дээ. Тэгсэн Эрка багш ийм "алдаа" хийсэн гэнэ ээ. Ийм хэргээр түүнийг ялласан.
Уг нь бол тэр камерийн дор юу болж байгааг хянах, хяналт тавих ёстой хүмүүс нь ШШГ байгууллага, албан тушаалтнууд. Зөрчил гарвал тэр дор нь таслан зогсоох үүрэгтэй. Ядаж л хэрэгт хяналт тавьж байгаа прокурорт мэдээлэх үүрэгтэй. Түүнээс биш Г.Эрдэнэбат гэдэг хүн 24 цагаар камер ширтээд суухгүй, ажил үүргийн хуваарьт нь байхгүй, тийм боломж ч үгүй. Харин ШШГ-ийнхэн тэр ажлаа хийгээгүй, хийгээгүйгээр барахгүй санаатайгаар, эсвэл эс үйлдлээрээ энэ гэмт хэрэгт хамтран оролцсон. Ялыг нь энэ хүн үүрсэн.
Шалтгаан нь прокурор асан "С.Зоригийн аллагын гүйцэтгэгчид ялаа авсан, захиалагчид хүрэхэд ойрхон байна" гэж хэлснээс л асуудал үүссэн байх. Захиалагчтай тун ойр байсан хүмүүс энэ "эрүүдэлтийг" зохион байгуулсан гэж би хувьдаа боддог юм. Нөгөө шоронгийн өрөө рүү төлөөний хүнээ явуулж, захиа занаа бичүүлдэг Ц.Нямдоржтон тэргүүтэй. Тэгээд эцэст нь С.Зориг гэдэг хүн өөрөө өөрийгөө 16 удаа хутгалсан, төдий удаа хутган дээрээ хальтарч унасан үр дүнтэйгээр энэ хэрэг хаагдаж байх шиг байна.
Хамгийн сүүлд Эрка багшийн "Рациональ сэтгэлгээ буюу бодитоор сэтгэх нь" гэдэг лекцэнд суусан юм байна. Энгийнээр хэлбэл, сэрэл мэдрэмж буюу сэтгэгдэл болоод бодит байдал буюу баримтын тухай юм. Бид алинд нь итгэх ёстой вэ гэдэг тухай. Иргэн Дорж сайн хүн гэдэгт сохроор итгэх, хэн нэгний хэлсэн үгээр явах ёстой юу, эсвэл сайн гэдгийг нь баталсан баримт буюу үйл явдлыг шалгах ёстой юу гэх маягийн. Угаасаа өөрөө криминалистик буюу гэмт хэргийн задлан шинжилгээ гэдэг зүйлийг судалсан, мэргэшсэн хүн л дээ. Тийм учраас эрүүгийн талаасаа "номер нэг" гэж хэлээд байгаа юм, лав л өнөөдөртөө.
Мөн тийм учраас энэ дайны хуульч, хуулийн мэргэжилтэн /Эрүүгийн хуулийн маш олон төсөл дээр ажилласан/ Цэцийн гишүүнээр томилогдвол маш том аз завшаан юм, уг нь. Гэтэл "Зоригийн хэргийн ялтан" гэж гүтгээд, ар дээр нь цөөхөн хүний аз завшаан болоод өнгөрвөл бидний л хохь болно доо.
Эрүүгийн хууль гэдэг чинь зөвхөн гэмт хэрэгтэн, ялтнуудад зориулагдсан хууль биш, тэдний гэмт үйлдлийн улмаас хохирсон, хохирогч болж болзошгүй бүх хүмүүст хамаатай хууль.
Өмнөх удаа Үндсэн хуулийн Цэцэд О.Мөнхсайхан гэж том хуульч орж ирсэн. Адилхан л МУИС-ийн бүтээгдэхүүн, хууль зүйн доктор. Гэхдээ лекцийн танхимаас шууд үсрээд ороод ирсэн, энэ утгаараа туршлага бага. Харин Г.Эрдэнэбат бол ёстой нөгөө "тостой тогоонд нь" чанагдаад гараад ирсэн туршлагатай хуульч, хуулийн мэргэжилтэн. Цэцэд ийм хүн хэрэгтэй.

[r. davaadorj @rdavaadorj]

“Хүрээний булайг дэлгэвэл далай, далай”

Хууль бол гууль болсон нийслэлд хулгай зэлгийгээ тоож байгаа хүн ч алга. Улс орныг өрөнд оруулж байгаад цусалсан байх юм. Тэднийг шүлсээ үсчүүлэн өмөөрч буй УИХ-ын хэдхэн гишүүдээ сайн тогтоож аваарай, сонгогчдоо!

[Гонгоржавын ГАНБАТ 🧢 @g_ganbat]

Нийслэлийн ИТХ-ыг даруй тарааж, хугацаанаас нь өмнө, энэ намар ээлжит бус сонгууль хийж өөрчлөхгүй бол бүр болохгүй болсон юм байна даа!
АН санаачлага гаргаач!