Tuul Enkh

studies international law #NUM#NU#WTOlaw; Lecturer at National University of Mongolia/МУИС

[Baabar @Baabarniitlelch]

Би хасгуудыг ялангуяа нийгмийн сүлжээгээр үргэлж өмөөрдөг, Тэднийг гадуурхах элдвээр муулах, түүх гуйвуулан худал гүтгэх зэрэгт дургүй. Надад ч сайн найз хасаг хүн цөөнгүй. тэд биднийг бодвол илүү иргэншсэн, соёлжсон, илүү хөдөлмөрчийг нь хүндэтгэн атаархдаг. Гэвч нөгөө талаас энэ нөхөр шиг түүхийг гуйвуулан өөрийн үндэсний хуучин нутагтаа эргэж ирсэн мэт худлаа залж болохгүй. Хасаг үндэстэн 17-р зуунд л Киргизээс салж эртний Чагадайн эзгүйрсэн нутгийн зүүн хэсэг талд нүүдэллэн орж ирсэн, түүхэнд тэмдэглэгдсэн эхний нэр нь “талын гиргизүүд”. Назарбаев хасаг түмний кино хийлгэхээр нэрт найруулагч Форманыг урьснаар бүтсэн кино нь хасагийн жур нар Галдан бошготтой л байлдаад байдаг нь үнэн түүх. Ташкент хүртэл хиллэж байсан Зүүнгарын хаант улс унаснаар түрэг угсаатны суурьшмал маварнах, монгол угсаатны нүүдэлчин муголстан болж салсны баруун тал нь үзбэкчүүдийн, зүүн тал нь хасагийн жур нарынх болсон. Гэхдээ хасагуд хэзээ ч Алтайг давж орж ирж байгаагүй. Энэ нөхрийн хуучин нутагтаа өнөөдөр эргэж ирсэн гэдэг ямар ч үндэслэлгүй. Хожим нь оросууд хасагийн суурьшсан газар нутгийн булаан эзлэхэд тэдний суурьшиж байсан нутгийн зүүн өмнөд хэсэг Хятадын Шиньжаанд хамаарах болсон. 1915 он хүртэл Халхад хамаарч байсан алтайн урианхай нар (алтай урианхай хэзээ ч Ойрдод хамаарч байгаагүй, хүмүүс эндүүрдэг) нар алтайн нуруу дамнасан урианхайн 7 хошууг эзэмшиж байлаа. Үүнийн Алтай давсан баруун хэсгийг Хиагтын гэрээгээр Гадаад Монголын зүүн хиллидэг Сүрэгчний хошуугаар солихоор тохирчээ. Гэвч солилцоо хэрэгжихгүй явсаар Сю Шүжангийн гамин цэрэг Хүрээг эзэлснээр түүний зарлигаар “хуульчилжээ”. Алтайн санад дахь хасаг монгол холилдсон Хуучны Зүүнгарын мугилстаныг одоо ч физик газар зүйн зураг дээр “Жунгариа” гэж тэмдэглэдэг нь зүүн гар гэсэн монгол үг. Эхэндээ Балт вангийн захирч байсан алтайн урианхайн 7 хошууны баруун хэсэг удалгүй Алтай аймаг гэж албан ёсоор нэрлэгдэх болжээ. Энэхүү Жунгаарт 1900-1950 он хүртэл угсаатан хоорондын асар их үймээн бужигнаан болсноор тэндэхийн хасаг үндэстнүүд Алтайн нурууг даван анх удаа Гадаад Монголын нутагт дүрвэн орж ирсэн. Үймээн удтал үргэлжилсэн учир Монголын ЗГ-аас зохион байгуулж Бага хурлын гишүүн Давлэтийг ьийш томилон тэндээс хасаг үндэстнийг Монгол руу дүрвүүлэх ажил зохион байгуулж байлаа. 1930-аад оны үед.
Антропологийн хувьд зүүн Азийн хүмүүсийн царайны төрхөөр Мюллэрийн ангилал гэж байдаг. Катай төрхтнүүд гэдэгт солонгос, манж, монгол, тува, хасаг, хиргис үндэстнүүд багтана. Гэтэл Жунгаарын хасагууд уйгар төрхтөнд хамаардгийг энгийн нүдээр ажиглаж болно.
Энд ямар нэг үндэсний ялгаварал гэхээсээ бодит түүх ярьж байна. Түүхийг дуртай нь гуйвуулан мушгих нь элбэг үзэгдэл боловч болоод өнгөрсөн үнэн түүх ганц л бий. Хүн төрлөхтний түүх бол их нүүдэл. Өнөөдөр унгар, фин түрэгүүдийг евопчууд Ази руу хөөдөггүй. Гэтэл Гимлайгаас нүүж очсон европчуудыг тэднээс өмнө тэнд амьдарч байсан баскууд хөөгөөд унавал энээдтэй хэрэг. Уугуул нутаг рүүгаа хөөгдөнө гэвэл өнөөгийн 8 тэрбум хүн төрлөхтөн бүгдээрээ Африк руу буцах болно.
Өгөөнийн монгол улсын нутаг бол монгол, хасаг, тува, хотон гэсэн үндэсэн 4 үндэстний нутаг тэдгээр иргэд нь энэ орны бүрэн эрхт иргэд.

[Ambassador Richard Buangan @USAmbMongolia]

Өнөөдөр “Хааны эрэлд-2026” нээлтийн ажиллагаанд оролцох завшаан тохиосонд баяртай байна. Энэ жил “Хааны эрэлд” олон улсын хамтарсан сургуулийн түүхэн дэх чухал тэмдэглэлт ой болох 20 жилийн ой тохиож байна. Оролцогч улс орнууддаа талархал илэрхийлье. Мөн дэлхий даяарх энхийг дэмжих ажиллагаанд манлайлал үзүүлж, өндөр ур чадвараараа үнэлэгддэг Монгол Улсын Зэвсэгт хүчинд чин сэтгэлийн талархал илэрхийлье. Миний хэлсэн үгийг бүрэн эхээр: https://t.co/OpUZN0VoBa

[Lauri Mälksoo @LauriMalksoo]

Yesterday, I presented at Berlin’s Humboldt University my book “Russia, the Soviet Union and Imperial Continuity in International Law” (OUP). Was great to be back at the university where I did my PhD 25 yr ago. A bonus: prof emer Bernhard Schlinck was around, just like back then.

[iKonNews @ikonnews]

УИХ-ын гишүүн асан Ц.Мөнх-Оргил нарын 13 элчин сайдад Итгэмжлэх жуух бичгийг нь гардуулжээ

https://t.co/2k6dAVXkzE via @ikonnews

[Martins Paparinskis @MPaparinskis]

First report on compensation for the damage caused by internationally wrongful acts now out as document A/CN.4/793 (link next). I am grateful to @IsabelWalther for her excellent research assistance, and to Joshua Kriesmann and @Xuan7Shao for their work with the bibliography.

[Baabar @Baabarniitlelch]

@Asashoryu Монголын хасагууд Шиньжаанаас нүүж ирсэн болохоос Казахстанаас биш шүү дээ. Одоо ч Хятадад бараг 2 сая орчим хасаг үндэстэн байгаагийн 90 хувь нь Шинвжааны Алтай, Тарвагатай, Или аймгуудад төвлөрсөн.

[Дөлгөөн @dukdulguunn]

МУ-ын анхны Сангийн сайд Чагдаржав ажлаа өгөхдөө засгаас суулгасан гэрийн материалыг тоо ширхгээр хүлээлгэн өгч,хошлон олс дээс тасарч,үжирч муудсан,хаалга хатавч зассан гээд үг үсэггүй данс нийлсэн байдаг,төр түшнэ гэж энэ
Машины дугаар хүртэл шаадаг Баяр Энхбаяр Миеэ нар унш

[ᠠᠶᠤᠰᠢ ᠪᠠᠲᠤ ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ @AyushBate]

Дипломатын дээд сургууль дүүргэж 35 жил дипломатын алба хашиж байгаа хүний хувьд хэлэхэд дипломатуудад төлөөлж буй улс орон ард түмэн байгууллагынхаа эрх ашиг сонирхлыг хамгаалах бэхжүүлэх ур ухаан арга барил (хэлэлцээр яаж хийх, хэзээ юу хэлж болох болохгүй нтр) ясанд ортол н зааж сургадаг. Дэлхийд авлигын өндөр үзүүлэлттэй нөлөө хомс Монгол шг орон, дээр н мэргэжлийн боловсрол мэдлэг туршлагагүй; ийм Элчийг авлигач гэж үнэлж ямар ч улс хүндлэхгүй! Мэргэжлийн бус Элчээр улсаа төлөөлүүлж байгаа н улс төр засгаа тэр хэмжээнд доорд үнэлж байгааг манайхан ойлгодоггүй! Хамгийн ноцтой н буурай Элчийн хэмжээнд хүлээн авч буй улсыг үнэлж доромжилж байгаа гдг г манайхан бас ойлгодоггүй. Авлигажсан улсын Элчид улс орон ард түмний ашиг сонирхол гэж ойлгохгүй тул хамгаалж мэдэхгүй. Тэд зөвхөн авлигажсан бүлэг томилсон даргадаа л үйлчилдэг.

[Тээшка @Teshka1231]

Мөнгөтэй айлд өсөөд ч
гадаадад сураад ч
Компани бизнес удирдаад ч
Дэд сайд болоод ч "флекс" нь арилдаггүй нэг тийм өлөн, гайхуулах сэтгэлгээ нь салдаггүй далдага хүмүүс байх юм өө. Бурхан өршөөг.

Дашнямыг хэлсэн шүү. Харин Ням-Осор гуай өөрөө ч мэдэлгүй флексд нь оржээ. Ахмад хүнд зүгээр л сайхан очоод золгочихгүй дээ. За тэгээд намайг уучлаарай

[BB @batt1972]

Зурсан даа… 📝

Зарим нэг нь “заналтаагаар зурсан” хэмээн засгаа самарч, улсаа хорлож байсан юм… 🤨

Монголын төрд зүтгэнэ гэдэг нь заавал улс төрд орж, албан тушаалд очихыг хэлдэггүй юм гэж боддог иргэн байна 🫡🇲🇳

[Kizuna 🇲🇳 @KizunaJpp]

Лаг оффис байнаа. Ямар байгууллага юм бол. Үнэхээр юм үзэж нүд тайлсан удирдлагатай байгууллага байна.

[Мөнхсанаа🇺🇸🇲🇳 @munkhsn]

Албан тушаал бол түр зуурынх Харин хүмүүстэй хэрхэн харьцаж байсан чинь үргэлж дурсагдсаар байх болно.

[Velina Tchakarova @vtchakarova]

Finish President @alexstubb wrote an article for @ForeignAffairs.
Alexander Stubb argues that the world order faces a choice: Yalta or Helsinki.

In reality, it is not a choice. It is a systemic and structural global power struggle and Bifurcation of the Global System as I’ve been arguing for the last ten years.

In my view, the global system is entering a new 1945–47 moment. The rules of the 21st century will not be selected by diplomacy, but imposed by the winner of the Cold War 2 between America and the DragonBear.

America is defending an updated Helsinki logic.
China and Russia are pushing for a 21st-century Yalta.

President Stubb is right that the next decade will decide the geopolitical map.
Where he is too optimistic: Europe will not draw it.
Middle powers will adapt to whichever hegemonic model prevails.

This is the decisive geopolitical contest of our century. And the winner takes all once again.

[Alexander Stubb @alexstubb]

When the world order, balance and dynamics are changing, it is always useful to sit down and gather your thoughts in writing. Here is my take in Foreign Affairs.

[Dr.Navchaa @navch0025]

Алба ажлын хүмүүс баяр хүргэх нэрийдлээр ингэж тэврэлдэх нь ёс зүйгүй, муухай харагддаг юм байна гэж хэлээд л байгаа шүү🫣 ямар аав ээж, амраг садан нь байгаа биш, жаахан заагтай баймаар юм.

[Secretary Marco Rubio @SecRubio]

Welcomed five Central Asian government leaders in D.C.  for the C5+1 Tenth Anniversary Business Conference to discuss new investments and trade agreements that will create jobs and export opportunities for U.S. firms while strengthening regional economies. Under President Trump’s leadership, America's foreign policy builds partnerships that defend our interests and promote peace and prosperity.

[С.Баатарсүрэн @baatarsuren]

#Бодол
Дунд ангид "Оюуны залхуурал" гэдэг зүйлд автчихсан хүүхэд/голцуу хөвгүүд/ их олон байна.

Тэд гараа ч хөдөлгөх дургүй, ангид зүгээр л суугаад байна. Хичээл дээр эвшээгээд л, ширээн дээр унтчих гээд л, юу ч хийхгүй.

Тэд яагаад ийм болдог вэ?
1. Бага ангийн суурь алдагдсан. Эзэмших ёстой үндсэн чадваруудаа эзэмшээгүй. Оюун нь задраагүй. Агуулгын гүн хоцрогдолд орсон.

2. Цэцэрлэгт байхаасаа анхаарлын дутмагшилтай, төвлөрөх чадвар султай байсан. Сургуульд ороод үүнээс болоод ангиасаа, ангийнхаа агуулгаас хоцорч үлдсэн.

3. Ээж, аав нь хүүхэддээ анхаардаггүй. Гэрт нь даалгаврыг нь хийлгэдэггүй, хичээл таслуулдаг, хичээлээс хоцроодог байсан. Тэд цэцэрлэгт нь ч сайн явуулаагүй.

4. Бага ангидаа гэртээ юу ч хийгээгүй. Залхуурч сурсан.

5. Өсвөр нас буюу шилжилтийн нас үүн дээр нөлөөлсөн.

6. Багш нар байгаагаар нь орхичихсон.

7. Нийгмийн хөгжлөөр бий болсон тав тухтай амьдралын орчин, нөхцөл тэднийг ийм болгосон.
Тэд энэ янзаараа ахлах ангид орвол юу болох вэ?
Юу ч ойлгодоггүй, юу ч хийдэггүй, гэхдээ сургуульд явдаг хүмүүс болно.
Тэд их, дээд сургуульд элсэн орох уу? Орно. Ороод байгаа.
Тэд цөөхөн үү?
Үгүй. Их олон.
Тэд ажил дээр гараад ямар байх бол?
Ажил хийх дургүй, ажлаа сайн хийж чаддаггүй, байгаадаа сэтгэл ханамжгүй, ууртай, бухимдуу, сэтгэл гутралтай хүмүүс болно.
"Хүнээр хүн хийх" гэдэг үг чинь одоо их л чухал болоод байна даа. Гэхдээ үүнийг монгол эцэг эхчүүд ойлгож байгаа юу?

ВИА Баатарын Батаа

[Martins Paparinskis @MPaparinskis]

Pleased to see my @UCLLaws inaugural @UCLCLP lecture from this February published @OUPAcademic https://t.co/jFzjkGCNqa

[ts_batbold @tsbatbold3]

Принстоны проф. Никола ди Космо: Манжууд хүчирхэгжиж Хятадыг эзлэхэд Монголчуудтай байгуулсан холбоо чухал үүрэгтэй, гол удирдагчид нь Монгол хатан авдаг байсан нь хоорондоо байлдахгүйн зэрэгцээ аль нэг нь ялагдахад нөгөөх нь үргэлжлүүлэх баталгаа болдогт байв

[Ganzorig Vanchig (aka Vinzo) @ganzorigv]

Эдийн засагч, доктор Manmohan Singh Энэтхэгийн Ерөнхий сайдаар улиран сонгогдож, 2004-2014 оны хооронд нийтдээ 10 жил ажилласан бөгөөд нэр хүндтэй улс төрч, төрийн зүтгэлтэнд тооцогддог. Улс төрийн карьераа 1990 оноос Сангийн сайдаар эхэлсэн агаад технократ удирдагчийн сонгодог жишээ юм.

Мань эр олон жил төрийн албан, дарга, сайд хийгээд яг вакуумд орохоо мэдэж, мэдэрч байжээ. Цүнх баригчид, цүнхний бариулууддаа тархиа базуулахгүйн тулд дэлхийн даяар судалгаа хийх замаар хамгийн шилдэг мэргэжилтэн, удирдагч, зөвлөгч нарыг бүрдүүлэн урьж, Ерөнхий сайдын глобал зөвлөхүүдийн хороо (PM's Global Advisory Council) гэдгийг байгуулжээ. Улмаар энэ зөвлөлдөө Нобелийн шагналт эрдэмтэн Amartya Sen, Колумбын их сургуулийн профессор, алдарт эдийн засагч Jagdish Bhagwati, Пепси Кола компанийн гүйцэтгэх захирал Indra Nooyi, Сингапурын үндэсний их сургуулийн Төрийн удирдлагын сургуулийн захирал, НҮБ-ын аюулгүй зөвлөлийн дарга асан Kishore Mahbubani зэргийг урьж хамтарч ажилласан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, иргэншил бас цагаачлалыг үл хамааран дэлхий даяар амжилттай ажиллаж буй энэтхэг гаралтай шилдэг удирдагч, манлайлагч, шийдвэр гаргагчдаар өөрийгөө хүрээлүүлсэн гэсэн үг.

Энэ бөмбөрцөгийн эргэн тойронд, дэлхийн 5 тивд чимээгүй болон чимээтэй олон том байгууллагын удирдан ажиллаж, тухайн институт, улсынхаа шийдвэр гаргалтанд оролцдог, олон улсын хамтын нийгэмлэгийг архитектурыг зуралцдаг, дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн эрдэмтэн судлаачид, бизнес эрхлэгчид, нийгмийн зүтгэлтнүүд, олон улсын байгууллагад ажиллаж буй олон монголчууд бий. Эдгээрийнхээ эрдэм мэдлэг, туршлага, нөлөөг Монголын төр ингэж ашиглавал уг нь тийм ээ? Ийм хүсэл сонирхол, зориг, бас чадвар манай хэдэд байна гэж байх уу?