Nawaz Khan Zaor

Jeay Sindh Qaumi Party.
Democratic nationalist.
Author of “سنڌونديءَ جو مقدمو” (A Case of River Indus).
Struggling agnst Dams on Indus & Its tributaries

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

ميرپوربٺورو:
جيئي سنڌ قومي پارٽي پاران صحافي ۽ قومپرست ڪارڪن مختيار علي زئور جي پهرين ورسي جي جلسي جون تصويري جهلڪيون؛
قومي پارٽي جي چيئرمين نواز خان زئور، ڊاڪٽر نياز ڪالاڻي، ارباب وزير ميمڻ، اسلم خيرپوري، نواز شاھ ڀاڏائي، سورھيه سنڌي، محمد علي خشڪ، پنھل ساريو ۽ ٻين جو خطاب.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

قومن کي خواب به گهرجن ٿا

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

1933 سے 1947 تک کراچی کے 14 میٸر بنے ان میں 9 غیر مسلم تھے. اس کے بعد 79 سال میں ایک بھی میٸر غیر مسلم نہیں بنا.

پوءِ به سنڌي هندو جوش خروش سان چوڏهين آگسٽ ملهائيندا وتن!

[Yogesh Kumar 🙏 @BeingHuman6767]

1933 سے 1947 تک کراچی کے 14 میٸر بنے ان میں 9 غیر مسلم تھے. اس کے بعد 79 سال میں ایک بھی میٸر غیر مسلم نہیں بنا۔

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

@BeingHuman6767 پوءِ بہ سنڌي هندو جوش خروش سان چوڏهين آگسٽ ملهائيندا وتن!

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

@marwa58903 جي ها. سڀ کان وڏي غلطي اها ڪئي آهي جو پنجابين سان گڏ هڪ ملڪ ٺاهي ان ۾ شامل ٿياسين.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

ڀائرو، ڀينرو، سڀاڻي اوهان مون کي هن اسپيس ۾ ٻڌي سگهندا.

[Mushtaq Rajpar @MushRajpar]

Brilliant and clear voice

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

موت ماڻهو جو سڀکان وڏو نقصان ناهي. موت زندگي جو اڻٽر مرحلو آهي،ڪڏهن بہ ڪٿي بہ اچي سگهي ٿو.شڪست بہ سڀ کان وڏو نقصان ناهي.ماڻهو شڪست کائي وري بہ ميدان۾لهي سگهي ٿو.
انسان جو سڀ کان وڏو نقصان هٿ کڻي وڃڻ آهي،وک نہ وڌائڻ آهي،بيهي رهڻ آهي.
هٿ نہ کڻو، وڌندا رهو، هر وک منزل کي ويجهو ڪندي.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

”ڪرم نوازيءَ، چڱائي ۽ ٻاجھ انسان جو ٻج آهي.“
،ـــ حضرت عيسيٰ
سنڌيڪار: نواز خان زئور

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

اڄوڪي تاريخ تي لياقت علي خان جي سربراهي ۾ پاڪستان جي پهرين ڪابينا بڻي، جنهن ۾ هڪ به سنڌي وزير نه هو.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

آج کے دن ۱۵ اگست ۱۹۴۷ع کو لیاقت علی خان کی سربراہی میں پاکستان کی پہلی کابینا بنائی گئی، جس میں ایک بھی سندھی وزیر نہیں تھا.
حالانکہ پاکستان کی راجدھانی بھی سندھ سے ادھار لی گئی تھی. سندھیوں سے ناانصافی تو پہلے دن سے ہی شروع کی گئی تھی.
اور اس ناانصافی کے موجد جناح اور لیاقت تھے.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

فِي كُلِّ قَلْبٍ حَكَايةٌ لَا تُرْوَى
”هر دل ۾ هڪڙي اڻ چيل ڪهاڻي آهي.“

_ عربي سٽ،
سنڌيڪار: نواز خان زئور

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

@SanoberKhaskhe1 دل چئي ٿي روئجي
دل تي دردن جي ڄمي وئي،
ڌوڙ تنهن کي ڌوئجي،
دل چوي ٿي روئجي!

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

دنيا جي سڀ کان وڏي امنگ، اميد ۽ ذميداري آزاديءَ آهي.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

هي ڪهڙا دشمن آهن، جيڪي آزاديءَ جي ڳالھ ڪرڻ سان خوش ٿا ٿين؟ بلي!! دنيا جا پهريان سامراج آھن، جيڪي آزاديءَ جي ڳالھ تي خوش ٿا ٿين! اوهان جي عقل کي نوبل انعام ملڻ گهرجي.
اهي ڪهڙا نوجوان آهن، جن کي آزاديءَ جي ڳالھ ڇڙواڳي ۽ نااميدي ٿي ڏئي؟
دنيا جي سڀ کان وڏي اميد ۽ ذميداري آزاديءَ آهي.

[Akhtar Sindhi @AkhtarSindhi11]

@ZaorKhan هنن حالتن ۾ آزادي جي ڳالهه ڪرڻ مالڪن کي خوش ڪرڻ جوان مارائڻ ۽ سنڌ جي بقا وسيلن جي مالڪي قانون ۽ انصاف لاء ٿيندڙ جدوجهد کي ماٺو ڪرڻ ۽ نوجوانن ۾ ڇڙواڳي ۽ نااميدي پئدا ڪرڻ آهي

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

@AkhtarSindhi11 بلي!! هي ڪهڙا دشمن آهن، جيڪي آزاديءَ جي ڳالھ ڪرڻ سان خوش ٿا ٿين؟ دنيا جا پهريان سامراج آھن، جيڪي آزاديءَ جي ڳالھ تي خوش ٿا ٿين! اوهان جي عقل کي نوبل انعام ملڻ گهرجي.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

اڄوڪي دؤر جي سڀ کان وڏي سياسي جهالت پاڪستان جي سالميت جو حامي هجڻ آهي. پاڪستان جي سالميت معنا سنڌوءَ تي پنجاب جو قبضو، سمنڊ تي والار، سنڌ جو ورهاڱو ۽ سنڌي قوم جي تباهي.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

”اها ڪهڙي مذهب ۽ ڪهڙي اخلاق جي تلقين آهي تہ جي ڪنهن ماڻهو سان ڪنهن هڪ معاملي ۾ اختلاف ٿي وڃي تہ پوءِ ان سان هر معاملي ۾ اختلاف ڪيو وڃي.“
ـــ مولانا ابوالڪلام آزاد،
سنڌيڪار: نواز خان زئور

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

هِينئڙي سَڄڻ سارِيا، ڪِٿي هوندم هَير،
اچِي لالڻ! نہ ڏِئين، مَٿي پلنگن پير،
ٿِي وِرُونهڻ وَير، ڳُجُھ ڳَرهيان ڪِن سَين!

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

اڄ اچڻ وَيرانِ، جاڳو نيڻ! مَ سمهو،
رڪابين پيرانِ، واڳن مٿي هٿڙا.

[Nawaz Khan Zaor @ZaorKhan]

قصو بالادستي ۽ محڪومي جو

[Kehar @_Qasim_Kehar]

نئين سنڌ جو سپنو–١۴
*قصو بالادستيءَ ۽ محڪوميءَ جو*
*نواز خان زئور @Zaorkhan *

جاءِ هئي مِنٽو پارڪ، شهر هو لاهور، تاريخ هئي ٢٣هين مارچ ۽ سال هو ١٩۴٠ع جو. هندستان جي مختلف مسلم اڪثريت وارن علائقن مان ڀانت ڀانت جا ڪي ماڻهو اچي گڏ ٿيا هئا. اُنهن جا وطن الڳ هئا، قومون الڳ هيون، ٻوليءَ الڳ هئي، ثقافتون جدا هيون. منجهن مشترڪا ڳالهيون رڳي ٻہ هيون؛ هڪ تہ اُهي مسلمان هئا، ۽ ٻيو تہ اُهي انگريزن جي غلاميءَ جا ستايل هئا، يا وري ڪٿي ڪٿي هندوئن جي مالي ۽ سياسي مٿڀرائي جو شڪار هئا. اِن ڪري سندن سياسي ۽ معاشي مفادن ۾ ڪجھ باريڪ، ڪافي قدر ڪمزور ۽ ٿوري ٿَڪي هڪجهڙائي پيدا ٿي پئي هئي. تنهنڪري اُهي سڀ آل انڊيا مسلم ليگ جي تنظيمي پڌر تي ڊوڙي اچي گڏ ٿي ويا هئا. مِنٽو پارڪ گجي رهيو هو. بنگال جو شير وزيراعظم اي ڪي فضل الحق سڀني تي ڇانيل هو. اھو بنگالي نيتا اڳيان آيو ۽ اجلاس ۾ هڪ ٺهراءُ پيش ڪيائين. جنهن ٺهراءَ جو بنيادي مطالبو هن خطي ۾ آزاد ۽ خودمختيار رياستن جي قيام بابت هو:
”جاگرافيائي طور هڪٻئي سان ڳنڍيل علائقن کي ملائي اهڙا خطا قائم ڪيا وڃن، ۽ ضرورت موجب انهن جي علائقائي حدن ۾ مناسب تبديليون ڪيون وڃن، جن علائقن ۾ مسلمان آباديءَ جي لحاظ کان اڪثريت ۾ آهن، جيئن برطانيائي هندستان جا اتر اولھ وارا ۽ اوڀر وارا خطا، انهن کي گڏ ڪري ’آزاد رياستون‘ قائم ڪيون وڃن، جن ۾ شامل ٿيندڙ وحدتون خودمختيار ۽ پنهنجي اقتدارِ اعليٰ جون پاڻ مالڪ هجن.“
هيءَ هو اُهو بنيادي ٺهراءُ، جنهن جي آڌار تي سنڌ هڪ تاريخي وطن ۽ قوم طور هڪ نئون وفاق ٺاهڻ تي پنهنجي رضامندي ظاهر ڪئي. جيتوڻيڪ اصل ٺهراءُ ۾ ڪٿي بہ ”پاڪستان“ جو لفظ موجود نہ هو. ان ۾ ”Independent States“ يعني ”آزاد رياستون“ جو لفظ استعمال ٿيو هو. پر اڳتي هلي هن ٺهراءُ کي قرارداد پاڪستان پڻ ڪوٺيو ويو ۽ اهڙي طرح انگريز هتان ويندي ويندي هڪ نئين مملڪت جو بنياد رکيون ويا.
جڏهن ماڻهن کي سڄي ڪهاڻي معلوم هوندي آهي، تڏهن قصي جو رڳو تت بيان ڪبو آهي. اٽڪل اسي ورهين تي پکڙيل هن طويل ڪهاڻي ۽ قصي جو تت هيءَ آهي تہ جيئن جيئن انگريزن واپسيءَ جا سانباها ڪيا ۽ هندستان جي مستقبل جا نوان خد و خال چٽا ٿيڻ لڳا، ليگي اڳواڻن جي موقف ۾ قومن جي خودمختياريءَ ۽ قومي اقتدار اعليٰ واري ڳالھ ڌنڌلي ٿيڻ لڳي. تان جو انگريز ويو هليو. پوءِ اهو ٿيو، جنهن جي بنگالين ۽ سنڌين کي اميد نہ هئي. اسان هڪ آزاد وطن جي سياسي آس کڻي جنهن جديد مملڪت جي تعمير ڪرڻ ٿي گهري، ان جي سياسي صبح جو اجالو ميرانجهڙو ۽ روشني داغ داغ هئي ۽ ان جي شب گزيدا سحر ۾ غلامين، استحصال ۽ محڪوميءَ جا نوان ڪارا ڄار اڻيا پيا هئا. جنهن جي نتيجي ۾ اسان گوري غلاميءَ مان نڪري، اسان ڪاري محڪوميءَ ۾ واڙجي وياسين. انگريزن جي جڳھ تي پنجابي پناهگير مستقل مفاد گروھ هر اڇي ڪاري جو مالڪ بڻجي ويو. جنهن جي نتيجي ۾ سڀ کان گهڻو نقصان سنڌين کي سهڻو پيو آهي.
اسان هڪ جداگانا آزاد ملڪ هئاسين، جو انگريزن بندوق جي زور تي اسان جي آزاد وطن تي قبضو ڪيو هو. جڏهن ٻي عالمي جنگ ۾ انگريز هيڻا ٿيا ۽ ننڍو کنڊ پنهنجي نئين قسمت جي جوڙجڪ ڪرڻ لڳو، تڏهن اسان ننڍي کنڊ جي ٻين تاريخي قومن سان گڏجي هڪ اهڙو وفاق تعمير ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جنهن جي هٿ هيٺ صرف دفاع، ڪرنسي، سڌ سماءُ ۽ پرڏيهي مامرا رهڻا هئا، ۽ باقي سمورن اختيارن ۽ فيصلن جي واڳ اسان وٽ ئي رهڻي هئي. اسان جي وڏڙن مسلم ليگ جي تنظيمي پڌر تان ٻين برادر قومن سان جنهن ملڪ ٺاهڻ جو معاهدو ڪيو هو ۽ جنهن وفاق جي تعمير جو خاڪو جوڙيو هو، اُھو اِهو نہ هو جيڪو هينئر اسان جي مٿي ۾ ڪنهن ڪِل وانگر لڳل آهي. اسان پاڻ لاءِ ڪائي سياسي صليب نہ چونڊي هئي، اسان اُهو سياسي تخت چاهيو هو، جيڪو قومن کي گڏ رهندي بہ آزاديءَ، برابريءَ ۽ خوشحالي ارپيندو آهي. اسان ھيءُ ملڪ ٺاهيو هو، ۽ اوهين اسان کي ڊاهيو ٿا، اسان ھيءُ وفاق جوڙيو هو ۽ اوهين اسان جي تاريخي ديس کي ٽوڙيو ٿا. دنيا جي سياسي تاريخ ۾ اهڙو مثال ڳوليي نٿو ملي! البت اهڙيون ڪوششون ملن ٿيون ۽ پوءِ انهن جا عبرتناڪ نتيجا بہ ڏسڻ لاءِ ملن ٿا.
دراصل دنيا ۾ اِهو اِن قسم جو ڪو پهريون سياسي تجربو نہ هو. ان کان اڳ ۾ ۽ ان کان پوءِ بہ اهڙا تجربا ٿيندا رهيا آهن ۽ مختلف قومن گڏجي گڏيل وفاقن جا بڻياد پئي وڌا آهن. انهن مان ڪي تجربا ڪامياب تہ ڪي ناڪام رهيا. انهن جي ڪاميابي ۽ ناڪامي جو دارومدار رهيو قومن جي هم آهنگيءَ، انصاف، اعتماد، اقتداري شراڪتداري ۾ برابر جي ڀاڱي ڀائيواري، فيصلي سازيءَ ۾ شمولیت ۽ جمهوريت تي. جنهن جنهن وفاق تي ڪنهن هڪ مخصوص قوم پنهنجي بالادستي قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، اھو وفاق ناڪام ٿيو. سوويت يونين روسي قوم جي بالادستي جي ڪري نہ هلي سگهيو. سوویت قومن آخرڪار پاڻ کي دنيا جي هڪڙي سپر پاور کان ڌار ڪرڻ واري فيصلي کي اوليت ڏني. يوگوسلاويا تي سربن جي بالادستي قائم ٿي وئي هئي. ٻيون سڀ قومون سرب مٿڀرائي ۽ استحصال جي ور چڙهيل رهيون. نتيجو اهو نڪتو، جو جيئڻ ئي مارشل جوسب بروز ٽيٽو اکيون ٻوٽيون، حالتن ڦيرو کائڻ شروع ڪيو. ڪروشيائي ليکڪ ڦِلڪو ونٽر ھالٽر کي سرب بالادستي جي خلاف لکڻو پيو تہ: ”ڪابہ قوم گھٽ وڌ تعداد، جاگرافيائي پکيڙ يا اقتصادي طاقت جي لحاظ کان ننڍي يا وڏي نہ ٿي ٿئي. قوم جي وڏائي يا عظمت جو پئمانو ان جو ڪردار آھي.“ پوءِ دنيا ڏٺو تہ ڪيئن نہ درجي بدرجي بوزنيا هرزگوينيا کان وٺي ڪوسووو تائين بلقاني قومون سرب بالادستي مان پنهنجي جان آجي ڪرائي ويون. ايئن ئي ايريٽيريا جهڙو ننڍڙو ملڪ بہ ايٿوپيا جهڙي ديوَ جي چنبن مان آخرڪار آجو ٿي ويو. انڊونيشيا جهڙو ديو هيڪل ملڪ اوڀر تيمور جهڙي جيتامڙي قوم کي گهڻو وقت غلام رکي نہ سگهيو ۽ آخرڪار تيمورين منجهانئس جان ڇڏائي سک جو ساھ کنيو. عرب دنيا جي ڪرشماتي اڳواڻ جمال عبدالناصر جي اقتدار واري دؤر ۾ مصر ۽ شام ١٩۵٨ع ڌاري ”متحدا عرب جمهوريا“ (United Arab Republic) جي نالي سان وفاق جوڙيو، پر اهو پڻ ٽن سالن کان مٿي نہ هلي سگهيو ۽ شام ١٩٦١ع ۾ ان کان ڌار ٿي ويو. چوڻ جو مطلب تہ قومون هڪٻئي سان گڏجنديون آهن، ملڪ گڏجي متحدا رياستون ۽ وفاق ٺاهيندا آهن. پر ڪوبہ گهڻ قومي وفاق مقدس، دائمي ۽ اڻ بدل ڪونہ ٿيندو آهي. ان جي ڄمار قومن جي گڏيل رضامندي ۽ سياسي ارادي سان ڳنڍيل هوندي آهي. جڏهن بہ ڪنھن وفاق جي اندر ڪا ھڪ قوم ٻين قومن تي حاوي، بالادست ۽ حاڪم ٿيڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، تڏهن ٻيون قومون پنهنجي سياسي ارادي ۽ خوداختياريءَ (Self Determination) جي ڪائناتي حق کي استعمال ڪرڻ جون مجاز هونديون آهن. قومن اهو حق بارها استعمال ڪيو آهي ۽ ان ۾ ڪامياب رهيون آهن. خود مِنٽو پارڪ واري مٿي ڄاڻايل ٺهراءُ جي تفصيل ۾ پڻ انهيءَ حق ۽ ان جي استعمال جو تذڪرو ڪيل آهي.
جهڙي ريت دنيا ۾ تبديليءَ کان سواءِ ڪابہ شئي اٽل ۽ دائمي ناهي، بلڪل اهڙي ريت قومن جون قربتون ۽ رقابتون پڻ هميشہ رهڻ جهڙيون نہ هونديون آهن. البت قومن جا مفاد مستقل ۽ دائمي ٿيندا آهن ۽ اُهي ئي قومن جي تعلقاتن جون نوعيتون طئي ڪندا آهن. مذهب جي آڌار تي ٿيندڙ پاڻ وارين قومن جي هِن گڏپ کي اڳتي هلي معاشي ۽ سياسي تنازعا ۽ تڪرار کڙا ڪرڻا هئا ۽ اُهي آخرڪار اڀري سامهون آيا. اهڙي صورتحال جي امڪانن کي مولانا ابوالڪلام آزاد سڀ کان اڳ ۾ ڀانپي ورتو هو، تنهنڪري پاڻ هن رٿا کي تنقيد جو نشانو بڻايائون. ”لڳي ايئن ٿو تہ مسٽر محمد علي جناح ۽ سندس پوئلڳن اهو سمجهيو ئي نہ، تہ جاگرافيءَ سندن خلاف هئي. هندستاني مسلمان ايئن ٽڙيا پکڙيا پيا هئا، جو هڪ مربوط علائقي ۾ علحدا رياست جي جوڙجڪ ناممڪن هئي... مسلم اڪثريتي علائقا اتر اولھ ۽ اتر اوڀر ۾ هئا. انهن علائقن ۾ طبعي اعتبار کان ڪابہ اهڙي ڳالھ نہ ھئي، جيڪا کين گڏائي سگهي. انهن ٻنهي علائقن جا ماڻهو، سواءِ مذهب جي، هر مامري ۾ هڪٻئي کان سراسر مختلف آهن... اهو چوڻ ماڻهن سان وڏو دوکو ڪرڻ جي برابر آهي تہ مذهبي يگانگيت اهڙن علائقن کي متحد ڪري سگهي ٿي، جيڪي جاگرافيائي، اقتصادي، لساني ۽ ثقافتي لحاظ کان مختلف هجن. هيءَ صحيح آهي تہ اسلام هڪ اهڙو معاشرو قائم ڪرڻ گهريو ٿي، جيڪو نسلي، لساني، اقتصادي ۽ سياسي حدبندين کان بالاتر هجي. پر تاريخ بهرحال اهو ثابت ڪري ڇڏيو آهي تہ شروع جي چند ڏهاڪن کان پوءِ، يا وڌ ۾ وڌ پهرين صدي کان پوءِ، اسلام سڀني ملڪن کي صرف اسلام جي بنياد تي متحد ڪري نہ سگهيو. اها ماضيءَ جي حالت هئي ۽ اهائي حالت اڄ بہ آهي. ڪير بہ اها اميد نٿو ڪري سگهي تہ اولھ ۽ اوڀر پاڪستان پنهنجن سڀني اختلافن کي حل ڪري وٺندا ۽ هڪ قوم بڻجي ويندا. وري ايئن بہ آهي تہ اولھ پاڪستان اندر ٽيئي صوبا سنڌ، پنجاب ۽ سرحد پاڻ ۾ اندروني وٿيون ۽ اختلاف رکن ٿا ۽ پنهنجن الڳ مقصدن ۽ مفادن لاءِ ڪم ڪري رهيا آهن.“ (”مجموعہ ابوالکلام آزاد“ ص: ۵٠۴، سال ١٩۵٦ع)
اهو رڳي اڪيلي هن خطي جو ئي نہ، پر بين الاقوامي منظرنامو آهي تہ قومون اقتصادي مفادن جي ٽڪراءُ، سياسي ڇڪتاڻ ۽ اڻبرابري جي حالتن ۾ هڪٻئي سان گهڻو وقت جالي نہ سگهنديون آهن. قومون هڪٻئي سان رضاڪاراڻي طور تڏهن ئي گڏ ۽ خوش رهي سگهن ٿيون، جڏهن انهن جي وچ ۾ سياسي برابري، اقتصادي انصاف، انتظامي شراڪتداري، گڏيل فيصلاسازيءَ ۽ جمهوري نطام مروج رهي ٿو. ڪنهن بہ اوچ نيچ، اڻبرابري، ناانصافي ۽ ڦرلٽ جي صورت ۾ قومن جو گڏ هلڻ محال بڻجي پوندو آهي. بدقسمتيءَ سان هتي روزِ اول کان ئي اهڙا رويا رکيا ويا، جن ويجهڙائپ بجاءِ ويڇا وڌايا ۽ قومن کي هڪٻئي کان پري ڌڪيو. تجربيڪار سيول ڪاموراشاهي ۽ منظم عسڪري قوت جي طاقت آڌار هوريان هوريان پنجاب هر شئي تي بالادست ٿي ويو. ٻيون قومون جن واعدن تي هيءَ مملڪت ٺاهڻ ۾ شريڪ ٿيون هيون، انهن سڀني کي فراموش ڪيو ويو. خودمختياريءَ ۽ پنهنجَي اقتدار اعليٰ کي پنهنجِي دسترس ۾ رکڻ واري ٺهراءُ کي پاسيرو ڪري، مضبوط مرڪز واري تصور کي هٿي وٺرائي وئي. جنهن لاءِ آئيني، غيرآئيني، قانوني، غيرقانوني ۽ سياسي اخلاقيات کان عاري هٿڪنڊا ۽ حربا هلايا ويا. جنهن جي نتيجي ۾ اڄ صورتحال اچي اِتي پڳي آهي، جو چون ٿا تہ نظام ناڪام ٿي ويو آهي، ملڪ ويهي ويو آهي ۽ هلي نٿو هلي، انهيءَ ڪري نوان اپاءَ وٺڻا پوندا. اپاءَ وري ڪهڙا، نئين رنگ جي ٿالهيءَ ۾ ساڳوڻو زهر پلٽيو پيو وڃي. نوان صوبا ٺهندا، نوان انتظامي يونٽ قائم ٿيندا، يا ڪراچي، ٺٽي ۽ سجاول سوڌي سنڌ جي ساحلي پٽيءَ ۽ سامونڊي ٻيٽ وفاق جي انتظامي هٿن ۾ ويندا؛ تہ وري ڄڻ بيمار کي بوتل چڙهي پوندي ۽ هڪ ڀيرو وري اهو بيماري جي بستري تان اٿي کڙو ٿيندو. بالادست قوتون ڪيئن بہ سوچين، البت تاريخ جي سُئِي جا اشارا انهن جي ابتڙ رخ ۾ آهن.
سنڌي هڪ قوم طور پنهنجي وطن جي وحدت ۽ جاگرافيائي سالميت کي اتم سمجهن ٿا. اهي ڪنهن بہ بي فيض آمر هٿ جا ستم ۽ پنجاب جي بالادستي کي گهڻو وقت سهڻ لاءِ تيار ناهن. اهي سمجهڻ لڳا آهن تہ جيستائين سنڌ پنجاب جي بالادستي هيٺ هوندي، درياھ، زمينون، سمنڊ، معدنيات، گئس، تيل، روينيو، سڀ ڪجھ وفاق جي نالي ۾ ڦرجندو رهندو ۽ ڪراچيءَ جو مسئلو اٿندو رهندو. سمنڊ وڏو وسيلو آهي، جنهن جو ماسو پڻ مالان مال ڪريو ڇڏي. ان ڪري وفاقي قوتون هِن نہ تہ هُن شڪل ۾ ڪراچي سميت سڄي ساحلي پٽيءَ سڌي ريت سندن انتظامي قبضي ۾ آڻڻ گهرن ٿيون. البت انهن کي تاريخ کان سبق ضرور سکڻ گهرجي، تہ حيدرآباد جي پڪي قلعي تي يونين جيڪ بہ اسان کي ماري مڃائي زبردستي ڦڙڪايو ويو ھو. پر اڄ انگريز ڪٿي آھن! ڌاريا فاتح ڌرتي ڌڻين کي وقتي شڪستون تہ ڏيئي سگھن ٿا، پر تاريخ جي عمل کي روڪي نٿا سگھن. تاريخ جو عمل اجيت آھي، اڻٽر آھي ۽ پنھنجو ڪارج ضرور پورو ڪري ٿو. ڪوبہ ”يونين جيڪ“ تاريخ سان سينو ساھي، پرائي ڌرتيءَ تي، گھڻو وقت ڦڙڪي نہ ٿو سگهي.
***
*(روزاني ”ڪاوش“، جمعو ١۴ آگسٽ ٢٠٢٦ع)*