د افغانستان د علومو اکاډمي

د افغانستان د علومو اکاډمي د هېواد په سطحه د علمي څېړنو لوړه اداره ده

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

لیکوال، شاعر او ادیب استاد حبیب الله رفیع ته د ښه راغلاست د غونډې ویډیو يه لاندې لینک کې کتلی شئ....
https://t.co/bAdLWVV6oN

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

د دوشنبې/ دوه‌نۍ په ورځ د سرطان/ چنګاښ په ۲۲مه نېټه د مازیګر په 6:00 بجو د افغانستان د علومو اکاډمي د پښتو څېړنو نړیوال مرکز په انګړ کې د (لیکوال، شاعر او ادیب استاد حبیب الله رفیع ته ښه راغلاست) تر سرلیک لاندې علمي – فرهنګي غونډه ترسره شوه، یاده غونډه د قرآن کریم د څو مبارکو آیاتونو په تلاوت سره پیل شوه، په سر کې د افغانستان د علومو اکاډمي د طبیعي ـ تخنیکي علومو معاون مفتي امیرجان ثاقب د غوڼدې ګډونوالو ته پیلیزه وینا وکړه او زیاته یې کړه چې اسلامي .ا. د خپلو لیکوالانو، ادیبانو او پوهانو قدرداني کوي، هغه کاذب تبلیغات چې بهرنیو رسنیو د اسلامي ا. په خلاف کول، هغه ټول رد شوي. ځکه چې اوس خلکو ته روښانه شوې چې په دې هېواد کې که د مړو قدر کېږي، نو ژوندي ورته هم زیات قدردان دي.
ښاغلي ثاقب صاحب وویل: استاد حبیب الله رفیع د افغانستان د نوموتو شاعرانو او لیکوالانو څخه دی او خپل ژوند یې له کتاب او قلم سره تېر کړی دی. کتاب لیکنه د اسلامي ټولنې د فرهنګ او ارزښت د ثبات او خونديتوب لامل دی.
ورپسې د اطلاعات او فرهنګ وزارت د خپرونو چارو معین ښاغلي مهاجر فراهي صاحب د علومو اکاډمي له مشرتابه څخه د دې غونډې د جوړولو په تړاو مننه وکړه او ویې ویل: د افغانانو په اړه چې کومې خبرې کېدلی چې دوی د مړو قدر کوي او د ژوندیو قدر ورسره نشته، نو هغوی اوس پوه شول چې له افغانانو سره هم د مړو قدر شته او هم خپل ژوندي استعدادونه ستایي او قدر یې کوي.
استاد حبیب الله رفیع په علمي ډګر کې په بېلابېلو برخو کې چې څومره خدمتونه ترسره کړي دا په ډېر څه ارزي چې د دوی درنښت او اکرام وشي. اسلام هم موږ ته دا لارښوونه کړې ده چې د خپلو مشرانو قدرداني وکړو او په کشرانو باندې رحم او شفقت وکړو.
ښاغلي فراهي صاحب په خپلو خبرو کې وویل: که د استاد کوم ناچاپ آثار پاتې وي نو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د چاپ په برخه کې ورسره مرسته کولای شي.
وروسته د کابل پوهنتون پخواني استاد اسماعیل یون وینا وکړه او ویې ویل چې استاد حبیب الله رفیع پوره شپږ لسیزې کار وکړ، اوس د ولس وار دی. د استاد په راتګ اسلامي امارت او فرهنګیانو خپله برخه کې پوره هڅه وکړه او اسلامي امارت په فرهنګي برخه کې مخ پر وړاندې روان دی.
ورپسې د کابل پوهنتون د پښتو څانګې استاذ اجمل ښکلي د دې غونډې د جوړولو په تړاو د علومو اکاډمي له مشرتابه څخه مننه وکړه او زیاته یې کړه چې هېواد په لیکوالانو او پوهانو باندې ډېر ګران وي. فرهنګي چاپېریال په لویو څټو جوړېږي، مونږ د داسې خلکو په وجود ډېر ډاډ ترلاسه کوو. استاد حبیب الله رفیع د پښتو ادبیاتو په برخه کې ډېر کار کړی، هغه کارونه چې استاذ حبیبي ترسره کړي وو، استاد رفیع او استاد هېوادمل ترسره کړل.
وروسته د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون د پښتو څانګې مشر داد محمد ناوک خبرې وکړې او ویې ویل چې پخوانیو استاذانو او پوهانو له ټکنالوژۍ او عصري امکاناتو پرته زیات کار کړی، آن دا چې د یو فرد کار د نن زمانې د یوې ادارې برابر دی. نو نن سبا چې د ټکنالوژۍ او عصري امکاناتو زمینه څېړونکو ته برابره ده نو باید له هغو څخه هم زیات کار ترسره کړي. د استاد حبیب الله رفیع څخه په علمي ډګر کې نوره ګټه هم واخستل شي او هغه معلومات چې تر چاپ لاندې نه دي راغلي په ښه کیفیت راټول او د چاپ په ګاڼه سنبال شي.
د غونډې په وروستیو شېبو کې پخپله استاد حبیب الله رفیع وینا وکړه او د علومو اکاډمي له مشرتابه او د پښتو څېړنو نړیوال مرکز څخه یې مننه وکړه چې په ډېره ښه توګه یې ورته درناوی او قدرداني وکړه. هغه په خپلو خبرو کې دا وویل: ځوانان باید د علم او پوهې د ډیوې په روښانه ساتلو کې زیات زیار وباسي او دا ډيوه مړه کېدو ته پرېنږدي، زه د ناروغۍ له کبله له هېواد څخه بهر تللی وم، اوس خوښ یم چې خپل هېواد ته راستون شوی یم او د خپل ژوند وروستۍ ورځې په خپل وطن کې تېرې کړم.
په یاده غونډه کې د نورو مېلمنو ترڅنګ د هېواد ګڼو شاعرانو او ادیبانو هم ګډون کړی و چې د دوی له جملې څخه هر یو څېړندوی محمد حسن کمالزي، ښاغلي صداقت صاحب، ښاغلي عبدالرحمن درد، طاهر شرر ساپي او څېړنوال نورالحبیب نثار د غونډې ګډنوالو ته خپل ترنم او شعرونه وړاندې کړل.
غونډه د هېواد د قارئ القراء محمد صادق ارزګاني صاحب په دعائیې پای ته ورسېده.

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

د علومو اکاډمۍ د علمي شورا غونډه
------------------------
د افغانستان د علومو اکاډمۍ علمي شورا خپله نوبتي غونډه د ۱۴۰۵ ل کال د چنګاښ میاشتې پر ۲۳ مه نېټه ترسره کړه. په دې غونډه کې د علومو اکاډمۍ د بېلابېلو علمي برخو د علمي کادر د غړو علمي – څېړنيزې رسالې او د نویو علمي –څیړنیزو پروژو پلانونه تاييد او تصویب شول. پر دې سربېره د علومو اکاډمۍ د علمي او اداري برخو پر مختلفو مسایلو بحث او پرېکړې وشوې.

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

د ملا وليداد کاکړ د «زين الحلم» اثر د نوې موندل شوې خطي نسخې ارزونه
----------------------
د افغانستان د علومو اکاډمۍ، د ژبو او ادبياتو مرکز علمي غړي څېړندوی بشرمل زرغون (د ملا وليداد کاکړ د «زين الحلم» اثر د نوې موندل شوې خطي نسخې ارزونه) تر سرلیک لاندې علمي – څېړنیز کنفرانس وړاندې کړ.
ياد کنفرانس د ملا ولیداد کاکړ د يوې ژباړل شوې منظومې نسخې ارزول و، د ملا وليداد کاکړ نسخه چې «زين الحلم» نومېږي، دا اصلاً په عربي ليکل شوی کتاب دی، ملا علي قاري هروي چې دی د هرات او په ۹۳۰ هـ ق، شاوخوا کې زېږېدلی او په ۱۰۱۴ هـ ق، کې مړ او د مکې معظمې په جنت معلی په هديره کې خښ دی.
دغه کتاب په عربي نثر په دوو ټوکونو کې ليکل شوی او په مکه معظمه کې چاپ دی، اصلي نوم يې «شرح عين العلم و زين الحلم» دی، په لومړي ټوک کې ۹ بابه راغلي او د هر باب لاندې څنګزن سرليکونه راغلي دي، په دويم ټوک کې ۱۱ بابه راغلي او دا هم څنګزن سرليکونه لري، ديني ارکان يې شرح او څېړلي، د خبرې د ثبوت لپاره يې مبارک آيتونه او حديثونه هم راوړي دي.
دغه ديني کتاب د هېواد نامتو عالم، ليکوال او شاعر ملا وليداد کاکړ په ۱۲۲۴ هـ ق. کې په پښتو په نظم ژباړلی، وليداد کاکړ ښه ليکوال او شاعر تېر شوی، دغه عربي کتاب د دين ټول مهم ارکان څېړي؛ نو په دغه اساس ملا ولیداد کاکړ هغه وخت دا پتېيلې چې دين بايد افغانانو ته په خپله ژبه ورسېږي چې دغه موخه وليداد کاکړ تر ډېره ښه سرته رسولې، کتاب يې کټ مټ په پښتو نظم په اته څپيز يا لنډ بحر کې ژباړلی، شل واړه بابونه يې نظم کړي، يواځې د سر عمومي سرليک يې په نثر او نظم ژباړلی، نور يې ټوله موضوع پرله پسې څارلې ده.
پيل يې په دې ډول دی:
شکر شکر د رحمان دی
پر شندل راته د توان دی
د کتاب نوم يې «زين الحلم» کړی، په دې ډول:
چې پښتو شه عين العلم
نوم يې جوړ شه «زين الحلم»
د ملا ولیداد کاکړ دغه نوې موندل شوې نسخه پنځمه راځي چې يوه په ملي آرشيف، دويمه د استاد رفيع، درېيمه د پېښور پښتو اکاډمۍ، څلورمه د صاحبزاده حميدالله او پنځمه همدا د زرغون تر لاسه کړې نسخه ده چې دا نسخه يې د کونړ په کنډګل د همدې سيمې د لېسې له مدير ښاغلي شرف الدين مسلميار سره وه، نوموړي نه د امانت په شکل راوړل شوې.
په پای کې د ګډونوالو پوښتنو ته قانع کوونکي ځوابونه وویل شوی او کنفرانس د ټاکلي کمېسیون له خوا تاييد شو.
دغه يې شعري بېلګه ده:
شکر شکر د رحمان دی
پر شندل راته د توان دی
چې پښتو مې دين منظوم کړ
چې اسان پر هر افغان دی
هغه له کل عيبه چې پاک دی
پر تعذيب، تنعيم بېباک دی
هغه کس د ده دوستدار دی
چې په خوی د ده خویناک دی
غالی تاج د درودونو
مکلل له سلامونو
تر ابده ور په سر شه
دی سردار د عالمونو

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

اعلان پروژه تهیه و تدارک کمپیوترباب مورد نیاز سال مالی 1405
----------------
شماره دعوتنامه داوطلبی : ASA /1405/NCB/G- (       )
اداره اکادمی علوم امارت اسلامی افغانستان ازتمام داوطلبان واجد شرایط دعوت می نماید، تا در پروسه پروژه تهیه و تدارک کمپیوترباب مورد نیاز سال مالی 1405 اشتراک نموده وسافت شرطنامه مربوط را از طریق سایت تدارکات الکترونیکی ا.ا.ا. به دست آورده، آفر های خویش را مطابق شرایط مندرج شرطنامه و طبق قانون و طرزالعمل تــــدارکات طور ســر بستـه از تاریخ نشر اعلان الی ساعت 10:00 قبل از ظهر بتاریخ 1/ اسد/ 1405  به آمریت تدارکات اکادمی علوم واقع شهرنو سرک شاه بوبوجان، شهر کابل، افغانستان ارایه نماید.آفر های نا وقت رسیده و انترنیتی قابل پذیرش نمی باشد.
تضمین آفر به شکل تضمین بانکی مبلغ 60000 شصت هزار افغانی و جلسه آفر گشایی به ساعت 10:00 قبل از ظهر به تاریخ متذکره  در شعبه ریاست روابط فرهنگی اکادمی علوم افغانستان تدویر میگردد.
https://t.co/3mSRqwJ4j8

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

اعلان پروژه تهیه و تدارک سایه بان ها مورد نیاز سال مالی 1405
--------------------
شماره دعوتنامه داوطلبی : ASA /1405/NCB/G- ( )
اداره اکادمی علوم ا.ا.ا ازتمام داوطلبان واجد شرایط دعوت می نماید، تا در پروسه پروژه تهیه و تدارک سایه بان ها موردنیاز سال مالی 1405 اشتراک نموده وسافت شرطنامه مربوط را از طریق سایت تدارکات الکترونیکی ا.ا.ا. به دست آورده، آفر های خویش را مطابق شرایط مندرج شرطنامه و طبق قانون و طرزالعمل تــــدارکات طور ســر بستـه از تاریخ نشر اعلان الی ساعت 2:00 بعد از ظهر بتاریخ 1/ اسد /1405به آمریت تدارکات اکادمی علوم واقع شهرنو سرک شاه بوبوجان، شهر کابل، افغانستان ارایه نماید.آفر های نا وقت رسیده و انترنیتی قابل پذیرش نمی باشد.
تضمین آفر به شکل تضمین بانکی مبلغ 60000 شصت هزار افغانی و جلسه آفر گشایی به ساعت 2:00 بعد از ظهر به تاریخ متذکره در شعبه ریاست روابط فرهنگی اکادمی علوم افغانستان تدویر میگردد.
برای معلومات بیشتر لینک ذیل را تعقیب نمایید....
https://t.co/0rypurUCqs

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

د پښتو څېړنو نړيوال مرکز علمي مجله((پښتو )) د چاپ په ګاڼه سمبال شوه
--------------------
پښتو مجله د پښتو څېړنو نړيوال مرکز خپرنيز ارګان دی، په دغه مجله کې د پښتنو اتنيکي،ادبي، تاريخي، اقتصادي او ټولنيزو برخو کې د څېړونکو څېړنيزې مقالې د يونيسکو په ژبو باندې خپرېږي، دغه علمي څېړنيزه مجله درې مياشتنۍ ده. دا دی د ۱۴۰۴ لمريز کال د دریمې او څلورمې ربعې ګڼه چاپ او خپره شوه.
په دغه ګڼه کې لاندې مقالې چاپ شوي دي:
1. الاستاذ المساعد محمد شفا مشفق: قبيلة شينواري: من النسب إلى التراث الثقافي/ 1-23.
2. A Masterpiece of Pashto Narrative Literature \ Associate Prof. Dr. Noorul Habib Nisar\24-36
3. Khushal on his Mother Tongue…\ professor Fazl Rahim Marwat\ 37-66.
4. Thematic Research of Pashto–Russian …\ Associate professor Dr. Shahad Rahimi\67-84.
5. 3. 2. Kulturelle und politische Motive\ Assistant professor Dr. Nezamuddin Katawazay\85-92.
6. Исследования Афганских и зарубежных…\ Профессор Абдулрахим Бахтани\ 93-117.
یاده ګڼه په بشپړ ډول له لاندې لینک څخه کتلی او ډاونلوډ کولاې شئ....
https://t.co/li3mVXtBBn
تاسې کولای شئ چې دغه ګڼه د افغانستان د علومو اکاډمۍ د اطلاعاتو او عامه اړیکو له ریاست څخه ترلاسه کړئ.
د اړيکې شمېره: ۰۲۰۲۲۰۱۲۷۹

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

د هایپوتایرویدیزم د اپیډیمیولوژي او اختلاطاتو څېړنه
-----------------------------
د افغانستان د علومو اکاډمي د طبیعي – تخنیکي علومو معاونیت د طبي علومو مرکز علمي غړي نوماند څېړندوی ساجد نجیب زي د نوماندۍ رتبې د رفع کولو په موخه (د هایپوتایرویدیزم د اپیډیمیولوژي او اختلاطاتو څېړنه) تر سرلیک لاندې د محققینو او استاذانو په حضور کې دفاع وکړه.
په یاده رساله کې د هایپوتایروییدېزم تعریف، اپیدیمیولوژي، لاملونو، تشخیص، وقایې او درملنې څېړنه شوې ده. هایپوتایرویدیزم یا د درقیې غدې د فعالیت کموالی د انډوکراین سیستم له مهمو ناروغیو څخه ده چې د درقیه غدې د هورمونونو د کمښت له امله رامنځته کېږي. دا ناروغي د بدن پر میتابولیزم، قلبي ـ وعایي سیستم، عصبي سیستم، تناسلي سیستم، هضمي فعالیت، رواني حالت او د ناروغ د ژوند پر کیفیت ژور اغېز لري. د ناروغۍ نښې ډېری وخت په تدریجي څرګندېږي او له نورو ناروغیو سره ورته والی لري؛ له همدې امله ډېری ناروغان ناوخته تشخیصېږي او له بېلابېلو اختلاطاتو سره مخ کېږي. په افغانستان کې د دې ناروغۍ د اپیډیمیولوژۍ، اسبابو او اختلاطاتو په اړه علمي معلومات محدود دي، نو د دې موضوع څېړنه ځانګړی علمي او روغتیايي ارزښت لري.
اپیدیمیولوژي: د امریکا په متحده ایالاتو کې د هایپوتایروییدېزم سرایت تقریبا د عمومي نفوس ۵٪ جوړوي چې ډېری یې تحت الکلینیکي او ۰.۳ ٪ کلینیکي هایپوتایروییدېزم تشکیلوي او په دې کې ۸۵٪ ښځینه جنس کې رامنځته کېږي. د سن په لوړېدو سره یې د پېښو کچه لوړوالی مومي چې تر ۷۰ کلونو پورته یې نور هم خطر زیاتېږي.
لاملونه:د اوټوایمیون هایپوتایروییدېزم (Hashimatos thrioiditis)، انتي تایراید درمل، راډیواکټیو آیودین په ذریعه درملنه، د درقیه غدې جراحي، د غاړې لمفوما یا کنسر لپاره د شعاع ورکړه، درمل لکه، امیوډارون، لیټیم، د تایراید ضد درمل، انټرفرون الفا او نور، ولادې ستونزې لکه د درقیه نه شتون، د تایراید هورمونونو د جوړېدو نیمګړتیاوې، د TSH آخذو میوټېشن، د آیودین کموالی. ارتشاحي بې نظمۍ لکه امایلوییدوزس، سارکوییډوزس.... ، تایروییدایټېس، د نخامیه غدې د فعالیت کموالی( تومورونه، جراحي پروسیجرونه، ارتشاحي ناروغۍ، شعاع، جنټیکي ستونزې...)، د هایپوتلاموس ناروغۍ او داسې نور.
کلینیکي نښې نښانې: د دې ناروغۍ مهم کلینیکي نښې نښانې یې د وزن له زیاتوالي، سټریا، سستي، ژورخپګان، کمزورتیا، د فزیکي فعالیت کموالي، ساه لنډۍ، د مفصلي او عضلي دردونو، عضلي تشنج، د میاشتني عادت په جریان کې د وینې زیاتوالي، قبضیت، وچ پوستکي، سردرد، د سفلي نهایاتو کې بې حسي، د یخ په وړاندې عدم تحمل، د زړه د حرکاتو کموالي یا براډي کارډیا، د ډیاسټولیک فشار لوړوالي، ماتېدونکو نوکانو، ماتېدونکو وېښتانو، پړسوب، د اشتها کموالي، د غږ غټېدل، د خوند او بوی حس کموالي، د اوېدلو د وړتیا کمېدلو، په غاړه کې د کتلې موجودیت، د بلع ستونزې ، د میاشتني عادت له منځه تلل او داسې نورو څخه عبارت دي.
تشخیص: د کلینیکي نښونښانو او نور روټینو معایناتو ترڅنګ د دې ناروغۍ د قطعي تشخیص لپاره د TSH، T3 او T4 لابراتواري پلټنونو څخه استفاده کېږي.
اختلاطات: عمده اختلاطات یې د غټو کولمو له لویوالي، اورګانیک سایکوزس، د اولاد نه کېدلو ستونزه، کوما، د زړه عدم کفایه او داسې نورو څخه عبارت دي.
درملنه: د هایپوتایروییدېزم په درملنه کې د لامل له منځه وړل اړین دي خو په طبي درملنه کې د لیووتایروکسین او لیووتایرونین څخه ګټه پورته کېږي او کېدلای شي په ځینو حالاتو کې جراحي ته هم اړتیا پیداکړي.
وقایه: د هایپوتایروییدېزم د مخنیوي لپاره د خوراکي توکو په رژیم کې د کافي آیودین له ور زیاتولو څخه عبارت ده په هغه صورت کې چې د آیودین د کمښت په پایله کې رامنځته شوې وي، همدارنګه د لبنیاتو، هګیو او ماهي له غوښې څخه استفاده کول هم ګټور تمامېږي.
انذار: د تایروکسین په ذریعه درملنه ډېره اغېزناکه ده او که په منظم ډول د معالج ډاکټر له لارښوونې سره سم واخیستل شي. خو میکزوډیم کوما یا نورو اختلاطاتو د رامنځته کېدو په صورت کې، همدارنګه د ناوخته تشخیص او غیر مسلکي درملنې په صورت کې ناوړه انذار لري.
باید یادونه وشي چې د نوموړي موضوع په اړه هر اړخیزه علمي او څېړنیز معلومات به د رسالې د طبع او نشر په صورت کې له ګرانو هېوادوالو سره شریک شي.

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

د افغانستان د علومو اکاډمۍ د بشري علومو معاونیت د د سیمه ییزو مطالعاتو مرکز تر چتر لاندې د “افغانستان او سیمه؛ فرصتونه او ننګونې/ افغانستان و منطقه؛ فرصت ها و چالش ها” تر سرلیک لاندې د علمي څېړنیز سیمینار بشپړه ویډیو له لاندې لینک څخه کتلی شئ....
https://t.co/R6qil7UTvR

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

افغانستان او سیمه؛ فرصتونه او ننګونې
--------------------------------------
نن چهارشنبه/ څلورنۍ د ۱۴۰۵ ل کال د سرطان/ چنګاښ ۱۰مه او د ۱۴۴۸ هـ ق کال د محرم الحرام ۱۵مه نېټه د افغانستان د علومو اکاډمي د بشري علومو معاونیت، د سیمه ییزو مطالعاتو مرکز په نوښت د (افغانستان او سیمه؛ فرصتونه او ننګونې) تر سرلیک لاندې علمي – څېړنیز سیمینار د علومو اکاډمي د کنفرانسونو په تالار کې د اسلامي امارت د مسؤلینو، علماء کرامو، محققینو او د پوهنتونونو د استاذانو په حضور کې وړاندې شو.
یاد سیمینار د قرآن کریم د څو مبارک آیتونونو په تلاوت کولو سره پیل شول. په پیل کې د علومو اکاډمي لوی رئیس شیخ الحدیث مولوي فرید الدین محمود د غونډې ګډونوالو ته د ښه راغلاست ترڅنګ افتتاحیه وینا وکړه. محترم شیخ صاحب وویل: د علومو اکاډمي د سیمه ییزو مطالعاتو مرکز د افغانستان او سیمې په اړه مطالعات کوي، چې افغانستان له سیمې سره څه ډول اړیکه او ارتباط لري، ګاونډیو او د نړۍ نورو هېوادونو سره کوم ډول سیاست ته اړتیا لري او د متوازن سیاست لپاره کوم فرصتونه په لاس کې لري او په دې لاره کې له کومو ننګونو سره مخ کېږي؟
محترم شیخ صاحب په خپله وینا کې وویل: افغانستان له پخوا څخه د متوازن سیاست په برخه کې د پرمختګ هڅه کړې چې په دې لار کې له زیاتو ننګونو سره مخ شوی دی، چې بېلګې یې په لنډ تاریخ کې پرتې دي. په سیاست سربېره د افغانستان ولس هم له مختلفو کړاوونو او ستونزو سره مخ شوی، اوس چې الحمد لله د لویو قربانیو په بدل کې اسلامي نظام په هېواد حاکم شوی، افغانانو ته یې له سیمي او نړۍ سره د سیاسي، اقتصادي او په هره برخه کې فرصتونه برابر کړي چې باید سالمه ګټه ترې واخيستل شي.
وروسته محترم حمد الله فطرت صاحب د رئیس الوزارء پیغام ولوست، په پیغام کې د یاد سیمینار د جوړونې په تړاو د علومو اکاډمي له مشرتابه څخه مننه شوې وه او پکې ویل شوي وو چې : د افغانستان یوه مهمه سرمایه د هغه ستراتیژیک موقعیت دی چې د اسیا د مهمو سیمو د اتصال نقطه ګڼل کېږي، اما دغه موقعیت هغه وخت د هېواد او ولس په ګټه کارول کېدای شي چې د دقیقو څېړنو له لارې فرصتونه او ننګونې تشخیص او په رڼا کې یې ګامونه واخستل شي. تاسو ته معلومه ده چې د اشغال د پای ته رسېدو او د اسلامي امارت له حاکمیت سره په افغانستان کې سرتاسري امن تامین شوی، د قدرت جزیرې له منځه تللي، مرکزي حاکمیت رامنځته شوی، بهرنی اشغال پای ته رسېدلی، افغانستان په سیاسي، اقتصادي، نظامي او هر لحاظ خپلواک او د خپلې سیاسي ارادې مالک شوی دی. دغه بشپړه خپلواکي موږ ته فرصت راکوي چې د هېواد او ولس په ګټه داسې تصامیم ونیسو چې هېواد مو له ستونزو، یرغلونو او بحرانونو څخه خوندي او د دایمي سولې، ثبات او پرمختګ پر مسیر روان وي. افغانستان په تاریخ کې د تمدنونو، سوداګریزو لارو او کلتوري تعاملاتو مرکز پاتې شوی، نن هم د سیمهییز اتصال، سوداګري، ترانزیټ، انرژۍ او پانګونې په برخه کې پراخ فرصتونه لري. د سیمې د هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاريو د پراختیا او د انرژۍ د لېږد د پروژو پرمختګ کولی شي، افغانستان د سیمهییزې همکارۍ په یو مهم محور بدل کړي.
د علومو اکاډمۍ او نورې علمي ادارې کولی شي د افغانستان او سیمې د اړیکو د لا ښه درک، د فرصتونو د پېژندنې او ننګونو د حل لپاره مهمې علمي څېړنې ترسره کړي، زه تاسو ټولو څخه هیله لرم چې د دغه سیمینار له لارې د افغانستان او سیمې د اړیکو په اړه علمي انکشافات، علمي وړاندیزونه، ګټهورې مشورې او نظرونه وړاندې کړئ، څو زموږ هېواد وکولای شي له شته فرصتونو څخه اعظمي ګټه واخلي.
ورپسې د لوړو زده کړو وزارت علمي معین محترم ضیاء الدین ایوبي صاحب وینا وکړه، محترم ایوبي صاحب په خپلو خبرو کې وویل: موږ ته الله تعالی زیات فرصتونه او نعمتونو راکړي، چې د دې شکر ادا کول او قدرداني کول پکار دي، ځکه چې الله تعالی فرمايي تاسې زما د نعمتونو شکر ادا کړئ، نو زه به یې درته نور هم زیات کړم، نو که مو شکر ادا کړ دا نعمتونو او فرصتونه به نور هم زیات شي. له نعمتونو څخه مراد همدا فرصتونه دي چې باید سالمه ګټه ترې واخيستل شي. د الله تعالی په نعمتونو کې تر ټولو لوی نعمت او لوی فرصت اسلامي نظام دی چې الله تعالی موږ ته راکړی دی. بل فرصت زموږ او ستاسې ځوانه بشري قوه ده چې له استعدادونو او انرژۍ څخه یې د اسلامي نظام او د مسلمان ولس د خدمت لپاره سالمه ګټه پورته شي. موږ باید د اسلامي امارت د حاکمیت په وسیله له سیمې او نړۍ سره د متوازن سیاست په برخه کې له دې فرصت څخه استفاده وکړو.
ورپسې د اقتصاد وزارت اقتصادي معین محترم عبد اللطیف نظري صاحب وینا وکړه، محترم نظري صاحب وویل: افغانستان په داسې موقعیت کې قرار لري چې هم فرصتونه لري او هم ننګونې، افغانستان د سیمي او نړۍ د بین المللي معاملاتو په برخه کې ډېر مخکښ فرصتونه لري چې پرمټ یې د نړۍ په کچه په یو تجارتي مرکز بدلېدلی شي. افغانستان نه یوازې د سیمې په کچه بلکې د نړۍ په کچه کولی شي چې په بین المللي معاملاتو کې اساسي رول ولوبوي او د منځنۍ اسیا د تجارتي مبادلاتو مرکز جوړ شي.
وروسته د علومو اکاډمي د بشري علومو مرستیال سرمحقق دکتور محمد عالم اسحاقزي وینا وکړه، محترم اسحاقزي صاحب د کنفرانس له ټولو ګډونوالو څخه په یاد کنفرانس کې د ګډون له امله مننه وکړه او زیاته یې کړه چې هره پروژه چې د افغانستان له لارې نورو هېوادونو ته تېرېږي نو باید موږ یې د اقتصادي ګټې په نظر کې نیولو سره د هېوادوالو لپاره د کاري زمینې برابرولو یوه مهم وسیله هم وګرځوو. د افغانستان اسلامي امارت د اقتصاد محوره او متوازنې پالیسۍ په اساس چې افغانستان په سیمه کې د یو باثباته او پرمختللي هېواد په توګه وځلېږي نو ضروري او لازمي ده چې یوه داسې جامع برنامه ولرو چې ټول اقتصادي او ټولنیز اړخونه په نظر کې ونیول شي او زموږ هېوادوالو ته د کار زمینه په کې هم برابره شي.
د غونډې په پای کې د ریاست الوزراء سیاسي مرستیال محترم مولوي عبد السلام حنفي صاحب د یاد سیمینار د جوړولو په تړاو د علومو اکاډمي له مشرتابه څخه مننه وکړه او زیاته یې کړه چې موږ باید هر فرصت او هره ننګونه تجزیه او تحلیل کړو، ترڅو وکولای شو چې ننګونې حل کړو او له فرصتونو څخه سالمه ګټه واخلو او په دې اړه لا زیاتو څېړنو ته اړتیا ده چې په دې برخه کې ترسره شي او اړوندو ارګانونو سره شریکې کړای شي. د اسلامي امارت له راتګ وروسته تر ټولو لوی فرصت او لویه لاسته راوړنه امنیت او ثبات دی، د ډول ډول تعصباتو او قوم پرستیو له منځه تلل دي ، چې د افغانستان ټول ولس د اسلامي امارت تر چتر لاندې د وروڼو په څېر ژوند تېروي، دا تر ټولو لویه لاسته راوړنه بلل کېږي. د اسلامي امارت پالیسي دا ده چې د افغانستان خاوره به د سیمې او هېوادونو د بې ثباتۍ لپاره نه کارول کېږي او بل چا ته به هم د دې اجازه نه ورکوي چې د افغانستان په داخلي سیاست کې لاسوهنه وکړي. ټول هېوادونه په دې برخه کې باید داسې پالیسي ولري چې له نورو هېوادونو سره د سیاست او نظام په برخه کې متقابل احترام ولري، لکه څرنګه چې نه غواړو موږ ته ضرر ونه رسېږي نو باید بل ته هم ضرر ونه رسوو. د افغانستان په شمول د سیمې ټول هېوداونه باید د عدم مداخلې او متقابل احترام په اساس خپلې اړیکې جوړې کړي.
تر دې وروسته د کنفرانس د علمي مقالو د لوستلو برخه پیل شوه چې د کنفرانس د موضوع په تړاو (۲۴) عنوانه علمي- څېړنيزې مقالې رارسېدلې وې چې یو شمېر یې په کنفرانس کې ولوستل شوې چې د افغانستان او سیمې ؛ فرصتونو او ننګونو په بېلابېلو اړخونو روښانه او مفصلې څېړنې په کې ترسره شوې وې.
په پای کې ګډونوالو کنفرانس په مجموع کې مثبت وارزولو او د علومو اکاډمي په تېره بیا د سیمهییزو مطالعاتو مرکز وستایل شو چې دغه ډول کنفرانس يې جوړ او ترسره کړ.
د کنفرانس ګډونوالو په پای کې لاندې پرېکړه‌ليک تصویب کړ:
1. د افغانستان اسلامي امارت دې خپله بېطرفي او متوازن بهرنی سیاست خوندي وساتي او د ګاونډيو او سیمې هېوادونو د تیریو د بندېدو لپاره سیمه ییز او نړیوال ملاتړ خپل کړي.
2. د افغانستان اسلامي امارت ته وړاندیز کېږي چې د سیمه‌ییزو اقتصادي همکاریو د پراختیا لپاره د پاکستان د داخلي بې‌ثباتۍ له احتمالي اقتصادي اغېزو څخه ځان وساتي، د سوداګریزو لارو، ترانزیټي دهلېزونو او نویو بازارونو موندلو ته پاملرنه وکړي.
3. اسلامي امارت ته وړاندیز کېږي چې د افغانستان لارې د چین او ایران په ګډون د سیمې د نورو هېوادونو د نښلېدو لپاره د هېواد په هر اړوند ولایت کې د ترانسپورټي زیربناوو لکه رېل پټلیو، حلقوي سړکونو او په غرنیو سیمو کې د تونلونو جوړولو ته لا ډېر پام وکړي، دغه راز اسلامي امارت دې د واخان دهلېز او پنځو هېوادونو د اوسپنې رېل پټلۍ دهلېز په څېر پروژو لپاره د نړۍ او سیمې له مهمو هېوادونو سره د رغنده تعامل له لارې مالي سرچینې پیدا کړي، تر څو ژر پلې شي.
4. د افغانستان اسلامي امارت باید د ازبکستان، قزاقستان، ترکمنستان، تاجکستان او قرغزستان سره د سوداګرۍ پراختیا ته لومړیتوب ورکړي؛ پورته هېوادونه، د انرژۍ پراخه زېرمې، پرېمانه او د اړتیا وړ زراعتي محصولات (په ځانګړي توګه قزاقستان غنم او اوړه) لري. د بل لوري افغانستان یادو توکو ته اړتیا لري، نو له یادو هېوادونو څخه د انرژۍ (برېښنا، ګاز او تېل)، خوراکي توکو واردول د افغانستان لپاره یو ښه فرصت دی، چې ارزانه، په لږ وخت کې او له نږدې واټن څخه یې پېرلی شو او د لېږد لګښت یې هم کم دی.
5. دا چې افغانستان د خوړو په برخه کې د تل لپاره پر ګاونډیو هېوادونو متکي نه وي، بلکې کوردننه میکانیزه زراعت او اوبو لګولو پر مختللي سیستمونو رامنځته کولو، بزګرانو ته اصلاح شویو تخمونو ورکولو سره هېواد پر کورنیو زراعتي محصولاتو بسیا کړي.
6. د تورغونډۍ بندر د افغانستان د لویدیځ دروازه ده، همدارنګه دا بندر د لاجوردو کورېډور یوه مهمه برخه ده، نو اړینه ده چې دغه بندر عصري کړي او ټول سهولتونه سوداګرو ته برابر کړي.
7. اسلامي امارت دې د کانونو، انرژۍ او ترانزیټي پروژو د عملي کولو لپاره واضح حقوقي او قراردادي چوکاټونه رامنځته کړي، ترڅو سیمهییز پانګوال د اوږد مهاله پانګونې باور تر لاسه کړي.
8. د افغانستان د سیمهییزې پالیسۍ په چوکاټ کې د اوبو دیپلوماسي تنظیمول او د بهرنیو چارو وزارت او انرژۍ اوبو وزارت په چوکاټ کې د اوبو د پالیسۍ په برخه کې د تخنیکي متخصصینو روزنه، همدارنګه د ګاونډیو هېوادونو سره د اوبو اړوندو چارو ننګونو د حل لپاره د یو تخنیکي او فني میکانیزم رامنځته کول.
9. علومو اکاډمي ته وړاندیز کېږي چې د سرحدي اوبو په اړه د نړیوالو اصولو مجموعه چې د نړیوالو اسنادو ټولې برخې په کې شاملې دي، د ژباړې مرکز له لارې ملي ژبو ته وژباړل شي او چاپ شي او د بېلابېلو سکتورونو او علمي مراجعو په واک کې ورکړل شي.
یاد سیمینار له مثبتې ارزیابۍ وروسته په دعائیې سره پای ته ورسېد.
د افغانستان د علومو اکاډمي واټس اپ چینل سره لاندې لینک په وسیله یو ځای شئ...
https://t.co/K0MW9BVEFW

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

د افغانستان او سيمه ؛ فرصتونه او ننګونې تر سرليک لاندې علمي څېړنيز کنفرانس پيل شو، چې څېړونکي او ليکوال به د موضوع په اړه خپلې علمي څېړنې او مقالې په دې کنفرانس کې وړاندې کړي.

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

مشواڼي په سوېلي پښتونخوا کې
---------------------------
د افغانستان د علومو اکاډمۍ د پښتو څېړنو بین المللي مرکز علمي غړي او د پښتنو تاریخ او فرهنګ انسټیټوټ آمر څېړندوی حمایت الله ښاد د پښتو څېړنو بین المللي مرکز د سیمینارونو په تالار کې د علمي غړيو او ارزونې هیئت په حضور کې "مشواڼي په سوېلي پښتونخوا کې" په سرلیک علمي – څېړنیز کنفرانس وړاندې کړ.
په دې سیمینار کې په ټولیز ډول لاندېني مطالب وړاندې شوي دي:
مشواڼي د پښتنو له هغو لرغونيو او تاریخي قبیلو څخه ده چې د افغانستان په زیاترو ولایتونو کې آباد دي او تر فرضي کرښې ورآخوا پر بېلابېلو سیمو او ښارونو سربېره په سوېلي پښتونخوا، هند او ایران کې هم مېشت دي. د دې قبیلې د نسب او قومي ریښو په اړه په تاریخي کتابونو او ولسي روایتونو کې بېلابېل نظرونه لیدل کېږي. ځینې سرچینې مشواڼي سادات ګڼي، ځینې یې د نیازیو له ښاخونو څخه بولي او نور یې د غرغښتي پښتنو د کاکړو له ټبر سره تړي.
په دې سیمینار کې د سوېلي پښتونخوا د مشواڼیو د تاریخي مخینې، جغرافیایي پراختیا، قومي جوړښت، ټولنیزو دودونو، اقتصادي ژوندانه، فرهنګي ځانګړنو او نومیالیو شخصیتونو په اړه معلومات راټول او تحلیل شوي دي.
د څېړنې موندنې ښيي چې مشواڼي د سوېلي پښتونخوا په ځانګړي ډول د پنجپای (شُره رود) په سیمې کې د پام وړ تاریخي او فرهنګي مخینه لري او د پښتني فرهنګ، دیني علومو، ادبیاتو او ټولنیزو ارزښتونو په ساتنې کې یې رغنده ونډه اخیستې ده.
په دې کنفرانس کې دا هم څرګند شول چې د وخت په تېرېدو سره د دغې قبیلې ځینې فرهنګي ځانګړنې بدلې شوې دي، خو بیا هم د خپل قومي هویت او دودیزو ارزښتونو په ساتنې کې بریالي شوي دي.
څېړونکي دکنفرانس په وروستۍ برخې کې د ګډونوالو پوښتونو ته قانع کوونکي ځوابونه وویل او په پای کې د ارزونې هیئت له خوا د رایو په اتفاق سره مثبت وارزول شو.

[د افغانستان د علومو اکاډمي @academy1970]

پارادایم شکل‌گیری - انکشاف تکتونیکی گرانیت‌های زون هندوکش و ارزش اقتصادی آن‌ها در روشنایی مدارک جیوکیمیاوی
------------------------------------
محترم معاون سرمحقق دکتور احمد امید افضلی عضو علمی مرکز علوم زمین، معاونیت علوم طبیعی – تخنیکی اکادمی علوم افغانستان کنفرانس علمی–تحقیقی تحت عنوان «پارادایم شکل‌گیری - انکشاف تکتونیکی گرانیت‌های زون هندوکش و ارزش اقتصادی آن‌ها در روشنایی مدارک جیوکیمیاوی» در معاونیت علوم طبیعی – تخنیکی ارائه نمود.
در این کنفرانس، یافته‌های جدید پیرامون چگونگی شرایط تشکیل، انکشاف تکتونو-مگماتیکی و پتانسیل اقتصادی گرانیت‌های زون هندوکش با تأکید بر منطقۀ سالنگ مورد بحث و بررسی قرار گرفت، که خلاصۀ به شرح زیر است:
زون هندوکش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بخش‌های کمربند اوروجنیک آلپ–همالیا، محصول تأثیرات پیچیده پروسه های سبدکشن، تصادم قاره ها و انکشاف قشر زمین در حاشیۀ جنوبی اوراسیا بوده و از دیدگاه تکتونومگماتیکی، میتالوجنیکی و اقتصاد معادن، جایگاه مهم در ساختمان جیولوجیکی افغانستان دارد. با وجود اهمیت این زون در انکشاف تاریخچۀ جیودینامیکی منطقه و شناسایی منابع معدنی با ارزش، بسیاری از کتله های گرانیتی آن تاکنون از نظر منشأ مگماتیکی، پتروجنیکی و ظرفیت اقتصادی به‌صورت جامع مورد ارزیابی قرار نگرفته‌اند. تحقیق حاضر با هدف تعیین خصوصیات پترولوجیکی و جیوکیمیاوی، تبیین جایگاه تکتونو-مگماتیکی و ارزیابی پتانسیل اقتصادی–صنعتی گرانیت‌ها در بخش غربی زون هندوکش ( منطقه سالنگ) انجام شده است.
این تحقیق بر مبنای مطالعات ساحوی، پترولوجی، تحلیل عناصر کیمیاوی به روش فلورانس شعاع ایکس(XRF)، تفسیر رادیومتر پیشرفته فضایی انتشار و امیژن حرارتی(ASTER) و با استفاده از مودل‌های کلاسیک و نوین تکتونیکی و مگماتیکی صورت گرفته است.
نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که گرانیتوئیدهای زون هندوکش (منطقۀ سالنگ) عمدتاً در صنف گرانیت تا گرانودیوریت قرار داشته و با مقادیر SiO₂ بین 63.78 تا 69.37 فیصد ماهیت عمدتاً تیزابی و تکامل‌یافته دارند. ترکیب منرالوجیکی غالب شامل پلاجیوکلاز (25–40 فیصد)، کوارتز (10–30 فیصد)، فلدسپار پتاسیمی (10–20 فیصد) و بیوتیت (5–10 فیصد) بوده و خصوصیات جیوکیمیاوی آن‌ها تعلق این احجار را به سلسلۀ کالک‌الکلین(Calc- Alkaline) و گرانیت‌های میتاالومینوس نوع (I) تأیید می‌نماید. همچنین مودل جیوکیمیاوی نشان می‌دهد که مگما مؤلد این گرانیتوید‌ها تحت تأثیر پروسه های تفریق کرستالی(Crystal fractionation) و پروسۀ اسمیلیشن و تفریق مگماتیکی (Assimilation–Fractional Crystallization -AFC) قرار داشته است.
تحلیل دیتا های بدست آمده اهم از ساحوی، پتروگرافیکی و جیوکیمیاوی به خصوص عناصر جزئی از قبیل نیوبیم (Nb) در نمونۀ شماره(S-Gr-04) برابر(ppm 29.5)، وانادیوم (V) برابر (ppm488.9)و مس (Cu) برابر (ppm 30) وجود دارد. همچنین در نمونۀ شماره(S-Gr-02) مقادیر باریم (Ba) و روبیدیوم (Rb) به‌ترتیب(ppm 1775 و 81)و در نمونۀ شماره(S-Gr-05) مقدار توریم (Th) برابر (ppm 5. و سایر عناصر ، در مودل‌های پریس و دیگران (1984)، بچلر و باودن (1985)، مولرو گروف (1992)، لی و دیگران(2012) و هلدبرند و ولن نشان می‌دهد که گرانیت‌های سالنگ عمدتاً در محدودۀ مرتبط به سبدکشن از نوع گرانیت های قوس های ولکانیکی (Volcanic Arc Granites)قرار گرفته است. این گرانیت ها محتملاً به سمت محیط‌های متصادم عین زمان (Syn-Colission) انکشاف یافته‌اند. این شواهد مؤید آن است که منشأ مگماتیکی مؤلد این احجار احتمالاً به ذوب قشر قارهیی ضخیم‌شده در یک سیستم اوروجنیک متقارب مرتبط بوده و انکشاف آن‌ها انعکاس از پروسه های جیودینامیکی حاکم بر زون هندوکش در مراحل پایانی سبدکشن و تصادم قاره‌یی است. افزون بر آن، روند افزایشی نمونه‌ها در دیاگرام Nb/Ti–Zr و قرارگیری آن‌ها در مسیر اسمیلیشن و تفریق مگماتیکی (AFC) نشاندهندۀ انکشاف تدریجی مذابه ‌های گرانیتی و افزایش سهم مؤلفه‌های قشری در روند پتروجنیز آن ها می‌باشد.
برخی شاخص‌های جیوکیمیاوی بیانگر قابلیت بالقوه تمرکز عناصر نادر بوده، اما برای اثبات باروری اقتصادی سیستم، مطالعات تکمیلی میتالوجنیکی و جیوکیمیاوی پیشرفته ضروری است. اگرچه غلظت این عناصر در مرحلۀ کنونی برای اثبات ذخایر اقتصادی کافی نیست، اما ظرفیت بالقوه انکشاف سیستم‌های پگماتیتی، هایدروترمال و فلزات کمیاب وابسته به گرانیت را در منطقه از لحاظ ذخایر معدنی مورد دلچسپی است.
خصوصیات لیتولوجیکی، تکسچری و ترکیب مناسب گرانیت‌های هندوکش غربی ( منطقۀ سالنگ) ، قابلیت بهره‌برداری از آن‌ها را به‌عنوان سنگ‌های ساختمانی و تزئینی با ارزش افزوده بالا فراهم نموده است. این موضوع در شرایط کنونی افغانستان، که انکشاف صنایع معدنی و ایجاد زنجیر ارزش مواد معدنی از اولویت‌های اساسی انکشاف اقتصادی کشور به‌شمار می‌رود، دارای اهمیت به خصوصی است. از این منظر، گرانیت‌های زون هندوکش می‌توانند علاوه بر ارزش علمی و تکتونیکی، به‌عنوان یک منبع بالقوه برای سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال، رشد صنایع سنگ ساختمانی و تقویت اقتصاد مبتنی بر منابع طبیعی مطرح گردند.
در پایان، متن و محتوای علمی کنفرانس توسط کمیتۀ موظف مورد ارزیابی قرار گرفت و اعضای کمیته ضمن تأیید ارزش علمی این تحقیق، آن را در راستای شناخت بهتر تکامل تکتونو-مگماتیکی زون هندوکش و ارزیابی ظرفیت‌های معدنی و اقتصادی این منطقه با اهمیت دانستند.
سلایدهای کنفرانس را از لینک ذیل داونلود نموده میتوانید...
https://t.co/DymLTJXkcQ