“Bunun bana faydası ne?” Dostluğu, emeği, hatta boş bir öğleden sonrayı bile bu soruyla tartmaya başladığımızda terazinin dili çoktan kaymıştır. Wilde “Bugünlerde insanlar her şeyin fiyatını biliyor, hiçbir şeyin değerini bilmiyor,” demişti. Fiyat, bir şeyin başka bir şeyle değiştirilebilir olduğunu söyler. Değer ise tam tersini, onun yerine hiçbir şeyin konamayacağını.
Şeyleri sadece fiyatıyla tanıdığımız bir dünyada her şey buruşturulup çöp sepetine atılabilir demektir. Marx ile Engels’in o ürpertici cümlesi böylece hayat bulur: “Katı olan her şey buharlaşıyor, kutsal olan her şey dünyevileşiyor.” Sağlam sandığımız bağlar, uğruna bir şeylerden vazgeçtiğimiz inançlar, bir bakmışsınız, maddi kazançlar uğruna feda edilmiş. Değerler pazarlığa açık hale geldikleri anda ağırlıklarını yitirirler.
Katı olan her şey buharlaşıyor. Aşınmaya karşı elimizden gelen bir şey de hayatımızda birkaç şeyi inatla fiyatsız bırakmaktır: karşılığını hesaplamadığımız bir iyilik, serapa verilen bir emek, “ne işe yarar” diye sormadan sevdiğimiz bir insan gibi.
Tahammülün çok sinsi bir duygu olduğunu düşünüyorum. Başta hayatınıza, düşüncelerinize çok etki etmiyor. Zamanla, "katlanma" denen bir duyguyla zihninize ve kalbinize yürüyor. Bir bakıyorsunuz içinizi söndürmüş, kurduğunuz o iç huzuruna düşman kesilmiş. Sabır tam burada taşıyor.
Edep, âlemdeki her varlığa hürmetle yaklaşmaktır. Tabiata bir mülk gibi değil, bir emanet gibi davranmayı; dünyayla bir efendi gibi değil, bir misafir gibi ilişki kurmayı yeniden öğrenmektir.
Birinin yolunu açarsanız, sizin de yolunuz açılır. Bu aynı zamanda sizin kalbinizle ve imanınızla olan ilişkinizdir. Birinin yolunu kapatırsanız, sizin de yolunuz kapanır. Bu da sizin nefsinizle ve şeytanınızla olan ilişkiyi anlatır. "Etme bulma dünyası" sözü böyle işler.
Kimse kimseyi çekemiyor. Birinin boyu ondan biraz fazla uzasa, bunu asla hazmedemiyor. Tevazuymuş vefaymış hak getire. Hayretle izliyorum bazen. Ya insanlar seni alkışlasa ne olur alkışlamasa ne olur! Bu içindeki -ben arzusu ben hırsı var ya, seni iki cihanda da rezil eder.