SIR PATRICK STEWART (1940-2026)
Before everything else, Patrick was defined by being born and bred in Yorkshire, the proud county in the north of England which he loved to the end. You could hear it in his accented voice and in the stern honesty with which he told you what he thought and felt. Yorkshiremen have no truck with half-truths or avoidance of big issues. He wore his heart on his sleeve, which made him a man to rely on, to admire and in my case, love.
We first met as ambitious young actors with the Royal Shakespeare Company half a century ago but we weren’t in the same productions. My first strong memory was a few years later, meeting him in the street in central London when he told me about an offer to take over a leading part in 'Star Trek'. “But Patrick think of your stage career in the UK. Do you really want to risk—getting lost in Hollywood for years and years?”. Well, he took the risk and thank goodness for us all that he did for not just his devoted Trekkies but film and theatre audiences, who marvelled at his using international celebrity to star in a string of cinema successes ('X-Men' of course) and in great classical plays by Shakespeare, Ibsen, Arthur Miller, Peter Shaffer, Pinter and Beckett at Stratford-upon-Avon, in London’s West End and on Broadway.
America was his adopted home, where he met his adored Sunny who has cared for him through sickness and health, through thick and thin. But he never forsook his origins: and the proudest achievement of the most respected and beloved actor of his generation on either side of the Atlantic, was his appointment as Chancellor of Huddersfield University in Yorkshire.
His farewell performance in 'Avengers: Doomsday' is yet to be seen.
Ian McKellen 29 October 2026
Photo: University of Huddersfield
We have lost many this year that have hit close, now we have lost our Professor, our teacher and in a franchise we love our leader! Rest in peace Sir Patrick....
Türk bayrağıyla alay ederek başladığınız bu tartışmada, Türklerin tarihini ve kültürünü küçümsemeye çalışmadan önce kendi iddialarınızı hangi bilgilere dayandırdığınızı sorgulamanız gerekiyor. Türk bayrağını bir çizgi film karakterine benzeterek alay konusu yapmak size eğlenceli gelmiş olabilir. Ancak Türk bayrağını alay konusu etmek, ardından o milletimin tarihini yok saymak ve kültürünü kopyacılıkla suçlamak ne zeka göstergesidir ne de tarih bilgisi. Türk bayrağı, milyonlarca insan için yalnızca bir görselden ibaret değil; tarihi hafızanın, bağımsızlığın, fedakarlığın ve ortak kimliğin sembolüdür. sergilediğiniz küçümseyici tavra ve bunun arkasındaki aşağılık komplekslerinize karşı tarihi gerçekleri ortaya koymak da en doğal hakkımızdır.
oysa bir milletin tarihini birkaç saniyelik videolara bakarak yargılamak, fikir sahibi olmak değil, bilgisizliğini özgüvenle sergilemektir. Türklerin kültürüne 'kopya', tarihine 'yok' damgası vuranlar, önce kültürün ne olduğunu ve tarihin nasıl incelendiğini öğrenmelidir. çünkü kültür yalnızca bugün dinlediğiniz bir şarkıdan, izlediğiniz bir diziden veya ekranda gördüğünüz bir danstan ibaret değildir; dildir, edebiyattır, müziktir, devlet geleneğidir, yazılı mirastır ve kuşaklar boyunca aktarılan kolektif hafızadır. bir milletin bütün bu birikimini görmezden gelip birkaç internet paylaşımından hareketle hüküm vermek, o milletin geçmişi hakkında hiçbir şey kanıtlamaz. yalnızca hüküm veren kişinin bilgisinin ne kadar sınırlı olduğunu gösterir.
üstelik Türk tarihinin derinliğini anlamak için sosyal medya tartışmalarına değil, tarihi kayıtlara bakmak yeterlidir. MÖ 200 yılındaki Baideng Kuşatması, bunun çarpıcı örneklerinden biridir. Mete Han dönemindeki Xiongnu kuvvetleri, Han Hanedanı'nın kurucusu İmparator Gaozu'yu ordusuyla birlikte kuşatma altına alarak Çin sarayını ciddi bir askeri krizin içine sürükledi. bu mücadelenin ardından Han yönetiminin kuzeydeki bozkır güçleriyle ilişkilerini yeniden düzenlemesi ve 'heqin' adı verilen evlilik temelli diplomatik uzlaşma politikasına başvurması, dönemin güç dengeleri hakkında önemli bir fikir verir. burada mesele geçmişi abartmak değil, tarihi olayların ortaya koyduğu siyasi ve askeri gerçekleri küçümsemeden değerlendirmektir. Han sarayının bile hesaplarını yeniden gözden geçirmek zorunda kaldığı bir dönemi yok sayıp Türklerin geçmişini önemsiz göstermeye çalışmak, tarihçilik değil, bilgisizliğin peşin hükümle birleşmesidir. iki satır okumadan kesin hükümler dağıtanların önce kendi bilgi eksiklikleriyle yüzleşmesi gerekir.
bu tarihi mücadele, bizi Çin Seddi meselesine de götürür. Çin Seddi tek bir günde, tek bir hükümdarın emriyle ve yalnızca tek bir halka karşı inşa edilmiş yekpare bir yapı değildir. farklı dönemlerde oluşturulan savunma hatlarının birleştirilmesi, genişletilmesi ve yeniden düzenlenmesiyle yüzyıllar boyunca gelişen bir tahkimat sistemidir. kuzeydeki bozkır topluluklarıyla yaşanan askeri rekabet de bu uzun tarihin önemli unsurlarından biridir. ancak buradan hareketle tarihi tek taraflı bir üstünlük hikayesine indirgemek de aynı ölçüde yanlıştır. Çin hanedanlarıyla bozkır toplulukları arasında savaşlar kadar ittifaklar, ticaret ilişkileri ve diplomatik pazarlıklar da yaşandı. tarihi gerçeği anlamak, yalnızca hoşumuza giden olayları seçmek değil, bütün bu ilişkileri bir arada değerlendirmektir. aksi halde yapılan şey tarih anlatmak değil, tarihi olguları bir propaganda sloganına sıkıştırmaktır.
aynı yüzeysellik, İpek Yolu üzerine yapılan tartışmalarda da kendini gösteriyor. Çin'in ipek üretimindeki tarihi rolü tartışmasızdır; fakat bir malı üretmekle onun kıtalar arasında dolaşmasını sağlayan ticaret ağlarını açıklamak aynı şey değildir. İpek Yolu, tek bir milletin icat ettiği ya da tek başına yönettiği bir güzergah değil, farklı toplumların ve siyasi güçlerin katkısıyla şekillenen geniş bir ticaret sistemiydi. Soğd tüccarları, Orta Asya'daki Türk kağanlıkları ve İran'dan Hindistan'a, oradan Bizans'a uzanan farklı güçler bu ağın işleyişinde çeşitli roller üstlendi. dolayısıyla yalnızca üretim merkezine bakıp ticaretin siyasi ve ekonomik boyutlarını görmezden gelmek, tarihi tablonun yarısını yok saymaktır. Çin'in katkısını teslim etmek ne kadar gerekliyse Orta Asya'nın, Türk kağanlıklarının ve diğer toplumların etkisini de teslim etmek o kadar gereklidir. gerçek tarih, bir medeniyetin varlığını kabul etmek için diğerini silmeyi gerektirmez.
Türklerin tarihi ve kültürel birikiminin somut kanıtlarını görmek isteyenler içinse sekizinci yüzyıldan kalma Orhun Yazıtları başlı başına güçlü bir örnektir. bu yazıtlar, Türkçenin erken dönem yazılı mirasının yanı sıra devlet yönetimi, siyasi mücadeleler ve toplumsal hafıza hakkında da önemli bilgiler sunar. bir siyasi geleneğin kendi diliyle kendisini ifade ettiği, yöneticilerini değerlendirdiği ve yaşadığı tarihi olayları gelecek kuşaklara aktardığı bu anıtları görmezden gelip 'Türklerin tarihi yok' demek, kaynakların varlığı karşısında sürdürülemeyecek bir iddiadır. Orhun havzasındaki anıtlar ve eski Uygur yerleşimlerinin kalıntıları, Orta Asya'nın tarihinin yalnızca sözlü anlatılardan ibaret olmadığını gösteren maddi ve yazılı mirasın parçalarıdır. bunları anlamak için başka milletleri küçümsemeye değil, belge okumaya, araştırmaya ve tarihi bağlamı kavramaya ihtiyaç vardır. Türk tarihini savunmak, başka medeniyetlerin tarihini inkar etmek değil; Türklerin de dünya tarihindeki yerinin kanıtlarla ve hakkaniyetle değerlendirilmesini istemektir.
tarihi hafızaya ve kültürel mirasa saygı meselesi, günümüzdeki insan hakları ihlalleri söz konusu olduğunda da önemini koruyor. Doğu Türkistan'da yaşayan Uygurların ve diğer toplulukların durumunu yalnızca siyasi sloganlarla geçiştirmek yerine, uluslararası raporları incelemek gerekir. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, 2022 tarihli değerlendirmesinde, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde Uygurlara ve çoğunluğu Müslüman diğer topluluklara yönelik keyfi ve ayrımcı alıkoymaların uluslararası suçlar, özellikle de insanlığa karşı suçlar teşkil edebileceğini belirtti. değerlendirme ayrıca kötü muamele ve işkenceye ilişkin güvenilir bulguları, cinsel şiddet iddialarını ve ailelerin ayrılması gibi ciddi kaygıları ele aldı. bu mesele, herhangi bir halkı kökeninden dolayı suçlamak değil, devlet politikalarının insan hakları bakımından incelenmesini ve ihlal iddialarının ciddiyetle ele alınmasını istemektir. bir rapora siyasi gerekçelerle karşı çıkmak, raporda ortaya konan bulguları kendiliğinden ortadan kaldırmaz; insan haklarını savunmak da herhangi bir millete düşmanlık beslemeyi gerektirmez.
bütün bu örnekler aslında aynı noktada birleşiyor: tarih, sosyal medyada kimin daha yüksek sesle konuştuğuna göre şekillenmez. bir medeniyetin geçmişi; yazılı belgelerle, arkeolojik bulgularla, tarihi kayıtlarla ve eleştirel araştırmalarla incelenir. birkaç alaycı paylaşım, yüzlerce yıllık kültürel birikimi hükümsüz kılamaz; küçümseyici bir yorum, tarihi mirası ortadan kaldıramaz. Türklerin tarihini savunmak için brassica milletleri aşağılamaya ihtiyacımız olmadığı gibi, başka medeniyetlerin başarılarını kabul etmek de kendi geçmişimizden vazgeçmek anlamına gelmez.
bu nedenle Türk kültürünü 'kopya', Türk tarihini 'yok' diye niteleyenlere verilecek en güçlü cevap, aynı yüzeysellikle karşılık vermek değil, belgeleri ortaya koymak ve iddiaların temelsizliğini göstermektir. bir eleştiriniz varsa kaynağını gösterin; bir tarihi iddiada bulunuyorsanız belgesini sunun. bilmediğiniz konularda kesin hükümler dağıtmayı cesaret, küçümsemeyi de zekâ sanmayın. başka milletlerin tarihine dil uzatmadan önce kendi iddialarınızın ne kadar sağlam olduğunu sorgulayın.
nihayetinde milletimin tarihi mirası, sizin onayınıza bağlı değil; tarihi gerçekler cehaletin yüksek sesinden korkmaz. 🩷
Sistem senden çocuğun yokmuş gibi çalışmanı, işin yokmuş gibi annelik yapmanı bekliyor. Çocuğun bakım yükünü aileye yıkıyor. Kadına "ya öğretmen ol ya da çocuğuna bakacak bir akraba, komşu bul" diyor. Hislerime tercüman olmuş sevgili @EzgiEmel_
Çocuk bakılmıyordu. Çocuk kendi kendine büyüyen bir şeydi. Çocuğa çocuk emanet ediliyordu. Benim dayım emekleme çağındayken teyzeme bırakılıyor. Teyzem de ondan birkaç yaş büyük. Anneannem dediğiniz gibi iş peşinde. Teyzemi biri çağırıyor gidiyor çocuk. Dayım emekleyerek çıkıp dışarıdaki su oluğunun içine giriyor. Mevsim kış, su buz gibi . Ne kadar kaldı belli değil. Bir adam görüp çıkarıyor. Sonra ateşli hastalık geçiriyor dayım. O günden beri işitme engelli. Şimdi karın işe dalıp çocuğunun başına bir iş getirse naparsın? Eski analar gibi yaptı oysa.
Anlatır köydeki yaşlı kadınlar, bulamaç deriz un şeker su karışımından mama yapıyorlarmış. Beşiğin üstüne tülbentin içine asıyorlar. Çocuk akşama kadar emiyor oradan. O çocuk ağlar, ağlamayı geçtim mesela boğazına kaçıp ölebilir. Şimdi farkediyorlar bunu. Ne yapacaksın kızım iş vardı, gitmezsen ne yiyeceksin diyorlar. Hiçbir anne memnun değil bundan.
Eskiden köyde çocukluk mu var? 5-6 yaşında hayvan peşine koşuluyor. Çocuklar geçimin devamı için araç.
Eskiden çocuk değeri yok. İnsan değeri yok. Ölmüşsün kalmışsın, sakat kalmışsın yok. Benim babam 12 yaşında İstanbul'a gelip çalışmaya başlıyor. Göndersene oğlunu 12 yaşında başka şehre? Babannem çok doğurmuş ama böyle doğrulur. 12 yaşında büyüyor çocuk. Doğrulur yani ne var.
Akşam işten geldiğinde 2 yaşında çocuğunu sokakta yalnız gör bakalım eşine ne diyorsun? 6 yaşında kızına iş yaptırsın kızarak bakalım ne tepki veriyorsun?
Şimdi çocuklar çok önemli. Kırk tane endişeyle yaşıyoruz. İyi bir hayat yaşasın istiyoruz. Anne babasını iyi bilsin istiyoruz. Bu yüzden kaygılarımız var ve işimiz zorlaşıyor. Bir komşumuz vardı. Bir sürü çocuğu vardı. Hiçbirini 3.sınıftsn sonra okutmamış. Hepsi girmiş işe para getiriyor. Adam 40 yaşında emekli etmişti kendini, boş boş geziyordu. Çocuklar çalışıp getiriyor nasılsa. Bu rahatlıkta olsak herkes doğurur.
İyi anne olalım, çocuğa iyi bakalım, yara açmayalım, iyi çocukluğu iyi geleceği olsun diye düşünüyoruz. Bu kadar düşününce de zor bazı şeyler.
Bir de eklemek isterim ki kadınların seçme hakkı yoktu. Korunma vs yoktu. Beşiği sırtıma bağlar tarlaya giderdim diyor. Durup dinlenme yok. Kendi canının değeri de yok. Hangisi seçerdi bunu?
Şimdi siz hiç eski anaları dinlemediğiniz için sevgili Musa atıp tutmak kolay. O analar hep kızlarına dert yandı ve travmalarının acısını daha çok kızları çekti. Bizler hem yaralarımızı sarmak, hem çocukta yara açmamak hem de içimizdeki yetersizlik hissiyle boğuşmak zorunda kalıyoruz. Bu da tüketiyor. O çocuğu hiç bırakamamak tüketiyor.
Eleştirilecek şeyler vardır ama eskilerin anneliğini överek değil.
editi ucuncu izleyisten sonra bi anda yedinci tekrarda falan oluyosun o sirada filmin butun sahneleri kafanda oynamaya basliyo nasil bi editsin sen muazzam ya