Dünya'nın en çok satanlarından biri olan Yüzüklerin Efendisi serisini Türk dilinin lezzeti ile buluşturan Çiğdem Erkal İpek'le röportaj:
Soru: - Kitap çevirmek zordur, mesela bazı kelimelerin yada deyimlerin Türkçe karşılıkları olmayabiliyor kimi zaman. Siz hem İngilizce hem de bu dünya da olmayan dilleri Türkçeye çevirdiniz. Bunun zorluklarını anlatır mısınız?
Çiğdem Erkal İpek: - ...Tolkien kitapta, bu kitabı yazmadığını Kırmızı Kitap’tan çevirdiğini yazar ve çeviriyi hangi prensiplerle yaptığını da izah eder. Yani hangi kelimeleri İngilizceye çevirmiş, hangilerini olduğu gibi bırakmış vs. Bu en büyük ipucuydu. Ben de aynı yolu izledim. Kitaptaki kelimeleri incelemeye başladım. Anglo Saksoncadan İngilizceye bir sözlük aldım. Ayrıca Tolkien’ın kitabındaki 14 ayrı lisanı inceleyen bir kitap buldum. Burada tüm kelimelerin kökleri veriliyor, hangi lisandan türetilmiş olduğu yazılıyordu. Her ırkın dili, bugünkü İngilizce’yi farklı devirlerde etkilemiş farklı dillerin köklerinden türetilmiş. Buradan yola çıkarak ben de Türkçeyle bir paralel kurdum. Yani kronolojik olarak aşağı yukarı benzer dönemlerde Türkçenin hangi dillerden ve nasıl etkilendiğini göz önüne almaya çalıştım. O yüzden Osmanlıca sözlükler, Divan-ı Lûgat-it-Türk, Tarama Sözlüğü, Türk Lehçeleri Sözlüğü sürekli başvurduğum kaynaklar oldu. Size bir kelimenin serüvenini anlatayım: Mirkwood. Bu kelime sözünü ettiğim, tüm kelimelerin köklerini veren kitapta yoktu. O kitapta İngilizceye çevrilmemiş kelimeler var çünkü. Bugün sözlüklere baktığınızda “mirk” kelimesini bulamazsınız. Fakat Anglo Saksonca sözlükte “mirk” kelimesi vardı ve korkunç, şeytani anlamında kullanılıyordu. Bugünkü “murky” (karanlık, kasvetli)kelimesi de bu kökten türüyordu. Bunun üzerine tüm sözlükleri taradım. Bu anlamı karşılayan, bugün kullandığımız bir kelimeye benzeyecek ama söylenişiyle biraz farklı olacak, anlamı zaman içinde biraz değişmiş, yumuşamış olacak ama tamamen de alakasız olmayacak bir kelime bulmam lazımdı. Divan’ı Lûgat-it-Türk’te “kuyut” kelimesini buldum. Anlamı “ürkütmek” idi. Hatta kuyuttu, kuyutur gibi de çekimleri vardı. Sonra Türk Lehçeleri sözlüğünü taradım. Tatarlar koytı kelimesini “fena, kötü” anlamında kullanıyorlarmış. Kazaklar “kuytılık” kelimesini “şeytani” anlamında kullanıyorlarmış. Biz artık kuytu kelimesindeki bu şeytani anlamı kaldırmışız ama demek ki bir zamanlar varmış. Aynı mirk ve murky arasındaki ilişki gibi. O yüzden Mirkwood’u, Kuyutorman olarak çevirdim.
- Kitapları Türkçeye çevirirken başka dillere çevrilmiş olanlarına göz attınız mı?
- Çeviriyi yaparken başka dillerdeki çevirileri hiç merak etmedim ve hiç bakmadım. Bence bu yanlış olurdu zaten.
- Hürriyet gazetesindeki bir röportajınızda elf alfabesini ve rhünleri Orhun yazıtlarındaki Göktürkçe`ye benzetmiştiniz. Bu benzerliği nasıl kurdunuz?
- Kullanılan diller açısından Yüzüklerin Efendisi bir hazinedir. İnanılmaz bir bilmece gibidir. Zor ama imkânsız değildir. Çok zevklidir. Çünkü uğraştığınızda, sonunda aradığınız şeyi buluyorsunuz. Bu çok keyif verici bir şey. Fakat tabiki çok araştırma, çok düşünme gerektiren bir süreçti. Çok şey öğrendim. Fakat aklıma takılan bir şey oldu. Tolkien'ın bu kitapta kullandığı diller ve yazılarla ilgili bir sürü araştırma okudum, elimdeki kitap da çok ayrıntılı bir incelemeydi. Elfler rünik alfabe kullanıyorlardı. Her yerde bu yazılıp çizilir ve bu alfabeden söz edilirken, sadece İskandinav ülkelerindeki rünik alfabe örnek veriliyordu. Tolkien bir dilbilimciydi. Gö!ktürk alfabesi de rünik bir alfabedir. Önemli ve büyük bir alfabedir. Onun bunu bilmemesi mümkün değil. Ve kitaptaki rünlerle neredeyse bire bir aynıdır. Yani karakterlerin yüklendikleri ses değerleri açısından değil, şekil açısından. Eğer Orhun Abidelerinin bir resmini bulursanız, şok olursunuz. Mutlaka internetten bulunur. Bir deneyin. Bu konuda bunca araştırma yapılmış, bu kadar yazılıp çizilmiş fakat Göktürk alfabesinden hiç söz edilmemiş olması dikkatimi çekti. Hala da dikkatimi çekiyor. Batının, bizi külliyen yok sayması bana komik geliyor. Yani bilimsel bir araştırma tarafsız olmalıdır, siz dilbilimsel bir kitap yazıyorsunuz, tüm kelimelerin köklerini buluyorsunuz, yazı karakterlerinin tarihte hangi yazılara benzediğini araştırıyorsunuz ve sadece İskandinavların rünik alfabesi varmış, dünyada o alfabeyi kullanmış başkaları yokmuş gibi davranıyorsunuz.... Bu bana tarafsız bir davranış gelmiyor. Ama ben Elfler Türk idi, Türkçe konuşur idi demiyorum tabii ki. Bu çok salakça olurdu. Sadece bunca "bilimsel" yazının hiçbirisinde Göktürk alfabelerinden söz etmemiş olmalarını tuhaf karşılıyorum. Yoksa Elfçe ile Türkçe arasında bir paralel kurmuyorum. Benzerlik ise benim kurduğum bir bağ değil, gözü olan herkes görür.
Yaklaşık 110 dolar yapıyor. ABD'de 110 dolarlık bir tatlıyı normal bir pastanede bulamazsın. Baya baya özel bir tatlı olması ve üst düzey bir markanın ürünü olması gerekir. Türkler bu fiyatları nasıl kabullendi de hayatlarına devam ediyorlar anlamıyorum.
Hasankeyf’i yok eden Ilısu Barajı’nın mühendisinin diploması da sahte çıkmış. Gözümüz gibi korumamız gereken bir noktayı göz göre göre katlettiler. Öyküler, yaşanmışlıklar, izler; 12 bin yıldır bitmeyen zaman yolculuğu.
Para sayma görüntüleri sonrası soruşturma başlatılan Diyanet İşleri Başkanlığı Mekke sorumlusu Ahmet Daştanbek:
“Rüşvet değil. Paralar Mekke’de sadaka olarak dağıtılması için verildi.”
@thetattershall We were a group of 3 and got refused service at Tattershall after being falsely accused of “insulting a waiter.” No proof, no investigation, just humiliation. We paid cash and were denied a refund. Do they report cash properly to HMRC?
@HMRCgovuk@citizensadvice
İşçi çalışırken öldüğünde bunun nedeni tedbirsizliktir, yaşanana da “iş cinayeti” denir. “Yeşil vatanı savunurken şehit düştüler” demek tedbirsizliğin üzerini örter.
Maden patlar 301 işçi ölür, mağarada 12 asker şehit olur, orman yangınında 11 itfaiyeci kaybedilir. Türkiye insan hayatının değersizliği konusunda ölçüsüz şekilde geriye gidiyor. Avrupa'da hükümet düşürecek büyük kayıplar bizde TV'lerin yayın akışını bile değiştirmiyor.
Her gun nasil bu kadar kotuye gidebilir ciddi anlamda aklim almiyor… kendi vatandasina dusman bu hukumet, orman sondurmekten bile nasil aci olabiliyor? Elindekini koruyabilsin once
Daha ormanına, doğasına, çiftçisine, işçisine, insanına sahip çıkamazlar, kalkıp bir de kurucu anayasa yapmaktan bahsederler.
Siz önce insanınıza, vatanınıza düzgün şekilde sahip çıkmayı öğrenin de ondan sonra anayasa lakırdısını edin.
Anlık bazen bi üzülme geliyor sonra geçiyor hemen
Haksızlık yapan, destekleyen göz yuman kim varsa beter olsunlar.
Öyle bi sistem kurdular ki insanlığımızı bile sorgulatıyor 😒
İtiraf etmek gerekirse akplilerin çocukları beni hiç ilgilendirmiyor psikolojileri mi bozuluyormuş bozulsun biz senelerdir sağlıklı mentale sahip değiliz hakları mı yenmiş ana babalarının yediklerine saysınlar üzülmüşler mi allah beterini versin
@historiannn_ Sacmalamayin 27 yas cok erken bir yas, daha yeni basliyorsunuz hatta 30dan sonra basliyor, abartip kendine yuklenmek, strese sokmaktan baska bir ise yaramiyor. Anin tadini cikartin, her yas ayri guzel ve ozel.
@avtolgatnyldz Hepsi cok dogru
Ilaveten Otoban kopru fabrika ozellestirmesine, topraklarin yabancilara satilmasina,
harcamalarin seffaflasmasi, atama ve gorevlendirmelerde, ihalelerde adil olunmasina yonelik eklemeler olabilir.
Elon Musk doing fascist Erdogan's bidding has banned / censored popular opposition candidate @ekrem_imamoglu's account inside of Turkey.
Freedom of speech for some, suppression for everyone else.