Bilmem Söylesem mi Söylemesem mi
Bu yazıyı kaleme alırken zihnimde hep şu soru dolaşıyor: “Bilmem söylesem mi söylemesem mi…” Zira söz konusu mesele, kolayca konuşulacak bir konu değil; tasavvuf ve tarikatların asırlardır titizlikle koruduğu mahremiyet adabının, günümüzde ne yazık ki zaman zaman ihlal edilmesiyle ilgili. Bir yandan, “bunu dile getirmek belki yanlış anlaşılır” endişesi taşıyorum; diğer yandan, sessiz kalmanın da bu yanlışların sürmesine zemin hazırlayacağından kaygılıyım. İşte bu tereddüt içinde hem sorumluluğumu yerine getirmek hem de usulünce bir hatırlatma yapmak niyetiyle kaleme alıyorum bu satırları…
Tasavvuf yolunun temel taşlarından biri “sırrı muhafaza etmek”tir. Sûfî meşrebiyle yoğrulan bu yolda, kalbe düşen her hâlin, her manevi tecrübenin ulu orta sergilenmesi, tarih boyunca edep dışı kabul edilmiştir. Ancak bugün geldiğimiz noktada, ne yazık ki bu incelik zaman zaman göz ardı edilmekte, tasavvuf meclislerinden kayıt altına alınan bazı görüntüler, sosyal medyada dolaşıma sokulmaktadır. Bu durum, yalnızca o meclisleri değil, tasavvufun köklü irfan mirasını da zedeleme riski taşımaktadır.
Tasavvufta “sırrı muhafaza” – yani manevi sırları koruma – en temel edep ilkelerinden biridir. Sûfîler nazarında sır, kul ile Allah arasında gizli kalan halleri ifade eder. Bu öylesine mühimdir ki, eskilerin deyimiyle “hür ve âsil kişilerin kalpleri sırların mezarıdır”; [1] yani gerçek özgürlüğe ermiş bir gönül, kendisine emanet edilen sırrı dışarı sızdırmadan adeta içinde defneder. Allah’ın veli kullarına ihsan ettiği özel manevi tecrübeler de böylesi sırlardandır ve bunları ulu orta açığa vurmak tasavvuf adabında asla uygun görülmez. [2]
Abdülkâdir Geylânî Hazretleri, Fütûhu’l-Gayb adlı eserinde müridlerine sürekli olarak tevazu ve ketumiyeti öğütler. Nefsî hallere ve insanlara gönül bağlamadan sadece Hakk’a yönelmenin zaruretini dile getirirken şöyle ikaz eder: “Kalben hiçbir mahlûka gönül verme… Bulunduğun hâli kimseye anlatma. Ülfetin Allah’a olsun.” [3] Bu nasihat, müridin yaşadığı manevi yükselişleri veya cezbe hallerini bile başkalarına övünç vesilesi yapmaksızın içinde saklamasını, derdini ve sırrını yalnız Allah’a açmasını tembihler.
Tasavvuf geleneğinde yaygın kanaate göre, “Âlimler ilmi yaymakla, velîler sırları gizlemekle mükelleftir. Eğer âlim bilgisini saklarsa vebal kazanır, velî ise sırrını ifşa ederse o sır Allah tarafından geri alınır.'' [4] İşte bu incelikten hareketle, müritlerin marifet tohumlarını heba etmemek için ketum olmaları öğütlenmiştir.
Ebu’l-Kâsım el-Kuşeyrî, kaleme aldığı Risâle’sinde tasavvufun bu prensibini şöyle açıklar: “Velî kullara ihsan olunan bazı mânevî bilgiler vardır ki bunların ifşâsı tasavvufta asla hoş görülmez.” Bu bağlamda Kuşeyrî, yukarıdaki düsturu destekleyen şekilde, sûfîlerin kendilerine mahsus bir dil geliştirdiklerini ve bu yolla muhaliflerin anlayamayacağı sembollerle konuşup sırlarını gizlediklerini belirtir. [5] Onun aktardığı bir söz de şöyledir: “Bir tabip düşün ki padişahın sırlarını ifşa etsin; böyle bir tabibi padişah ne yapar?” Bu teşbihle Kuşeyrî, Hak dostlarının, Allah’ın kendilerine özel olarak bahşettiği marifet sırlarını gelişigüzel dışarı aktarmasının ne denli yakışıksız olduğunu vurgular. Gerçekten de “Bilenler söylemezler, söyleyen bilmez ne hâlettir” mısraı sûfîler arasında meşhurdur – manevî hakikate eren susar, diline sahip olur; çok konuşup her şeyi ifşa eden ise aslında o hale ermemiş demektir. [6]
Günümüzde maalesef tasavvufun bu ince adabına aykırı örneklerle karşılaşıyoruz. Son yıllarda Türkiye’de bazı cemaat ve tarikat mensuplarının özel meclislerinde kaydedilen bazı görüntülerin sosyal medyada dolaşıma girmesi, geniş tartışmalara yol açmaya başladı. İsim vermeksizin belirtmek gerekirse, kimi videolarda zikir halkasında bulunan müritlerin coşkulu halleri veya kapalı bir sohbet toplantısındaki hâlleri, herhangi bir önlem alınmadan internete sızdırılmaktadır. Bu paylaşımlar, içeriden habersiz geniş kitlelerde merak uyandırmakla kalmadı, çoğu zaman alay ve istihza konusu da edilmeye başlandı.
Elbette ki sufîlerin kendine özgü zikir ve rabıta halleri, harici gözlerce anlaşılması zor olabilecek manevi sırlar barındırır. Bu yüzden, bu tür mahrem anların ulu orta sergilenmesi hem o meclisin ruhaniyetine zarar verir hem de dışarıdakilerin yanlış hükümlere varmasına sebebiyet verir. Nitekim Kuşeyrî’nin ikaz ettiği üzere, velîlerin sırlarını ifşa etmesi, halkın o sırlara layık olmamasından ötürü fitneye kapı aralar. [7]
Burada sorgulanması gereken, bu görüntüleri kaydedip yayanların niyet ve şuurlarının eksikliğidir. Tasavvufta adab, sadece meclis içinde nasıl oturup kalkılacağını değil, aynı zamanda meclisin mahremiyetini korumayı da içerir. Asırlardır dervişler, dergâhlarında yaşadıkları manevi tecrübeleri dış dünyaya reklam etmemeye özen göstermişlerdir. Hatta bir müridin rüyasında gördüğü güzel bir manevi işareti bile şeyhi, “bunu kimseye anlatma” diyerek tembih ederdi. Çünkü bilirlerdi ki anlattığında içinde o halin bereketi kaçabilir, riya karışabilir. Günümüzde ise akıllı telefonların ve sosyal medyanın kontrolsüz kullanımı, nice kutsal değerin ifşa olmasına yol açabiliyor. Mahrem bir zikir esnasında cep telefonuna kaydedilen birkaç dakikalık görüntü, belki de o an orada bulunanların bile tam idrak edemediği latif bir hali, milyonların önüne çiğ bir şekilde sermektedir. Bu durum hem sırrı ifşa eden kişi için vebaldir – zira o mecliste bulunanların hakkına girmiş olur – hem de izleyenlerde yanlış izlenimler uyandırarak tarikat geleneğine gölge düşürmektedir.
Unutulmamalıdır ki her meclisin bir mahremiyeti ve her makamın bir adabı vardır. Sûfî büyükleri, “el geçmişte gördüğünü dil gelecekte söylemesin” diyerek, dervişlerin seyr ü sülûk yolunda edindikleri tecrübeleri ulu orta dillendirmemelerini salık vermiştir. Çağımızda bazı kimseler ise bu uyarıları hiçe sayarak, belki “hizmet” maksadıyla cemaat toplantılarını, zikir ayinlerini herkese açık yayınlamaktalar. Ancak iyi niyetle de olsa yapılan bu paylaşımlar, tasavvufun ruhuna aykırıdır. Zira tasavvuf, kemâle ermiş insan modelini toplum içinde gizlemeyi, şöhretten kaçırmayı esas alır. Bir Allah dostu, kerameti meydana geldiğinde onu setreder (örter); “İnsanlar görsün, alkışlasın” diye yayınlamaz. Günümüzde bazı müridler ise şeyhlerinin her halini kameraya çekip servis etme telaşına düşebiliyor. Bu yanlıştır ve hem mürşide hürmetsizliktir hem de maneviyata saygıs��zlıktır.
Gelinen noktada, tasavvuf camiasının önde gelenlerine ve ilmiye mensuplarına büyük sorumluluk düşmektedir. Öncelikle her tarikat veya cemaat, kendi bünyesinde mahremiyet bilincini yeniden tesis etmelidir. Özellikle genç mensuplara, sırrı muhafaza ilkesinin önemi iyi anlatılmalıdır. Bu, sadece manevi tecrübelerin gizliliği değil, aynı zamanda kardeşlerin birbirine emanet ettiği hususların da dışarı sızdırılmaması demektir. Peygamber Efendimiz (s.a.v), kıyamet gününde Allah’ın huzurunda en kötülerden sayılacak insanlardan birinin de eşinin kendisine verdiği sırları etrafa anlatan kimse olduğunu ifade ederek aile mahremiyetini dahi korumayı emretmiştir. [8] Öyleyse bir dergâh ailesinin mahremiyeti de en az o kadar korunmalıdır. Cemaat büyükleri, sohbetlerinde bu konuyu gündeme getirip müritlerini uyarmalı; dergâh girişlerinde telefon, kamera gibi kayıt araçları konusunda tedbirler alınmalıdır. Nasıl ki eski dergâhlarda “Def’i huzur, telbîs-i iblis” (cemaatin huzurunu bozmak, şeytanın işine yarar) denilerek gıybet, dedikodu yasaklanırdı, bugün de “sırları ifşa etmek” kesin bir dille menedilmelidir.
Diğer yandan, kamuoyuna da düşen bir görev vardır: Sosyal medyada dolaşan bu tür içeriklere karşı acele hüküm vermemek, bilhassa inançlarla alay etmemek. Nasıl ki bir bilimsel laboratuvarın ortasında kaydedilen anlaşılmaz teknik bir deney videosunu uzmanı olmayan yorumlayamazsa, tasavvuf ehlinin sırlarını da ehil olmayan anlamlandıramaz. Bu yüzden, bu gibi paylaşımlar karşısında dışarıdan bakanlar edebe riayet etmeli, bilmedikleri konularda küçük düşürücü sözlerden sakınmalıdır. Ancak esas iş, bu görüntülerin ortaya çıkmasına engel olmaktır.
Sonuç olarak, tasavvufun sırrı muhafaza prensibi dün olduğu gibi bugün de canlı tutulmalıdır. Sûfî meşrepli cemaatler, iç disiplinlerini teknoloji çağında yeniden gözden geçirmeli ve öz değerlerini korumanın yolunu bulmalıdır. Gelin, Geylânî Hazretleri’nin “bulunduğun hâli kimseye anlatma” öğüdünü yeniden hatırlayalım.Bu sadece bir nasihat değil, aynı zamanda manevi yolun selameti için vazgeçilmez bir kuraldır. Mahremiyetine sahip çıkan cemaatler, özlerindeki bereketi muhafaza edecek; maneviyat yolcusu kimseler ise gösterişten uzak kalarak Hakk’a daha samimiyetle yönelecektir. Sır, ehil olmayan ellere teslim edilmediğinde hakikat yerinde kalır. “Sırrını gönlünde sakla ki gönlün huzur bulsun” diyen arifler , aslında bize hem ferdi huzurun hem de içtimai düzenin anahtarını vermişlerdir. Sırrına vefalı olan, Allah’a vefalı olur – tıpkı tüm velilerin yaptığı gibi…
Ve tam da bu yüzden insan düşünmeden edemiyor: Bilmem söylesem mi söylemesem mi… ama galiba artık susmanın değil, bu konuda ikaz etmenin vaktidir. Çünkü bu mesele sadece bir cemaatin değil, ümmetin ortak değerlerini koruma meselesidir.
[1] Abdulkerim Kuşeyrî, Kuşeyrî Risâlesi (Haz. Süleyman Uludağ), İstanbul: Dergah Yayınları, 1999, s. 182.
[2] Doç. Dr. Mehmet Sait Mermutlu, “Diyarbakırlı Nigâhî ve Divânçe’si”, e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi -www.e-sarkiyat.com- ISSN: 1308-9633 Sayı: VII, Nisan 2012, s. 151-189.
[3] Abdülkâdir Geylânî, Fütûhu’l-Gayb (trc. Mehmet Bilal Yamak), İstanbul: Sufi Kitap, 2020, s. 62.
[4] Abdulkerim Kuşeyrî, Letâifu’l-İşârât, thk. Abdullatîf Hasen Abdurrahîm, Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2007, c. 1, s. 84.
[5] Mustafa Çağrıcı, “Sır”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, ��stanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009, 37/115-116.
[6] Doç. Dr. Mehmet Sait Mermutlu, “Diyarbakırlı Nigâhî ve Divânçe’si”, s. 151-189.
[7] Doç. Dr. Mehmet Sait Mermutlu, “Diyarbakırlı Nigâhî ve Divânçe’si”, s. 151-189.
[8] Müsned, III, 69; Müslim, “Nikâḥ”, 123, 124; Ebû Dâvûd, “Edeb”, 32.
Ömer ÇINAR
3 Mayıs 2025
5 Zilkade 1446
Siyasi hayatımızın bütün safhalarında desteğini, duasını, hatta 15 Temmuz gecesi olduğu gibi canlarını bizden esirgemeyen insanlarımızın sırf inancı, sırf dış görünüşü dolayısıyla aşağılanmasına, üç beş kendini bilmezin reyting savaşına meze yapılmasına müsaade edemeyiz.
Son yıllarda filmlerin, dizilerin, televizyon programlarının aile ile birlikte dinî değerlerimizi, dindarları hedef aldığını da müşahede ediyoruz.
Sarıklı, sakallı, başörtülü, çarşaflı, cübbeli vatandaşlarımıza ahlaksızca saldırılmakta, itibar suikastları düzenlenmektedir.
Tıpkı 28 Şubat dönemindeki gibi belli toplum kesimlerimiz âdeta öcü gibi gösterilmekte, tahkir ve tahrik edilmektedir.
Buna sessiz, tepkisiz kalmamız mümkün değildir.
Açık ve net söylüyorum:
Toplumun çimentosu olan mukaddesatımıza yönelik bu tür girişimler millî güvenlik sorunudur ve RTÜK başta olmak üzere ilgili kurumlarımız, bu konularda hızlı tedbirleri devreye almalıdır.
2024 Türkiye’sinde 28 Şubat’ı hortlatmaya çalışanlara göz yummayız, böyle bir atmosferin oluşmasına da asla fırsat vermeyiz.
senden habersiz kendi halimce yoluma gidiyordum,
zülfünle boynumu bağlayıp başımı kendi yönüne çevirdin.
şimdi bana bu yoksul ve perişan hale nasıl düştün diyorlar,
aşkının kumarına zar attım, bahtıma hep yek geldi.
Refah sınır kapısı önünde çadır kentte kalan masum Filistinli kardeşlerimiz daha önce örneği görülmemiş vahşetle katlediliyor.
Refah'ta soykırım yaşanıyor!
Ya Rabbi! Filistinli mazlum kardeşlerimizin titreyen dudaklarıyla yaptığı duaları kabul eyle!
#RefahtaSoykırımYasanıyor
Mazlumlar için ordular gönderen ecdadın torunları! Yarın TÜRKİYEnin bütün meydanlarında milyonların katılımıyla tertip edeceğimiz mitinglerle GOL seslerinin,REFAHTA VURULAN KAMPTAN gelen feryatları bastıramayacağını ve bir gün MUTLAKA hesap soracağımızı GÖSTERELİM!
#RefahOnFire
Tag’in tutması için ;
-Yorumların sonuna #RafahOnFire ekleyin.
-Twitleri etkileşim için beğenin
-Rt yapın.
Sadece yorum ya da sadece rt yaparsanız algoritma tarafından, bot gibi algılanma ihtimaliniz artar.
Yorumların başına bir şeyler yazdıktan sonra tag’i ekleyin.
Çok önemli..!
1) O kadar vahim bir durumla karşı karşıyayız ki durumun vahametinin anlaşılabilmesi için ne olması bekleniyor?
Gavs-ı Sânî hazretlerinin emaneti, ömrünü ümmete adamış mübarek bir ailenin onurunu zedeleyecek davranışlarda bulunanların amacı nedir?
⬇️
Gazzenin hali şu acı gerçeği hatırlattı: Halkı Müslüman ülkeler maalesef bağımsız ve hür değil. Gazze ile aralarındaki fark Gazzeliler h��rriyetleri için savaşıyor diğerleri ise köleliğe teslim olmuş. #FreePalestine #Gaza