Enkhbayar

[Enkhbayar @enxbayr]

@g_chinzo @SBayar12 Халх, Цахар, Харчин, Хорчин бүгд Монгол үндэстэн.

[Enkhbayar @enxbayr]

@g_chinzo @SBayar12 1901 оны Боксерын протоколыг хэлэх гээд байгаа юм уу? Ялсан улсууд нь ялагдсан Чинг хувааж тасдахгүй гэсэн гэрээ байсан. 1945 оны Ялтын гэрээ нь өөр цаг үед, өөр нөхцөл байдалд хийгдсэн гэрээ. Аль аль нь Монголчуудын тусгаар тогтнох, хүлээн зөвшөөрөгдөхөд сайнаар нөлөөлсөн.

[Enkhbayar @enxbayr]

@g_chinzo @SBayar12 Богд Хаант Монгол улс нь ДИУ байгуулагдахаас өмнө Манж Чин улсаас салж тусгаар тогтнолоо зарласан. Тэгээд ч түүхээ сөхвөл Монголчууд нь Манж чин улсыг хамтран байгуулцаж байсан бол, Хятадууд нь эзлэгдэн эрхшээгдсэн. Харьцуулах жишээгээ зөв сонго!

[Enkhbayar @enxbayr]

@g_chinzo @SBayar12 Газар нутгаас нь дураараа тасдаж авхыг хүлээн зөвшөөрөх ёстой байсан гэх гээд байгаа юм уу?

[Enkhbayar @enxbayr]

@g_chinzo @SBayar12 Болилоо гээд яах юм? Бууж өгөөд улсаа байхгүй болгох юм уу?

[Enkhbayar @enxbayr]

@Civixplorer Totally wrong information. Yuan, Qing, Jin, and Liao were not Chinese.

[Enkhbayar @enxbayr]

@Gonchig13 Танхай *аадаг банди бн

[Enkhbayar @enxbayr]

@sukhee_his Yu ch gesen ug yum

[Сониуч-Curious @NenSoniuch]

МОНГОЛЫН ФЭЙСБҮҮК ДЭХ ҮЛ ҮЗЭГДЭХ ДАЙН
Оросын тролл сүлжээнүүд олон нийтийн санаа бодлыг хэрхэн төөрөгдүүлж, Монголын гадаад түншлэл рүү дайрч, манай улсыг хараат байдалд хэрхэн гацааж байгаа талаар мэлээлэл орууллаа
Монголчууд "тролл" гэдэг үгийг сонсохдоо ихэнх нь Фэйсбүүк постын доор доромжлол бичиж буй нэг ууртай хүнийг төсөөлдөг.
Бодит байдал үүнээс хамаагүй ноцтой.
Орчин үеийн мэдээллийн дайнд дараах зүйлс багтаж болно:
🤖 Автоматжуулсан бот хаягууд
👤 Цалинтай хүн операторууд
📢 Хуурамч мэдээний хуудсууд
📰 Хууль ёсны хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг дуурайсан вэбсайтууд
💰 Төлбөртэй дотоодын инфлюенсерүүд болон улс төрийн төлөөллүүд
📺 Төрийн хяналттай телевиз болон хэвлэл мэдээлэл
🔁 Пропаганда (ухуулга)-г өөрсдөө ч мэдэхгүйгээр давтан тараадаг жирийн хүмүүс
🧠 Асар их хэмжээгээр контент үйлдвэрлэж, түгээхэд ашиглагддаг хиймэл оюун ухаан
Зорилго нь үргэлж хүн бүрийг нэг тодорхой худал зүйлд итгүүлэх байдаггүй.
Заримдаа жинхэнэ зорилго нь маш их шуугиан, уур хилэн, зөрчилдөөн, сэжиг таамаг үүсгэж, хүмүүс эцэст нь:
"Хэн ч үнэнийг мэдэхгүй." гэсэн дүгнэлтэд хүрэхэд оршдог.
Нийгэм тэр цэгт хүрсэн цагт баримт нотолгоо суларч, байгууллагууд итгэл үнэмшлээ алдаж, иргэд бие биеийнхээ эсрэг эргэж, гадаадын нөлөөлөл ороход хамаагүй хялбар болдог.
Энэ бол нийгмийн сүлжээн дэх жирийн нэг маргаан биш юм.
Энэ бол монголчууд өөрсдийн улс орон, хөршүүд, байгалийн баялаг, ирээдүйгээ хэрхэн ойлгох талаарх тэмцэл юм.
🇲🇳 МОНГОЛ УЛС ЯАГААД ИЙМ ЭМЗЭГ БАЙНА ВЭ?
Монгол бол дэлхий дээрх хамгийн их Фэйсбүүкээс хамааралтай нийгмийн нэг юм.
Энэхүү тайланд судалсан судалгаануудаас үзвэл:
📱 Монгол Улс ойролцоогоор 2.9 сая интернэт хэрэглэгчтэй.
🌐 Ойролцоогоор 2.5 сая хүн нийгмийн сүлжээг идэвхтэй ашигладаг.
🔵 Зөвхөн Фэйсбүүк дангаараа 2.3 сая орчим Монгол хэрэглэгчтэй.
Олон монголчуудын хувьд Фэйсбүүк нь зөвхөн найзуудтайгаа харилцах газар төдий зүйл биш юм.
Энэ нь мөн тэдний:
📰 Сонин
📺 Телевиз
🏛 Улс төрийн хэлэлцүүлгийн форум
🛒 Зах зээл
📣 Тэмцлээ илэрхийлэх талбар
💬 Олон нийтийн мэдээллийн гол эх сурвалж болдог.
Өөрөөр хэлбэл, хүн амын ихэнх хэсгийн хувьд:
Фэйсбүүк нь интернэт өөрөө болж хувирсан.
Энэ нь доголдлын маш аюултай цор ганц цэгийг (single point of failure) үүсгэдэг.
Фэйсбүүкийн мэдээллийн орчин бохирдох үед үндэсний хэмжээний бараг бүх харилцан яриа түүнтэй хамт бохирдох аюултай байдаг.
Монгол дахь батлагдсан худал эсвэл төөрөгдүүлсэн мэдээллийн ойролцоогоор 89% нь нийгмийн сүлжээ буюу ялангуяа Фэйсбүүкээр дамждаг бол уламжлалт хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр ердөө 11% нь дамждаг болохыг харуулсан судалгааг тайланд дурджээ.
Монгол Улсын 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр хэвлэл мэдээллийн хяналт шинжилгээний нэгэн судалгаагаар сонгуультай холбоотой Фэйсбүүк постуудын 80 хүртэлх хувь нь гуйвуулсан, төөрөгдүүлсэн эсвэл худал мэдээлэл агуулсан байсныг тогтоожээ.
Нэгэн зураглалын дасгал судалгаагаар хэд хэдэн худал мэдээлэл дараах байдлаар тархсан байна:
🔁 Ойролцоогоор 125,500 удаа хуваалцагдсан
📢 1,000 гаруй эх сурвалжаар дамжуулан түгээгдсэн
👥 Дор хаяж 222,000 хэрэглэгчид хүрсэн
Зөвхөн 3.5 сая орчим хүн амтай улсын хувьд эдгээр нь маш том тоонууд юм.
🏭 ЭНЭ БОЛ ЗӨВХӨН СЭТГЭГДЭЛ БИЧИЖ БУЙ ХЭДХЭН ХҮНИЙ АСУУДАЛ БИШ
Оросын зохион байгуулалттай дижитал нөлөөллийн систем олон жилийн турш оршин тогтнож ирсэн.
Үүний хамгийн сайн мэддэг жишээнүүдийн нэг бол олон нийтийн дунд Оросын “троллын үйлдвэр” гэж нэрлэгддэг Интернэт Судалгааны Агентлаг (Internet Research Agency) байв.
Оргил үедээ тус байгууллага Санкт-Петербург хот дахь ганц байгууламжид 1,000 гаруй хүнийг ажиллуулж байсан гэдэг.
Түүний ажилтнууд хуурамч хаяг үүсгэж, нийгмийн сүлжээний хаягуудыг удирдаж, улс төрийн мэтгэлцээнд орж, мянга мянган жирийн хүмүүс нэг ижил байр суурийг бие даан дэмжиж байгаа мэт дүр эсгэдэг байв.
2016 оны АНУ-ын сонгуулийн үеэр энэхүү үйл ажиллагаатай холбоотой хаягууд дараах зүйлсийг хийсэн гэж мэдээлсэн:
📄 Фэйсбүүкийн 470 хуурамч хуудас, групп үүсгэсэн
📝 Ойролцоогоор 80,000 контент нийтэлсэн
👥 АНУ-ын 126 сая иргэнд хүрсэн
💵 3,393 зорилтот сурталчилгаа явуулсан
🤖 Бусад платформууд дээр хэдэн арван мянган автоматжуулсан хаяг ашигласан
Зорилго нь зүгээр л нэг улс төрчийг дэмжих байсангүй.
Илүү том зорилго нь одоо байгаа хуваагдлыг гүнзгийрүүлж, арьс өнгө, улс төрийн мөргөлдөөнийг өдөөж, байгууллагуудын нэр хүндийг унагаж, америкчуудыг бие биенээ улам илүү үзэн ядахад хүргэх явдал байв.
Энэхүү стратегийн логикийг хаана ч, тэр дундаа Монголд ч хэрэглэж болно.
🧬 СИСТЕМ ХУВЬСАН ӨӨРЧЛӨГДЖЭЭ
Хуучин троллын фермийн загвар нь хуурамч хаягуудыг гар аргаар ажиллуулдаг хүн ажилтнуудаас ихээхэн хамааралтай байв.
Өнөөгийн систем нь илүү автоматжсан.
Орчин үеийн Оросын нөлөөллийн кампанит ажлууд нь дараах сүлжээ болон гүйцэтгэгчидтэй холбоотой байдаг. Үүнд:
🔴 Нийгмийн Загварын Агентлаг (Social Design Agency)
🔴 Структура Үндэсний Технологи (Structura National Technologies)
🔴 Doppelgänger
🔴 Правда Сүлжээ (The Pravda Network)
🔴 Портал Комбат (Portal Kombat)
Эдгээр орчин үеийн үйл ажиллагаанууд дараах зүйлсийг ашиглах боломжтой:
🤖 Мянга мянган нэг удаагийн хаяг
🌍 35 гаруй хэл дээрх контент
📰 Жинхэнэ мэдээний вэбсайтуудын хуурамч хуулбарууд
🎭 Хулгайлагдсан профайл зургууд
🧠 Хиймэл оюун ухаанаар үүсгэсэн текст
📢 Төлбөртэй сурталчилгаа
🔁 Автоматаар хуваалцах болон сэтгэгдэл бичих үйлдлүүд
🎯 Өндөр зорилтот сэтгэл хөдлөлийн мессежүүд
Нэгэн үйл ажиллагааны хүрээнд хэдхэн цагийн дотор 5,000 гаруй шинэ бот хаяг үүсгэсэн гэж мэдээлсэн.
Өөр нэгэн үнэлгээ хийгдсэн кампанит ажилд уг сүлжээ дараах зүйлсийг гүйцэтгэсэн гэж үзжээ:
📣 7,983 сурталчилгааны кампанит ажил
🖱 828,000 гаруй товшилт
Эдгээр хаягууд бүгд олон жилийн турш үнэмшилтэй харагдах шаардлагагүй.
Олонх нь зөвхөн нэг удаагийн зориулалттайгаар бүтээгддэг.
Тэдгээрийг үүсгэж, тодорхой нэг өгүүлэмжийг (narrative) түгээхэд ашиглаад платформ тэднийг илрүүлэхээс өмнө орхиж устгадаг.
📰 ХУУРАМЧ МЭДЭЭГ ХЭРХЭН УГААДАГ ВЭ
Хамгийн нарийн аргуудын нэг бол домэйн хаягийг дуурайлгах (domain spoofing) юм.
Операторууд нэр хүндтэй сонин эсвэл засгийн газрын байгууллагатай бараг ижилхэн харагдах вэбсайт бүтээдэг.
Тэд дараах зүйлсийг хуулбарладаг:
✅ Лого
✅ Өнгө
✅ Хуудасны загвар
✅ Бичлэгийн хэв маяг
✅ Гэрэл зургууд
Гэхдээ интернэт хаяг (URL) нь бага зэрэг өөр байдаг.
Нийтлэл нь өөрөө өөрчлөгдсөн эсвэл бүрэн зохиомол худал мэдээлэл агуулсан байна.
Үүний дараа бот сүлжээ уг хуурамч нийтлэлийг мянга мянган удаа хуваалцдаг.
Жирийн уншигч мэргэжлийн түвшинд хийгдсэн хуудсыг хараад үүнийг хууль ёсных гэж боддог.
Тийм ч учраас зөвхөн вэбсайтын гадаад байдлыг шалгах нь хангалтгүй болсон.
Та бодит домэйн нэрийг шалгаж, жинхэнэ хэвлэл мэдээллийн байгууллага уг мэдээг нийтэлсэн эсэхийг баталгаажуулах ёстой.
🔥 "ХУДАЛ ХУУРМАГИЙН ХҮЧТЭЙ УРСГАЛ"
Оросын мэдээллийн дайн нь ихэвчлэн "худал хуурмагийн хүчтэй урсгал" (firehose of falsehood) гэж нэрлэгддэг стратегийг ашигладаг.
Арга нь энгийн:
1️⃣ Асар их хэмжээний мэдээлэл нийтлэх.
2️⃣ Олон янзын хаяг, хуудсыг ашиглах.
3️⃣ Нэг ижил мэдэгдлээ байнга давтах.
4️⃣ Үнэн, хагас үнэн, бүрэн зохиомол худал зүйлсийг холих.
5️⃣ Нэгэн зэрэг хэд хэдэн хоорондоо зөрчилдсөн тайлбаруудыг гаргах.
6️⃣ Баримтыг шалгахыг оролдсон хэн рүү ч хамаагүй дайрах.
7️⃣ Хуучин өгүүлэмж нь бүрэн няцаагдахаас өмнө шинэ өгүүлэмж рүү шилжих.
Пропаганда нь логикийн хувьд уялдаатай байх албагүй.
Жишээлбэл, нэг сүлжээ дараах зүйлсийг мэдэгдэж болно:
❌ "Энэ үйл явдал хэзээ ч болоогүй."
❌ "Энэ болсон, гэхдээ өөр хүн хийсэн."
❌ "Энэ болсон, гэхдээ хохирогчид өөрсдөө хүртэх ёстойгоо хүртсэн."
❌ "Бүгд л ийм зүйл хийдэг."
❌ "Юу болсныг мэдэх найдвартай арга байхгүй."
Эдгээр мэдэгдлүүд хоорондоо зөрчилддөг.
Гэхдээ хамтдаа эдгээр нь үзэгчдийг залхааж, бодит үнэнд итгэх итгэлийг сулруулдаг.
Эцсийн үр дүн нь заавал итгэл үнэмшил байх албагүй.
Энэ нь төөрөгдөл, хайхрамжгүй байдал, цинизм (бүх зүйлд үл итгэх, үгүйсгэх хандлага) юм.
🎯 ОПЕРАТОРУУД ЯГ ЮУ ХҮСЭЖ БАЙНА ВЭ?
Тайланд дурдсанаар, Монгол дахь Оросын нөлөөллийн үйл ажиллагаанууд хэд хэдэн харилцан уялдаатай стратегийн зорилгуудад үйлчилж байгаа мэт харагддаг.
1️⃣ МОНГОЛЫН “ГУРАВДАГЧ ХӨРШ”-ИЙН БОДЛОГЫГ СУЛРУУЛАХ
Монгол Улс ардчилсан шилжилт хийснийхээ дараа Гуравдагч хөршийн бодлогоо боловсруулсан.
Үүний зорилго нь Орос эсвэл Хятадын дайсан болох биш юм.
Энэ нь манай хоёр шууд хөршөөс гадна бусад улс орнуудтай харилцааг хөгжүүлэх замаар Монголын тусгаар тогтнолыг хамгаалах явдал бөгөөд үүнд:
🇺🇸 Америкийн Нэгдсэн Улс
🇯🇵 Япон
🇰🇷 Өмнөд Солонгос
🇪🇺 Европын Холбоо
🇫🇷 Франц
🇮🇳 Энэтхэг
🇨🇦 Канад
🇦🇺 Австрали зэрэг улсууд багтдаг.
Эдгээр түншлэл нь Монголд дипломат илүү олон сонголт, хөрөнгө оруулалтын илүү олон эх үүсвэр, стратегийн илүү их бие даасан байдлыг өгдөг.
Гэвч Москвагийн өнцгөөс харвал Барууны болон Азийн түншлэлээ бие даан хөгжүүлж буй Монгол Улсыг хянахад илүү хэцүү болно.
Тиймээс Оросын пропаганда нь Гуравдагч хөршийн бодлогыг байнга дараах байдлаар дүрсэлдэг:
⚠️ Оросоос урвасан үйлдэл
⚠️ Барууны колоничлол
⚠️ НАТО-гийн хуйвалдаан
⚠️ Монголын уламжлалын эсрэг дайралт
⚠️ Монголын баялгийг хулгайлах төлөвлөгөө
Гол зорилго нь монголчуудыг эдийн засаг, гадаад харилцаагаа төрөлжүүлэхээс сэтгэл зүйн хувьд айдастай болгоход оршино.
2️⃣ МОНГОЛЫГ ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХУВЬД ХАРААТ БАЙДАЛД БАРИХ
Монгол Улс стратегийн хэд хэдэн чухал салбарт, ялангуяа шатахуун, дэд бүтцийн хувьд Оросоос ихээхэн хараат хэвээр байна.
Энэхүү хараат байдлыг бууруулах аливаа төсөл Оросын нөлөөлөлд заналхийлж болзошгүй.
Энэ нь уул уурхай эсвэл эрчим хүчний төслийн эсрэг эсэргүүцэл бүр нууцаар Оросын хяналтад байдаг гэсэн үг биш юм.
Монголчуудад байгаль орчныг хамгаалах, ил тод байдал, шударга гэрээ шаардах зүй ёсны шалтгаан бий.
Гэхдээ тайланд дурдсанаар, Оросын талыг баримталсан өгүүлэмжүүд нь жинхэнэ санаа зовнилыг ихэвчлэн ашиглаж, Монголын гуравдагч хөршүүдтэй холбоотой төслүүдийг зогсоох зорилготой хэтрүүлсэн эсвэл зохиомол кампанит ажил болгон хувиргадаг байна.
Стратегийн асуулт бол:
Уг төсөл Монгол Улсыг илүү бие даасан болгох уу, эсвэл Монголын эдийн засагт гадаадын хяналтыг хэвээр хадгалах уу?
3️⃣ ГАДААДЫН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ, СТРАТЕГИЙН УУЛ УУРХАЙН ТӨСЛҮҮДЭД ХОХИРОЛ УЧРУУЛАХ
Тайланд Зөөвч Овоо дахь Франц-Монголын ураны төслийг чухал жишээ болгон онцлон тэмдэглэжээ.
Уг төсөлд Францын цөмийн эрчим хүчний Орано компани болон Монголын төрийн өмчит МонАтом компани оролцож байгаа.
Мэдээлэгдсэн хөрөнгө оруулалт нь ойролцоогоор:
💰 1.6 тэрбум ам.доллар
Санал болгож буй уурхай нь дараах хүлээлттэй байна:
⏳ Ойролцоогоор 30 жил ажиллана
⚛ Жилд ойролцоогоор 2,500 тонн уран олборлоно
👷 Ойролцоогоор 1,600 ажлын байр бий болгоно
🧪 Технологи, туршлага шилжүүлнэ
🇲🇳 Монголын төрд эдийн засгийн үлэмж хэмжээний ашиг сонирхлыг олгоно
Тайланд дурдсанаар, уг төслийг дараах зүйлстэй холбосон маш их сэтгэл хөдлөлд автсан мэдэгдлүүдээр нийгмийн сүлжээг үерлүүлсэн байна:
🐐 Малын үхэл
💧 Гүний усны хордлого
🧬 Ургийн гажиг
☢️ Гамшигт цацраг туяа
🧪 Хяналтгүй хүхрийн хүчлийн бохирдол
Уул уурхайн аливаа үйл ажиллагаанд байгаль орчны хяналт шалгалт зайлшгүй шаардлагатай.
Ямар ч гадаадын компанид нотлох баримт, хяналт, хариуцлагагүйгээр итгэж болохгүй.
Гэвч хуурамчаар үйлдсэн гэрэл зураг, холбоогүй амьтны үхэл, гуйвуулсан шинжлэх ухааны мэдэгдэл эсвэл санаатай худал мэдэгдлийг сандрал үүсгэхийн тулд ашиглах үед байгаль орчны санаа зовнил нь худал мэдээлэл (disinformation) болон хувирдаг.
Тайлангийн үнэлгээгээр, төслийн эсрэг кампанит ажил нь жагсаал цуглаан үүсгэж, улс төрийн шийдвэрийг хойшлуулж, олон нийтийн айдастай тэмцэхийн тулд Монгол Улс болон хөрөнгө оруулагчаас асар их нөөц шаардахад хүргэсэн байна.
Үүний илүү өргөн стратегийн үр нөлөө нь тодорхой юм:
Хэрэв гуравдагч хөршийн томоохон хөрөнгө оруулалт бүр улс төрийн хувьд боломжгүй болбол Монгол Улс мөнөөх л хязгаарлагдмал хэсэг гадаад гүрнүүдээс хараат хэвээр үлдэнэ.
4️⃣ ОРОСЫН ЭРЧИМ ХҮЧ, ЭКСПОРТЫН АШИГ СОНИРХЛЫГ ХАМГААЛАХ
Тайланд мөн Монгол дахь Оросын өгүүлэмжүүд нь ихэвчлэн дараах сэдэвт төвлөрдөг болохыг санал болгожээ:
⛽ Шатахуун ба эрчим хүч
⚡ Цахилгаан эрчим хүчний төслүүд
🚂 Төмөр замын чиглэлүүд
⛏ Уул уурхай болон ашигт малтмалын экспорт
🛢 Оросын хяналттай дэд бүтэц
Оросыг дэмжсэн худал мэдээллийн нэгэн хянагдсан түүврээс дараах тархалтыг олж тогтоожээ:
🇺🇦 42% нь Украины дайны талаарх Оросын өгүүлэмжийг сурталчилсан.
🌍 29% нь Барууны орнууд эсвэл олон улсын байгууллагууд руу дайрсан.
⚡ 17% нь эрчим хүч, цахилгаан эрчим хүчинд төвлөрсөн.
🚂 12% нь төмөр зам, бүс нутгийн ложистикт төвлөрсөн.
Энэ нь чухал ач холбогдолтой. Учир нь Монголын уул уурхай, эрчим хүч, тээврийн шийдвэрүүд нь манай улсыг илүү бие даасан болох уу, эсвэл бүтцийн хувьд хараат хэвээр үлдэх үү гэдгийг тодорхойлдог.
Тайлан нь Орос улс Монголын уул уурхайн төсөл бүрийг эсэргүүцдэг гэдгийг нотлоогүй.
Гэхдээ төслүүд нь дараах шинж чанартай байх үед мэдээллийн халдлагад өртөх онцгой эрсдэлтэй байдаг гэдгийг онцолсон:
🔸 Оросын эрчим хүчний хөшүүргийг бууруулах
🔸 Барууны томоохон хөрөнгө оруулагчдыг оруулж ирэх
🔸 Монголын экспортын чиглэлийг төрөлжүүлэх
🔸 Стратегийн өрсөлдөөнийг бий болгох
🔸 Монголын Гуравдагч хөршийн бодлогыг бэхжүүлэх
🪖 ТҮҮХИЙГ ХЭРХЭН ЗЭВСЭГ БОЛГОЖ АШИГЛАЖ БАЙНА ВЭ
Монгол дахь Оросын нөлөөллийн хамгийн хүчирхэг
хэрэгслүүдийн нэг бол технологи биш юм.
Энэ бол түүх юм.
Монголын хорьдугаар зууны аюулгүй байдал, үйлдвэржилт, цэргийн хөгжилд Зөвлөлт Холбоот Улс шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн.
Зөвлөлт болон Монголын цэргүүд 1939 онд Халхын голд мөр зэрэгцэн тулалдаж, Японы армийг ялсан.
Тэрхүү түүхийг бид үнэн зөвөөр, хүндэтгэлтэйгээр дурсан санах ёстой.
Гэхдээ түүхэн талархал нь байнгын улс төрийн дуулгавартай байдал болж хувирах ёсгүй.
Орчин үеийн пропаганда нь Халхын голыг дараах мессеж болгон дахин дахин өөрчилдөг:
"Орос улс Монголыг нэг удаа аварсан, тиймээс Монгол Оросыг үүрд дэмжих ёстой."
Энэ бол түүх биш юм.
Энэ бол түүхийг ашигласан улс төрийн манипуляци юм.
Сэтгэл хөдлөлийн томьёо нь:
🇷🇺 Орос бол үргэлж Монголын аврагч.
🇺🇸 Барууныхан бол үргэлж Монголын дайсан.
🪖 НАТО-той хамтран ажиллах нь урвалт.
🇫🇷 Барууны хөрөнгө оруулалт бол колоничлол.
🇯🇵 Японтой түншлэх нь түүхэндээ урвасан үйлдэл.
🇲🇳 Монголын бие даасан гадаад бодлого нь аюултай.
Зорилго нь Монголын эх оронч үзлийг өнөөгийн Оросын төрд үнэнч байхтай уусгах явдал юм.
Гэвч 1939 онд амиа алдсан Зөвлөлтийн цэргүүдийг хүндэтгэх нь 2026 онд Владимир Путиний гаргасан шийдвэр бүрийг дэмжихийг шаардахгүй.
Тусгаар тогтносон улс ирээдүйгээ тавьж өгөхгүйгээр түүхээ дурсан санах чадвартай байх ёстой.
🧠 ОРОСЫГ ДЭМЖИГЧ СЭТГЭГДЭЛ БИЧИГЧ БҮР ХӨЛСНИЙ ТРОЛЛ БИШ
Энэхүү ялгаа нь маш чухал юм.
Оросыг дэмжиж буй хүн болгон автоматаар тролл биш юм.
НАТО-г шүүмжилж буй хүн автоматаар бот биш юм.
Уул уурхайн төслийг эсэргүүцэж буй хүн автоматаар гадаадын агент биш юм.
Пропаганда нь жинхэнэ хүмүүсийг элсүүлж чаддаг учраас л маш хүчирхэг болдог.
Систем нь дараах байдлаар эхэлж болно:
🤖 Бот
👤 Төлбөртэй оператор
📺 Төрийн хэвлэл мэдээллийн мэдээ
📰 Хуурамч нийтлэл
💰 Төлбөртэй дотоодын инфлюенсер
Гэвч дараа нь жирийн иргэд мессежийг сайн дураараа давтдаг.
Тэд үүндээ чин сэтгэлээсээ итгэж байж болно.
Ингэж л гадаадын өгүүлэмж дотоодын өгүүлэмж болдог.
Хамгийн амжилттай пропаганда кампанит ажил бол хүн бүрд цалин төлдөг үйл ажиллагаа биш юм.
Харин мянга мянган хүмүүс мессежийг үнэ төлбөргүйгээр давтан тараадаг ажил юм.
🌭 ДОТООДЫН "ХИАМЧИД"-ЫН ҮҮРЭГ
Гадаадын пропаганда нь танил Монгол хоолойгоор дамжих үед хамаагүй илүү үр дүнтэй болдог.
Тайланд ихэвчлэн "хиамчин" гэж тодорхойлогддог дотоодын үзэгдлийн талаар авч үзсэн бөгөөд тэдгээр нь өдөөн хатгасан контент тараах зорилгоор далд ивээн тэтгэгчдээс цалинждаг нийгмийн сүлжээний олны танил хүмүүс, улс төрийн идэвхтнүүд, хуурамч сэтгүүлчид эсвэл хуудасны администраторууд юм.
Эдгээр дотоодын өсгөгчид нь дараах шалтгааны улмаас үнэ цэнтэй байдаг:
🗣 Төрөлх монгол хэлээр ярьдаг
🧠 Орон нутгийн айдас, өрөөсгөл хандлагыг ойлгодог
📱 Аль хэдийнэ том үзэгчдийн хүрээлэлтэй болсон
🤝 Гадаадын хуудсуудаас илүү найдвартай мэт харагддаг
🎯 Дотоодын ямар асуудлууд уур хилэнг өдөөхийг мэддэг
🔁 Гадаадын өгүүлэмжийг дотоодын улс төрийн маргаан болгон хувиргаж чаддаг
Тайланд дурдсан судалгаагаар, Монголын Фэйсбүүкийн цөөн тооны инфлюенсерүүд тус улсын хамгийн их хандалттай албан ёсны 5 мэдээллийн вэбсайтыг нийлүүлснээс хоёр дахин их хандалт/оролцоо (engagement) үүсгэж чаддаг болохыг харуулжээ.
Энэ нь хуудасны хувь администраторуудад асар их эрх мэдлийг өгдөг.
Ганцхан инфлюенсер бүхэл бүтэн мэргэжлийн мэдээллийн редакцаас илүү олон монголчуудад хүрч магадгүй.
Тийм учраас ил тод байдал чухал юм.
Хүмүүс дараах зүйлсийг мэдэх эрхтэй:
💰 Хуудсыг хэн санхүүжүүлдэг вэ?
📢 Постын төлбөрийг хэн төлсөн бэ?
🏛 Контент нь аль нэг улс төрийн намтай холбоотой юу?
🌍 Өгүүлэмжийг гадаадын төрийн хэвлэлээс хуулбарласан уу?
🤝 Инфлюенсер нь сурталчилж буй компани эсвэл улс оронтой санхүүгийн харилцаатай юу?
Ил тод байдал байхгүй үед төлбөртэй пропаганда нь эх оронч үзлийн дүрд хувирч чаддаг.
📲 ФЭЙСБҮҮКИЙН АЛГОРИТМ ЯАГААД ПРОПАГАНДАД ТУСАЛДАГ ВЭ
Фэйсбүүкийн алгоритм нь үндсэндээ үнэнийг урамшуулдаггүй.
Энэ нь хандалт/оролцоог (engagement) урамшуулдаг.
Платформ нь дараах зүйлсийг хэмждэг:
👍 Реакц
💬 Сэтгэгдэл
🔁 Хуваалцах
⏱ Үзэхэд зарцуулсан хугацаа
😡 Сэтгэл хөдлөлийн эрч хүч
Уур хилэн залруулгаас хурдан тархдаг.
Айдас шинжлэх ухааны тайлбараас хурдан тархдаг.
Цочирдом худал зүйлийг ганцхан өгүүлбэрээр илэрхийлж болно.
Хариуцлагатай залруулга хийхэд таван хуудас нотлох баримт шаардагдаж болно.
Баримт шалгагчид үнэнийг нийтлэх үед анхны худал мэдэгдэл хэдийнэ хэдэн зуун мянган хүнд хүрчихсэн байдаг.
Алгоритм нь уур хилэнг түгээмэл байдал гэж тайлбарладаг.
Энэ нь хүмүүс тухайн мэдээлэл үнэн, худал, жигшүүртэй эсвэл аюултай байгаа учраас хариу үйлдэл үзүүлж байгаа эсэхийг ойлгодоггүй.
Энэ нь зөвхөн идэвхийг харж, контентыг цааш нь улам бүр сурталчилдаг.
Энэ нь чөтгөрийн тойрог үүсгэдэг:
1️⃣ Худал мэдэгдэл нь уур хилэн үүсгэнэ.
2️⃣ Ууртай хэрэглэгчид сэтгэгдэл үлдээж, хуваалцана.
3️⃣ Фэйсбүүк нь өндөр оролцоог тодорхойлно.
4️⃣ Алгоритм үүнийг илүү олон хүнд харуулна.
5️⃣ Илүү олон хүн уурлана.
6️⃣ Худал мэдэгдэл нь "нийтлэг мэдлэг" болж хувирна.
🗣 МОНГОЛ ХЭЛНИЙ МОДЕРАЦ (ХЯНАЛТ) ЯАГААД БҮТЭЛГҮЙТДЭГ ВЭ
Мета компани Англи, Испани, Франц зэрэг томоохон хэлнүүдийн модерацад ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийсэн.
Монгол хэл бол харьцангуй бага нөөцтэй хэл юм.
Цахимжуулсан сургалтын өгөгдөл бага, төрөлжсөн модераторууд цөөн бөгөөд дараах зүйлсийн автоматжуулсан ойлголт сул байдаг:
🔤 Монгол хэлний дүрэм
🗯 Орон нутгийн хараал, этгээд хэллэг
🏛 Улс төрийн нөхцөл байдал
📜 Түүхийн эшлэлүүд
🐴 Соёлын бэлгэдэл
🔁 Зохицуулалттай хуулбарлан тавих (copy-paste) үйлдэл
Тиймээс автоматжуулсан модерац хоёр чиглэлд бүтэлгүйтэж болно:
❌ Хор хөнөөлтэй пропаганда илрүүлэгдэхгүй байх.
❌ Гэм хоргүй монгол үг хэллэг андуурагдаж устгагдах.
Оросын болон дотоодын сүлжээнүүд энэхүү сул талыг дараах байдлаар ашиглаж болно:
🔸 Зөв бичих дүрмийн бага зэргийн өөрчлөлтүүд
🔸 Кирилл болон Латин үсгийг хольж бичих
🔸 Текст агуулсан зургууд
🔸 Мийм болон дэлгэцийн зургууд (screenshots)
🔸 Кодлогдсон улс төрийн хэллэг
🔸 Өөр өөр интервалтайгаар нийтэлдэг зохицуулалттай хаягууд
Үр дүнд нь нарийн төвөгтэй операторууд багахан эсэргүүцэлтэй тулгардаг дижитал орчин бий болдог.
🤖 ДАРААГИЙН ҮЕ ШАТ: ХИЙМЭЛ ОЮУН УХААНЫГ ХОРДУУЛАХ
Тайлангийн хамгийн түгшүүртэй хэсэг нь хиймэл оюун ухааны манипуляци бөгөөд заримдаа үүнийг LLM grooming (Хэлний том загварыг чиглүүлэх) гэж нэрлэдэг.
Хүмүүс хиймэл оюун ухааны системээс дараах зүйлсийг тайлбарлахыг улам бүр хүсэх болсон:
❓ Украинд болж буй дайн
❓ НАТО-гийн өргөжилт
❓ Монголын уул уурхайн төслүүд
❓ Орос-Монголын харилцаа
❓ Олон улсын хориг арга хэмжээ
❓ Түүхэн үйл явдлууд
Хиймэл оюун ухааны системүүд нь интернэт дэх асар их хэмжээний текстээс суралцдаг.
Оросын нөлөөллийн сүлжээнүүд нь интернэтийг нэг ижил өгүүлэмж давтсан мянга мянган хуурамч нийтлэлээр дүүргэх замаар ирээдүйн хиймэл оюун ухааны хариултыг манипуляци хийхийг оролдож болно.
Хэрэв хангалттай хэмжээний зохиомол эх сурвалжууд байвал хиймэл оюун ухааны систем нь олон давтагдсан байдлыг найдвартай байдалтай андуурч магадгүй юм.
Энэ үйл явц нь дараах байдлаар явагддаг:
1️⃣ Олон зуун эсвэл мянган хуурамч мэдээний вэбсайт үүсгэх.
2️⃣ Нэг л пропагандаг дахин дахин нийтлэх.
3️⃣ Үүнийг олон хэл рүү орчуулах.
4️⃣ Форум, нийгмийн сүлжээ болон хамтын ажиллагааны вэбсайтуудад оруулах.
5️⃣ Хайлтын системүүд болон хиймэл оюун ухааны хайгчид үүнийг индексжүүлэхийг хүлээх.
6️⃣ Хиймэл оюун ухааны системд уг зохиомол өгүүлэмжийг хараат бус мэдээлэл мэтээр нэгтгэн дүгнэх боломж олгох.
Ингэснээр пропаганда нь хиймэл оюун ухааны туслахын хараат бус мэт өнгө аясаар дамжин угаагддаг.
Энэ нь цоо шинэ томоохон аюул заналхийлэл юм.
Мэдээллийн дайн нь зөвхөн хүмүүсийн өнөөдөр юу уншиж байгааг манипуляци хийх тухай байхаа больсон.
Энэ нь мөн маргааш машинууд хүмүүст юу хэлэхийг манипуляци хийх тухай болоод байна.
🔍 ТРОЛЛ ЭСВЭЛ БОТ СҮЛЖЭЭГ ХЭРХЭН ТАНИХ ВЭ?
Нэг хаяг тролл гэдгийг батлах ганц ч шинж тэмдэг байдаггүй.
Гэхдээ хэд хэдэн анхааруулах шинж тэмдэг хамтдаа илэрч байвал сэжиг төрүүлэх ёстой.
🚩 ХАЯГТ ИЛРЭХ АНХААРУУЛАХ ШИНЖҮҮД
🔸 Саяхан үүсгэсэн профайл
🔸 Бараг ямар ч хувийн түүхгүй
🔸 Хулгайлагдсан эсвэл хиймэл харагдах гэрэл зураг
🔸 Ерөнхий нэр эсвэл санамсаргүй тоонууд
🔸 Өдрийн турш хэдэн минут тутамд пост оруулдаг
🔸 Бараг зөвхөн улс төрийн талаар л сэтгэгдэл бичдэг
🔸 Олон хуудсаар дамжуулан ижилхэн хэллэг давтдаг
🔸 Зөвхөн үл мэдэгдэх эсвэл сэжигтэй вэбсайтуудаас хуваалцдаг
🔸 Монгол хүн гэж мэдэгддэг ч хиймэл орчуулгын хэлээр бичдэг
🔸 Маш олон дахин нийтлэл (repost) хийдэг боловч хувийн жинхэнэ харилцаа бараг байхгүй
🚩 ЗАН ҮЙЛИЙН АНХААРУУЛАХ ШИНЖҮҮД
🔸 Нотлох баримттай мэтгэлцэхийн оронд зохиогчийг шууд доромжилдог
🔸 Баримт шаарддаг боловч өгсөн эх сурвалж бүрийг үл тоомсорлодог
🔸 Нэг мэдэгдэл нь няцаагдах бүрд сэдвийг өөрчилдөг
🔸 Шүүмжилсэн тайлан бүрийн дор "Барууны пропаганда" гэж давтдаг
🔸 Бүх хараат бус сэтгүүлчдийг гадаадын агент гэж буруутгадаг
🔸 Холбоогүй мэдээний хуудсуудын доор яг ижил сэтгэгдлүүдийг үлдээдэг
🔸 Хэлэлцүүлгийг давамгайлахын тулд хэдэн арван хариу үүсгэдэг
🔸 Сэтгүүлчид эсвэл баримт шалгагчдын эсрэг зохион байгуулалттайгаар масс-репорт (mass-reporting) хийдэг
🔸 Ноцтой хэлэлцүүлгээс сэргийлэхийн тулд доог тохуу ашигладаг
🚩 ӨГҮҮЛЭМЖИЙН АНХААРУУЛАХ ШИНЖҮҮД
🔸 "Орос улс Монголд хэзээ ч хор хөнөөл учруулж байгаагүй."
🔸 "Барууныхан бүгдийг хулгайлахыг хүсэж байна."
🔸 "Монгол Оросгүйгээр оршин тогтнож чадахгүй."
🔸 "Барууны хөрөнгө оруулалт бүр колоничлол юм."
🔸 "Путинийг шүүмжлэх бүх шүүмжлэл бол Оросыг үзэн ядах үзэл (Russophobia) юм."
🔸 "НАТО Монголын засгийн газрыг удирддаг."
🔸 "Хараат бус хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд бол гадаадын агентууд."
🔸 "Байгаль орчны сүйрэл гарах нь гарцаагүй"—шинжлэх ухааны нотолгоогүйгээр.
Хамгийн чухал асуулт бол уг хаяг заавал хөлсний тролл мөн үү гэдэг биш юм.
Чухал асуулт бол:
Энэхүү хаяг зохион байгуулалттай худал өгүүлэмжийг олон нийтийн хэлэлцүүлэгт давамгайлахад тусалж байна уу?
⚠️ МОНГОЛД УЧРАХ БОДИТ ХОХИРОЛ НЬ ЮУ ВЭ?
Худал мэдээлэл (Disinformation) нь гэм хоргүй онлайн энтертайнмент биш юм.
Энэ нь үндэсний хэмжээний шууд үр дагаварт хүргэж болно.
💰 ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХОХИРОЛ
Томоохон төсөл бүр зохиомол дуулиан шуугианаар хүрээлүүлдэг тул гадаадын хөрөнгө оруулагчид орхиж явах магадлалтай.
⛏ ХӨГЖЛИЙН ХОЦРОГДОЛ
Зохиомол сандралаас болж уул уурхай, эрчим хүч, дэд бүтцийн төслүүд хэдэн жилээр саатаж болно.
🌍 ДИПЛОМАТ ТУСГААРЛАЛТ
Монголчууд гуравдагч хөршийн харилцаа бүрийг дайсагнасан гэж үзэж эхэлж болзошгүй.
📰 СЭТГҮҮЛ ЗҮЙН СҮЙРЭЛ
Сэтгүүлчдийг эмзэг сэдвээс зайлсхийдэг болтол нь дарамталдаг.
🗳 УЛС ТӨРИЙН ТУЙЛШРАЛ
Иргэд бодлого мэтгэлцэхээ больж, бие биенээ дайсан мэтээр харьцаж эхэлдэг.
🏛 ИТГЭЛ АЛДАГДАХ
Хүмүүс парламент, шүүх, сонгууль, эрдэмтэд, хэвлэл мэдээлэлд итгэх итгэлээ алддаг.
🇲🇳 ТУСГААР ТОГТНОЛЫН АЛДАГДАЛ
Монголын гадаад бодлогын шийдвэрүүд нь үндэсний эрх ашгаас илүүтэйгээр айдас,гадаадын өгүүлэмжээр тодорхойлогддог болно.
Улс орны мэдээллийн орон зай аль хэдийнэ эзлэгдсэн бол ямар ч гадаадын арми хил давах шаардлагагүй юм.
🛡 ЭНГИЙН МОНГОЛЧУУД ЮУ ХИЙЖ ЧАДАХ ВЭ?
1️⃣ ШУУД БИТГИЙ ХУВААЛЦ
Сэтгэл хөдлөлийн яаралтай байдал бол манипуляци хийх арга юм.
Зогсоод судал.
2️⃣ АНХНЫ ЭХ СУРВАЛЖИЙГ ШАЛГА
Холбоосгүйгээр дэлгэцийн зурагт (screenshot) бүү итгэ.
Анхны нийтлэлийг хайж ол.
3️⃣ ВЭБСАЙТЫН ХАЯГИЙГ ШАЛГА
Хуурамч хэвлэл мэдээллийн вэбсайт нь жинхэнэ вэбсайтаас ганцхан үсгээр л ялгаатай байж болно.
4️⃣ ХОЁР ДАХЬ ХАРААТ БУС ЭХ СУРВАЛЖ ОЛ
Нэг нийтлэл бол баталгаа биш.
5️⃣ БАРИМТЫГ ҮЗЭЛ БОДЛООС ЯЛГА
"Гадаадын компани Монголыг сүйтгэж байна"гэдэг нь үзэл бодол юм.
Лабораторийн үр дүн,гэрээний заалт эсвэл аудит хийгдсэн санхүүгийн тоо баримт нь нотлох баримт юм.
6️⃣ ОГНОО БОЛОН БАЙРШЛЫГ ШАЛГА
Хуучин гэрэл зураг,видео бичлэгийг өөр хамааралгүй үйл явдлуудыг дүрслэхэд дахин ашиглах нь элбэг байдаг.
7️⃣ ИЛЭРХИЙ ТРОЛЛУУДЫГ БҮҮ ХООЛЛО
Эцэс төгсгөлгүй маргаан нь хандалтыг нэмэгдүүлж, алгоритмд уг постыг сурталчлахад нь тусалдаг.
Худал мэдэгдлийг нэг л удаа залруулж,нотлох баримт гаргаад зогс.
8️⃣ ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТТАЙ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ РЕПОРТ ХИЙ
Хуурамч хаяг, дүр эсгэх,спам болон зохион байгуулалттай дарамтыг репорт хий (мэдэгд).
9️⃣ ХАРААТ БУС БАРИМТ ШАЛГАГЧДЫГ ДЭМЖ
Монголын мэдээллийн орон зайг хамгаалж...
https://t.co/qJLXpdWwlJ

[Enkhbayar @enxbayr]

@bo_ulzii Намайг хараагүй бх оо :-)

[Enkhbayar @enxbayr]

@zamtradeco Баабарын хэлсэн үнэн ш д

[Enkhbayar @enxbayr]

@Baabarniitlelch @OtgonbayarY Монголын төр Хүннү, Сянбигаас эхлэж тоологдохгүй юм уу?

[Enkhbayar @enxbayr]

@aribatsh Ястан гэдэг балай нэршилийг устгавал таарна.

[Enkhbayar @enxbayr]

@XGerlee "Айлчлал"?

[Enkhbayar @enxbayr]

@khbobunaguai цахилгаангүйжүүлэлтийнхэнтэйгээ гээд 2 үсгээр урт болж бн.

[Enkhbayar @enxbayr]

@bo_ulzii Арай эрт биш үү?

[Enkhbayar @enxbayr]

@BolorkhuuD Дэлхий дээр 100% үнэн түүх нь бичигдсэн улс нэг ч байхгүй. Тэгэж бичигдэх ч боломж байхгүй. Хувь хүн өөрөө л мэдээллийн эх үүсвээрээ зөв олж судлах хэрэгтэй бх.

[Boroodoi @Boroodoi0411]

1951 оны Монголын газрын зураг гэнэ
одоогын зурагтай харьцуулхад нэг хэсэг газар ор тас алга болсон байна.

[Enkhbayar @enxbayr]

@TsetsegnavchB https://t.co/Es9faMXPJf