Boş versene.!
"İktidâr, dolayısıyla güç
insanı bozmaz ve çürütmez;
ama bozuk ve çürük insanı
açığa çıkartır; âşikâr kılar.
Zehirden, bal sağılmaz;
yumurtadan aslan çıkmaz;
hiçbir aslan da civciv doğurmaz.
Ne ki bilkuvve içkindir bir kişide,
bilfiil hâle gelen de odur eyleminde."
Cumartesi günü İskender Baba Tekkesi'ndeydik.
@ihalilucer hoca eşliğinde; huşû ve hudû kavramlarını, Allah Resûlü’ne (s.a.v.) okunan salavât-ı şerifelerin mahiyeti ve gayesi üzerine hasbihâl ettik.
Çok keyifli ve mütelezziz bir geceydi.
Hû
sakın hâ bu âlemdeki imtihanlardan birini kazandım diye kendini kemâle ermiş zannetme! mesela kibirden imtihan ederler; tevazû'un sabit olursa hasedden imtihan ederler; sıdkın sabit olursa gazab ve şehvetten imtihan ederler... velhâsıl imtihanların nihâyeti gelmez!
Tasavvuf denildiğinde çoğu zaman akla şairane tahayyüller, vecd ve cezbe hâlleri, menkıbeler ve ferdî manevî tecrübeler gelir. Hatta kimi zaman bütün bir tasavvuf geleneği, aklî ve nazarî bir muhtevadan yoksun, yalnızca bu tür tecrübe ve anlatımlardan ibaret zannedilir.
Oysa böyle bir yaklaşım, İslam düşünce tarihinin en zengin nazarî geleneklerinden birini göz ardı etmek anlamına gelir. Esasında tasavvuf, tarih boyunca yalnızca insanın manevî ve ahlâkî tekâmülünü konu edinmemiş; varlık, bilgi, hakikat, Tanrı-âlem ilişkisi, insanın mahiyeti ve bilginin imkânı gibi temel felsefî meseleler etrafında kapsamlı açıklamalar da geliştirmiştir.
Hâris el-Muhâsibî’nin er-Riâye’si, Serrâc’ın el-Lüma‘ı, Kelâbâzî’nin et-Taarruf’u, Kuşeyrî’nin er-Risâle’si ve Gazzâlî’nin İhyâ’sı gibi eserler, tasavvufun erken dönemlerden itibaren kendine mahsus kavramlarını, meselelerini ve yöntemini belirlemeye çalışan bir ilmî gelenek olarak gelişti.
İbnü’l-Arabî ve Sadreddin Konevî ile birlikte ise tasavvuf düşüncesinde önemli bir nazarî dönüşüm gerçekleşti. İbnü’l-Arabî’nin el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye ve Fusûsü’l-hikem adlı eserlerinde ortaya koyduğu varlık anlayışı, Konevî’nin Miftâhu’l-gayb başta olmak üzere eserlerinde daha sistematik bir metafizik çerçeveye kavuştu.
Bu nazarî birikim İbnü’l-Arabî ve Konevî ile sınırlı kalmadı; Müeyyedüddin Cendî, Saîdüddin Fergânî, Abdürrezzâk Kâşânî, Dâvûd-i Kayserî, Molla Fenârî, Abdülkerîm el-Cîlî ve Abdurrahman Câmî gibi düşünürlerin katkılarıyla yeni açılımlar kazandı. Fusûsü’l-hikem ve Miftâhu’l-gayb etrafında teşekkül eden şerh ve hâşiye literatürü, bu düşüncenin Anadolu’dan İran’a, Orta Asya’dan Hindistan’a kadar farklı ilmî havzalarda tartışılmasını ve yeniden yorumlanmasını sağladı. Osmanlı’nın ilk müderrisi Dâvûd-i Kayserî’nin Fusûs şerhi ile ilk şeyhülislâmı Molla Fenârî’nin Misbâhu’l-üns’ü, tasavvuf metafiziğinin medrese geleneğiyle kurduğu güçlü entelektüel ilişkinin dikkat çekici örnekleridir.
Dolayısıyla tasavvufu anlamak, yalnızca şiirlerine, menkıbelerine veya ferdî manevî tecrübelerine müracaat etmekle mümkün değildir. Onu tarih boyunca teşekkül etmiş kavramsal çerçeveleri, metafizik iddiaları, temel metinleri, şerh gelenekleri ve kendi içerisinde yürüttüğü eleştirel tartışmalarla birlikte değerlendirmek gerekir. Ancak bu yapılırken tasavvufun bütün tarihini tek bir metafizik nazariyeye indirgememek, farklı dönemlerde ve ekollerde gelişen ahlâkî, amelî, irfanî ve nazarî yaklaşımların kendilerine mahsus niteliklerini de gözden kaçırmamak gerekir.
“Elif, Lam, Mim. İnsanlar imtihandan geçirilmeden, sadece iman ettik demeleriyle bırakılıvereceklerinimi sandılar?
Andolsun ki, biz onlardan öncekilerini de imtihandan geçirmişizdir.”