Top Tweets for #Debarwa

“ወድና ብገንዘብ ስለ ዘይሽነን፡ ምሕረት ገይርና ኣለና” ስድራቤት መዋቲ ዮሴፍ ሃይለማርያም ፊልሞን መሓሪ (ወ/ኣ/ዜና ንኡስ ዞባ ድባርዋ) ወዲ-ሰብ ፍጥር ካብ ዝብል ብፍላጥ ኮነ ���ዘይ ፍላጥ ይእብስ’ዩ። ንዝኣበሰ ድማ ብምሕረትን ፍቕሪን ጌርካ ብዓይኒ ምሕረት ምጥማት መርኣያ ልቦናን ንቕሓትን’ዩ። ምኽንያቱ፡ ጽባሕ ንዓና ኣብ ዕለታዊ ሂወትና ���ንታይ ከም ዝገጥመና ኣይንፈልጥን ኢና። ህዝቢ ኤርትራ ወናኒ ረዚን ባህልን ክብርታትን’ዩ። ዓበይቲ ኮነ ንኣሽቱ ጉዳያት ምስ ዘጋጥሞ ከኣ፡ ካብ ባህሉን ክብርታቱን ከይወጽአ ከከም ዓይነቶም ብልቦና ጠሚቱ፡ ብሰላም መዕለቢ ይገብረሎም ወይ የደቅሶም። ሓደ ካብ’ዚ ክብርታት ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ፡ ሞት ዘስዓበ ሓደጋ ኣብ ዘጋጥመሉ ዝፍጸም ጉዳይ ዕርቅን ምሕረትን’ዩ። ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ድባርዋ፡ ብሰንኪ ዘጋጠመ ሓደጋ ሂወት ሓደ ህጻን ሓሊፉ። ነቲ ዝተፈጸመ ሓደጋ መዕለቢ ንምግባር ብወገን ክልቲኦም ወገናት ዘድሊ ምርድዳእ ምስ ተገበረ፡ መራሕቲ ሃይማኖት፡ ወለዲ፡ ስድራቤት፡ ፈተውትን ጎረባብትን ኣብ ዝተረኽቡሉ፡ ስድራቤ��� መዋቲ ዳስ ተኺሎም ወግዓዊ ናይ ዕርቂ ስነ- ስርዓት ከም ዝፍጸም ገይሮም። እቲ ሞት ዘስዓበ ሓደጋ፡ ብ18 መስከረም 2023 ቅድሚ ቀትሪ’ዩ ኣብ ፊት ድባርዋ ሆቴል፡ ሰዓት11፡ 00 ቅድሚ ቀትሪ ኣጋጢሙ። ኣቶ ዘምህረት ኪዳነ፡ ፍያት (ኤነትረ) ዝዓይነታ ቦጥ ናይ ማይ ማኪና መሪሑ፡ ካብ ዓዲዃላ ተበጊሱ ናብ ኣስመራ እናተጐዓዘ ከሎ’ዩ፡ ንወዲ 5 ዓመት ህጻን ፍትሓዊ ሚኪኤለ ዘርአ፡ ገጭዩ ሞት ዘብጽሕ ሓደጋ ኣውሪዱሉ። ህጻን ፍትሓዊ ሚኪኤለ በቲ ዝሰዓቦ ሓደጋ ንእለቱ’ዩ ዓሪፉ። ስድራቤቱን ፈተውትን ኣብ ዝተረኽቡሉ ድማ ሽዑ መዓልቲ 18 መስከረም ሓመድ ኣዳም ለቢሱ። ፈጻሚ ሓደጋ ኣቶ ዘምህረት ኪዳነ ድማ፡ ብስድራቤት መዋቲ ፍታሕ (ፍቓድ) ምስ ተገበረሉ፡ ካብ ቤት ማእሰርቲ ብዋሕስ ከም ዝወጽእ ተገይሩ። ፈጻሚ ሓደጋ ኣቶ ዘምህረት ኪዳነ፡ ስድራቤቱን ፈተዉቱን ሒዙ ነቲ ናይ ዕርቂ ��ነ ስርዓት ንምፍጻም ኣብ ቅድሚ ስድራቤት መዋቲ’ዩ ቀሪቡ። ብዕለት8 መጋቢት 2026 ድማ፡ ኣብ መንጎ ስድራቤት ፈጻሚ ሓደጋን ስድራቤት መዋቲን ስነ-ስርዓት ዕርቂ ተፈጺሙ። ነቲ ናይ ዕርቂ ስነ ስርዓት ብጸሎት ዝኸፈቱ ቀሺ ተስፋሚካኤል ሃይለ ድማ፡ ካብ ስድራቤት ፈጻሚ ሓደጋ ኮይኖም፡ ብሩኽ መዓልቲ ክኾነሎም ተቛጺሮም ብምርኻቦም ምስጋናኦም ምስ ኣብጽሑ፡ “ናይ ብሓቂ ተበዲልኩም፣ እግዚኣብሄር ብጽሓዮ ዝበለካ ግን ስለ ዘይተርፍ፡ እዚ ከቢድ ጾር ክትጾርዎ ተገዲድኩም። ወድና ህጻን ፍትሓዊ ድማ ኣብ ሸዊት ዕድመኡ ካብ ማሙቕ ሕቚፎ ወለዱን ስድራቤትን ብሞት ተፈልዩና። ሕጂ ከኣ፡ እግዚኣብሄር ንወድና ፍትሓዊ ኣብ መንግስቱ ይቀበሎ፣ እንተኾነ፡ ክቡራት ደቂ ክቡራት ብምዃንኩም፣ ፍርሓት እግዝኣብሄር’ውን ስለ ዘለኩም፡ ሃይማኖትን ምሕረትን ፍቕሪን ኣቐዲምኩም፡ ነቲ ሓደጋ ዘስዓበ ወድና፡ ምምሓርኩም ነመስግን። እዚ ከኣ፡ መርኣያ ንቕሓትኩምን ክብረትኩምን ስለ ዝኾነ፡ ነዚ ሰብን እዝግን ዝፈትዎ ሰናይ ተግባር፡ ኣብ ኩሉ ክንዛረበሉን ከነውርየሉን ኢና። ኣባኹም ንዘውደቐና እግዚኣብሄር ድማ ነመስግን። ነቶም ዝተረፉ ደቅኹም ድማ የሰስነልኩም። ካብ ስድራቤት ፈጻሚ ሓደጋ ኣቶ ይፍጠር ርእሶም ብግደኡ፡ “ሓደጋ ወዝቢ’ዩ፣ ፍትሓዊ ወድና ድማ ብሰንኪ ሓደጋ ኣብ ንኡስ ዕድመኡ ብሞት ተፈልዩና ስለ ዘሎ፡ ከቢድ ሓዘን ሓዚንኩምን ሓዚንናን ኣለና። የግዳ፡ ኩሉ እግዚኣብሄር ዝበሎ ስለ ዘይተርፍ፡ ንሕማቕ መዓልቲ’ውን የለኹልኩን በላ ከም ዝበሃል፡ እዚ ሓዘን ወሪዱና። እንተ ኾነ፡ ብፍሕሹው ኣቀባብላ ተቐቢልኩም፡ ደቢስኩምናን ምሕረት ገይርኩምልናን ኢኹም’ሞ፡ ኩሉ ካብ ፈጣሪ ርኸብዎ” ኢሉ። ኣቶ ኪዳነ ካሕሱ ካብ ስድራቤት ፈጻሚ ሓደጋ እውን፡ “ኣብ’ዚ ረብሓ ዘቐድም ዓለም፡ ከምዚ ዓይነት ስድራቤት ብምርካብና፡ ዕድለኛታትን ሕጉሳትን ኢና። ወዲ-ሰብ ብገንዘብ ኣይትመንን’ዩ፣ ንስኻትኩም ድማ፡ ብገንዘብ ዘይትሰድዑ፡ ፍቕሪ ኣቐዲምኩም ምሕረት ዝመረጽኩም ስለ ዝኾንኩም፡ ወትሩ እናተዘከርኩም ክትነብሩ ኢኹም። ስለቲ መርኣያ ቅዱስ ተግባር ምዃንኩም፡ ክብርን ምስጋናን ይግበኣኩም’ዩ፣ ኣምላኽ ድማ ብዓይኒ ምሕረቱ ይጠምትኩም።” ኢሉ። ብወገን ፈጸምቲ ሓደጋ ናይ ምስጋና ቃል ምስ ተሰመዐ፡ ብወገን ወሃብቲ ምሕረት ስድራቤት መዋቲ’ዩ፡ እዚ ዝስዕብ ናይ ምሕረት ቃል ተሰሚዑ። ፈለማ፡ ንመዋቲ ሓውቦኡ ኣቶ ተስፋይ ዘርአ’ዩ ተዛሪቡ። ኣቶ ተስፋይ፡ “ወዲ-ሰብ ከምታ ንኽፍጠር መዓልቲ ዘላቶ፡ ንኽመውት ድማ መዓልቲ ኣላቶ። ህጻን ፍትሓዊ ወድና ድማ፡ ��ይቲ መዓልቲ ሕሩይ ብምዃን፡ ሓደጋ ወዝቢ ኮይኑዎ ሂወቱ ሓሊፋ። ህዝቢ ኤርትራ ድማ፡ ብክቡር ባህሉን ክብርታቱን ዝልለን ዝሕበንን ሕብረተሰብ ስለ ዝኾነ፡ ብዕርቅን ምሕረትን ክንዛዝሞ ወሲንና ኣለና። ብቐንዱ’ውን፡ ኣብ በበይኑ ዕድመን ቦታን ዝነበሩ ፈጻሚ ሓደጋ ኣቶ ዘምህረትን መዋቲ ህጻን ፍትሓውን፡ ሓደጋ ወዝቢ ኮይኑዎም፡ ዘይትስገር መዓልቲ’ያ ኣራኺባቶም። ስለዚ፡ ካብ ፍቕርን ምሕረትን ዝዓቢ የለን’ሞ፡ ፍቕርን ምሕረትን መሪጽና ኣለና። በዚ ኣጋጣሚ፡ ነቶም ነዚ ከቢድ ሓዘን ተጻዊሮም፡ ቅዱስ ተግባር ብምግባር፡ ፍቓድ ጎይታን ክቡር ባህሎምን ዝፈጸሙ ሚኪኤለ ሓወይን ብዓልቲ ቤቱ ወ/ሮ ለተሚካኤል ሰመረን፡ ልዑል ምስጋና ይብ��ሓዮም።” ኢሉ። ኣቶ ሰመረ ዑቕበ ወላዲ ወ/ሮ ለተሚካኤል ኮይኖም፡ “ከምቲ ናይ ኣቦታትና ባህልናን ልምድናን፡ ብዓቢኡ ድማ ሕጊ መንግስቲ ኤርትራ ዝድግፎ፡ ነዚ ጉዳይ ብዕርቅን ሰላምን ክድቅስ ምኽኣሉ፡ መጀመርያ ንፈጣሪ አመስግን። ቀጺለ፡ ሞት ህጻን ፍትሓዊ ወድና፡ ጎይታ ደኣ ኣኽኢሉና’ምበር ከቢድ’ዩ ነይሩ። የግዳ፡ ጎይታ መሓርቲ ምሕረት ክረኽቡ’ዮም እሞ ብጹኣን’ዮም ስለ ዝበለና፡ ንሕና ስድራቤት ድማ፡ ንኹሉ ተጻዊርና ምሕረት ክንገብር ብምውሳንና፡ ንኹሎም ኣብ’ዚ ዕርቂ ዝተሳተፉ ከመስግን እደሊ። ሕጂ ከኣ፡ ክልቴና ስድራቤት እግሪ ከየሕጸርና፡ ደሃይ ሓድሕድ ክንለዋወጥ ሓደር እብል” ኢሎም። ኣቶ ተስፋማርያም ሃይለ ካብ ስድራቤት መወትቲ’ውን፡ እዚ ዝስዕብ ቃል ኣስሚዑ ነይሩ። ንሱ፡ “ዕርቅን ምሕረትን ኤርትራዊ ጭውነት’ዩ። ነዚ ረዚን ባህልናን ክብርታትናን ምዕቃብ ድማ ናይ ኩላትና ሓላፍነት’ዩ። ሕጂ ከኣ፡ ‘ጽልኢ ደሊኻ ገፋጊፍካ፣ ፍቕሪ ደሊኻ ገዳዲፍካ” ክሳብ ዝኾነ፡ ንኹሉ ጠማሪ ፍቕሪ ብምዃኑ፡ ካሕሳን ጋርን ምብላዕ ድማ፡ ዕደመን ጥዕናን ስለ ዘይህብ፡ ብዓቢኡ’ውን ኣምላኽ ዘይፈትዎን ሰብ ዘይቅበሎን ብምዃኑ፡ እዚ ጉዳይ ���ምሉእ ምሕረት ምዝዛሙ ሕቡን’የ። ኣብ ቀጻሊ ድማ፡ ሕውነትና ተሪፉ፡ መዓልኩም ሓደርኩም ንበሃሃል” ብምባል፡ ንሚኪኤለን ብዓልቲ ቤቱ ለተሚካኤልን፡ ነቶም ዘለዉ ደቆም ዕድመ ጥዕናን ረኺቦም ኣብ ዝብጻሕ ክበጽሑ ሰናይ ምንዮቱ ገሊጹ። ወላዲ መዋቲ ኣቶ ሚኪኤለ ዘርአ ድማ፡ “ንፍትሓዊ ወድና፡ ርኢናን ናፊቕናን ከይጸገብናዮ፡ ኣብ ንኡስ ዕድመኡ ብምፍላዩ ከቢድ ሓዘን’ዩ ዝስመ���ና። ኣቶ ዘምህረት ክቐትል ፍትሓዊ ወድና ከኣ ክቕተል ኣይተራኽቡን፣ ዘይስገር መዓልቲ’ያ ኣራኺባቶም። ሕጂ ድማ፡ ምስ ክብርቲ ብዓልቲ ቤተይን ስድራቤተይን ብምርድዳእ፡ ውላድና ብገንዘብ ስለ ዘይትመን፡ ምሕረት ገይርና ኣለና። ካብ ሰላምን ፍቕርን ዝዓቢ ስለ ዘየለ ከኣ፡ ምስ ስድራቤት ዘምህረት ሕልናዊ ዕረፍትን ቅሳነትን ዝፈጥረልና ፍቕርን ሰላምን መሪጽና ኣለና። እምነትናን ባህልናን ዝእዝዘና’ውን፡ ምሕረት ምግባር ስለ ዝኾነ፡ ነዚ ጉዳይ ብዕርቂን ምሕረትን ዛዚምናዮ ኣለና” ኢሉ። ኣብ መወዳእታ፡ ፈጻሚ ሓደጋ ኣቶ ዘምህረት ኪዳነ’ዩ፡ ነቲ ኣብ ሂወቱ ዘይርስዖ ዝተገብረሉ ውዕለት ናይ ምሕረት ምስጋናኡ ኣቕሪቡ። ኣቶ ዘምህረት፡ እቲ ብስራሕ ኣብ ዝንቀሳቐሰሉ ዝነበረ ህሞት፡ ሂወት ህጻን ፍትሓዊ ዘሕለፈ ብወዝቢ ዘጋጠሞ ሓደጋ፡ ከቢድ ሓዘን ከም ዝፈጠረሉ ብምግላጽ፡ ኣምላኽ ግን፡ ኣብ ፈቃራትን ምሕረት ዘቐድሙን ስድራቤት ስለ ዘውደቖ፡ ዕዙዝ ምስጋናኡ ኣቕሪቡ። ዝገበሩሉ ምሕረት ድማ፡ ሩፍታን ዕረፍትን ፈጢሩሉ ከም ዘሎ ብምግላጽ፡ ንወለዲ ፍትሓዊን ስድራቤቱን፡ ናይ’ቲ ዝገበሩዎ ቅዱስ ተግባር፡ ጻማኦም ካብ ኣምላኽ ርኸብዎ ኢሉ። ኣብ ቀጻሊ ድማ፡ ክሓልፍን ክምለስን፡ ምስ ስድራቤት ሚኪኤለ ዘርአ ሓደርካ መዓልካ ክብል ኣምላኽ ይሓግዘኒ ኢሉ። ኣብ መወዳእታ፡ እቲ ናይ ዕርቅን ምሕረትን ስነ ስርዓት ብምዕሩግ ኣገባብ ምስ ተ���ጸመ፡፡ ክልቲኦም ስድራቤታትን ኣብ’ቲ ዕርቂ ዝተሳተፉ ወገናትን፡ ዝተዳለወ እኽለ ማይ ተቛዲሶም፡ ብሰላምን ፍቕርን ተፈላልዮም።

Kingdom of Bahr Negash (Midri-Bahri) (14th-18th Century) -In ancient times, aside from the coastal region, the territory of the Kingdom of Bahre Negash included the northern highlands such as Mereb-Belesa-Muna, as well as areas like Mensae, Bogos, Marya, Semhar, Massawa, Habab, and the Dahlak Islands. To the west, it encompassed land up to the Atbara River. Beyond the coastal region, its influence extended along the entire eastern coast, from the Gulf of Berenice (Baranis) to the Cape of Guardafui in the Indian Ocean, and from Cape Guardafui down to Sofala. -It is documented that during the summer season, the Port City of Massawa served as the residence of the Bahr Negash, while in the rainy season, it was in Debarwa. -The Roman philosopher Pliny the Naturalist referred to the coastal area around Massawa as Lido di Baragaza, indicating that a governance structure similar to that of the Bahr Negash existed from the early centuries of this era. -Numerous scholarly documents written in the 16th century indicate that, much like the feudal lords and districts in Europe during the Middle Ages who maintained relations with a central authority, a similar system existed 500 years earlier in this region. Bahre Negash governed itself and had nominal ties with the Ethiopian kingdom but never a practical or formal union. -During the reign of Emperor Dawit III (1507–1540), letters sent to Portuguese priests who visited Adi Habesha (Abyssinia) confirmed the existence of a country called "Midre-Bahr" (Land of the Sea) in the northern region. -An Italian scholar named Giacomo Baratti, who conducted studies in this area, published a work in 1655 and stated that the Bahr Negash kingdom was equivalent to the greater Adi Habesha kingdoms. -Girolamo Lobo, a member of the Jesuit order, drew a map in Portuguese, which a Frenchman named Le Grand later translated it into French and published it in Paris in 1728. Lobo, who lived in Adi Habesha between 1624 and 1634, referred to the deputy king as the Bahr Negash and described the extent of the Midre-Bahr territory. -In 1541 a Portuguese expedition commanded by Cristao da Gama landed at Massawa and allied with Bahre Negash Yesh'aq to defeat Imam Ahmed's armies at Haneza in Debub Region. -In an attempt to reinforce his power vis-à-vis Ethiopian rulers, Bahre Negash often sought foreign alliance. Both Bahre Negashi Yesh'aq (1559) and Bahre Negashi Yohannes Akai (1632) protected Jesuit priests who had been expelled from Ethiopia. However, in 1634 they turned them over to Turks at Massawa, who deported them under extreme hardship. -Debarwa was looted by Imam Ahmed Al Ghazali's armies in the 1530s, but was rebuilt by Bahre Negashi Yeshaq , who allowed the Turks to build a stone fort at Debarwa in the 1560s, making it their highland administrative center until 1578. This geographical depiction is significant because it also highlights that the southern boundaries of Midre-Bahri were defined by the waters separating it from Mereb/Tekeze. Source: Mereb-Mlash and various others.