Top Tweets for #EarlyDetectionSystems

12 ግንቦት ዓለምለኻዊ መዓልቲ ጥዕና ብቚሊ “ውሑስ ጥዕና ብቚሊ፡ መሰረት ውሑስነት መግቢ የረጋግጽ” ግንቦት12፡ ዓለምለኻዊ መዓልቲ ጥዕና ብቚሊ ኣብ ትሕቲ “ውሑስ ጥዕና ብቚሊ፡ መሰረት ውሕስነት መግቢ የረጋግጽ” (Plant Biosecurity for Food Security) ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ፡ ሎሚ ዓመት ኣብ ዓለምን ሃገርናን ንሓሙሻይ ግዜኣ ተዘኪራ። እዛ መዓልቲ፡ ዓለምለኻዊ ማሕበረሰብ ንቕሓቱ ክብ ኣቢሉ፡ ብቚልን ውጽኢት ብቚልን፡ መግብን ንግድን፡ ቁጠባን መነባብሮን... ጥዑይ፡ ውሑስ/ድሕነቱ ዝሓለወን ዘላቕን ንክኸውን ዘረጋግጽ ስጉምትታት ክወስድ ከም ዘለዎ፡ እተዘኻኽር ኣዝያ ኣገዳሲት ዕለት እያ። ብቚልን ውጽኢት ብቝልን፡ ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ወይ ካብ ሃገር ናብ ሃገር ኣብ ምንቅስቓሶም፡ ገለ ባልዓት ሒዞም ክጐዓዓዙ ስለ ዝኽእሉ፡ ኣዝዩ ልዑል ጥንቃቐ ምግባር የድሊ። ባልዓት ብቝሊ፡ ብእተፈላለዩ መገድታት ማለት ብመርከብ፡ ብሰብ፡ ብነፋሪት ምስ እተፋላለየ ኣቝሑ፡... ክኣትዉ ይኽእሉ፣ ኣብቲ ዝኣትዉዎ ሓድሽ ቦታ ኸኣ ዓቢ ሓደጋ የስዕቡ፣ ብቐሊሉ ክጠፍኡ ዘይክእሉ ብምዃኖም ድማ ኣብ ልዕሊ ቍጠባ ናይ ሓንቲ ሃገር ወይ ሕብረተሰብ፡ ከቢድ ጉድኣት የስዕቡ። ባልዓት ንምጥፋእ እንጥቀመሎም መድሃኒታት ብግደኦም፡ ኣብ ኣከባብን ስነ-ሂወታዊ ብዙሕነትን ዝበኣሰ ክሳራታት እዮም ዘውርዱ። ሕብረተሰብ ክረኽቦ ዝግብኡ መኣዛዊ መግብታት ድማ ብሰንኪ ባልዓት ይስኣን። ስለዚ፡ “ውሑስ ጥዕና ብቚሊ፡ ንምርግጋጽ ውሕስነት መግቢ” ካብ ዝሕግዙና ኣገባባት እምበኣር፡ እዞም ዝስዕቡ ምጥቃስ ይከኣል። 1. ምሕያል ኣገልግሎት ውሸባ ብቝሊ ብቚልን ውጽኢት ብቚልን፡ ባልዓት ሒዞም ከይኣትዉን ከየስፋሕፍሑን ንምክልኻል፡ ዓቢ ጥንቃቐ የድሊ። ካብ ካልኦት ሃገራት ናብ ሃገር ቅድሚ ምእታዉ፡ ብመሰረት ኣዋጅ ውሸባ ብቚሊ ቁጽሪ 156/2006፡ ናይ እትዋትን ንጽህናን ወረቐት ምስክር ከም ዘማልአ ከነረጋግጽ ኣለና። ኣብ ወደባት፡ መዕርፎ ነፈርቲ ወይ ብመሬታዊ መእተዊ ኣፍደገታት፡ እቲ ዝኣቱ ዘሎ ብቚልን ውጽኢት ብቚልን፡ ብግቡእ ክፍተሽን እቲ ተዋሂቡዎ ዘሎ ወረቐት ምስክር፡ ብቑዕ ምዃኑን ምርጋግጽ የድሊ። ቅምሶ ብምውሳድ፡ ደቂቕ መርመራ ተገይሩሉ፡ ካብ ባልዕ ውሑስ ከም ዝኸውን ምግባር ማለት’ዩ። ምስ ብቚልን ውጽኢት ብቚልን ተተሓሒዞም፡ ብእተፈላለየ ኣገባብ ወይ ዘይሕጋዊ መንገዲ ሰሊኾም ዝኣትዉ ከምኡ’ውን ብመልክዕ ለበዳ ዝኣትዉ ባልዓት፡ ኣብ ሃገር ምስ ኣተዉ ከየስፋሕፍሑን ከቢድ ጉድኣት ከየውረዱን፡ ተቐላጢፍካ ኣብ ቁጽጽር ምእታዎም ወሳኒ እዩ። ኣብዞም ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት፡ ኣህጉራዊ መጓዓዝያን ንግድን፡ ኣብ ምስፍሕፋሕ ባልዓትን ሕማማትን ዓቢ እጃም ተጻዊቱ እዩ። ስለዚ፡ ብቚልን ውጽኢት ብቝልን ኣብ እነጓዓዕዘሉ እዋን፡ ካብ ባልዕ ናጻ ምዃኖም ኣረጋጊጽና ከነጐዓዕዝ ይግብኣና። 2. ግቡእ ኮለላ ምክያድ ሓደስቲ ባልዓት ብእተፈለለዩ መንገድታት ኣብ ሃገር ክኣትዉ ይኽእሉ። እዞም ዝኣተዉ ባልዓት ግን ብዝቐልጠፈ ኮለላ ገይርካ ከተለልዮም ይግባእ። ምኽንያቱ፡ ኣብ ልዕሊ ምህርቲ ኰነ ካልእ ብቝልን ውጽኢት ብቝልን ኣግራብን ሳዕቤናት ከምጽኡ ስለ ዝኽእሉ፡ ሓደገኛታት እዮም። ኮለላ ምክያድ፡ ኣብ ሃገር ዘለዉ ባልዓት ብግቡእ ሰኒድካ፡ ኣብ ካልኦት ሃገራት ምስ ዘለዉ ባልዓት ብምንጽጻር፡ ብቝልን ውጽኢት ብቝልን ኣብ እተእትወሉን እትሰደሉን እዋን ክሕግዘካ ይኽእል። 3. ንቕሓት ሕብረተሰብ/ መሻርኽቲ ምዕባይ ኣፍልጦ ሕብረተ-ሰብ ብዛዕባ ሕማማትን ባልዓትን ክሰፍሕ የድሊ። ባልዓት፡ ምስ ብቚልን ውጽኢት ብቚልን ክኣትዉ፡ ክስርቱ፡ ከስፋሕፍሑን ኣብ ልዕሊ ምህርቲ ዕንወት ከውርዱን ከም ዝኽእሉ ምፍላጥ ወሳኒ እዩ። ንኣፍረይቲ፡ ነጋዶ፡ ቱሪዝም፡ ተመራመርቲ ስነ- ፍልጠት፡ ብዓል ስልጣን ኣግራብን እንስሳ ዘገዳምን፡ መራኸቢ ብዙሓን፡ ኣመስራሕቲ ትካላት... ብሓፈሻ ንሃገራውያን መሻርኽቲ፡ ኣፍልጦኦም ከም ዝዓቢ ምግባር ሓጋዚ’ዩ። ባልዓትን ሕማማትን ዶባ ስለ ዘይብሎም፡ ካብ ደገ ምስ ዝኣትዉ ብቚልን ውጽኢት ብቚልን ተተሓሒዞም ንኸይኣትዉ፡ ጻዕርን ውህደትን ናይ ዞባውያንን ኣህጉራውያንን ውድባትን ሞያውያን ኣካላትን’ውን ኣገዳሲ እዩ። ብዓቢኡ ግን፡ በቲ ኣህጉራዊ ውዕልን ሃገራዊ መምርሒታትን ምክልኻል ብቚሊ ተኸቲልካ፡ ከተእቱን ከተውጽእን ከም ዘለካ ምፍላጥ የድሊ። ውሑስ ጥዕና ብቚሊ ውሕስነት መግቢ የረጋግጽ ጥዑይን ንጹህን ብቝሊ፡ ኣብ ዕብየት ቁጠባ ዓቢ ድፍኢት ኣሎዎ። ሃገራዊ፡ ዞባውን ኣህጉራውን ንግዲ ብቝልን ውጽኢት ብቝልን፡ ኣብ ዕቤት ቁጠባ ሓንቲ ሃገር ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ፣ ብፍላይ ድማ ነተን ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት። እኹልን ቀጻልን ቀረብ መግቢ ምህላው፡ ዕብየትን ውሕስነት መግብን ኣብ ምርግጋጽ፡ ጥሜት ኣብ ምጥፋእን ካልእን ይሕግዝ። እዚ ዕዉት ንምግባሩ ግን ኣጸጋሚ ዝዀነሉ እዋን ኣሎ። ፈለማ ጥዕና ብቝሊ፡ እንስሳ፡ ሰብ፡ ኣከባቢ፡... ከተውሕስ ስለ ዘሎካ። ቀንዲ ማሕንቖታት ናይ’ዚ ዝዀኑ ረቛሒታት ከኣ፦ ክሊማዊ ለውጢ፡ ዘይምዕሩይ ኣጠቓቕማ ባህርያዊ ጸጋታት፡ ወረርቲ/ ሓደስቲ ባልዓት፡ (invasive pests) ዘይምዕሩይ ኣጠቓቕማ መድሃኒት ጸረ-ባልዕ፡ ... እዮም። ኣብ ኣፍሪቃ፡ ዓመታዊ ኣስታት 135 ሚልዮን ዝበጽሑ ሰባት፡ ብመግቢ ወለድ ሕማማት ይጥቅዑ። ኣስታት 180,000 ዝዀኑ ድማ ብመግቢ ወለድ ሕማማትን ካልኦትን ዓመታዊ ይሞቱ። ነዞም መግቢ ወለድ ሕማማት ንምፍዋስ ድማ ዓመታዊ፡ ኣስታት 3.5 ቢልዮን ዶላር፡ ወጻኢ ይግበር። ስለዚ እኹል፡ ውሑስን ቀጻልን ቀረብ መግቢ እንስሳ ምስ ዝህሉ፡ ወዲ ሰብ ዘድልዮ መኣዛዊ መግቢ ክረክብ ስለ ዘኽእል፡ ኣብ ጥዕና ዓቢ ኣስተውጽኦ ይገብር። ውሑስን ጥዑይን ብቝሊ ምስ ዝረጋገጽ፡ ጥዕና ኣከባቢ፡ ወዲ-ሰብን እንስሳታትን ብእኡ መጠን፡ ውሑስ ክኸውን ይኽእል። ቴማ ናይዛ፡ 12 ግንቦት እንጽንብላ ኣህጉራዊ መዓልቲ ጥዕና ብቝሊ እምበኣር፡ ነዚ ሓቂ’ዚ መሰረት ዝገበረ እዩ። “ውሑስ ጥዕና ብቝሊ፡ ውሕሰነት መግቢ የረጋግጽ” ***