On dört yıldır ülkeyi ya başbakan ya da cumhurbaşkanı olarak yöneten, devletin bütün kurumlarını, medyasını ve yerel teşkilatını avucunda tutan Aleksandar Vuçiç, ne bir darbeyle ne de bir sokak ayaklanmasıyla gitti. O, lideri bile olmayan bir öğrenci hareketinin sandıklara yansıyan iradesiyle devrildi. Öğrenci Listesi oyların yaklaşık yüzde 52’sini aldı, 250 sandalyelik parlamentoda 140 milletvekili çıkardı ve tek başına iktidar oldu. Vuçiç’in Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) önderliğindeki ittifak ise yüzde 39’da kaldı. Katılım yüzde 58,7’den yüzde 68,8’e çıktı; son otuz yılın en yüksek oranı. Geleneksel muhalefet partilerinin hiçbiri barajı geçemedi ve meclisten tamamen silindiler. Asla bırakmaz denilen adam, Orban gibi, aynı gece yenilgiyi kabul etti.
Elbette Vuçiç klasik bir diktatör değildi ama demokrat da değildi. Sanırım rekabetçi otoriter ya da seçimli otokrasi denen kategoriye giren liderlerden biriydi. Bugün Türkiye dahil birçok yerde bu türden liderler var. Yani seçimler gerçekti, muhalefet yasak değildi, sandık sayılıyordu; ama oyun alanı sistematik olarak iktidar lehine işliyordu.
Sırbistan’daki değişimin hikayesi bir kazayla başladı ama bu kesinlikle bir kaza değildi. 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunun henüz yeni yenilenmiş beton sundurması çöktü ve 16 kişi öldü. Yenileme işi, Belgrad-Budapeşte demiryolu projesi kapsamında Çinli şirketlerin yer aldığı bir konsorsiyumdaydı. Bu, kısa sürede Sırbistan’daki ihalelerin, rüşvetin ve denetimsizliğin hikâyesi olarak ortaya döküldü. Halk soruşturma istedi. Vuçiç ise bürokratlarının üzerine gitmedi. Bunun üzerine iki yıl sürecek bir hareket başladı. Her gün ölenler için 16 dakikalık bir saygı duruşu, kırmızıya boyanmış eller, üniversite işgalleri, yol kapatmalar, şehirden şehre yürüyüşler. İlginçtir, gösterilerde hiçbir parti bayrağı taşınmadı ve tek bir mağaza da yağmalanmadı. Hükümet her zamanki refleksle olanları yabancı istihbarat örgütlerinin finanse ettiği bir renkli devrim olarak sundu. Bildiğiniz üzere “dış güçler” yalanı hala her toplumda iş görür bir yalandır.
Bu suçlamanın ironisini anlamak için biraz geriden almak gerekiyor.
Sırp siyasi tarihi, Balkanların kendisi gibi çalkantıların tarihidir. 1804’te, o yıl 70 kadar Sırp köy önderini (knez) öldüren Osmanlı’ya ve yeniçerilerine karşı ilk büyük Sırp ayaklanmasını başlatan Karacorce, 1817’de rakibi ve Osmanlı işbirlikçisi Miloş Obrenoviç’in emriyle öldürüldü ve kesik başı İstanbul’a, padişaha gönderildi. Modern Sırbistan böyle, iki hanedanın birbirini boğazladığı bir kan davasıyla doğdu. 1830’da özerklik, 1878 Berlin Kongresi’yle bağımsızlık aldılar ama içerideki kan davası bitmedi. 1903’te bir grup subay, Kral Aleksandar Obrenoviç’i ve Kraliçe Draga’yı sarayda öldürüp cesetlerini pencereden bahçeye attı ve tahtı Karacorceviç hanedanına verdi. Bu darbenin beyni, sonradan Kara El örgütünü kuracak olan Albay Dragutin Dimitriyeviç’ti ve ona Apis deniyordu.
Sırbistan’ın Osmanlı’ya karşı tutumu bütün Balkanların kaderini belirledi. Kendini Güney Slavlarının Piyemonte’si, yani İtalya’yı birleştiren Piyemonte Krallığı gibi bir birleştirici olarak gören Belgrad, 1912-1913 Balkan Savaşları’nda Kosova’yı ve Makedonya’yı aldı, Osmanlı’yı Avrupa’dan neredeyse tamamen söküp attı fakat Balkan devletleri kendi aralarında anlaşamadı ve geride birbirine düşman küçük milletler kaldı. Balkanizasyon kelimesi siyasi literatüre tam da bu dönemden, imparatorluğun dağılıp birbirine diş bileyen küçük devletlere bölünmesinin adı olarak girdi. Zira Sırbistan’ın her genişlemesi bir komşusuyla kavgası haline geldi. Bulgarlarla, Arnavutlarla, Hırvatlarla ve Boşnaklarla.
Ve sonra 28 Haziran 1914 gelip çattı. Sırpların 1389 Kosova Savaşı’nı andığı Vidovdan gününde, Saraybosna’da on dokuz yaşındaki bir lise öğrencisi, Genç Bosna örgütünden Gavrilo Princip, Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand’ı vurdu. Silahları ve eğitimi Apis’in Kara El’inden gelmişti. Avusturya’nın ültimatomu, Rusya’nın Sırbistan’ın arkasında durması, Almanya’nın Avusturya’nın arkasında durması derken birkaç hafta içinde bütün Avrupa savaşa girdi ve Birinci Dünya Savaşı başlamış oldu. Sırbistan bu savaşta, kimi hesaplara göre nüfusunun dörtte birini kaybetti. Hatta Sırp ordusu 1915 kışında Arnavutluk dağlarını aşarak denize kaçtı ama savaşın sonunda Güney Slavlarını birleştirme hayali gerçekleşti ve Yugoslavya kuruldu.
Yirminci yüzyılı başlatan kurşunu bir Sırp öğrenci atmıştı. İşte şimdi yirmi birinci yüzyılın en ilginç siyasi dönüşümünü de Sırp öğrenciler yapıyor. Aradaki fark şu ki ilki bir imparatorluğu, ikincisi bir otokratı devirmek istiyordu. İlki tabancayı sarmış bir elle, ikincisi kırmızıya boyalı eller ile.
Yugoslavya’nın dağılış yıllarında çalkantı yine Belgrad’dan çıktı. Miloşeviç’in Büyük Sırbistan projesi Bosna’da, Hırvatistan’da ve Kosova’da on binlerin ölümüyle bitti. Ama onu deviren yine öğrencilerdi. 1998’de Belgrad’da kurulan Otpor (Direniş), sıkılmış yumruk sembolü, mizahı, lidersiz yapısı ve şiddetsizliğiyle 5 Ekim 2000’de Miloşeviç’i devirdi. Otpor’un tecrübesi daha sonra paketlenip diğer ülkelere ihraç edildi. Gürcistan’da Kmara 2003’teki Gül Devrimi’nde, Ukrayna’da Pora 2004 Turuncu Devrimi’nde aynı yumruğu, aynı yöntemleri kullandı. Hatta Otpor’un kurucularının açtığı eğitim merkezi Arap Baharı’nda Mısırlı gençlere bile bu konularda ders verdi. Tahrir Meydanı’nda havaya kalkan sıkılmış yumruklar onların izini taşıyordu. Denilebilir ki renkli devrim denilen şeyin kendisi bir Sırp ihraç ürünü. İroni de tam olarak burada. Vuçiç’in iki yıl boyunca öğrencileri renkli devrimcilikle suçlaması bu yüzden tarihin bir şakası gibi duruyor. Daha da ironik olan şu: Otpor’un devirdiği Miloşeviç hükümetinin 1998-2000 arasındaki Enformasyon Bakanı, basına ağır cezalar getiren yasanın mimarı genç bir Radikal Parti milletvekiliydi. Adı Aleksandar Vuçiç’ti.
Ne var ki o dönemin devrimleri birer başlangıç değil, birer hayal kırıklığına dönüştü. Miloşeviç’i deviren Başbakan Zoran Cinciç, 2003’te bir keskin nişancının kurşunuyla öldürüldü. Turuncu Ukrayna ile Gül Gürcistan birkaç yıl içinde eski oligarşik düzenlerine geri döndüler. Renkli devrimler sokağı kazandı ama devleti kazanamadı. Zira hepsi bir lider etrafında örgütlenmişti ve liderler ya öldürüldü, ya satın alındı, ya hırsız oldular ya da kendileri eski düzenin bir benzerine dönüştüler.
Ardından Y kuşağının karizmatik liderleri dönemi geldi. Otuzlu yaşlarında hükümet başına geçen Avusturya’da Kurz, Finlandiya’da Sanna Marin, Şili’de Boric, El Salvador’da Bukele, bir ölçüde Fransa’da Macron (Bunlara biraz daha geriden de gelse Zelensky de eklenmeli). Hepsi yeni bir dil, yeni bir enerji vaat etti; hepsi kişiselleşmiş, sosyal medya üzerinden kurulan bir lider-seçmen ilişkisine dayandı. Kimi skandallarla düştü, kimi eski düzenin yeni yüzü oldu, kimi Bukele gibi otoriterliğin en şık ambalajını icat etti. Denilebilir ki çokça umut vaat eden Y kuşağı siyaseti değiştiremedi, sadece siyasetçinin yaşını düşürdü. Yüzleri Y kuşağının, siyasetleri boomer’larındı.
Sırbistan’daki hareketin farkı tam da burada. Bu bir lider hareketi değil. Öğrenciler, üniversitelerdeki her öğrencinin eşit oy kullandığı genel kurullarda, aday listesini aşağıdan yukarıya belirlediler. Kendileri aday olmadı. Listeye bir kardiyolog, eski bir merkez bankası başkanı, Euroleague’in başındaki eski bir basketbol yıldızı, lityum madenine karşı direnen bir çiftçi, avukatlar, öğretmenler, işçi temsilcileri ve emekliler girdi. Asıl ilginç olan şurası: Yirmi yıl boyunca Vuçiç’e karşı muhalefet yapmış partilerden hiç kimse alınmadı. Onların oğulları ve kızları da, akrabaları da listelere alınmadı. Hareketin başına bir ara koydukları Belgrad Üniversitesi rektörü bile oylamada kaybedince listeden çıkmak zorunda kaldı ve kimse “bana söz vermiştiniz” demedi. Listeler, iktidar medyasının adayları karalamasın diye son ana kadar açıklanmadı. Bu da ilginç. Listelerde sağcı da vardı solcu da, milliyetçi de vardı liberal de. Ortak payda yolsuzluğa karşı hesap sorma talebiydi ve tüm kesimlerden insanlar bu talep etrafında birleşti.
Yani Sırbistan’da kazanan muhalefet değildir. Şimdilik en büyük kazanım siyasetin kendisinin sıfırlanması oldu. Vuçiç yenildi ama onunla birlikte ona yirmi yıl yenilen muhalefet de tarihe karıştı.
Bu, yeni Z kuşağı siyasetinin en çarpıcı tarafı. Ocu ya da bucu olmayı reddediyorlar. Bilirsiniz, seçmenlere hep aynı dayatma yapılır: Ya iktidarın yanındasın ya da onun karşısındaki muhalefetin. Üçüncü bir yol yok, çünkü alternatif yok denir. Sırp öğrenciler bu ikiliği kırmış görünüyor. Hem iktidarı hem de iktidarın kendisine hazır bir rakip olarak beslediği muhalefeti aynı anda oyundan çekip aldılar.
Öğrenciler dış politikada da aynı tavrı gösterdiler. Sırbistan yıllardır Rusya, Çin ve AB arasında savrulan, lityum yataklarını İngiliz-Avustralyalı şirket Rio Tinto’ya, demiryollarını Çinli şirketlere, enerjisini Moskova’ya bağlayan bir ülkeydi. Öğrenci Listesi ne Rusya’ya yaptırım uygulayacağını söyledi ne de Kosova konusunda geleneksel Sırp çizgisinden ayrıldı; ama aynı zamanda Brüksel’in hukuk devleti, bağımsız yargı ve basın özgürlüğü taleplerini programının merkezine koydu. Dış politikayı seçimden sonra konuşacağız dediler. Yani önce ev, sonra dünya. Ama bakalım burada ne olacak, dünya evin içine müdahale edecek mi, yoksa ne yapacaklar diye onlar da mı merakla bekliyor?
Elbette bu tablonun riskleri ortada. Bir parti programı yok, ideolojik bir omurga yok. Örneğin lityum konusunda çevreciler ile yatırımcı teknokratlar arasında, Rusya konusunda milliyetçiler ile liberaller arasında ilk ciddi krizde çatlak çıkacaktır. 2015’te Yunanistan’da Syriza da Avrupa’nın yeni umudu ilan edilmişti. Ama Syriza iktidara geldikten birkaç ay sonra düzene teslim oldu ve söylediklerinin tersini yaptı, sonra da darmadağın oldu. Benzerleri çoktur. Almanya’da 1980’lerde sistemin dışından gelen Yeşiller, zamanla sistemin en düzenli bekçilerinden biri oldu. Reformcu yapısıyla iktidara gelen AKP, Türkiye’nin en totaliter iktidarına dönüştü. Çünkü haklı bir itirazı ya da protestoyu hükümete çevirmek, seçimi kazanmaktan çok daha zordur. Bu yüzden şimdilik iyi ama gelecek belirsiz.
Bütün bu risklere rağmen Sırbistan örneği şunu kesin olarak gösterdi: Aşırı sağ, yerleşik düzenden kopan öfkenin tek adresi değildir. Fransa’da öfke Le Pen’e akıyor, Brezilya’da Lula kıl payı da olsa Bolsonaro’nun oğlunu yendi fakat Sırbistan’da öfke hiçbir hazır adrese gitmedi, kendi adresini kendisi kurdu. Kanımca bu, liberal demokrasilerin krizinden çıkışın ilk ciddi denemesidir. Birinci Dünya Savaşı’nı başlatan kurşunu bir Sırp eli sıkmıştı. Şimdi benzer bir şekilde bu yeni deneyim diğer ülkelere de ilham olur mu, bilmiyorum.
Türkiye için de söylenmesi gereken bir şey var. Novi Sad tren istasyonundaki sundurmanın altında kalarak ölenler ile bugün fon vurgununda servetinin üçte birini kaybeden altı buçuk milyon yatırımcı aynı hikâyenin farklı sahnelerinde duruyor: liyakatsizlik, ihale düzeni, denetimsizlik, hırsızlık ve bunların üzerine kurulu bir iktidar. Ne var ki Türkiye’de iktidar ana muhalefet partisini mahkeme kararlarıyla bölüp en güçlü rakibini cezaevine koyarak önlemini çoktan aldı. Kürt siyasetinde de durum farksız. Umut vaat eden Demirtaş, kaç yıl oldu hapistedir hatırlayan bile yok ve geriye kalanlar düzenle bütünleşme eğilimine sahip. Yani Türk ve Kürt muhalefeti artık iktidarın kontrollü aygıtıdır. Sırbistan’ın Türkiye’ye öğrettiği şey, bu önlemin işe yaramayabileceğidir; zira Vuçiç de muhalefeti çoktan etkisizleştirmiş, bağımlı hale getirmiş ve kontrol edilebilir bir muhalefete dönüştürmüştü ve tam da bu yüzden karşısına muhalefet değil, hiç tanımadığı yeni bir güç çıktı. Türkiye’de bu olur mu, sanmıyorum. Çünkü Türkiye, sultanın başının yeri ayağımızın altıdır diyen Sırbistan değil, sultanın gölgesinde ezilmeyi sindirebilen bir ülkedir.
Biz Kürtler açısından ise ders daha da çarpıcı. Kürt siyaseti yüz yıldır ya bir liderin etrafında ya da bir partinin hiyerarşisinde örgütlendi; lider düştüğünde hareket düştü, parti kapatıldığında siyaset kapatıldı, lider esir düştüğünde geriye kalan herkes dört duvar arasına iradesini teslim etti. Şeyh Said’in idamı, Qazî Muhammed’in darağacı, 1975’teki Cezayir Anlaşması’yla gelen Barzani’nin Aşbetal’ı, 1999’da Kenya’dan getirilen Öcalan. Her seferinde bir halkın kaderi tek bir boyna bağlıydı ve o boyun eğildiğinde halk da eğildi. Devletler bunu çok iyi bilir; bir hareketi bitirmek için bütün bir halkı değil, tek bir adamı ele geçirmek yeter.
Sırbistan’da ise devletin ele geçirebileceği bir adam yoktu. Vuçiç’in medyası kimi karalayacağını, polisi kimi tutuklayacağını, istihbaratı kimi satın alacağını bilemedi; çünkü hareketin tek bir başı yoktu, her amfide bir başı vardı. Lidersizlik zayıflık sanılıyordu, meğer ele geçirilemez olmanın adıymış.
Bu, Kürtlere lidersizlik öğütlemek değildir. Mesele lidersizlik değil, bir halkın kaderinin tek bir kişinin özgürlüğüne ya da esaretine bağlanmamasıdır. Sırp öğrenciler plenumda bir rektörü bile listeden çıkarabildi; Kürt siyaseti ise kırk yıldır tek bir ismin onayı olmadan tek bir adım atamıyor. Sırp öğrenciler iki yıl boyunca her gün on altı dakika sustular ve sonunda bütün bir rejimi susturdular. Biz ise yüz yıldır konuşuyoruz, ama hep bir başkasının ağzından.
Sırbistan’da bir rejim, devirecek bir lider bulamadığı için devrildi. Kürdistan’da ise her direniş, devrilecek bir lider bulunduğu için yenildi. Liderlerini kaybetmekten korkan bir halk, lidersiz kazanmayı öğrenebilir mi? Çünkü güçlü bir halk, kalıcı tek güçtür.
İbrahim Halil Baran
27 Ekim 2026
Mizgînî - müjde!
İstanbul’umuza cumhuriyet tarihinde ilk defa Kürtçe branş öğretmeni atandı.
Bilindiği gibi 2012 yılından beri, ortaokullarda yasal olarak var olan Kürtçe (Kurmanca ve Zazaca) ders hakkı halen yeterince etkin kullanılmamaktadır.
HezKurd derneğimiz ve gönüllü arkadaşların bir önceki seneki tanıtım ve teşvik çalışmaları ile geçen sene İstanbul Esenyurt Sultan Alparslan Ortaokulunda iki sınıfta Kürtçe dersi başlatılmıştı.
Branş öğretmeni olmadığı için geçen sene Kürtçe dersine okul’da fen bilgisi öğretmeni olan ve aynı zamanda sosyal hayatta aktivist de olan videodaki sevgili Serhat Deli hocamız girmişti.
Bu sene talebin geçen seneye göre 4 katına çıkması ile okul idaresi norm kadro talebinde bulundu.
Ve ilk Kürtçe branş öğretmenimiz nakil ile gelerek bugün itibari ile Kürtçe dersinde çocuklarımıza “Roj baş zarokno” dedi.
Bugün ilk defa, kadrolu branş öğretmeni ile Kürtçe dersi yapılmaya başlandı.
Bu güzel başlangıç, tüm ülkede tüm okullarda Kürtçe dersinin yapılmasının ilk adımı olsun.
Bu güzel haber vesilesi ile tüm ortaokullarınızdaki sevgili müdürler ve öğretmenlere sesleniyorum. Çekingen davranmayın, bu yasal ders hakkının hayata geçmesi için lütfen sorumluluklarınızı yerine getirin.
Gerektiğinde bu okulunda şimdi müdür muavini olan Serhat Deli müdürümüzden de yardım alabilirsiniz.
Tüm anne ve babalara da sesleniyorum. Çocuklarınıza Kürtçe dersini talep edin. Bu hak şimdi sadece ortaokullarda var, onu etkin kullanın, diğer okullarda da başlatılması için sizler de bizim gibi taleplerinizi meşru her yol ile dile getirin.
Bizler de tanıtım ve teşvik için yaptığımız çalışmaları büyüterek sürdüreceğiz.
Ez îro pir şanaz im: Bugün çok mutluyum.
#Esenyurt
#Kurdî
#Kürtçe
#HezKurd
@hez_kurd
Daha önce de söylediğim üzere ve dün MERI Forum’da da açıkça ortaya döküldüğü halde Güney Kürdistan’daki siyasi liderlikler ile Öcalan aynı çizgidedir. Aralarındaki fark retoriktir. Türklerle anlaşmışlar ve Türk egemenliğinde bir aradadırlar. Birbirlerine alternatif değillerdir.
Bu anlattıklarınız apoizimin müridlerinin ne aklına ne kalbine hiç biryerlerine sirayet etmez büyük bir akıl tutulması yaşıyorlar. Başur desen zaten sen biliyorsun..
Yıllar boyunca Rojava idaresi siyasi dinamizm uğruna Kürdistan Hükümeti ve KDP karşıtı sebepsiz gösteriler düzenledi. Aklı başında hiç kimsenin uğramayacağı sınır boylarında IŞİD tehdidine karşı kazılmış hendekler için yaşlı kadınları sınır hatlarına sürüp Peşmerge ile karşı karşıya getirdi.
Ve sair.
Eski defterlere bugün kimsenin ihtiyacı yok.
Fakat bugün bütün Kürdistan’ı ve Haseke’yi Haseke için sokaklara dökmesi elzem, hatta mecburiyken geri durmasının açıklanabilir yanı yok.
İtidal doğru zamanda iyidir. Haseke’de Şam yönetimi ve taşeronları Arap nüfusunun baskınlığını göstermek için Arapları sokağa döktü. Bir sonraki hamle için gereken etkili Arap kalabalığı görüntülerini kayda geçirdiler. Arap aşiretlere lazım olan özgüveni verdiler. İtidal çağrıları yapmaları bunu değiştirmez.
Barışçıl bir biçimde çok daha büyük kitlelerle Kürtler sokağa çıkmazlarsa geçen hafta yaşanan sokak hareketleri Haseke’nin demografik nüfus sayımı olarak kayda geçecek.
Engellemeyin. Şam ile barış anlaşması yapıldı, siyasetsizlik değil.
Irak'taki tüm ABD askerleri çekilmiş ve peşmerge güçlerinin merkezi orduya entegre edilmesi için baskı başlamış...
Bu karara direnirlerse Suriye'de bir haftada dümdüz edilen PYD/YPG güçleri kadar dayanırlar mı veya daha mı fazla direnirler bilinmez ama sonuç değişmez.
Kürt milliyetçiliği geç bir milliyetçiliktir ve tarihi geriden takip ettiği için başarılı olma ihtimali yoktur. Bu tarihin akışının bir sonucudur, ayıp değildir, günah da değildir.
İki yüz yıldır emperyalizmin tüm desteğine rağmen başarıya ulaşmamış bir projenin bundan sonra da başarılı olması mümkün değildir.
Sünnetullahın cari olmasının bazı şartları vardır ve bu şartlar cari olmadan girişilecekiher uğraş hüsranla sonuçlanır.
Kürtler için en sağlıklı yol, bulundukları ülkelere entegre olmalarıdır. Siyaset elbisesini terk ederek kendi dillerini ve kültürlerini yaşatmalarıdır.
Arif Güran Urfa kent merkezine giriş yaptı. Kent girişinde bulunan ilk hastanenin acil servisine başvurdu. Ayağındaki tedavisinin dışında hastane doktorları yürüyüşü için kan değerlerinden kalbine çeşitli tettikleri yapacaklarını iletti. Doktorlar ile görüştüm en az 48 saat dinlenmesi için hastanede yatırılacağı bilgisini aldım.
Ümit Özdağ ve benzerleri için faşist tanımı doğru değildir. Faşizm sadece öteki saydığıyla ya da yabancıya ne olduğuyla ilgilenmez. Kendi kimliği ve tasarladığı dünya için çirkin de olsa bir modeli vardır. Oysa Ümit gibiler ucuz kasaba ırkçılarıdır. Ayak takımıyla yol alırlar. Gariban göçmenler ve yol tabelaları olmasa bizzat kendi dünyaları hakkında dahi söyleyecek sözleri yoktur.