1/ yani siz hindistan'dan gelen budizmi çinlileştirince buna kültürel süreklilik deniyor, türkler islam'ı türkleştirince kültürel kopuş mu oluyor?
2/ türkler islam'ı çoktan türkleştirdi. ahmet yesevi türkçe tebliğ etti, yunus emre türkçe dinî şiirler yazdı, alevilik ve bektaşilikte bozkır şamanizminin izleri her yerde. nevruz ve kurt sembolü bugün hâlâ yaşıyor.
3/ kan bağı meselesine gelince, tang taizong'un babaannesi dugu ve annesi dou, ikisi de xianbei'ydi. sui ve tang hanedanları bozkır kanı taşıyordu. en çok övündüğünüz tang'ın imparatorları bile melezdi, hangi saf kandan bahsediyorsun?
4/ son olarak, çinlilerin çoğunun dini inancı olmadığını söylüyorsun. o zaman kendi mantığınla, göğe ve atalara kurban sunan eski çinliler sizin gibi ateistleri görse tek kılıç darbesiyle doğramaz mıydı?
@wngmngling70608 evet, aynı şeyi söylüyoruz. iki ayrı kelime, ikisi de aynı rütbede hükümdar demek. bir önceki mesajımda da bunu kabul ettim.
ama bu, göktürklerin hunların kölesi olduğunu göstermiyor. benim için konu burada bitti. iyi geceler.
din değiştirmek kültürü silmez. budizm hindistan'dan geldi ve çin'de yüzyıllarca yaygındı. bu çinlileri çinli olmaktan çıkarmadı.
göktürkler de tek dinli değildi. taspar kağan bile budist oldu. uygurlar önce maniheist, sonra budist, sonra müslüman oldu.
bizde de dil, "tanrı" kelimesi (eski türkçe "tengri"), destanlar ve boy adları hâlâ yaşıyor. kültür sadece dinden ibaret değil.
bugün çinlilerin sadece yüzde 10'u kendini bir dine bağlı görüyor. ama yine de çin kültürünü sürdürdüğünüzü söylüyorsunuz, ki doğru. biz de aynısını söylüyoruz.
haklısın, 猶 "gibi" demek. zhou kitabı kağanın chanyu ile aynı kelime olduğunu söylemiyor, aynı rütbe olduğunu söylüyor. ben de bunu kastettim. çinceyi çeviriyle okuyorum, alfabe ve dil farkı yüzünden bazen yanlış anlayabiliyorum, kusura bakma.
ama sen de bir şeyi kabul ettin: çin imparatoru içeride huangdi, dışarıda gök kağan unvanını kullandı. yani bir hükümdar farklı unvanlar kullanabilir. senin ilk iddian "bir halk liderinin unvanını asla değiştirmez" idi.
göktürklerin hunların kölesi olduğuna dair hâlâ bir kaynak görmedim.
büyük kısmına katılmakla birlikte tek itirazım büyük selçuklu. anadolu'yu açan malazgirt zaferi alparslan'ın. anadolu'ya yerleşen oğuzlar o dönemde geldi. rum sultanlığı'nı kuran süleyman şah da selçuklu hanedanından.
anadolu türk kimliğinin rum sultanlığı döneminde oluştuğu doğru olabilir ama o kimliği oluşturan insanlar büyük selçuklu ile geldi. ingiliz imparatorluğu'nu hollandalılar kurmadı, ama anadolu türklerini büyük selçuklu ile gelen oğuzlar oluşturdu. bence fark bu.
grok'un söyledikleri doğru, zaten kabul etmiştim. kağan unvanı büyük ihtimalle moğol dilli halklardan geldi ve "hunların kolu" ifadesi birçok halk için kullanılmış.
ama bu iki şey senin ilk iddianı kanıtlamıyor. göktürklerin hunların kölesi olduğuna dair hâlâ bir kaynak göstermedin.
iki şey söylüyorsun ama ikisi de çelişkili.
birincisi: "huangdi unvanı 2000 yıl hiç değişmedi" diyorsun. ama bir önceki mesajında bu unvanın qin shi huang ile yaratıldığını yazdın. ondan önce çin'de "wang" unvanı vardı. yani çin'de de unvan değişti.
ikincisi: gök kağan unvanını taizong'a bozkır hükümdarları verdi. taizong da onlara yazdığı resmi mektuplarda kendini "huangdi gök kağan" diye andı. yani bir hükümdar farklı halklara farklı unvanlar kullanabilir. göktürklerin yaptığı da buydu.
zhou kitabı bu konuda çok açık. bumin kağan unvanını aldığında kitap şöyle yazıyor: 土門遂自號伊利可汗,猶古之單于也. yani çinli tarihçiye göre kağan, eski chanyu ile aynı şeydir.
son olarak hunlar da unvan değiştirdi. hun soylu liu yuan 304'te devlet kurdu ve "chanyu" yerine çince unvanlar kullandı. senin mantığına göre liu yuan da hun değil miydi?
şunu da açıkça söylemek istiyorum: çinlilere ya da çin medeniyetine düşman değilim. tam tersine çin tarihini ve kültürünü çok seviyorum ve saygı duyuyorum. bu konuşmada kullandığım bilgilerin çoğu da çin'in kendi tarih kitaplarından geliyor. bu kadar detaylı kayıt tutan bir medeniyet olmasaydı, göktürkler hakkında bugün çok az şey bilirdik.
xianbeiler moğol dilliydi. juan-juanların dili tartışmalı ama büyük ihtimalle o da moğolcaya yakındı. moğollar da moğol dilli. yani kağan unvanı büyük ihtimalle moğol dilli halklardan alındı. bunu kabul ediyorum.
ama bu neyi kanıtlıyor? unvanlar siyasi sebeplerle değişir. qin shi huang kendini krallardan üstün göstermek için "huangdi" unvanını yarattı. göktürkler de juan-juanları yendikten sonra bozkırdaki en yüksek unvanı aldı. sebep aynı.
bir unvanı almak, o halkın kölesi ya da torunu olmak demek değildir. almanlar "kaiser", ruslar "çar" unvanını roma'daki "caesar" unvanından aldı. ama almanlar ve ruslar romalıların kölesi değildi. tang imparatoru taizong da "gök kağan" unvanını aldı. o da juan-juanların kölesi miydi?
hun ve göktürk bağlantısını türkler uydurmadı. bunu çinli tarihçiler yazdı. zhou kitabı'nın göktürkler bölümü şu cümleyle başlar: 突厥者,蓋匈奴之別種. yani "göktürkler hunların ayrı bir koludur."
1.yes, a russian expedition found it, and a dane (thomsen) deciphered it. it's in mongolia today, and the ~$20 million project to restore and protect it was funded by turkey. where an artifact sits doesn't decide whose history it is, otherwise half of chinese history belongs to london.
2.yes, it describes the turks' years of servitude under the tang. and it tells you exactly why: "the words of the chinese are sweet and their silk is soft. with sweet words and soft silk they deceive people." then it tells how the state was rebuilt. so what you're quoting is a 1300-year-old warning about china 🙂
3.yes, they fought the nine oghuz. but the same inscription says "the nine oghuz were my own people." our ancestors were oghuz. you couldn't have picked a better line to prove the kinship
1/ çinli bir hesap : "osmanlı ölünce türkiye'nin geçici kimliğe ihtiyacı vardı, atatürk anadoluluya yeni bir ata buldu, göktürkleri. şimdi de gerçekten türk olduklarını sanıyorlar" diye yazmış. söylediklerinin bir kısmı doğru, bir kısmı tamamen çarpık 🧵
9/ asıl komik kısım şu ki çin'in kendisi de aynısını yapıyor. 1950'lerde çin ders kitapları han olmayan halkları "yabancı" diye anlatıyordu. 80'lerden sonra "bunlar her zaman çinliydi" demeye başladılar. kimlik inşası mı arıyorsun, buyur