➡️ Toplumun ahlakı negatif seleksiyonla yok edilir. Negatif seleksiyon iyiyi cezalandırmak, kötüyü ödüllendirmektir. Yalaka, fırsatçı, ahlaksız olanın önünü açıp rol model göstermek, dürüst, çalışkan, bilgili olanı engellemektir.
Türkiye’de tam da bu yapılmıştır!
TL sahipleri eskiye oranla yüksek faiz kazanıyor. Bu faiz nereden geliyor? Bu, taze para arzı; yani para basmak değil midir? O da enflasyon yaratmaz mı? Bir bakalım. 🍴
<Spoylır: Bir miktar olabilir ama kesin değil. It depends.>
Vadeli mevduat bağlayan şirketler ve bireylerin vade sonunda aldıkları faizi banka elektronik olarak öder. Bu bir "hesabı alacaklandırma"dır. Banka bunu bir başkasının hesabından alıp da oraya aktarmaz. Sistem otomatik olarak "sıfırdan TL yaratarak" yansıtır. Aynı, "kredi vermek için mevduata gerek yok" gibi; faiz ödemek için de bir yerden para/gelir bulmalarına gerek yoktur. En azından tam olarak o gün yok; EFT ile rezerv para veya şubeden bolca banknot çekilirse ihtiyaç doğar.
Peki banka bu faiz giderini nasıl karşılayacak, para çekimi olmasa bile zarar etmez mi? Eder. Etmemesi için de bilançonun sol tarafındaki aktiflerden gelir elde etmesi gerekir. Özellikle kredilerden ve menkul kıymetlerden elde ettiği faiz geliri de, brüt kâr tarafını oluşturur. Bu iki faiz kalemi (gelir-gider) birbiriyle fiziki olarak değil ama muhasebe'sel olarak eşleşir. Böylece banka, elde ettiği "net faiz marjı" ile kendi ticaretini yapmış olur.
Lakin konumuz banka muhasebesi değil; para arzı. Kredi ve tahvil ile borçlananlar faiz ödüyor ya, işte onu kendi kazandıkları paraların oluşturacağı (belki aynı gün hesaba gelecek) mevduatlarıyla ödüyorlar. Yani aslında burada bir "mevduat transferi" var. Borçlu, alacaklıya veriyor. Taze bir mevduat yok. Çünkü taze kredi yok! Henüz.
Peki, bu ne zaman değişebilir? Kredi faizini ödeyecek olan taraf, işlerinden nakit akışı (ve mevduat) yaratamadığı zaman. Mesela kredi kartımızı ödeyeceğimiz güne kadar maaş bitmiş olursa ne yapıyoruz? Başka bankadan KMH çekip karta yatırıyoruz. Taze kredi yaratıldı. Faizi ödemek için yeni bir kredi ve mevduat oluştu. Bu da para arzını arttırdı. Aynısı şirketlere de geçerli. Devre sonu faizlerini kapatmak için yeni bir BCH çeken şirket de aynısını yapar.
Ve en önemlisi, sonuncusu: devlet. Faiz ödemelerine yetecek kadar geliri olmazsa, "nakit açığı" verirse... faizin bir kısmını taze & net borçlanma ile öder (itfasından fazla ihraç yapar). Devlet bono ve tahvilleri de aslında (borçlusu özel tipte bir müşteri olan) kredidir teknik olarak. Hiç anapara geri ödememesi, sürekli yeniden borçlanmasıyla meşhur... hiç ölmeyen, hep faiz ödeyen, bankaların en iyi müşterisi :)
Özetle; birilerinin çok faiz kazanıyor olması otomatikman para arzını artırmaz. "Mevduat transferi" kadarı, para arzı seviyesini aynı tutar. Kredi faizleriyle mevduat faizlerinin miktarı birbirine eşitse, para arzı artmaz. Borçluların yükü daha ağırsa; piyasadaki "taze kredi çekimi" ve "devletin net iç borçlanması" kadarı ise para arzını artırır. [Genel olarak ülke nüfusları ve üretim seviyeleri sürekli artar. Bu da beşeri aritmetik gereği yeni kredi talebi ve taze para arzı yaratır. Fakat, tek başına para arzı artışı enflasyonist değildir. Verimlilik ve üretim artışı para yaratımına aynı düzeyde eşlik etmezse olay değişir.]
Burada banka da genelde net bir gelir elde eder. Bu tutar ise "banka mevduatı"nı artırır. Banka tarafından harcanmadığı veya temettü ile dağıtılmadığı sürece o para ise piyasaya girmemiş olur. Bir bu, bir de fiziki para (banknotlar) tarafından gelen ufak nüanslar var ancak boyutu genel para arzı gibi trilyon değil, milyar TL düzeyinde. Bu paragrafı okumamış gibi davranmakla bir kaybınız olmaz :)
=
Faizler ne kadar yüksekse, borçlu taraflar o kadar ağır yüke katlanacağı için... borcun anaparasını da erken ödemeye, gelecekte işleyecek faizini azaltmaya çalışır (devlet, bilerek istisna kalabilir). Bu da kredi talebini sönümlendirir. Sıkı para politikasının; "aktarım mekanizması"nın özü de budur. #
@karanlikruya1 Ya abi sorun çok büyük öyle böyle değil averaj erkekler hiçbir şekilde kadına ulaşamamaya başladı son yıllarda ve bu sorun çok tehlikeli çünkü korede bile aynı muhabbet var millet vietnamdan kız almaya başlamış ya