1936’da Troçkistlerin bel bağladığı ünlü Sovyet komutanı Tukhachevsky’nin Prag ziyareti sırasında verilen bir ziyafette, gazeteci Alexander Werth’in daha sonra Çek kaynaklarından aktardığına göre, Tukhachevsky içkiyi fazla kaçırdıktan sonra “Hitler’le bir anlaşmanın hem Sovyetler Birliği hem de Çekoslovakya için tek umut olduğunu” söylemiş ve ardından Stalin aleyhinde ağır ifadeler kullanmıştı. Werth ayrıca Fransız istihbarat çevrelerinden Tukhachevsky’nin “Alman yanlısı” olarak görüldüğünü duyduğunu yazıyor.
Eğer ki bu Troçkist, sağcı kadrolar Kızıl Ordu'da barınsaydılar saf değiştirmeleri kaçınılmaz olacaktı.
Nazi Almanyası’yla savaş ihtimalinin giderek büyüdüğü bir dönemde Kızıl Ordu’nun en üst düzey komutanlarından birinin Hitler’le uzlaşmayı savunduğuna ilişkin raporların, Alman askerî çevreleriyle geçmiş ilişkilerinin ve Stalin karşıtı bir askerî iktidar ihtimaline Alman tarafında duyulan ilginin aynı dönemde ortaya çıkması, Moskova’nın kuşkularını yalnızca “Stalin’in paranoyası” diye açıklamayı fazlasıyla kolaycı hale getiriyor.
İspanya İç Savaşının yaşandığı, Almanya'da sosyalizmin bastırıldığı, Dimitrov gibi devrimcilerin suçlamalarla karşı karşıya bırakıldığı koşullarda bir Sovyet komutanının bunları söylediğini hayal edebiliyor musunuz?
Troçkizm, sol gösterip sağ vurmaktır.
Araştırmacı Grover Furr bunun da ötesine gidiyor.
1986 tarihli New Light on Old Stories About Marshal Tukhachevskii makalesinde, ele geçirilen Alman Dışişleri belgelerini yeniden inceleyerek Tukhachevsky ile Alman Genelkurmayı arasında “bir tür komplonun gerçekten var olmuş olabileceği” sonucuna vardığını söylüyor. Burada kullandığı başlıca noktalar şunlar:
1-) 1937 başlarında Avusturya Şansölyeliğine ulaşan bir rapor, Alman Genelkurmayı içinde Werner von Fritsch dahil bazı üst düzey isimlerin Sovyet askerî çevreleriyle bir ittifak arayışında olduğunu ileri sürüyordu. Aynı rapor Alman ordusunun Stalin’in devrilerek SSCB’de bir askerî diktatörlük kurulması ihtimalini yakından takip ettiğini söylüyordu
2-) Furr, Alman Dışişleri Bakanı Konstantin von Neurath’ın 11 Şubat 1937 tarihli mektubuna özellikle önem veriyor. Neurath, Hitler’in mevcut Sovyet hükümetiyle yakınlaşmaya sıcak bakmadığını; ancak Rusya’nın orduya dayanan bir diktatörlüğe dönüşmesi halinde Almanya’nın bu fırsatı değerlendirmesi gerektiğini yazmıştı. Furr bunu, Alman yönetici çevrelerinin Sovyetlerde askerî bir rejim değişikliğine gerçekten ilgi duyduğunun bağımsız göstergesi olarak yorumluyor.
3-) Alman sanayicisi Fritz Thyssen daha sonra General Fritsch ile Tukhachevsky arasında ilişki kurulmaya çalışıldığını ve ikisinin de kendi ülkelerindeki diktatörü devirmek istediğini ileri sürdü. Furr bunu destekleyici tanıklık olarak kullanıyor.
4-) Furr ayrıca 1937’de Alman Genelkurmay karargâhının Tukhachevsky’ye ait eski askerî dosyaları arşivden istemiş olmasına dikkat çekiyor. Ona göre bu, Alman Genelkurmayının tam Tukhachevsky krizinin yaşandığı sırada mareşalle özel olarak ilgilendiğini gösteriyor.
5-) Daha sonraki çalışmalarında Furr, 1937 davasının tutanağını ve Mareşal Semyon Budyonny’nin 26 Haziran 1937’de Voroşilov’a yazdığı gizli mektubu da önemli kanıtlar olarak öne çıkarıyor. Budyonny, mahkemede sanıkların Alman Genelkurmayıyla temas, askerî darbe ve savaş durumunda Kızıl Ordu’nun yenilgisini hazırlama suçlamalarını kabul ettiklerini aktarıyor.
6-) Furr, Vladimir Bobrov ve Sven-Eric Holmström ile yaptığı daha sonraki çalışmada daha ileri giderek Tukhachevsky grubunun Troçki ile bağlantılı gerçek bir askerî komplo oluşturduğunu ve dava tutanağındaki ifadelerin sahnelenmiş olmadığını savunuyor.
Moskova’daki ABD Büyükelçiliğinin 1937 tarihli değerlendirmesi, Tukhachevsky ve diğer subayların Almanya’ya dostane yaklaşımını kabul ediyor fakat Kremlin’in bu tutumu ihanet derecesine yükseltmiş olabileceğini düşünüyordu. Yani dönemin yabancı gözlemcileri bile Alman yanlısı eğilimleri tamamen reddetmiyor.
Kaynakça:
Alexander Werth, Moscow ’41, Hamish Hamilton, 1942 — kitabın 1942 baskısı ve bibliyografik bilgileri doğrulanabiliyor; Prag pasajı daha sonraki çalışmalarda Werth’ten aktarılıyor.
Grover Furr, “New Light on Old Stories About Marshal Tukhachevskii: Some Documents Reconsidered,”
Russian History/Histoire Russe, 13/2–3 (1986), ss. 293–308. S. M. Budyonny, Voroşilov’a mektup, 26 Haziran
1937; Furr–Bobrov tarafından yayımlanan metin.
Grover Furr, Vladimir Bobrov & Sven-Eric Holmström, Trotsky and the Military Conspiracy üzerine Furr’un 2021 sunumu.