و زمان عمر الحياة الدنيا زمان الصلح و استدراك الفائت و الجبر
دوران عمرِ زندگی دنیا، زمان صلح و اصلاح، جبرانِ آنچه از دست رفته و ترمیم است؛
-ابن عربی محمد بن علی. الفتوحات المکیة. ج 4، بیروت - لبنان:دار إحياء التراث العربي، ص 3.
دیوید لوئیسِ فقید در پایانِ مقدمهاش بر سخنرانیهای ۱۹۷۱ در بابِ پارادکسهای سفر در زمان میگوید که حرفهایش مهم نیست، چه برسد به اینکه مفید باشد. میگوید که نهایتاً کنجکاویِ عاطلی را جواب بدهد و از این رهگذر مفرّح باشد.
کسی که به مردم همسایههای خود [یعنی مکزیک و کانادا] رحم ندارد و حاضر است مکزیک و کانادا اصلاً روی کره زمین، نباشند، به مردم کشوری مثل ایران که این سوی کرهی خاکی است، اهمیت میدهد و رحم میکند؟ تنها چیزی که برای فاشیستی مثل ترامپ مهم نیست، مردم ایران هستند.
ایران ایستاده است.
گذشت زمانی که کشور را چندروزه فتح میکردند.
در مقابلِ جانیانی که رسماً صحبت میکنند از زدنِ پل و نیروگاه، و اینها را و دبستان و ورزشگاه را میزنند، راهی جز ایستادگی هست؟
وسطِ مذاکره حمله نکردند؟ موشکها را کنار بگذاریم و تنگه را باز کنیم دیگر حمله نمیکنند؟
و بدینسان، جهان امروز ما، که در آن نیکان تنآسا هستند و تنها بدان پرتحرکاند، مست و مستانه به سوی نابودی پیش میرود.
(Russell,1932,p144)
Russell, B. (1932). Education and the social order. London: George Allen & Unwin.
از جمله نمونههای تأثیر تاریخمندی :
بخشهایی از اسپانیای امروزی، بهویژه در دورهی اندلس اسلامی، یکی از مهمترین مراکز و مراحل رشد فلسفه اسلامی بودند و ابنرشد نیز در همین سرزمین پرورش یافت. ابنرشد را مهمترین فیلسوف مسلمان از نظر تأثیر بر فلسفه اروپا میدانند.
سعدی :
چون زَهْرهٔ شیران بدَرَد نالهٔ کوس
بَر باد مَدِهْ جانِ گرامی به فُسوس
با آن که خُصومَت نَتَوان کَرْد، بِساز!
دَسْتی که به دَنْدان نَتَوان بُرْد، ببوس!
زمخشری در *الکشاف* ذیلِ ۲۶:۱۰۶ بیتی آورده:
لا یسألون أخاهم حین یندبهم
فی النائبات علی ما قال برهانا.
در ترجمهی مسعود انصاری (ققنوس، ۱۳۸۹، ج۳، ص۴۶۱، با حفظِ رسمالخط و نقطهگذاری):
"هیچ کس از برادر خویش که به هنگام سختیها با ندای بلند به فریاد خوانده باشد، دلیل نمیخواد".