Roma döneminde Asya Eyaleti'nin başkenti olan bir liman kenti, nasıl oluyor da bugün denizden kopuk bir halde duruyor? Efes'in gerilemesinin ardında bir ordudan önce, yanı başından akan nehirlerin taşıdığı çamur vardı.
Küçük Menderes (antik adıyla Kaystros) ve Marnas Çayı, geçtikleri arazilerden kopardıklar�� kum, mil ve kili denize taşıyor. Nehir suyu denize ulaştığında yavaşlıyor ve yükünü, yani alüvyonu bırakıyor. Yüzyıllar boyunca biriken alüvyon nehir ağzında yeni karalar oluşturuyor ve kıyı çizgisini giderek denize doğru itiyor.
Efes'in limanı da bu sürecin kurbanı oldu. MS 4. yüzyıl civarında liman alüvyonla dolunca kentin can damarı olan ticaret zayıfladı. 7. yüzyılda Arap saldırıları da eklenince Efes bir kez daha yer değiştirmek zorunda kaldı ve Bizans döneminde yerleşim, bugünkü Selçuk'un bulunduğu Ayasuluk Tepesi'ne kaydı.
Bu, Efes'in ilk taşınması değildi. Bölgedeki yerleşimin izleri MÖ 7000'lere kadar uzanıyor ve kıyı değiştikçe kent de limanları da farklı noktalara kaydı. Bugün gezilen Efes, genellikle "3. Efes" olarak biliniyor.
Çamur sadece limanı yutmadı. Dünyanın Yedi Harikası'ndan biri sayılan Artemis Tapınağı da yıkıldıktan sonra alüvyonun altında kaldı, yeri unutuldu ve ancak 19. yüzyılda İngiliz John T. Wood tarafından yeniden bulundu. Bugün jeoarkeoloji ve eski çevre koşullarını inceleyen çalışmalar, limanların nasıl dolduğunu adım adım ortaya koyuyor. Efes'in hikayesi, bir şehrin kaderini bazen bir nehrin yazdığını gösteriyor.
Yazının tamamını okumak için profildeki Darvin linkine tıklayabilirsiniz.
✏️ Yazar: Damla Şahin Uçar · Editör: Damla Şahin Uçar
https://t.co/fJp4FbgT4b
Fotoğraf: Diego Allen / Unsplash
When you read that a quasar is "13 billion light-years away", there's another number worth knowing: its redshift. And Euclid just found the two quasars with the highest redshifts ever measured, 7.77 and 7.69.
So what is redshift? As the Universe expands, light traveling through it gets stretched toward longer, redder wavelengths. The longer the light has been traveling, the more it's stretched. So redshift works like a clock. It tells you how far back in time you're looking.
A redshift of 7 or more means the light left within the first 770 million years. These two records go further, to the first 670 million years, when the Universe was about 5% of its present age. The previous record, found in 2021, was 7.64. According to the European Space Agency, both are just over 13 billion light-years from us and were already shining as bright as a trillion Suns.
Why is this so hard? Few galaxies were big enough to host a quasar that early, the light reaching us is incredibly faint, and these objects can look a lot like ordinary stars much closer to Earth. Euclid helps because it combines a huge field of view with sharp imaging and infrared vision from space. Its Wide Survey will eventually cover more than one third of the sky.
And the records are already being studied. Silvia Belladitta and colleagues looked closer at the 7.69 quasar and found it sits in a galaxy full of gas and dust, forming new stars at a tremendous rate. That kind of environment could help researchers understand how the first big galaxies evolved alongside their black holes.
That's one object, though. I wouldn't build a theory of early galaxies on it yet.
Bugün kum çölü olan Arap Yarımadası'nın içlerinde, 125 bin yıl önce su aygırları yaşıyordu. Üstelik onları avlayanlar, taş uçlarına bitki zehri sürmeyi biliyordu.
Suudi Arabistan'daki 'Uruq Aljelibah kazı alanı, bir zamanlar Mundafan adlı bir gölün kıyısındaydı. Bulguların tarihi son buzul arası döneme denk geliyor ve bölge o dönem bugünkünden çok daha suluydu. Kazıda su aygırı, bufalo, ceylan, devekuşu ve deve kalıntıları çıktı. Yani burada yaşayanlar hem tatlı su kaynaklarından hem de otlaklardan faydalanıyordu.
Taş aletler Levallois denen bir yöntemle yapılmış: Önce bir taş özenle şekillendiriliyor, ardından tek darbeyle istenen biçimde bir parça koparılıyor. Araştırmacılar kopan parçaları birbirine geri oturtabildi. Bu da aletlerin başka bir yerden getirilmediğini, göl kıyısında üretildiğini ve hayvanların da burada parçalandığını gösteriyor.
Asıl ilginç bulgular aletlerin yüzeyinden geldi. Kalıntı analizleri, kullanım aşınmaları ve kimyasal izler, bu aletlerle hayvanların yanı sıra palmiye, yumru, ağaç ve çalı gibi bitkilerin de işlendiğini ortaya koydu. Bazı uçlarda ise hem bir hedefe çarpmaktan kaynaklanan hasar hem de Acokanthera schimperi adlı bitkinin zehrine ait kalıntılar bulundu.
Bu iki iz bir araya geldiğinde, uçların bir sapa bağlanıp avda kullanıldığı anlaşılıyor; taş uç, sap ve zehir birlikte çalışan bir av düzeneğinin parçalarıydı. Homo sapiens Afrika'da ortaya çıktıktan sonra Asya'ya birkaç kez yayıldı, ancak bu yolun üzerindeki Sahra ve Arabistan kuşağından elimizde çok az arkeolojik kayıt var. 'Uruq Aljelibah bu boşluğu biraz olsun dolduruyor ve bölgede yaşayanların hangi bitkinin zehirli olduğunu bildiğini, bu bilgiyi de avda kullandığını gösteriyor.
Ay'a giden astronotlar gözleri kapalıyken ortalama 2,9 dakikada bir ışık çakması gördü. Evrenin parçacıkları retinalarından geçiyordu
Apollo 11'de Neil Armstrong ve Buzz Aldrin'in bildirdiği ilginç bir şey vardı. Karanlıkta gözleri kapalıyken beyaz çakmalar görüyorlardı. Apollo 12 ve 13'te de aynısı bildirildi. Sonraki görevlerde bu bir deney konusu oldu. Apollo 15'te üç astronot aynı çakmayı kaydetti, James Irwin bunu retinadan geçen parlak bir çizgi diye tarif etti
Karanlığa alıştıktan sonra ortalama her 2,9 dakikada bir çakma gör��lüyordu. Biçimleri üçe ayrılıyordu: nokta, çizgi, bulut. Çoğu beyaz ya da renksizdi. Apollo 16 ve 17'de bir astronot, kozmik ışın izlerini kaydeden özel bir kask taktı. Bilim insanlarına göre kaynak, Dünya'nın manyetik alanının dışında çok daha yoğun olan yüksek enerjili yüklü parçacıklar, yani kozmik ışınlar. Tam mekanizma ise hâlâ kesin değil. Göz içindeki sıvıda ışık üretmesi, optik sinire ya da beynin görme merkezine doğrudan etkimesi gibi hipotezler var
Sonra akla bir soru geliyor. İnsan gözü ne kadar küçük bir ışığı fark edebilir
1940'lardaki klasik deneyler karanlığa alışmış gözün yaklaşık beş ila yedi fotonu algılayabildiğini gösterdi. 2016'da Viyana'da Alipasha Vaziri'nin ekibi daha ileri gitti. Gönüllüler 40 dakika karanlık odada bekledi. Sonra iki zaman aralığında ışık verildi, birinde tek bir foton vardı, diğerinde hiçbir şey. 30 binin üzerindeki denemede gönüllüler fotonun hangi aralıkta olduğunu yüzde 51,6 oranında doğru bildi. Şansın biraz üstünde, ama istatistiksel olarak anlamlı olduğu söylendi. Vaziri bunu görmek gibi değil, "hayal gücünün eşiğinde bir his" diye anlattı
Bu sonuç tartışmalı. Başka bir araştırma grubu, deneyin istatistiksel gücünün yetersiz olduğunu ve tek foton algısı sonucuna varılamayacağını savundu. Yani cevap hâlâ açık
Ama deneyin bir ayrıntısı psikoloji açısından çarpıcı. Ekip, gönüllüleri emin olmasalar bile bir seçim yapmaya zorladı ve Vaziri bu zorlamanın en yüksek hassasiyete ulaşmak için kilit olduğunu söyledi. Yani bazen "hiçbir şey görmedim" demek ile "bir tahmin yap" demek aynı bilgiyi çıkarmıyor. Bilinçli algının eşiğinin altında bile bir şey olabilir
Gözün fiziğin en küçük birimine bile yaklaşıyor olabilir ama beyin bunu bir görüntü olarak sana göstermiyor
Sen en son hangi şeyi "hissettim ama göremedim" dedin
Hubble'ın aynası insanlığın en kusursuz parlatılmış aynalarından biriydi. Sadece yanlış şekle parlatılmıştı
1990'da Hubble yörüngeye çıktı ve haftalar içinde bir şey ters gitti. En keskin fotoğrafları bile net bir çekirdeğin etrafında bulanık bir halka taşıyordu. Teşhis sferik sapmaydı. Aynanın dış kenarı olması gerekenden yaklaşık 2,2 mikrometre fazla düzdü, bir insan saçının elli de biri kadar. Gözle görülemeyecek, elle hissedilemeyecek bir hata. Ama teleskopun ışığının sadece yüzde 15'ini küçük bir noktaya toplayabildiği, olması gerekenin ise yüzde 70 olduğu ortaya çıktı
Hata nereden geldi. Aynayı parlatırken şeklini doğrulamak için kullanılan yansıtıcı sıfırlayıcı denen bir test cihazı vardı. Bu cihazda bir ölçüm çubuğunun ucundaki kapaktan boya parçası kopmuştu ve fark edilmemişti. Lazer yanlış yüzeyden yansıdı ve cihaz sanki 1,3 milimetre yanlış konumdaymış gibi davrandı. Ayna bu yanlış cetvele göre kusursuz parlatıldı
Asıl acı kısım başka. Perkin-Elmer'ın elinde başka iki test cihazı daha vardı ve ikisi de aynanın sorunlu olduğunu gösteriyordu. Mühendisler bu sonuçları cihaz hatası sayıp bir kenara koydu. Elindeki tek cihaza güvendiler, çünkü o beklediklerini söylüyordu
Çözüm de etkileyici oldu. Hata tam olarak bilindiği için tam tersi hatayı taşıyan optikler hesaplanabildi. 2 Aralık 1993'te yedi astronot Endeavour mekiğiyle Hubble'a uçtu ve COSTAR denen düzeltici aynalar taktı. Teleskoba bir tür gözlük taktılar. Önce ve sonra görüntülerde çözünürlük on kat arttı
Psikolojide buna doğrulama yanlılığı deniyor. Raymond Nickerson'ın 1998'de yayımladığı bir derlemeye göre insanlar fikirlerini doğrulayan bilgiyi daha kolay kabul edip çelişen bilgiyi ya yok sayıyor ya daha sert sorguluyor. Bunu kendimiz görmüyoruz, çünkü ölçtüğümüz cihaz bizim kendi zihnimiz
kusurlarını tam olarak adlandırabildiğinde onu iptal edecek gözlüğü tasarlayabiliyorsun. Adlandıramadığında ise kusur kusursuzluk gibi görünüyor
Kemik ya da diş değil, insan eliyle işlenmiş bir deri parçası; üstelik 7 bin yıl önce tabaklanmış. DNA'nın böyle bir malzemenin içinde bu kadar uzun süre dayanabilmesi başlı başına şaşırtıcı, ama asıl ilginç olan bu genomun anlattıkları.
Deri, İspanya'nın Albuñol bölgesindeki Cueva de los Murciélagos, yani Yarasalar Mağarası'ndan çıktı. Radyokarbon tarihlemesi, yaklaşık 7.250 ila 7.000 yıllık olduğunu gösteriyor. Bu da Avrupa'da hayvancılığın yeni yayılmaya başladığı Erken Neolitik döneme denk geliyor. Arkeozoolojik incelemeler derinin tabaklandığını ve insanlar tarafından işlendiğini açıkça ortaya koyuyor. Yani elimizdeki şey sıradan bir hayvan kalıntısı değil, ilk çobanların kullandığı bir eşya.
Eski DNA araştırmaları uzun süre kemik ve dişlere dayanıyordu; ancak yöntemler geliştikçe genetik bilgi çıkarılabilen malzemelerin listesi de uzuyor. Deri gibi alışılmadık malzemelerin bir avantajı daha var: İçlerinde sadece hayvanın kendi DNA'sı değil, onu elleyen insanlardan ve üzerinde yaşayan mikroplardan kalan DNA da korunabiliyor. Bu da geçmişteki canlı çeşitliliğine dair ek bilgi demek.
Araştırmacılar deriden genom çapında veri elde etti ve Murciélagos1 adını verdikleri örneğin Avrupa kökenli, evcil bir keçiye ait olduğunu gösterdi. Ardından bu genomu bugünkü keçi ırklarıyla karşılaştırdılar ve en yakın eşleşme, kuzey İspanya'nın yerel ırklarından birinde çıktı.
Bu, 7 bin yıllık keçinin bugünkü keçilerin doğrudan atası olduğu anlamına gelmiyor; bulunan şey bir genetik yakınlık. Ayrıca tüm sonuç tek bir örneğe dayanıyor. Yine de bulgu, İber Yarımadası'nda ilk çobanların sürülerinden bugünün çiftliklerine uzanan bir genetik bağ olabileceğini düşündürüyor. Bir mağarada unutulmuş bir deri parçası, binlerce yıl sonra hala kendi sürüsünün izini taşıyor. 🐐
Fotoğraf: Sushanta Rokka / Unsplash
Bulunalı 70 yılı geçti ama bilim insanları bu fosilin bir solucan mı, bir sümüklü böcek mi, yoksa bir balık mı olduğunda hala anlaşamıyor.
Tully canavarı, yaklaşık 300 milyon yıl önce bugünkü Illinois'taki çamurlu haliçlerde yüzen, yumuşak dokulu bir deniz hayvanıydı. Fosilini 1955'te amatör fosil toplayıcısı Francis Tully buldu. Torpido biçimli bir gövdesi, üçgen bir kuyruk yüzgeci ve ucunda dişler olan esnek bir hortumu vardı. Gözleri ise sırtından iki yana uzanan bir çubuğun uçlarında duruyordu.
2016'da yayımlanan iki çalışma, hayvanın aslında bir omurgalı olduğunu öne sürdü. Bağırsak sanılan yapının notokord, yani omurganın ilkel öncüsü olan sırt ipliği olduğu, göz pigmentlerinin de omurgalılarınkine benzediği söylendi. Ama kuşkucular ikna olmadı: Notokord denen yapı gözlerin önüne kadar uzanıyordu ve bilinen hiçbir omurgalıda böyle bir anatomi yok.
2023'te Japonya'dan bir ekip, müzelerdeki 153 fosili üç boyutlu lazer tarayıcıyla inceledi. Solungaç keseleri ve yüzgeç ışınları sanılan yapıların ya hiç olmadığı ya da omurgalı anatomisine uymadığı ortaya çıktı. Üstelik hayvanın sadece gövdesi değil, başı da birbirini izleyen bölmelerden oluşuyordu. Omurgalılarda böyle bir dizilim görülmediği için ekip, Tully canavarının omurgalı olamayacağı sonucuna vardı.
Ekibin en güçlü tahmini, hayvanın bizim de dahil olduğumuz sırt iplikli hayvanlar grubunun, yani kordalıların omurgasız bir üyesi olduğu yönünde. Ama bunun için henüz kesin bir kanıt yok. Yani Tully canavarı, evrim ağacında kendine bir dal arayan bir fosil olmayı sürdürüyor.
Yazının tamamını okumak için profildeki Darvin linkine tıklayabilirsiniz.
✏️ Çeviren: Ozan Yıldız · Editör: Damla Şahin Uçar
https://t.co/C5g5GB6DbI
İspermeçet balinasının köşeli, devasa kafası aslında bir burun ve hayvanlar aleminin en büyük burnu bu. Okyanusun en güçlü biyolojik sonarı da tam burada çalışıyor.
Burnun içinde "ses dudakları" adı verilen bir çift etli kapakçık bulunuyor. Balina sağ burun deliğinden havayı hızla ittiğinde bu dudaklar titreşiyor ve açılan bir koli bandının çıtırtısını andıran klik sesleri çıkıyor. Balina bu klikleri 1.000 metre ve daha derindeki zifiri karanlığa gönderiyor, geri dönen yankıdan da kalamarın yerini buluyor. Buna ekolokasyon, yani sesle yön ve av bulma deniyor.
İnsan kulağı 140 desibelin üzerindeki tek bir sese maruz kaldığında bile kalıcı hasar görebiliyor. Bu yüzden 236 desibel kulağa korkunç geliyor. Fakat burada önemli bir incelik var: Su, havadan yaklaşık 800 kat daha yoğun ve ses şiddeti hesaplanırken suda ve havada farklı referans basınçlar kullanılıyor. Dolayısıyla sualtında ölçülen bir desibel değeri ile havada ölçülen bir değer birebir kıyaslanamıyor. Yine de karnını doyurmaya çalışan bir ispermeçet balinasının yakınında olmak istemezsiniz.
Okyanusun gürültücüsü sadece balina değil. Tabanca karidesleri iri kıskaçlarını saatte 100 kilometreyi aşan bir hızla kapatıyor; bu hız suda düşük basınçlı bir kabarcık oluşturuyor, kabarcık çöktüğünde de 210 desibele varan bir şok dalgası avı sersemletiyor. Meksika'daki Kaliforniya Körfezi'nin kuzeyine özgü korvina balıklarında ise üreme döneminde milyonlarca birey bir araya geliyor ve erkeklerin koro halindeki sesi 202 desibele çıkabiliyor.
Yani dalgaların altı sandığımız kadar sessiz değil. Karanlıkta yön bulmak, eş çağırmak ya da avı sersemletmek için ses, okyanustaki en işe yarar araçlardan biri. 🐋
✏️ Çeviren: Tuğba Tekin · Editör: Damla Şahin Uçar
https://t.co/fwZlihZfEy
Bir hücre yalnızca “ne olduğunu” değil, vücudun “neresinde bulunduğunu” da hatırlıyor olabilir mi? Sevgili dostum @KutayDeniz Kutay ve ekibi yıllar süren ve @Science dergisinde yayınlanan çalışmaları ile cevap aradılar.
Kutay ve arkadaşlarının Science’ta yayımlanan çalışması, küçük ve şeffaf bir omurgalı olan Danionella cerebrum’da tüm vücudu kapsayan bir tek hücre atlası sunuyor. 600.000’den fazla hücrenin gen ifade profilleri, uzamsal bilgilerle bir araya getirildi çalılmalarında.
Benim için çalışmanın en ilgi çekici bulgusu, erişkin bağ dokusu hücrelerinin bulundukları bölgeye özgü gelişimsel gen programlarını koruması. Bir tür moleküler “konum hafızası” diyebiliriz. Bu programların rejenerasyonda nasıl bir işlev gördüğü ise hala çalışılması gereken açık bir soru.
Çalışma, beyin hasarı sonrasında erken yara ve bağışıklık yanıtından yeni nöronların oluşumuna ve olgunlaşmasına uzanan süreci de inceliyor. Böylece hücre kimliği, dokudaki konum ve yenilenme aynı organizma içinde birlikte ele alınabiliyor.
Sentetik biyoloji açısından burada heyecan verici bir soru var: Hücrelerin konumunu ve hasar durumunu yansıtan bu gen programlarını, gelecekte daha seçici biyolojik sensörler ve genetik devreler tasarlamak için kullanabilir miyiz?
Atlas bize adayları gösterebilir; bu programları güvenilir mühendislik araçlarına dönüştürmek ise işlevsel doğrulama gerektiriyor.
Kutay Deniz Atabay @KutayDeniz ve tüm ekibi tebrik ederim. Hücrelerin kimliğini ve organizma içindeki bağlamını birlikte anlamak için çok değerli bir kaynak.
https://t.co/rMVg9C7RT6
#SingleCell #Regeneration #SyntheticBiology
Bir anı beynin içinde fiziksel olarak bir yerde duruyor mu? Eğer duruyorsa, ona dışarıdan dokunup açmak, değiştirmek ya da susturmak mümkün olabilir. Boston Üniversitesinden sinirbilimci Steve Ramirez ve laboratuvar ortağı Xu Liu, 2012'den itibaren tam olarak bunu farelerde denediler.
Anılar beyinde "anı izi" denen fiziksel değişikliklerle kodlanıyor: Belirli bir grup sinir hücresinin birlikte aktifleşmesi gibi. Ekip önce farelere hafif bir elektrik şoku verdi ve bu sırada beynin hafıza merkezi olan hipokampüste hangi hücrelerin aktifleştiğini işaretledi. Fareler, sinir hücrelerinin ışıkla uyarılabilmesi için genetik olarak değiştirilmişti. Bu yönteme optogenetik deniyor.
Sonra fareleri şoku hatırlatacak hiçbir şeyin olmadığı yeni bir ortama koydular ve aynı hücreleri fiber optik kabloyla ışık vererek uyardılar. Fareler korkudan donakaldı. Ortada ne şok vardı ne de tetikleyici bir işaret; anıyı açan şey sadece hücrelerin uyarılmasıydı.
Bir yıl sonra aynı yöntemle farelere sahte bir anı yerleştirdiler. Ayrıca şok verilirken farenin olumlu bir anısını aktive ettiklerinde, şokun anısının daha az olumsuz hale geldiğini gördüler. Ramirez ve ekibi 2022'de bunu bir adım ileri taşıdı: Bir anı her hatırlandığında kısa bir süreliğine değiştirilebilir hale geliyor. Bu pencerede olumlu bir anı aktive edildiğinde, olumsuz anı baskılandı ve korku tepkisi aylarca geri gelmedi.
Bu sonuçların hepsi farelerden geliyor. Ramirez, insan beyin hücrelerine doğrudan müdahale etmenin sağlam bir bilimsel ve tıbbi plan olmadan denenmemesi gerektiğini söylüyor. Yine de anıların değiştirilebildiği bu kısa pencere, insanlarda travma sonrası stres bozukluğu için kullanılan bazı terapilerin de dayandığı ilke.
✏️ Çeviren: Ferit Görür · Editör: Evrim Ağacı
https://t.co/MibUb469sR
Bugün yumuşak gövdeli bir hayvan öldüğünde geriye çoğu zaman hiçbir iz kalmıyor. Ama yaklaşık 570 milyon yıl önce kemiği, kabuğu, dişi olmayan canlılar dünyanın dört bir yanında taşa iz bırakabiliyordu.
Fosil kaydı eşit dağılmış bir arşiv değil. Bugüne yaklaştıkça yumuşak dokuların korunduğu fosiller azalıyor, elimizdekilerin büyük kısmını kemik ve kabuk gibi sert parçalar oluşturuyor. Çünkü yumuşak bir dokunun fosilleşmesi için çürümenin durması ya da dokunun mineralleşip taşa dönüşmesine yetecek kadar gecikmesi gerekiyor. Bu da nadir koşullar istiyor.
Buna rağmen 579 ila 539 milyon yıl önceki Geç Ediyakara Dönemi'nde yumuşak gövdelerin fosilleşmesi çok farklı ortamlarda sıradan bir şeydi. Bu durum uzun süredir o dönemin denizlerindeki alışılmadık mineraller, farklı su kimyası ya da mikropların etkisiyle açıklanmaya çalışılıyordu.
Current Biology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma ise dikkati çürümeyi yapan mikroplara çeviriyor. Hayvan dokularının temel yapı taşlarından biri kolajen isimli bir protein; deri, kas ve bağ dokusu büyük ölçüde bu proteine dayanıyor. Kolajeni parçalayan enzimlere kolajenaz deniyor. Araştırmacılara göre bu enzimleri üreten mikroplar Ediyakara'da henüz nadirdi ve zamanla yaygınlaştı. Yani ölen hayvanların dokuları, onları hızla sindirebilecek mikroplarla karşılaşmadan taşa dönüşmeye fırsat bulabiliyordu.
Bu doğruysa, sonraki dönemlerde istisnai fosillerin azalmasının nedenlerinden biri mikropların kendi evrimi olabilir. Bu henüz kesinleşmiş bir sonuç değil, fosil kaydındaki değişimi açıklamaya çalışan bir model. Ama bize ilginç bir şey hatırlatıyor: Fosil kaydı sadece hayvanların değil, onları çürüten mikropların tarihini de taşıyor.
Hepatit B virüsü için ilk defa bir tedavi mümkün olabilir. Bu hafta FDA hepatit B enfeksiyonu için yeni bir ilaç onayladı, ismi Hibsago (bepirovirsen).
Videoda açıklıyorum 👇
Beyni olmayan bir canlı nasıl karar verebilir, bir şeyi nasıl hatırlayabilir? Odun çürüten Phanerochaete velutina mantarıyla yapılan deneyler, bilim insanlarını tam da bu soruyla baş başa bırakıyor.
Ormanda gördüğümüz şapkalı kısım, mantarın sadece üreme organı. Asıl canlı toprağın altında: Hif adı verilen ipliksi yapılar toprak boyunca uzanıp miselyum denen geniş bir ağ kuruyor. Bu ağda ne beyin var ne de merkezi bir sinir sistemi.
Japonya'daki Tohoku Üniversitesinden Yu Fukasawa ve ekibine göre mantarın yeni toprakta bile eski yönü seçmesinin muhtemel açıklaması, ağın yemin ilk konduğu tarafta daha fazla büyümüş olması. Yani hafıza bir beyinde değil, ağın şeklinde saklanıyor. Fukasawa buna yapısal bir bellek diyor.
Ekip ardından dokuz odun bloğunu haç ya da daire şeklinde dizdi. Haç diziliminde mantar zamanla ortadaki blokları bırakıp dıştakilere yöneldi, daire diziliminde ise merkeze hiç dokunmadı. Araştırmacılar bunu bir tür örüntü tanıma olarak yorumluyor; Fukasawa davranışın merkezdeki kaynağın tükenmesine verilen doğal bir tepki olduğunu da kabul ediyor.
Bu, mantarın zeki ya da bilinçli olduğu anlamına mı geliyor? Fukasawa zekayı insana özgü bir özellik değil, farklı seviyeleri olan bir yelpaze olarak görmeyi öneriyor. Wisconsin-Madison Üniversitesinden Cecelia Stokes ise temkinli: Mantarlarda ölçülen elektriksel sinyaller şaşırtıcı değil, çünkü bütün hücreler iyon hareketiyle elektrik üretiyor. Stokes'a göre mantarları bilinçli saymak için kanıtlar henüz yetersiz.
Belki de mantarları bize benzetmeye gerek yok. Beyni olmayan bir canlının kendi sorunlarını kendi yoluyla çözebiliyor olması, zaten yeterince ilginç. 🍄
✏️ Çeviren: Ferit Görür · Editör: Evrim Ağacı
https://t.co/CAhuNKnNa5
Türkiye bana artık her alanda yapılan devrimleri kaçıran bir ülke gibi gelmeye başladı. Sanayi devrimini filan geçelim günümüzde yapaz zeka devrimi ve yapı devrimini de fersah fersah geriden takip ediyoruz.
Dünyada Amerika ve Avrupa kıtası içinde zehirden başka çok bir şey bulunmayan çimento kullanımını aza düşürmek için inanılmaz bir bütçe harcıyor. Eğitimler bedava, toprak sıva, sıkıştırılmış toprak duvar işi yapacaklara dükkan açma destekleri veriyor. Almanya, Fransa ve Avusturya çoktan toprak temel taşıyıcı olacak yarı hazır ürünlerin normlarını oturttu.
Ben Viyana Teknik' de sıkıştırılmış toprak eğitimini bundan 15 sene önce aldığımda bile DIN kodları hazırdı. Şehir dışındaki kerpiç evler sıkıştırılmış toprağa dönüştürülüyordu. Biz de onları gezmeye gitmiştik. Tüm köy birbirinden göre göre değişime çok hevesliydi.
Bugün bizim köydeki evin yerine sıkıştırılmış topraktan iki katlı bi ev yapmaya kalksam ikna etmem gereken onlarca kişi var. Aksine sistemin teşvik etmesi gerekirken durum bu.
Yeni kerpiç örneklerini aşağı bırakıyorum. Nefes alan, asırlarca ayakta kalan yıkıldığında malzemesi tekrar kullanılabilen topraktan, bakın diğer halklar neler yapıyor ⬇️
🚀Detaylı bir periyodik tablo eğitimi için fazla uzağa bakmanıza gerek yok!
Evrim Ağacı Periodum ile elementleri bütün detayları ile öğrenebilir ve öğrencilerinize öğretebilirsiniz.
Çok yakında çok daha fazla araçla bu projemizi gerçek bir kimya platformuna dönüştüreceğiz!
Işığın Güneş'ten sonraki en yakın yıldız olan Proxima Centauri'ye ulaşması 4 yıl, en yakın büyük galaksi Andromeda'ya ulaşması ise 2,5 milyon yıl sürüyor. Bu yüzden uzak mesafelere makul sürelerde ulaşmamızın imkansız olduğu ve insanlığın Güneş Sistemi'nden asla çıkamayacağı sıkça söylense de, bu iddia neredeyse tamamen hatalı.
Albert Einstein'ın 1905 yılında ortaya koyduğu Özel Görelilik Teorisi'ne göre, bir cisim hızlandıkça zaman kendi açısından yavaşlıyor ve hareket yönündeki bütün mesafeler kısalıyor. Yani 2,5 milyon ışık yılı, sadece Dünya'daki durgun bir gözlemcinin ölçtüğü mesafe. Işık hızına yeterince yaklaşıldığında bu uzaklık yolcular için 58 dakikaya, 16 milyar ışık yılı ötedeki kozmolojik olay ufku ise sadece 266 güne iniyor. İşin içine evrenin genişlemesi ile Dünya'daki yer çekimi ivmesinin 1,5 katıyla hızlanıp yavaşlama süreci katıldığında bile, erişilebilir evrenin sınırına yolculuk bir insan ömrü içinde kalarak 34 yıl sürüyor.
Ancak teorik olarak mümkün olan bu yolculuğun önünde ciddi pratik engeller var. Öncelikle bir uzay aracını yakıt yakarak bu hızlara çıkarmanın bir yolunu henüz bilmiyoruz. Üstelik ışık hızına yakın hızlarda uzay boşluğundaki 10 mikronluk tek bir toz zerresiyle çarpışmak bile Hiroşima'ya atılan atom bombasından 50 tanesinin aynı anda patlaması kadar enerji saçıyor; Büyük Patlama'dan kalan kozmik mikrodalga artalan ışıması ise geminin burnunda olağanüstü bir radyasyon ve ısı yükü yaratıyor.
Evrenin istediğimiz her yerine nasıl ulaşabileceğimizi ve bu yolculuğun önündeki engelleri yeni videomuzda anlatıyoruz. 🚀
https://t.co/EMcOsIE8JN
Bu yıl tespit edebildiğimiz 69. çocuk işçi ölümü..
Umut Emin Kaya..
14 yaşında, Sivas Suşehri Atatürk Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 9.Sınıf Öğrencisi..
12.30 sularında işyerine ait 58 ACB 838 plakalı aracın devrilmesi sonucu hayatını kaybetti..
Diğer çocuk işçiler 14 yaşındaki Eymen Efe Yüksel, 15 yaşındaki Hasan Can Ekinci ve 16 yaşındaki Atakan Kuzpınar ile 19 yaşındaki işçi Oğuzhan Yüksel yaralandı..
Diğer çocuk işçiler de aynı lisenin öğrencileri ve MESEM kapsamında metal işkolunda çalıştıkları belirtiliyor..
Umut Emin'in fotoğrafına ulaşamadık..
#ÇocukİşçiliğiİleMücadeleye
Geçen yıl GRİP fırtınası yaşandı
Virüs önemli bir değişime uğramıştı çünkü
Bu yıl erken başladı
Bizde de tespit başladı
Grip vb solunum yolu enfeksiyonu için ANTİBİYOTİK almayın
Ateş yüksek olur
Ateş ve CRP yüksek olur
@klimik_dernegi sayfasındaki bilgi notunu okuyun