بیرلیک، به مثابهٔ یک جریان سیاسی، در پاسخ به ضرورت مبرم شرایط ویژهٔ عینی وذهنی جامعه وبر بنیاد نیازهای سیاسی و اجتماعی برخواسته از بحران وطن، به میان آمده است.
همزمان با روز ملی زبان اوزبیکی، شماری از شخصیتهای فرهنگی و سیاسی در هالند بر حفظ و گسترش این زبان تاریخی، مبارزه با تبعیض زبانی و حق آموزش به زبان مادری تأکید کردند.
حمید رشید گزارش میدهد.
مراسم گرامیداشت «روز ملی زبان اوزبیکی» شنبه ۲۵ میزان، در شهر آرنهیم هالند برگزار شد.
در این مراسم دهها تن از شهروندان افغانستان مقیم هالند، آلمان و دیگر کشورهای اروپایی حضور داشتند. شماری از سیاستمداران، فعالان فرهنگی و اجتماعی، استادان دانشگاه، نظامیان پیشین و نمایندهگان ن��ادهای حقوقبشری نیز در این برنامه شرکت کردند.
سخنرانان درباره اهمیت زبان، ادبیات و فرهنگ تورکی-اوزبیکی، نقش شخصیتهای تاریخی در گسترش فرهنگ و تمدن و چالشهای ��بان و فرهنگ اوزبیکی در بیش از دو قرن گذشته صحبت کردند.
اجرای موسیقی محلی، دکلمه شعر، نمایشگاه خوشنویسی و معرفی کتاب از بخشهای این برنامه بود.
این مراسم به ابتکار جریان سیاسی و اجتماعی برلیک یولی برگزار شد.
مراسم گرامیداشت «روز ملی زبان اوزبیکی» شنبه ۲۵ میزان، در شهر آرنهیم هالند برگزار شد.
در این مراسم دهها تن از شهروندان افغانستان مقیم هالند، آلمان و دیگر کشورهای اروپایی حضور داشتند. شماری از سیاستمداران، فعالان فرهنگی و اجتماعی، استادان دانشگاه، نظامیان پیشین و نمایندهگان نهادهای حقوقبشری نیز در این برنامه شرکت کردند.
سخنرانان درباره اهمیت زبان، ادبیات و فرهنگ تورکی-اوزبیکی، نقش شخصیتهای تاریخی در گسترش فرهنگ و تمدن و چالشهای زبان و فرهنگ اوزبیکی در بیش از دو قرن گذشته صحبت کردند.
اجرای موسیقی محلی، دکلمه شعر، نمایشگاه خوشنویسی و معرفی کتاب از بخشهای این برنامه بود.
این مراسم به ابت��ار جریان سیاسی و اجتماعی برلیک یولی برگزار شد.
۲۹-میزان، اۉزبېک تیلی ملي کونی بیرهمی
جشن روز ملی زبان اوزبیکی
Celebration of Uzbek Language National Day
...
«تو��د در دل آتش» کتابینینگ تقدیماتی
October 17, 2026
Arnhem, Netherlands
به نام خداوند بزرگ، دانا وتوانا
بیانیهٔ جریان سیاسی بیرلیکیولی ـ راه وحدت
در محکومیت بازداشت معلم، نویسنده و شاعر اوزبیک زبان، مژده اوزبیک
ج��یان سیاسی بیرلیک یولی ـ راه وحدت، بازداشت مژده اوزبیک، معلم، نویسنده و شاعر اوزبیک زبان، توسط استخبارات طالبان را به شدت محکوم نموده خواهان آزادی فوری و بی قیدوشرط او و همسرش است.
بر اساس گزارشهای رسیده، مژده اوزبیک، مادر پنج فرزند و ساکن هزارباغ ولسوالی خواجه غار ولایت تخار، در پی فعالیت ها و سروده های ادبی خود همراه با همسرش بازداشت شده است. بیرلیک یولی تأکید میکند که بیان ادبی و آفرینش شعر نباید جرم تلقی شود و هیچ نویسنده، شاعر یا معلمی نباید به دلیل زبان، هویت فرهنگی یا بیان اندیشهٔ خود مورد بازداشت و سرکوب قرار گیرد.
بیرلیکیولی این رویداد ��ا نقض جدی آزادی بیان، آزادی اندیشه و حقوق فرهنگی شهروندان میداند و از سازمان ملل متحد، نهاد های حقوق بشری و جامعهٔ جهانی میخواهد وضعیت مژده اوزبیک و سایر فعالان فرهنگی و مدنی در افغانستان را با جدیت پیگیری کنند.
قلم جرم نیست؛ شعر جرم نیست؛ زبان جرم نیست.
هیچ انسانی نباید به جرم اندیشه و آفرینش، پشت میله های زندان قرار گیرد.
جریان سیاسی بیرلیکیولی ـ راه وحدت
۳ اکتوبر
به نام خداوند بزرگ، دانا و توانا
بیانیهٔ رسمی جریان سیاسی بیرلیکیولی ـ راه وحدت
به مناسبت ۲۵ سپتامبر؛ روز یادبود نسلکشی و دادخواهی هزارهها و تورکان
جریان سیاسی بیرلیکیولی ـ راه وحدت، پس از برگزاری کنفرانس بینالمللی روز یکشنبه ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶، با حضور اندیشمندان، استادان، شخصیتهای سیاسی و فرهنگی و فعالان مدنی، نسل کشی سیستماتیک هزاره ها وتورکان در طی بیشتر از یک قرن آخیر را به رسمیت شناخته و بار دیگر بر ضرورت شناخت حقیقت تاریخی، دادخواهی قربانیان و جلوگیری از تکرار جنایت علیه هزارهها و دیگر گروههای تحت ستم افغانستان ت��کید میکند.
در بیش از یک قرن گذشته، هزارههای وطن بارها در معرض کشتار، سرکوب، تبعیض، کوچ اجباری، مصادرهٔ زمین و محرومیت قرار گرفتهاند. در مورد کشتارهای دورهٔ عبدالرحمان خان، گزارش کمیتهٔ فرعی حقوق بشر پارلمان کانادا بر برآوردهایی مبنی بر نابودی حدود ۶۲ درصد جمعیت هزاره در فاصلهٔ ۱۸۹۱ تا ۱۸۹۳ و مصادرهٔ زمین و بهبردگیگرفتن بازماندگان اشاره کرده است.
این تاریخ در دهههای بعد نیز با رویدادهای خونین دیگری ادامه یافت و در سالهای اخیر، حملات هدفمند علیه هزارهها همچنان مستند شده است. گزارش حقوقی مؤسسهٔ New Lines در سپتامبر ۲۰۲۵، بر پایهٔ بررسی حقوق بینالملل و اسناد موجود، به این نتیجه رسیده است که دربارهٔ حملات علیه هزارهها از سوی داعش خراسان و طالبان، مبنای معقولی برای انطباق با معیارهای حقوقی نسلکشی وجود دارد. این گزارش دستکم ۴۷۳ کشته و ۶۸۱ زخمی را در ۶۱ رویداد مستند کرده است.
بیرلیکیولی از دولتها، سازمان ملل متحد، نهادهای حقوق بشری و سازوکارهای عدالت بینالمللی میخواهد این شواهد را با جدیت بررسی کنند، از ادامهٔ خشونت و تبعیض جلوگیری نمایند و برای پاسخگویی عاملان جنایات، راههای مؤثر حقوقی و بینالمللی را دنبال کنند.
همچنین از دیوان کیفری بینالمللی (ICC) میخواهیم در چارچوب صلاحیت قانونی خود در مورد افغانستان، به جنایات ارتکابیافته در این کشور، از جمله موارد مرتبط با هزارهها، توجه جدی داشته باشد. صلاحیت ICC در وضعیت افغانستان، جنایات مشمول اساسنامهٔ رم را از اول می ۲۰۰۳ به بعد دربر میگیرد.
ما باور داریم که دادخواهی، دشمنی با هیچ قوم و ملتی نیست؛ دفاع از حرمت انسان است.
۲۵ سپتامبر برای ما تنها یادآوری یک فاجعه نیست؛ هشداری است به امروز و پیمانی است با فردا.
جریان سیاسی بیرلیکیولی ـ راه وحدت
به نام خداوند دادگر و توانا
بیانیهٔ جریان سیاسی «بیرلیک یولی ـ راه وحدت»
به مناسبت ۲۵ سپتامبر، روز یادبود قربانیان نسلکشی هزارهها
۲۵ سپتامبر، تنها یک تاریخ در تقویم نیست، نشانی از زخمی است که در حافظهٔ تاریخی هزارهها و در وجدان تاریخ افغانستان باقی مانده است. این روز، ��رصتی است برای بازخوانی گذشته؛ نه برای زنده کردن کینه، بلکه برای شناخت حقیقت، داد خواهی و جلوگیری از تکرار فاجعه.
در واپسین سالهای قرن نوزدهم، هزارهها در جریان لشکرکشی ها و سیاست های سرکوبگرانهٔ حکومت عبدالرحمن خان، با کشتار، ویرانی، مصادرهٔ زمین، کوچ اجباری و اسارت رو به رو شدند. این رخدادها تنها یک فصل خونین از گذشته نیست؛ بخشی از تاریخی است که نشان میدهد هنگامی که قدرت سیاسی از مرز عدالت و قانون عبور کند و انسان بر بنیاد قوم، مذهب و تبار ارزشگذاری شود، خشونت میتواند به ابزار سیاست بدل گردد.
از همین جاست که مسئولیت امروز ما آغاز میشود.
یاد قربانیان، اگر تنها به مراسم و سخنرانی محدود بماند، به گذشته تعلق خواهد داشت، اما اگر به مطالبهٔ حقیقت، عدالت و برابری تبدیل شود، به نیرویی برای ساختن آینده بدل میگردد.
«بیرلیک یولی ـ راه وحدت» باور دارد که مسئلهٔ هزارهها، مسئلهٔ یک قوم تنها نیست، مسئلهٔ افغانستان است. همانگونه که محرومیت و سرکوب هر قوم، زبان، مذهب و منطقه، زخمی بر پیکر این سرزمین است، عدالت برای یک بخش از مردم نیز زمانی پایدار خواهد بود که اصل برابری برای همه پذیرفته شود.
افغانستان سرزمین یک قوم، یک مذهب یا یک زبان نیست. این سرزمین خانهٔ مشترک مردمانی است که تاریخ، فرهنگ و سرنوشت آنان درهم تنیده است. هیچ آیندهٔ پایدار با حذف دیگری، انکار هویت ها و انحصار قدرت ساخته نمیشود.
ما باور داریم که راه بیرون رفت از چرخهٔ خشونت، نه انتقام، بلکه حقیقت، نه تبعیض، بلکه برابری، نه انحصار، بلکه مشارکت، و نه تحمیل، بلکه ارادهٔ مردم است.
از اینرو، بیرلیک یولی ـ راه وحدت بر موارد زیر تأکید می ورزد:
نخست: جنایت های تاریخی و معاصر افغانستان باید ثبت، مستند و بهگونهٔ مستقل بررسی شوند تا قربانیان در تاریکی فراموشی گم نشوند.
دوم: همهٔ شهروندان افغانستان باید بدون تبعیض بر بنیاد قوم، مذهب، زبان، جنسیت و زادگاه، از حقوق برابر سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی برخوردار باشند.
سوم: حق آموزش، آزادی مذهبی و فرهنگی، مشارکت سیاسی و کرامت انسانی باید برای همهٔ باشندگان افغانستان تضمین گردد.
چهارم: افغانستان به نظامی سیاسی نیاز دارد که مشروعیت خود را از ارادهٔ مردم، حاکمیت قانون، عدالت، پاسخ گویی و مشارکت واقعی همهٔ باشندگان کشور بگیرد، نظامی که در آن هیچ قوم، مذهب، زبان یا منطقه ای مالک انحصاری دولت نباشد.
پنجم: نیروهای اجتما��ی و سیاسی افغانستان باید بر محور عدالت و برابری به همبستگی برسند، زیرا هیچ قومی با حذف قوم دیگر به آزادی، امنیت و آیندهٔ پایدار دست نخواهد یافت.
ما تأکید می ورزیم که ملت ها با فراموشی گذشته رهایی نمی یابند، بلکه با شناخت حقیقت آن، و درس آموختن از فراز و فرود های تاریخ، راه فردای خویش را میگشایند. ۲۵ سپتامبر برای ما پایان یک روایت تلخ نیست، آغاز یک مسئولیت تاریخی است: مسئولیتِ به رسمیت شناختن رنج قربانیان، پاسداری از حقیقت، ایستادگی در برابر تبعیض و خشونت، و تلاش برای برپایی نظمی که در آن هیچ انسانی به جرم هویت خویش، شهروند درجه دوم شمرده نشود، اصلی که در افغانستانِ امروز نیز، در سایهٔ حاکمیت طالبان، همچنان با چالش جدی رو به رو است.
تاریخ را نمی توان با خاموشی دگرگون کرد،
اما میتوان با حقیقت، مسیر آینده را دگرگون ساخت.
جریان سیاسی بیرلیک یولی ـ راه وحدت
۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶