Çok üzgünüm …
Boşluğu kolay dolmayacak bir filozof…
İoanna Kuçuradi, uğurlar olsun.
İnsana ve düşünce dünyamıza bıraktıklarınız için minnetle. 🖤
#ioannakuçuradi
Vivaldi's “Winter,” visualized in a fascinating way, so that the auditory experience is even more intense; one can literally “see” the music, so to speak
@sivriikalemler Hermann Hesse. Çünkü sende sürekli aynı soruya rastlıyorum: “İnsan kendini ne kadar tanıyor ve bildiği şeyi neden yaşayamıyor?” Hesse de tam olarak insanın kendini tanıma, dönüşme ve kendi yolunu bulma meselesinin peşinde. Özellikle Demian nedeniyle sizi tanıştırırdım.
🙂
Oğuz Atay’ın anneannesinin inanılmaz hikâyesini biliyor musunuz?
İçinde yasak bir aşk, Yunanistan’dan İstanbul’a kaçış, zorla değiştirilen bir kimlik, valsler, Noel ağaçları ve Sait Faik’in yazmayı düşündüğü “Flamur” adlı bir hikâye var.
Oğuz Atay’ın anneannesi aslında Fransız. Gerçek adını bugün kesin olarak bilmiyoruz; Ange, Angelique ya da Marie olabileceği tahmin ediliyor. 1910’ların başında, babasının işi nedeniyle bulunduğu Yunanistan’da genç Türk subayı Zeki Bey’le tanışıyor.
Fransız ailesi bu ilişkiye şiddetle karşı çıkıyor. İki genç de çareyi kaçmakta buluyor. Serüvenli bir yolculuğun ardından İstanbul’a gelip Zeki Bey’in ailesinin Acıbadem’deki konağına yerleşiyorlar. Ama genç kadının yeni hayatına girmesi, eski hayatından neredeyse tamamen vazgeçmesi anlamına geliyor.
Adı değiştiriliyor ve ona “Melek” adı veriliyor. Fransızca konuşması yasaklanıyor. Müslüman oluyor, başörtüsü takıyor, namaz kılıyor. Fransız olduğu çevreden öylesine titizlikle saklanıyor ki torunları bile gerçeği ancak yıllar sonra öğreniyor.
Aksanını soranlara da Giritli olduğu söyleniyor. Melek Hanım’ın Türkçesinde ise geçmişinden kalan küçük bir iz var: “Ihlamur” diyemiyor, “flamur” diyor.
Yıllar sonra torunu Füruzan Düzkan bu hikâyeyi Sait Faik’e anlatıyor. Sait Faik ayrıntıya bayılıyor ve “Flamur başlıklı bir hikâye yazabilirim,” diyor. Bence tek başına müthiş bir edebiyat başlangıcı.
Zeki Bey’le Melek Hanım’ın üç kızları oluyor. Zeki Bey görev nedeniyle Halep’e, ardından Trablusgarp’a gidiyor. Çanakkale Savaşı’na giderken ailesini yeniden İstanbul’daki konağa bırakıyor ve savaşta hayatını kaybediyor. Melek Hanım böylece üç kızıyla yapayalnız kalıyor.
Kayınvalidesinin baskısından kurtulmak için elindeki parayla Üsküdar’da küçük bir ev satın alıyor. Çarşafını giyip askeriyeye gidiyor ve kendisine maaş bağlatıyor. Dışarıdan bakıldığında sıradan bir Osmanlı duludur artık. Ama o evin içinde bambaşka bir hayat vardır.
İnce, uzun boylu Melek Hanım Osmanlı kıyafetleri içinde armonika çalıyor, kızlarına valsler dinletiyor. Noel geldiğinde çam ağacı süslüyor. 1920’lerde kızlarının bisiklete binmesine izin veriyor. Bir de onların mutlaka okumasını istiyor.
Büyük kızı Zahire’ye talip olan Sinoplu öğretmene bile şart koşuyor: “Diğer iki kızımın okumasına yardım edeceksen bu evliliğe razıyım.” Sonra kızlarını alıp Boyabat’a, evlenen büyük kızının yanına taşınıyor. Ortanca kızı Muazzez Edirne Muallim Mektebi’ne, küçük kızı Ayşe ise Adana Muallim Mektebi’ne giriyor.
Boyabat’ta Muazzez’e, kendisinden 22 yaş büyük ceza yargıcı Cemil Bey talip oluyor. Melek Hanım kızının önce okumasını istiyor. Muazzez öğretmen okulunu bitirip döndükten sonra Cemil Bey yeniden ortaya çıkıyor ve bu kez evleniyorlar.
1933’teki düğünün ardından, 1934 yılında bu çiftin bir oğlu dünyaya geliyor:
Oğuz Atay.
Yani Oğuz Atay’ın aile hikâyesinin bir ucunda Cumhuriyet’in ilk kadın öğretmenlerinden biri olan güçlü annesi Muazzez Hanım; diğer ucunda kimliği saklanmış, dili yasaklanmış ama evinde vals çalıp Noel ağacı süslemeyi sürdüren Fransız anneannesi var.
Atay’ın kendi kökenini de oldukça geç öğrendiği söyleniyor. Fakat Tehlikeli Oyunlar’ı yazarken artık biliyor olmalı. Romandaki şu cümle belki de kendi damarlarına yaptığı şakacı bir göndermedir:
“Damarlarımdaki kanın verdiği hızla büyük girişimler başaracağım, Fransız ihtilali yapacağım.”
Bazı yazarların hayatı, daha onlar doğmadan yazılmaya başlanıyor.
Oğuz Atay’ınki de biraz öyle. Bir Fransız kızının Yunanistan’dan bir Türk subayıyla kaçmasıyla başlayan hikâye; Boyabat’tan, öğretmen okullarından ve “flamur” kokan bir Üsküdar evinden geçip Türk edebiyatının en büyük yazarlarından birine ulaşıyor.
Ursula K. Le Guin’in "Yerdeniz Büyücüsü" serisinde büyü, asa sallamak ya da iksir yapmak değildir. Orada bir şeye hükmetmenin tek yolu, onun "gerçek adını" bilmektir.
Bir insanın, bir rüzgârın ya da bir ejderhanın Kadim Dil'deki gerçek adını biliyorsanız, onun üzerindeki mutlak güç size geçer.
Le Guin’in kurguladığı bu fantastik evren, aslında muazzam bir dil bilimsel tespittir: İnsan; adını tam olarak koyamadığı, sözcüklere dökemediği hiçbir duyguyla, korkuyla veya travmayla başa çıkamaz. Bir şeyi yönetebilmek, önce onu doğru isimlendirebilmeyi gerektirir.
“İstersek tahta bacaklar üzerinde yükselmiş olalım; yine de yürümek zorunda olan kendi bacaklarımızdır. Dünyanın en yüksek tahtına otursak bile, sonunda oturduğumuz yer yine kendi kıçımızdır.”
Montaigne, “De l’expérience”, Essais.
(III, 13, 1115)
Kimseye benzememek için kasılıp duran bir zihin kasından daha gergini yoktur.
Klişeye düşmemeye yemin etmişin kibri samimiyetin her türünü boğup katletmekten beslenir.
Oysa dert ortak, herkes de bir ölçüde birbirine benzerdir; farkı belirleyen samimiyet hünerindeki derecedir.
İnsan bir dağı tırmanırken ne kadar yara aldığını fark etmez. Devam etmek zorundadır çünkü. Gün gelir dağ aşılır, sıcak çimlerin üzerinde uzanır insan. İşte tüm yaralar o an sızlamaya ve kanamaya başlar. “En mutlu olduğum an bu acı da nereden geldi?” sorusuna yanıt budur.
.
Midyat Hatırası
Bazı hekim dostlar, iyi niyetle ama biraz da şaşkınlıkla sorarlar: “Bütün gün bunları mı dinliyorsunuz? Kaynanam şunu dedi, eşim bunu yaptı, çocuk böyle davrandı…” Onlara ne cevap vereceğimi bazen bilemem. Çünkü insanın hayatı, dışarıdan bakıldığında önemsiz görünen bu ayrıntıların toplamıdır.
Bir spor kanalının yıllar önce kullandığı bir sloganı hatırlarım: “Maçları seyretmeden seyretmiş gibi olacaksınız.” Ne tuhaf bir vaat. Aslında söyledikleri şuydu: Oyunu görmenize gerek yok, insanların oyun hakkında konuştuklarını dinlemeniz yeterli. Çünkü insan, olup bitenden çok, olup biten hakkında anlattıklarıyla yaşar.
Belki de psikoterapi tam da burada başlar. Mikroskobun altında hücreyi, tomografinin içinde organı arayan meslektaşlarımızın bazen gözden kaçırdığı şey budur:
İnsan, kendi dedikodusundan yapılmıştır.
Hayat dediğimiz şey, büyük olaylardan çok, o olayların çevresinde örülen küçük anlatılardan oluşur. Bir bakışın, yarım kalmış bir cümlenin, yıllardır unutulmamış bir sözün dedikodusundan…
Psikoterapistler hastalıkları değil, insanların kendi hikâyeleri hakkında söyledikleri şeyleri dinler. Çünkü çoğu zaman insanın kaderi, başına gelenlerde değil; başına gelenleri nasıl anlattığında gizlidir.
Ve belki de insan, bir başkasının ağzında dolaşan, sonra kendi içine yerleşen uzun bir dedikodudur. Başka bir deyişle insan, biraz başkalarının anlattığı, biraz da kendi kendine anlattığı bir söylentiden ibarettir.
En komik olanlar, dedikoduyu çoktan geride bıraktığını düşünen rasyonalistlerdir. Oysa onlar da yalnızca dedikodularını Latince terimlerle anlatırlar. İnsan aklının en büyük başarısı, hikâyelerini gerçek sanabilmesidir. En büyük trajedisi ise buna inanmasıdır.
Kaçırılmış bir hayatın ağırlığı, başka bir yaşamın mümkün olduğunun farkındayken, saçma bir hayatın içinde sıkışma, varoluşuna uygun olmayan bir ortamda seni hiç anlamayan insanlarla yaşama zorunluluğu. İşte bu, ruhun ağır ağır ölümüdür.
Zihin bazen ironik çalışır.
Bir düşünceyi bastırmaya çalıştıkça
onu daha çok düşünmeye başlarız.
Bazen zihne
“bunu düşünme” demek
onu düşünmenin en hızlı yoludur.
🧠
#psikoloji#nörobilim#Mindfulness