AYT Edebiyatta Kimler Sorulabilir?
Ben de Yapay Zeka ile analiz yaptım, zaten öncesinde her şeyi analiz edip röntgenini çekmiştik ama son akşam paylaşımları olsun:
DİVAN EDEBİYATI
Tahmin 1: Nâbî
Nâbî, 2019 ve 2020 yıllarında doğrudan doğru cevap olmuş, ancak son 5 yıldır seçeneklerde veya tablo sorularında "yardımcı oyuncu" olarak kalmıştır. ÖSYM'nin 17. yüzyılın "Hikemî" tarzını boş geçme süresi dolmuştur.
Soru Kalıbı: Genelde sanatçının didaktik (öğretici) yönü, toplumcu bakış açısı ve Hayriyye veya Hayrâbâd mesnevileri üzerinden bir paragraf tamamlama sorusu olarak karşımıza çıkacaktır.
Tahmin 2: Nedîm
Nedîm, veri setimizde 2018, 2021 ve 2024 yıllarında seçeneklerde "en güçlü çeldirici" olarak kullanılmıştır. ÖSYM, "mahallîleşme" ve "Lale Devri" denilince akla gelen bu ismi doğrudan "doğru şık" yapmaya hazırlanmaktadır.
Soru Kalıbı: Şarkı nazım biçiminin özellikleri (nakarat, vasıf) ile birlikte İstanbul Türkçesi ve somut sevgilinin işlendiği bir şahsiyet sorusu.
Tahmin 3: Bâkî
Divan şiirinin "Şairler Sultanı" Bâkî, en son 2020 yılında doğrudan doğru cevap olmuştur. 2021, 2022 ve 2023 yıllarında sürekli seçeneklerde ve çeldiricilerde bekletilen sanatçının (2023 TDE 17. soru ve 2022 TDE 15. soru seçenekleri gibi), 6 yıllık büyük bir aradan sonra 2026'da yeniden "ana cevap" olma ihtimali çok yüksektir.
ÖSYM, Bâkî'yi sorarken mesnevi yazmamasını, sadece gazel türünde zirveye ulaşmasını ve "rindane" gazel anlayışını kilit ayırt edici olarak kullanır. Ayrıca Kanuni Sultan Süleyman'a yakınlığı ve ünlü "Kanuni Mersiyesi" vazgeçilmez bir takıntıdır.
Tahmin 4: Âşık Paşa / Buna gerçekten dikkat et!
Son yıllarda Gülşehrî (2024) ve Hamdullah Hamdi (2025) gibi mesnevi ustalarını doğru cevap yapan ÖSYM; Âşık Paşa'yı 2019, 2021, 2023 ve 2024 yıllarında sürekli seçeneklerde "hazırlık" aşamasında tutmuştur. Türkçenin edebiyat dili olması için çabalayan bu kurucu ismin artık doğru şık yapılma zamanı gelmiştir.
ÖSYM'nin en sevdiği temalardan biri olan "Türkçe hassasiyeti" Âşık Paşa ile özdeşleşmiştir. Sanatçının 12 bin beyitlik devasa tasavvufi mesnevisi olan Garibnâme en büyük ipucudur.
Servetifünun ve Fecriati Edebiyatı
Tahmin 1: Ahmet Haşim
Ahmet Haşim, 2020 yılında "saf şiir" anlayışıyla bağdaşmayan ismi bulma sorusunda belirleyici olup cevap olmuştur. Doğrudan şahsiyetini, poetikasını ve sembolizm etkisini merkeze alan bir soru için 6 yıllık ara (2020-2026) sonrasında artık Ahmet Haşim'i sor be ÖSYM!
Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar makalesindeki "Şiir anlaşılmak için değil, duyulmak içindir" ilkesi üzerinden bir boşluk doldurma veya "akşam, şafak, melali" temalı bir şiir tahlili.
Tahmin 2: Halit Ziya Uşaklıgil
2021 yılında Mai ve Siyah’ın kahramanı Ahmet Cemil üzerinden sorulmuştur. ÖSYM'nin "modern Türk romanının kurucusu" ve "realizm" takıntısı, Halit Ziya'yı 5 yılda bir mutlaka ana soruya taşır.
Sanatçının roman tekniği, karakter tahlilleri veya hatıra türündeki dev eseri Kırk Yıl (2022'de metin içinde geçti) üzerinden bir yazar tespiti. / Saray ve Ötesi'ne de dikkat et.
Tahmin 3: Ahmet Rasim (Dönemin Bağımsız İsmi)
Servetifünun Dönemi'nin diğer büyük bağımsız ismi Hüseyin Rahmi Gürpınar 2018'de doğrudan sorulmuştur. Ahmet Rasim ise 2023 yılında Hüseyin Cahit Yalçın'ın sorulduğu soruda seçeneklerde (B şıkkı) yer almış ancak son 8 yılda hiç "doğru cevap" olmamıştır. ÖSYM, döneminin dil anlayışına katılmayan "İstanbul yazarlarını" sormayı sever.
"İstanbul'un günlük hayatını, geleneklerini ve mahalle kültürünü bir fıkra yazarı canlılığıyla anlatması" vurgusuyla sorulur.
Sanatçının fıkra ve anı türlerindeki ustalığı ile Şehir Mektupları, Eşkâl-i Zaman veya Gülüp Ağladıklarım eserleri kilit ipuçlarıdır. Ayrıca Servetifünun’un ağır diline karşın halkın konuşma dilini ve "sohbet üslubunu" koruması en büyük ayırt edici özelliğidir.
Müsadere sistemi nedir kim getirdi?
Müsadere sistemi devlet adamlarının mallarına el koymadır FSM getirdi ilk uygulanan devlet adamı Çandarlı Halil Paşa