Türk

Türk kültürü, tarih, mimari, sanat, jeopolitik • Turk history aesthetic, architecture & deep lore.

[Türk @turukus]

Semerkant'ta turkuaz sonbahar... 🇺🇿

[Türk @turukus]

"Yurt dediğin, en derin aşklardan güçlü."

Regina | Cengiz Dağcı

[Türk @turukus]

Gazi Kanuni Sultan Süleyman döneminde köklü biçimde restorasyon yapılmış olan Kubbetü's-Sahra'daki dış mozaik yazıt.

[Türk @turukus]

Hunlara ait altın ve granat bileziğinin detayları, 5. yüzyıl, Walters Sanat Müzesi.

[Türk @turukus]

"Türklük ebedîdir."

[Türk @turukus]

"Fikrimden geceler..."

[Türk @turukus]

"Türkler, Orhun Anıtları ile imparatorluklarını meşrulaştırmanın, Türkler arasında birliğe ilham vermenin, diğer gruplarla ilgili kolektif fikirleri yaymanın ve İç Asya'daki önemli rollerinin doğru bir kaydını tutmanın bir yolu olarak tarih yazımını kullandılar." -Madilyn Clawson

[Türk @turukus]

"Yine bir sonbaharda oradan yalnız geçersen..."

[Türk @turukus]

"Kaldı ki burası dünya, burada bir şeyler hep yarım kalacak." -Cengiz Aytmatov (Gün Olur Asra Bedel)

[Türk @turukus]

Dünya'nın en çok satanlarından biri olan Yüzüklerin Efendisi serisini Türk dilinin lezzeti ile buluşturan Çiğdem Erkal İpek'le röportaj:

Soru: - Kitap çevirmek zordur, mesela bazı kelimelerin yada deyimlerin Türkçe karşılıkları olmayabiliyor kimi zaman. Siz hem İngilizce hem de bu dünya da olmayan dilleri Türkçeye çevirdiniz. Bunun zorluklarını anlatır mısınız?

Çiğdem Erkal İpek: - ...Tolkien kitapta, bu kitabı yazmadığını Kırmızı Kitap’tan çevirdiğini yazar ve çeviriyi hangi prensiplerle yaptığını da izah eder. Yani hangi kelimeleri İngilizceye çevirmiş, hangilerini olduğu gibi bırakmış vs. Bu en büyük ipucuydu. Ben de aynı yolu izledim. Kitaptaki kelimeleri incelemeye başladım. Anglo Saksoncadan İngilizceye bir sözlük aldım. Ayrıca Tolkien’ın kitabındaki 14 ayrı lisanı inceleyen bir kitap buldum. Burada tüm kelimelerin kökleri veriliyor, hangi lisandan türetilmiş olduğu yazılıyordu. Her ırkın dili, bugünkü İngilizce’yi farklı devirlerde etkilemiş farklı dillerin köklerinden türetilmiş. Buradan yola çıkarak ben de Türkçeyle bir paralel kurdum. Yani kronolojik olarak aşağı yukarı benzer dönemlerde Türkçenin hangi dillerden ve nasıl etkilendiğini göz önüne almaya çalıştım. O yüzden Osmanlıca sözlükler, Divan-ı Lûgat-it-Türk, Tarama Sözlüğü, Türk Lehçeleri Sözlüğü sürekli başvurduğum kaynaklar oldu. Size bir kelimenin serüvenini anlatayım: Mirkwood. Bu kelime sözünü ettiğim, tüm kelimelerin köklerini veren kitapta yoktu. O kitapta İngilizceye çevrilmemiş kelimeler var çünkü. Bugün sözlüklere baktığınızda “mirk” kelimesini bulamazsınız. Fakat Anglo Saksonca sözlükte “mirk” kelimesi vardı ve korkunç, şeytani anlamında kullanılıyordu. Bugünkü “murky” (karanlık, kasvetli)kelimesi de bu kökten türüyordu. Bunun üzerine tüm sözlükleri taradım. Bu anlamı karşılayan, bugün kullandığımız bir kelimeye benzeyecek ama söylenişiyle biraz farklı olacak, anlamı zaman içinde biraz değişmiş, yumuşamış olacak ama tamamen de alakasız olmayacak bir kelime bulmam lazımdı. Divan’ı Lûgat-it-Türk’te “kuyut” kelimesini buldum. Anlamı “ürkütmek” idi. Hatta kuyuttu, kuyutur gibi de çekimleri vardı. Sonra Türk Lehçeleri sözlüğünü taradım. Tatarlar koytı kelimesini “fena, kötü” anlamında kullanıyorlarmış. Kazaklar “kuytılık” kelimesini “şeytani” anlamında kullanıyorlarmış. Biz artık kuytu kelimesindeki bu şeytani anlamı kaldırmışız ama demek ki bir zamanlar varmış. Aynı mirk ve murky arasındaki ilişki gibi. O yüzden Mirkwood’u, Kuyutorman olarak çevirdim.

***

- Soru: Kitapları Türkçeye çevirirken başka dillere çevrilmiş olanlarına göz attınız mı?

- Çiğdem Erkal İpek: Çeviriyi yaparken başka dillerdeki çevirileri hiç merak etmedim ve hiç bakmadım. Bence bu yanlış olurdu zaten.

***

- Soru: Hürriyet gazetesindeki bir röportajınızda elf alfabesini ve rhünleri Orhun yazıtlarındaki Göktürkçe`ye benzetmiştiniz. Bu benzerliği nasıl kurdunuz?

- Çiğdem Erkal İpek: Kullanılan diller açısından Yüzüklerin Efendisi bir hazinedir. İnanılmaz bir bilmece gibidir. Zor ama imkânsız değildir. Çok zevklidir. Çünkü uğraştığınızda, sonunda aradığınız şeyi buluyorsunuz. Bu çok keyif verici bir şey. Fakat tabiki çok araştırma, çok düşünme gerektiren bir süreçti. Çok şey öğrendim. Fakat aklıma takılan bir şey oldu. Tolkien'ın bu kitapta kullandığı diller ve yazılarla ilgili bir sürü araştırma okudum, elimdeki kitap da çok ayrıntılı bir incelemeydi. Elfler rünik alfabe kullanıyorlardı. Her yerde bu yazılıp çizilir ve bu alfabeden söz edilirken, sadece İskandinav ülkelerindeki rünik alfabe örnek veriliyordu. Tolkien bir dilbilimciydi. Gö!ktürk alfabesi de rünik bir alfabedir. Önemli ve büyük bir alfabedir. Onun bunu bilmemesi mümkün değil. Ve kitaptaki rünlerle neredeyse bire bir aynıdır. Yani karakterlerin yüklendikleri ses değerleri açısından değil, şekil açısından. Eğer Orhun Abidelerinin bir resmini bulursanız, şok olursunuz. Mutlaka internetten bulunur. Bir deneyin. Bu konuda bunca araştırma yapılmış, bu kadar yazılıp çizilmiş fakat Göktürk alfabesinden hiç söz edilmemiş olması dikkatimi çekti. Hala da dikkatimi çekiyor. Batının, bizi külliyen yok sayması bana komik geliyor. Yani bilimsel bir araştırma tarafsız olmalıdır, siz dilbilimsel bir kitap yazıyorsunuz, tüm kelimelerin köklerini buluyorsunuz, yazı karakterlerinin tarihte hangi yazılara benzediğini araştırıyorsunuz ve sadece İskandinavların rünik alfabesi varmış, dünyada o alfabeyi kullanmış başkaları yokmuş gibi davranıyorsunuz.... Bu bana tarafsız bir davranış gelmiyor. Ama ben Elfler Türk idi, Türkçe konuşur idi demiyorum tabii ki. Bu çok salakça olurdu. Sadece bunca "bilimsel" yazının hiçbirisinde Göktürk alfabelerinden söz etmemiş olmalarını tuhaf karşılıyorum. Yoksa Elfçe ile Türkçe arasında bir paralel kurmuyorum. Benzerlik ise benim kurduğum bir bağ değil, gözü olan herkes görür.

[Türk @turukus]

Türkmenistan

[Türk @turukus]

Buruciye Medresesi, Selçuklu mimarisi, Sivas 📸

[Türk @turukus]

Müfide Ferit Tek - Kastamonu’da doğdu. Babası Şevket Bey’in asker olması sebebiyle görevli veya sürgün olarak görevlendirildiği yerler olan Kastamonu, Bağdat ve Trablusgarp’ta kaldı. Trablusgarp’tayken İtalyan rahibelerinin okuluna gitti. Bir süre Paris Versailles Lycee’sine devam etti ve 1907’de Ahmet Ferit Tek ile Mısır’da evlendi. 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanından sonra İstanbul’a döndü. Ahmet Ferit Tek’in Türk Ocağı’nın ilk başkanı olmasından dolayı Türk Ocağı’nda konferanslar verdi, Türk Kadını ve İfham’da makaleleri ile Türk Yurdu ve Şehbal’de hikâyeleri yayımlandı. Bu hikâyelerin bazılarında “Süyüm Bike” takma adını kullandı. Siyasi nedenle sürgüne gönderilen eşiyle birlikte bir süre Sinop ve Bilecik’te bulundu. Kurtuluş Savaşı yıllarında eşiyle birlikte Anadolu’ya geçti ve Hâkimiyet-i Milliye gazetesinde Millî Mücadele’yi destekleyen çeşitli yazılar yazdı. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra eşinin büyükelçilik görevi dolayısıyla 1925-1943 yılları arasında bulunduğu yurt dışında da Türkiye ve Türk kadını üzerine çeşitli yazılar ve konferanslar verdi. Bu yıllarda Paris’te Siyasal Bilgiler Okulu’nu da bitiren sanatçı, uluslararası bazı kuruluşlarda görevler aldı. 24 Mart 1971’de İstanbul’da vefat etti (Enginün 2007: 443-444; Kolcu 2011: 262; TBEA 2010: 1002).

Osmanlı Devleti’ni içinde bulunduğu kötü durumdan kurtarmak amacıyla ortaya atılan Türkçülük 1913 yılında bir devlet politikası hâline gelmiş ve dolayısıyla edebiyat dünyasında da etkisini göstermiştir. Bu minvalde yazılan ilk örneklerden olan Halide Edip Adıvar’ın Yeni Turan romanını Müfide Ferit Tek’in Aydemir romanı izler. Fuat Köprülü Müfide Ferit Tek’in bu romanı hakkında mütalaada bulunurken Halide Edip’ten sonra ilk milliyetperverliği ve dış Türkleri anlatması yönüyle önemli olduğunu vurguladıktan sonra, onun diğer önemli tarafının bir Türk kadını tarafından yazılmış olmasına da değinir (Köprülü, 2007: 123). 1918 yılında yayımlanan Aydemir, yazarın eşinin Sinop’ta sürgünde bulunduğu yıllarda kaleme alınır. Aydemir, II. Meşrutiyet yıllarında Türkistan’daki Türkleri uyandırmak isteyen, onlarda Türklük ideal ve sevgisi vücuda getirerek Türk Birliği yolunda hizmet etmeyi kendine amaç edinen Türkçü bir gencin hayatını anlatır (Kaplan, 1990:32-34). Yazar romanı kendi içerisinde bölümlere ayırmış olsa da roman gerçekte biri İstanbul’da diğeri Türkistan’da geçen iki bölümden oluşur. Küçük yaşta anne ve babasını kaybeden Aydemir, Türkçülük idealine çocukluk çağındaki hatıralarıyla ulaşır. Dedesinin hatıralarını dinlemesi, küçük yaşlardaki kısa Rusya seyahati ve dönemin siyasi ve sosyal şartları Aydemir’in Türklük idealine bağlanmasında oldukça etkili olur. “Kimilerince Rusya’daki Türkleri ayaklandırarak ikinci bir Cengiz İmparatorluğu kurmaya çalışmakla suçlanan; kimilerince de kimsenin anlamadığı bir hayal arkasında koşan bir hayalperest olarak görülen Aydemir’in amacı sanat ve aşk ile Türklüğü diriltmektir.” (Kaplan, 1990: 33). Ona göre Attila, Cengiz, Buda, Odin gibi büyük dahileri ve insanüstü insanları yetiştirmiş bir millet için bu fikir, hayal değildir. Aydemir Anadolu’nun içerisinde bulunduğu durumdan ve adı konulmamış olsa da Hazin’e duyduğu aşktan dolayı Türkistan’a yönelmiştir. Çünkü Aydemir, “Türkler arasında milliyet duygusunu uyandırmak maksadıyla bireysel mutluluğunu feda ederek Türkistan’a gider ve orada birçok zorluklarla karşılaşır.” (Duymaz 2002: 9). Aydemir’e göre Türk Birliği fikri ilk önce Türkiye’de başlayacak, Türkistan’da devam edecektir. Aydemir’in Türkistan’daki hayatı idealist kimliğinin dışa vurumudur. O Türkistan’a, “Fukaraya beşaret, üseraya serbesti, kalbi kırık olanlara teselli, zulüm altında ezilenlere hürriyet vermek” (Tek 2002: 64) amacıyla gelir. Aydemir’in düşmanları, Türk birliğinde İslam birliğini gören hocalar ve kendilerine her söyleneni kabul eden renksizlerdir. Bundan dolayı Aydemir ölümünden sonra ülküsünü Hazin Hanım’a emanet eder. (Tek 2002: 57, 85, 104). Aydemir döneminin siyasi, sosyal ve kültürel havasının kuvvetli etkileri dolayısıyla yazılmış heyecan yönü ağır basan bir eserdir. Ramazan Kaplan’a göre, yazar romanı canlı bir hâle getirememiş, makale kuruluğundan kurtaramamış ve birtakım düşüncelerin ortaya konulmasından ibaret bir hâlde eserini vücuda getirmiştir. Düz bir çizgi üzerinde ilerleyen vaka kuruluşu ve gerçeğe ters düşecek ölçülerde idealleştirilmiş roman kişileri mevcuttur (Kaplan 1990: 34). İnci Enginün de romanın Yusuf Akçura’dan derlenen hatıralardan yararlanılarak oluşturulduğu fikrindedir (2007: 445).

Yazarın ikinci romanı olan ve 1924 yılında yayınlanan Pervaneler, yabancı okulların kültür emperyalizmine nasıl aracılık ettiğini ve bu okulların yeni nesli nasıl kendi kültürüne yabancılaştırdığını anlatır. Pervaneler’de İmparatorluktan Cumhuriyet’e doğru ilerleyen süreçte Türkiye’deki eğitim anlayışı üzerinde durulur veya roman bu tez üzerine inşa edilir. Yabancı okulların misyonerlik faaliyetlerinin millî kimlik ve kültür üzerindeki etkilerini konu alan romandaki olaylar, Amerikalılar tarafından kurulan ve amacı da “Amerika'nın nüfuzunu ve salibin büyük gölgesini buralara kadar uzatıp yaymak” şeklinde tarif edilen “Bizans Kolej” etrafında geçer. Pervaneler'de üzerinde durulan diğer konu yabancı kadınlarla yapılan evliliklerin milli kültür ve terbiye üzerindeki etkileridir. Esere göre bu ailelerde yetişen çocuklar iki kültür arasında sıkıştıkları için ikiyüzlü olurlar. Romanın dikkat çeken diğer yönü ise millî duyuşun bir toplumda gelişimi için dil ve tarihe önem verilmesidir. Müfide Ferit Tek’in diğer romanı 1933 yılında yayınlanan Affolunmayan Günah'tır. Ancak bu eser elde bulunmamaktadır ve Otto Spies tarafından Almancaya çevrilmesinden dolayı romandan haberdar olunur. Roman kişisi olan Sevda, çocukluk arkadaşıyla mı yoksa sevdiği adamla mı evleneceği konusunda kararsız kalır. İlk önce geleneklere bağlı olarak çocukluk arkadaşı olan Emin ile evlenir ve mutsuz olur. Daha sonra sevdiği kişi olan Kurt’a yönelir ve bu evliliğinde de hayal kırıklığına uğrar ve boşanır. Sonunda yalnız ve ıstırap çeken bir kadın olur. Bu romanı diğerlerinden ayıran temel nokta ideolojik arka planının olmamasıdır. Sonuç olarak Müfide Ferit Tek, millî unsurları ve ideolojik arka planı olan, dili iyi kullanan, yarattığı tiplerle yaşayan örnekler sunan bir yazardır (Demircioğlu 1998: 54-69).

Kaynakça
Demircioğlu, Cemal (1998), Müfide Ferit Tek ve Romanlarındaki Milliyetçilik, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi.

Duymaz, Recep (2002), “Aydemir Üzerine”, Aydemir, İstanbul: Kaknüs Yay., s. 7-10.

Enginün, İnci (2007), Yeni Türk Edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e, İstanbul: Dergâh Yay.

Kaplan, Ramazan (1990), “Aydemir”, Milli Kültür, S. 70, s. 32-34.

Kolcu, Ali İhsan (2011), Millî Edebiyat Nesir, Erzurum: Salkımsöğüt Yay.

Komisyon (2010), Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, Cilt II, İstanbul: Yapı Kredi Yay., s. 1002.

Köprülü, Fuat (2007), “Aydemir”, Bugünkü Edebiyat, Haz. Mehmet Akif Çeçen, Ahmet Balcı, Ankara: Akçağ Yay. s. 123-128.

Tek, Müfide Ferit (2012),“Türk Ulusal Hareketi Bayan Ferit-Bey’in Konferans Metni”, Çev. Ayten Er, Hidayet Özcan, Akdemik Bakış, S. 11, 293-312.

Tek. Müfide Ferit (2002), Aydemir, İstanbul: Kaknüs Yay.

Madde Yazım Bilgileri
Yazar: DOÇ. DR. MEHMET SOĞUKÖMEROĞULLARI
Yayın Tarihi: 24.01.2019
Güncelleme Tarihi: 20.12.2020

Kaynak: https://t.co/iANBylack1, https://t.co/hXaStP2pek, https://t.co/v3rJGq50xW

[Türk @turukus]

"Türk târihi, yüce bir kahramanlık menkıbesi olduğu gibi, Türkiye Cumhûriyeti de, baştanbaşa, eşsiz kahramanlar tarafından meydana getirilen bir eserdir. Bu eserin tâlih güneşi, 30 Ağustos 1922’de, Dumlupınar’da, kan ve ateşler içinden yükselerek doğmuştur." -Alparslan Türkeş

[Türk @turukus]

"Ülkeniz sizindir, Türklerindir."

Mustafa Kemal Atatürk

[Türk @turukus]

Mustafa Kemal Paşa, Afyon belediye binasında İsmet ve Fevzi paşalarla birlikte harp vaziyetini gözden geçirdi:

“Üçümüz vaziyeti bir defa daha gözden geçirdik ve kesinlikle anladık ki, Türk'ün hakiki kurtuluş güneşi, 30 Ağustos sabahı bütün parlaklığıyla doğacaktır.”

[Türk @turukus]

"Malazgirt, Türk uruğunun zaferidir."

[Türk @turukus]

Selçuklu Türk İmparatorluğu Aliabad Kervansarayı, Doğu Azerbaycan.