Een ochtendcolumn
Het debat over hogere belastingen gaat steeds minder over bestuur en steeds meer over moraal. Hogere belastingen worden verbonden met solidariteit. Kritiek op de besteding van belastinggeld vraagt al snel om een morele verdediging.
De volgorde zou anders moeten zijn. Eerst de vraag hoe de overheid haar kerntaken uitvoert met de mensen en middelen die al beschikbaar zijn. Pas daarna komt de vraag aan de orde of extra belastinggeld nodig is.
Nederland haalt inmiddels historisch hoge belasting- en premieopbrengsten binnen. De inkomsten stijgen van ongeveer 330 miljard euro in 2020 naar ruim 450 miljard euro in 2026, een toename van bijna 37 procent. De inflatie verklaart een deel van die stijging, maar niet alles. De overheid beschikt vandaag over aanzienlijk meer financiële ruimte dan zes jaar geleden. Tegelijkertijd groeide de overheidssector sinds 2018 met 154.000 voltijdsbanen. Alleen al bij de Rijksoverheid kwamen er 51.000 voltijdsbanen bij, een groei van dertig procent. In 2024 gaf de overheid bijna 97 miljard euro uit aan salarissen en werkgeverslasten. Buiten enkele kapitaalintensieve sectoren behoort de overheid bovendien tot de best betalende werkgevers van Nederland. Aan geld, mensen en mogelijkheden om deskundig personeel aan te trekken heeft het de overheid de afgelopen jaren bepaald niet ontbroken.
Wanneer hogere belastingopbrengsten leiden tot een betere overheid, zou de uitvoering van de kerntaken in dezelfde periode zichtbaar moeten zijn verbeterd. Juist dat beeld laten de feiten niet zien.
De overheid moet burgers beschermen tegen onrecht. De toeslagenaffaire groeide uit tot een van de grootste bestuurlijke mislukkingen uit de naoorlogse geschiedenis en kost nog altijd miljarden aan herstel. De overheid moet zorgen voor goed onderwijs. Nederlandse leerlingen behoren inmiddels tot de sterkste dalers binnen de OESO. De overheid moet bestaanszekerheid bieden. Het aantal dakloze mensen nam toe en bijna één op de tien Nederlanders leeft in een huishouden met problematische schulden. De overheid moet voorwaarden scheppen voor welvaart. Juist het mkb, de motor van de Nederlandse economie, ziet de marges al jaren teruglopen en een aanzienlijk deel van de ondernemers houdt een inkomen over dat nauwelijks boven het sociaal minimum uitkomt.
Dit zijn de klassieke kerntaken van de overheid. Juist op deze terreinen zou de groei van mensen, middelen en uitvoeringskracht zichtbaar moeten zijn.
Toch verschuift de discussie steeds maar weer naar hogere belastingen. Vermogens moeten zwaarder worden belast. Nalatenschappen verder worden afgeroomd. Daarmee blijft de belangrijkste vraag onbeantwoord. Waarom heeft een overheid die de afgelopen jaren ruim 120 miljard euro extra belasting- en premieopbrengsten ontving, 154.000 extra medewerkers aannam en behoort tot de best betalende werkgevers van Nederland, haar kerntaken niet aantoonbaar beter leren uitvoeren?
Wie opnieuw pleit voor hogere belastingen zou eerst die vraag eens moeten beantwoorden. De overheid heeft meer geld gekregen, meer mensen aangenomen en haar uitvoeringscapaciteit aanzienlijk uitgebreid. De vraag is niet langer of extra middelen beschikbaar moeten komen. De vraag is waarom die extra middelen niet hebben geleid tot een aantoonbare verbetering van de kerntaken.
Dat is geen pleidooi tegen solidariteit. Juist wie de positie van kwetsbare mensen wil verbeteren, mag verwachten dat de overheid eerst laat zien dat de bestaande mensen en middelen leiden tot beter bestuur. Pas daarna ontstaat een geloofwaardige discussie over hogere belastingen.
N-VA: " we hebben de nettolonen met wel 100 euro verhoogd, dat is serieus de moeite". Dezelfde N-VA: "het wegenvignet kost maar 100 euro, dat is niks".
@DonDams Demon Copperhead - Barbara Kingsolver / The Bee Sting - Paul Murray / Razorblade Tears - SA Cosby en als je een niet recente klassieker wil Lonesome Dove - Larry McMurtry (verslavend prachtig) en Flowers for Algernon - Daniel Keyes (1 van mijn all-time favorites).