Fish

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ዘመተ ባሕሪ - ናብ ቅሉዕ ጸርፊ

ጉጅለ ብልጽግና፣ ከም መቐጸልታ ናይ ምድንጋር ድራማታቱ፡ “መድሕን ውድቀት እንተኾነ” ብዝብል ዘይክዉንነታዊ ተስፋ፡ ‘ጉባኤ ምምኽኻር’ ኢሉ ኣብ ዝወደቦ ናይዚ ቅንያት’ዚ ድራማ፡ ንህዝቢ ኢትዮጵያ “ብስንፍናኻ ኢኻ ባሕሪ ስኢንካ” ዝዓይነቱ ጸርፊ ኣዝኒቡሉ።

ቀዳማይ ሚኒስተር ናይቲ ጉጅለ፡ ብሕርቃን ገጹ ተደዊኑ፡ ሰራውሩ እናተገታተረ ዘስመዖ ግዓር፣ ቅብጸተ-ተስፋን ዕርበተ ሕልናን ናይቲ ጉጅለ ኣበየናይ ደረጃ ከምዝበጽሐ ዘግሃደ እዩ ነይሩ።

“ኢትዮጵያ ናይ ጂኦግራፍ እስርቲ ክትከውን ዝገበረ ቀንዲ ምኽንያት፡ ናይ ውሽጢ ስንፍናናን ድኻምናን እምበር፡ ኢትዮጵያ ጥቕማ ኣብ ምኽባር ዝዓግት ሓይሊ ስለዝነበረ፡ ስለዘሎ ወይ ስለ ዝህሉ ኣይኮነን።” ክብል እዩ ቀዳማይ ሚኒስተር ብስጭቱ ደርጒሑ።

ንዘመተ ባሕሪ ናብ ከምዚ ዝዓይነቱ ቅሉዕ ጸርፊ ዘዕረገ ኩነት ርዱእ’ዩ። ብልጽግና፡ ከም ዝኸሰረ ነጋዳይ፡ ቀደም ዝተዓጽወ ፋይል ብምግንጻል፡ “ባሕሪ!” ዝብል መልቀስ ካብ ዘቃልሕ ሰለስተ ዓመቱ ሓሊፉ፡ ዛጊት ዘላቕሶ ኣይረኸበን።

ብዓል ነዊሕ ተመኩሮ ህዝቢ ኢትዮጵያ፡ ከምቲ ብልጽግና ዝግምቶ ናይ ታሪኽ ደንቆሮ ኣይኮነን። ፖለቲካን ዓለማዊ ሕግን ዘይፈልጥ በሃም እውን ኣይኮነን። ዝያዳ ኩሉ ድማ፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ጉጀለ ብልጽግና፡ ጉዳይ ባሕሪ ዘልዓለሉ ምኽንያት፡ ዛዕባ ካብ ውሽጢ ናብ ግዳም ብምቕናዕ፡ ዕምሪ ስልጣኑ ንምንዋሕ፡ ጸቢብ ዕላማታቱ ሸፋፊኑ፡ ሃገራዊ ራእይን ኣተሓሳስባን ዘለዎ መሲሉ ንምርኣይ ምዃኑ ጽቡቕ ገይሩ ይፈልጥ እዩ። በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ፡ ንዕሸላዊ ዘመተ “ባሕሪ” እዝኒ ዘይሃቦ።

እዚ፡ ኣቦ ሓሶትን ምድንጋርን ዝኾነ ጸቢብ ዓሌታዊ ጉጅለ’ዚ፡ ዘመተ ባሕሪ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኩሉ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ንምምሳጥን ንምትላልን ዝተዋስኦ ድራማታትን ፕሮፖጋንዳን እውን ኣይሰርሐን።

-ጻድቕ፣ ልኡኽ ሰላምን ፍቕርን፣ መሲሉ ዝዋውዕ ክኣስር ሃቂኑ፣ እንተኾነ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንሓጺር ግዜ እምበር ነዊሕ ኣይተደናገረን። ግብራዊ ስርሑ ብምዕዛብ ሓቀኛ መንነቱ ከለልዮ ኣይኣገሞን።

-‘ምድማር’ ዝብል ዕሸላዊ ፋንታዝያ፡ ከም መርሓ ሓሳብ ኣልዒሉ፡ ሃገራዊ ዕላማታት ዘለዎ ንምምሳል ዘቕረቦ ድርሰት፡ ምስ ግብራዊ ስርሑ ስኒት ስኢኑ፣ ጸቢብነቱ ክቃላዕ ግዜ ኣይወሰደን።

-ሃዋርያ ልምዓት መሲሉ ዘካየዶ ጽዑቕ ናይ ጃህራን ነብሰ ናእዳን ፕሮፖጋንዳ፡ ኣብ ባይታ ምስ ዘሎ ቁጠባውን ማሕበራውን ክዉንነት እናተራጸመ፡ ኣቓልቦ ክስሕብ ኣይከኣለን።

-ወናኒ ሓያል ሰራዊትን ዝተራቐቐ ኣጽዋርን መሲሉ፡ ክህድድን ንህዝቢ ብድሮናት እናጨፍጨፈ ከርዕድን ፈቲኑ፡ መመሊሱ ዝሕርን ህዝቢ እምበር፡ ዝርዕድ ኣይረኸበን። ተቓውሞ ህዝብታት ኢትዮጵያ በብኸባቢኡ ዝያዳ እናተባራትዐ ይልብልቦ እዩ ዘሎ።

-ዓቕሚ ከምዘለዎ፡ በዚን በትን ዘይተኣደነ ወተሃደራዊ ወፍርታት እውን ክፈታትን ጸኒሑ። እንተኾነ፡ በቲ ዕጥቁ እናረከበ ብዕሰለ ዝማረኽ ሰራዊቱ፡ ዲኖ ሕፍረት ተኸዲኑ እምበር፡ ሓንቲ ፍረ ኣየጽዓየን።

-ብትእዛዝ ናይ ግዳም ሓይልታት፡ ኣብ ጉዳይ ጎረባብቲ ሃገራት ጦብሎቚሎቚ ኣብዚሑ፡ ዓስቢ ክሕደቱን ክድምናኡን ኣብ ከቢድ ወጥሪ ኣትዩ ይርከብ።

-ኣብ መወዳእታ ዓቕሉ ምስ ጸበቦ፡ “ሃገር ክትበታተን’ያ! ርድኡና!” ብዝብል ኣውያት ንማሕበረሰብ ዓለምን ዲፕሎማሰኛታትን ኣብ ምሽጋር ይርከብ።

ደጊም፡ ናብ ዘይምለሰሉ ቁልቁለት ኣቕኒዑ ዘሎ፡ ጉጅለ ብልጽግና፡ ውድቀቱ እናቐልጠፈ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ ከም ዝቘሰለ ኣራዊት፡ ነውጹ፡ ግዓሩን ብኽያቱን፡ መመሊሱ እንተገረረ እምበኣር፡ ዘገርም ኣይኮነን። #Eritrea

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ፍሽለት ትረኻ ‘ስልታዊ ውዲት’፡ ሓቅታት ልኡላውነት ኤርትራ
ሳሙኤል ገብረብርሃን

ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝረአ ዘሎ ፖለቲካዊ ምስሕሓባትን ስልታዊ ምቅይያራትን ንታሪኽን ሕግን መሳርሒ ፕሮፓጋንዳ ናይ ምግባር ሓደገኛ ዝንባለ የርኢ ኣሎ። ካብቶም ኣብዚ ዳሕረዋይ እዋን ብወገን ሰልፊ ብልጽግናን ወከልቱን ብሰፊሑ ክዝርግሑ ዝጸንሑ ግጉያት ትረኻታት እቲ ዝዓበየ፡ “ኤርትራ ንኢትዮጵያ ንምድኻምን ንምዕናውን ብውዲታውያን ሓይልታት ዝተፈጥረት ሃገር እያ” ዝብል ስነ-ሓሳባዊ ፈጠራ እዩ።

እዚ ብመራሕቲ ብልጽግና ዝዝርጋሕ ዘሎ ሕሱር ግን ከኣ ሓደገኛን መናቐጽን ትረኻ፡ ንታሪኻዊን ሕጋውን መንነት ኤርትራን ህዝባን ዝኽሕድ ነውራም ፕሮፖጋንዳ እዩ። እዚ ዓይነት ናይ ታሪኽ ጥምዘዛን ፕሮፖጋንዳዊ ቅጥፈትን፡ ነቲ ኣብዚ ዞባ ዘሎ ሓቀኛ ታሪኻዊ ምዕባለታትን መሰረተ-ሓቅታትን ዝኽሕድ ብምዃኑ፡ ብሰነዳትን ብቑዓት ሕጋውያን ጭብጥታትን ክምርመር ከሎ ፈጺሙ ፍሹል ምዃኑ ይረጋገጽ። ታሪኽን ሕግን ከም ዝምስክሩዎ፡ ህልውና ኤርትራ ብስምምዕ ወይ ብደገፍ ሓይልታት ዘይኮነስ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ጂኦፖለቲካዊ ረብሓታት ዓበይቲ ሃገራት ዝተሓረሞ መሰል ናጽነት ንምምላስ ብዘካየዶ መሪር ቃልሲ ዝተረጋገጸ ታሪኻዊ ሓቂ እዩ።

እዚ “ውዲት” ዝብል ድኹም ትረኻ፡ ብቐንዱ ከም “ናይ ፖለቲካዊ ቅልውላው መተንፈሲ” (smokescreen) ኮይኑ ከገልግል ዝተማህዘ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸወታ እዩ። መራሕቲ ብልጽግና፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ዘሎ ዓሌታዊ ውጥረት፡ ቁጠባዊ ውድቀትን ስእነት ምርግጋእን ንምሽፋን፡ ወትሩ ደጋዊ ምስምስ ከናድዩ ይረኣዩ። ንኤርትራ ከም ናይ ውዲት ፍርያት ገይርካ ምቕራብ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ህዝብታት ዘሎ ናይ ነዊሕ ዓመታት ሰላማዊ ዝምድናታት ንምብካል ዝዓለመ እኳ እንተኾነ፡ ታሪኻውያን ሰነዳት ግን ፍጹም ተጻራሪ ሓቂ እዮም ዘርእዩ። እዚ ዓይነት ናይ ታሪኽ ጥምዘዛ ንድሕሪት ናይ ምምላስ ሃቐነን፡ ንዂናት መመኻነዪ ንምንዳይ ዝተኣልመ ነውራምን ሕሱርን ውዲት ጥራይ እዩ። እዚ ኣብ ዓለም እቲ ዝሓሰረ ፕሮፖጋንዳ ተባሂሉ ክጽዋዕ ዝግባእ ትረኻ፡ ነቲ ብደምን ረሃጽን ሚልዮናት ዝተሃንጸ ሃገራዊ መንነት ብምኽሓድ፡ ፖለቲካዊ መኽሰብ ንምእካብ ዝግበር ዘይሓላፍነታዊ ዕንደራ እዩ።

ነቲ ሓቂ ካብ መጀመርታኡ ንምርዳእ፡ ናብቲ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ዝነበረ መድረኽ ምምላስ የድሊ። ኤርትራ ኣብ 1941 ካብ መግዛእቲ ጣልያን ምስ ወጸት፡ ብመሰረት ሕጋዊ ስርዓት ዓለምን ውሳነ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን መሰል ናጽነታ ኣብ ክንዲ ዝኽበረላ፡ ብሰንኪ ጂኦፖለቲካዊ ረብሓታት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን መሻርኽታን ግን ብፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ ከም እትቚረን ተገይሩ። ኣብቲ እዋን እቲ፡ ኣመሪካ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ስትራተጂያዊ ረብሓታታ ንምሕላው ክትብል፡ ንኤርትራ ንሃጸይ ሃይለስላሰ ክትህባ ወሲና። እዚ ህያብ’ዚ፡ ንኢትዮጵያ ንምድኻም ተባሂሉ ኣይነበረን። ንኤርትራ ሂብካ ሓያል ከምእትኸውን ብምግባር፡ ኣብዚ ዞባ ተኸላኻሊት ረብሓ ዓበይቲ ሓይልታት ክትከውን ተባሂሉ ዝተወስደ ዘይፍትሓዊ ውሳነ እዩ ነይሩ። እዚ ፍጻመ እዚ፡ ታሪኽ ዓይኑ ከይሓሰወ ዝመዝገቦ ቀዳማይ ዓቢ ክድዓት እዩ።

ኣብቲ እዋን እቲ፡ እቲ ናይ ኣርባዕተ ሓያላን ሃገራት (Four Power Comm­mission) መርማሪ ጉጅለ ናብ ኤርትራ መጺኡ ህዝባዊ ድሌት ክመዝን ከሎ፡ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ ናጽነት ከም ዝደሊ ብንጹር ኣረዲኡ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ እቲ ብሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝምራሕ ዝነበረ ሓይሊ፡ ንረብሓታት ህዝቢ ኤርትራ ዕሽሽ ብምባል፡ ብመሰረት ውሳነ 390 A(V) ንኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ብፈደረሽን ክትቁረን ኣገደዳ። እዚ ሓቂ እዚ፡ “ኤርትራ ብውዲት ሓይልታት ንኢትዮጵያ ንምድኻም ዝተፈጥረት እያ” ዝብል ክሲ ፍጹም ግጉይን ብታሪኽ ዘይደገፍን ምዃኑ የነጽር። ነዚ ታሪኻዊ ሓቂ እዚ ብምኽሓድ፡ ኤርትራ ከም ፕሮጀክት ናይ ወጻኢ ሓይልታት ገይርካ ምቕራብ፡ ነቲ ዝተፈጸመ ታሪኻዊ በደል ናይ ምጥምዛዝ ነውራም ፈተነ እዩ።

ኣብ ሕዳር 1962፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ምስ ኤርትራ ዝነበሮ ፈደራላዊ ውዕል ብሓይሊ ብምፍራስ ንኤርትራ ክጐብጣ ከሎ፡ እቲ ፍትሒ ክከላኸል ዝነበሮ ዓለምለኻዊ ማሕበረሰብ ስቕታ እዩ መሪጹ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይኹን እቶም ናይቲ ውዕል ዓቀብቲ ዝነበሩ ዓበይቲ ሓይልታት፡ ነቲ ናይ ምግባት ተግባር ክቃወምዎ ኣይተሰምዑን። እዚ ስቕታ’ዚ ዘረጋግጾ ሓቂ እንተሃልዩ፡ ህልውናን ልኡላውነትን ኤርትራ ብሓይልታት ዓለም ዝተደገፈ ዘይኮነስ፡ ብኣንጻሩ ብሰንኪ ሸለልትነትን ፖለቲካዊ ረብሓታትን ዓለምለኻዊ ማሕበረሰብ ዝተጠልመ ጉዳይ ምዃኑ እዩ። ዓይኒ ዓለም እናረኣየ፡ ሕጋዊ ውዕል ክፈርስ ከሎ ዓለም ስቕ ምባላ፡ ነቲ “ዓለም ብዓለማ ፍትሒ ዘይኮነስ ረብሓ ጥራይ እያ እትደሊ” ዝብል እምነት ዘደልድል እዩ።

ንጉሳዊ ስርዓት ሃይለስላሰ ነቲ ናይ ኤርትራ ፓርላማ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ከቢቡ፡ ባንዴራ ኤርትራ ንምውራድን ፈደረሽን ንምፍራስን ዘሕለፎ ውሳነ፡ ብደረጃ ዓለም ዝዀነ ይኹን ተቓውሞ ኣይገጠሞን። እዚ ድማ፡ ዓለምለኻዊ ሓይልታት ንልኡላውነትን መሰልን ህዝቢ ኤርትራ ብምግሃስ፡ ንረብሓታቶም ቀዳምነት ከም ዝሃቡ ዘርኢ ታሪኻዊ ጭብጢ እዩ። እዚ ፍጻመ እዚ፡ ነቲ “ኤርትራ ብውዲት ሓይልታት ዝተፈጥረት እያ” ዝብል ሕሱር ክሲ፡ ብሕጋዊ መገዲ ምሉእ ብምሉእ ፍሹል ይገብሮ። እዚ ዓይነት ሕሱር ፕሮፖጋንዳ’ዚ፡ ነቲ ብሕጋውያን ሰነዳት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተመዝገበ ታሪኽ ንምድምሳስ ዝግበር ፍሹል ስልቲ እዩ።

እዚ ዘፍትሓዊ ምግባት እዚ ድማ እዩ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ናብቲ ዝመረረን ዝነወሐን ናይ 30 ዓመታት ብረታዊ ቃልሲ ክኣቱ ዘገደዶ። ህዝቢ ኤርትራ ካብ 1961 ክሳብ 1991 ዘካየዶ መሪር ቃልሲ፡ ካብ ወጻኢ ሃገር ዝረኸቦ ወተሃደራዊ ይኹን ቁጠባዊ ደገፍ ኣይነበረን። ብኣንጻሩ፡ እቲ ንኤርትራ ዝወረረ ስርዓት ኢትዮጵያ (መጀመርታ ሃጸያዊ ስርዓት ድሕሪኡ ድማ ወተሃደራዊ ደርግ)፡ ካብ ዓበይቲ ሓይልታት ዓለም ዝተፈላለየ ደገፍ ይረክብ ነይሩ። ሃጸያዊ ስርዓት ካብ ኣመሪካን ሃገራት ኤውሮጳን፡ ስርዓት ደርግ ድማ ካብ ሕብረት ሶቭየት፡ ኩባን ሃገራት ምብራቕ ኤውሮጳን ቢልዮናት ዶላር ዝግመት ዘበናዊ ኣጽዋርን ወተሃደራዊ ስልጠናን ይረክብ ነይሩ። እዚ ድማ፡ ኤርትራ ኣንጻር ሓደ ሓያል ጸላኢ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣንጻር እቶም ንኡ ዝደግፉ ዝነበሩ ዓለምለኻውያን ዓበይቲ ሓይልታት እውን ገጢማ ከም ዝተዓወተት ዘረድእ እዩ።

እቲ “ርእሰ ምርኰሳ” (Self-reliance) ዝብል ኣብ ውሽጢ ሰውራ ኤርትራ ዝማዕበለ ስነ-ሓሳብ፡ ካብዚ ተመክሮ እዚ ብምብጋስ እዩ። ኤርትራውያን ካብ ወጻኢ ሃገር ዝኾነ ዓይነት ደገፍ ከምዘይንረክብ ምስ ተረዳእና፡ ብገዛእ ዓቕምና፡ ብናይ ውሽጢ ጸጋታትና ተወፋይነትና ተኣማሚንና ኢና ናጽነትና ኣረጋጊጽና። እዚ ድማ፡ ‘ኤርትራ ብውዲት ዓለምለኻዊ ሓይልታት ዝተፈጥረት ሃገር እያ’ ንዝብል ናይ ሓሶት ትረኻ መሊሱ ዘፍርስን፡ ህልውና ኤርትራ ፍረ ናይቲ ፍሉይ ተጻዋርነትን ተጋድሎን ህዝባ ምዃኑ ዘረጋግጽን እዩ። ህላወ ኤርትራ ፍረ ናይ ሓመድን ሑጻን መስዋእቲ እምበር፡ ኣብ ሰደቓ ዲፕሎማሰኛታት ብውሳነ ዝተረኽበ ውህብቶ ኣይኮነን። ነዚ ዓቢ ታሪኻዊ ተጋድሎ እዚ ምንሻው ድማ፡ ንመስዋእቲ ናይ ኣሽሓት ጀጋኑ ምጽራፍ ዘጠቓልል ነውራም ተግባር እዩ።

ድሕሪ ናይ 30 ዓመታት መሪር ቃልሲ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብወተሃደራዊ መገዲ ናጽነቱ ምስ ጨበጠ፡ ነቲ ናጽነቱ ሕጋዊን ደሞክራስያዊን መሰረት ንምሃብ ናብ ረፈረንደም ኣምረሐ። ኣብ ሚያዝያ 1993 ዝተኻየደ ረፈረንደም፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃን ካልኦት ኣማኢት ዓለምለኻውያን ተዓዘብትን ዝተዓዘብዎ እዩ ነይሩ። እቲ ውጽኢት ድማ 99.8% ህዝቢ ኤርትራ “እወ ንናጽነት” ብምባል ድምጹ ሃበ።

እዚ ታሪኻዊ ውጽኢት እዚ፡ ኤርትራ ብድልየት ህዝባ እምበር ብስምምዕ ዲፕሎማሰኛታት ወይ ብናይ ፈጠራ ውሳነታት ዝተፈጥረት ሃገር ከም ዘይኮነት ንዓለም ዘረጋገጸ እዩ። ስለዚ፡ እቲ ሎሚ ዝለዓል ዘሎ ናይ ፈጠራ ትረኻታት፡ ነዚ ብሰነድ ዝተሰነየ ሕጋዊን ደሞክራስያዊን ምርጫ ህዝቢ ኤርትራ ዝኽሕድ እዩ። እዚ ፍጻመ እዚ፡ ኤርትራ ናይ ህዝቢ ድልየት እምበር ውጺኢት ናይ ዝኾነ ናይ ወጻኢ ሓይሊ ስምምዕ ከም ዘይኮነት ንዓለም ዘርኣየ እዩ። እዚ ረፈረንደም እዚ ንልኡላውነት ኤርትራ ዘበሰረ ናይ መወዳእታ ሕጋዊ ማሕተም ስለዝኾነ፡ ነዚ ንምኽሓድ ዝግበር ፈተነታት መርኣያ ፖለቲካዊ ድንቁርና ጥራይ እዩ።

ካብዚ ሓሊፉ፡ እቲ “ኢትዮጵያ ንምድኻም ዝግበር ውዲት” ዝብል ፕሮፓጋንዳ፡ ምስቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ቁጠባዊ ቁጽሪርታት እውን ፈጺሙ ዝተኣሳሰር ኣይኮነን። ገለ ወግዓውያን ጸብጻባት ከም ዘነጽርዎ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፉ 30 ዓመታት ብድምር ልዕሊ 114 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ቁጠባውን ረድኤታውን ሓገዝ ካብ ዝተፈላለዩ ኣህጉራውያን ትካላትን ሃገራትን ረኺባ እያ። ሕጂ እውን እንተኾነ፡ ብሰንኪ ውሽጣዊ ኲናትን ጌጋ መሪሕነትን ዘጋጠማ ቁጠባዊ ቅልውላው ንምፍታሕ፡ ልዕሊ 3 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ናይ ኣህጉራዊ ማዕከን ገንዘብ (IMF) ደገፍ ኣብ መስመር ይርከብ።

እዚ ገዚፍ ሓገዝ እዚ፡ ማሕበረሰብ ዓለም ንኢትዮጵያ ንምዕቃብን ንምሕጋዝን ዘለዎ ጽኑዕ ድልየት እምበር፡ ንምድኻማ ዝግበር ስልታዊ ውዲት ከምዘይኮነ ርእሰ-ግሉጽ ሓቂ እዩ። ስለዚ፡ እቲ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝተሰምዐ ናይ ውዲት ትረኻ፡ ንውሽጣዊ ስንፍናን ናይ መሪሕነት ድኽመትን ንምሽፋን ዝተሃንጸ ፕሮፓጋንዳ ጥራይ እዩ። እዚ ቁጠባዊ ጭብጢ እዚ፡ ንኹሉ እቲ “ተኸቢብና ኣለና” ዝብል ናይ ሓሶት መድረኽ ብንጹር ዘፍርስ እዩ።

ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘላቒ ሰላምን ምርግጋእን ክሰፍን እንተኾይኑ፡ ታሪኽ ካብ ምጥምዛዝን ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ናይ ግጭት ባይታ ካብ ምፍጣርን ምቑጣብ ኣገዳሲ እዩ። ፖለቲካዊ ሽግራት ብናይ ፕሮፓጋንዳ ኲናትን ልኡላውነት ጎረባብቲ ሃገራት ብምትንካፍን ክፍታሕ ከም ዘይክእል ታሪኽ ናይዚ ዞባ ብብዙሕ መገድታት ዝመስከሮ ሓቂ እዩ። እዚ ብመራሕቲ ብልጽግና ዝዝርጋሕ ዘሎ ሕሱር ግን ከኣ ሓደገኛን መናቐጽን ትረኻ፡ ንታሪኻውን ሕጋውን መንነት ኤርትራን ህዝባን ዝኽሕድ ነውራም ፕሮፖጋንዳ ጥራይ ምዃኑ ተረዲእካ፡ ንቕሓት ህዝቢ ምዕባይ የድሊ።

ዘላቒ ምርግጋእ ዝመጽእ፡ ንልኡላውነት ሃገራትን ዓለምለኻዊ ውዕላትን ብምኽባርን፡ ኣብ መንጎ ህዝብታት ሓቀኛን ሰላማዊን ምትሕብባር ብምፍጣርን ጥራይ እዩ። ስለዚ፡ መራሕቲ ጉጅለ ብልጽግና ካብዚ ዓይነት ሓደገኛን ዘይሓላፍነታውን ትረኻታት ወጺኦም፡ ንልኡላውነት ጎረባብቶም ብምኽባር ንሰላምን ርግኣትን ምዕባለን ክሰርሑ ይግባእ። ታሪኽ ምጥምዛዝ ንግዝያዊ ፖለቲካዊ ረብሓ ከገልግል ይኽእል ይኸውን። ኣብ ነዊሕ እዋን ግን ናብ ዝኸፍአ ውድቀት ጥራይ እዩ ዘምርሕ። ልኡላውነት ኤርትራ ንኢትዮጵያ ስግኣት ዘይኮነስ፡ ንሰላም ቀርኒ ኣፍሪቃ ዓቢ ዓንዲ ሕቖ ምዃኑ ተረዲእካ ምስራሕ ጥራይ እዩ ናብ ሓባራዊ ዕብየት ዝመርሕ። እዚ ሕሱር ፕሮፖጋንዳ እዚ ኣብ ቅድሚ ሓቀኛ ታሪኽን ሕግን ፈጺሙ ክቐውም ከምዘይክእል ግን ኩሉ ክግንዘቦ ዝግባእ ሓቂ እዩ።

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ብኽያትን ፈኸራን ብልጽግና
ሰላም ኣርዓዶም

ብልጽግና ብሓይልታት ግዳም ተኣዚዙ፡ ብቐንዱ ኣብ ልዕሊ ህዝብታት ኢትዮጵያ፡ ብካልኣይ ደረጃ ድማ፡ ኣብ ልዕሊ ጎረባብቲ ህዝብታት ቀርኒ ኣፍሪቃ መትሓዚ ዝተሳእኖ ኲናታት ኣባሪዑ፣ ባዕሉ ብዝኣጎዶ ሓዊ ይቕምርር ኣሎ። ናብቲ ዓስቢ ክሕደቱን ክድምናኡን ዝኾነ ዘይተርፍ ውድቀት እምብዛ ይሃጽጽ ከምዘሎ ድማ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ንኹሉ ንጹር እዩ።

ኣብ ከምዚ ዓይነት ኣርዓዲን ህዉጽን ሃዋህው፡ ፖለቲካውን ወተሃደራውን ሓለፍቲ ናይቲ ጉጅለ፡ ዕለታዊ ናብ መድረኽ እናወጹ፡ ብኽያትን ፈኸራን ክሓዋውሱ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብኣንክሮ ይዕዘብ ኣሎ። ዋይታን ጭደራን መራሕቲ ብልጽግና፡ ሄንሪ ፍለሚንግ ንዝተባህለ፡ “ቀይሕ ኣርማ ትብዓት” (The Red Badge of courage) ኣብ ዘርእስታ ብኣመሪካዊ ስተፈን ክረይን ዝተደርሰት መጽሓፍ ንዘሎ ጠባይ የዘኻኽር።

ሄንሪ፡ ኣብ እዋን ኲናት ሓድሕድ ኣመሪካ፡ ብምሒር ራዕዲ ካብ ቦታ ኲናት ሃዲሙ፡ ኣብ ዓዱ ዝተሓብአ መንእሰይ ወተሃደር እዩ። ሃዲሙ ብምምጽኡ፡ ኣብቲ ዝነበረሉ ኮም ብሕፍረት ምሽምቓቑ ከይኣኽሎ፣ እቲ ኲናት መመሊሱ ናብኡ እናቐረበ መጸ። ሄንሪ ኣብ መወዳእታ ክቆጻጸሮ ብዘይክኣለ ፍርሒ ኣእምሮኡ ይስሕት። “ክዋጋእ እየ! ክዋጋእ እየ!” ኢሉ ብዓውታ እናፈከረ፡ ዓይኒ ብለይ ስኒ ብለይ ናብ መጋርያ ውግእ ይድቕደቕ።

ግዜ ስንብታ እናተቓረበ ብዝመጸ፡ ብልጽግና ኣብ ከምኡ ዝዓይነቱ ስሕታን ኣእምሮን ዕብዳንን ዝበጽሐ ይመስል።

ንፍሽኽታ!

ገለ ካብቲ መልቀስን ፈኸራን ዝሓዋወሰ ብህሎታት መራሕቲ ብልጽግና፥

- እዛ ሃገር ካብ ኲናት ኣየዕረፈትን፣ ሃይለስላሰ፡ ደርግ፡ ወያነ ኣብ ኲናት እዮም ኣሕሊፎሞ። ንሕና እውን ኣብ ኲናት ኢና ዘለና። ብኲናት ዝጠፍአ ሃብቲ ናይዛ ሃገር ጸብጺብካ ኣይውዳእን። ኣብ ኲናት ዝባኸነ ሃብቲ፡ ነዛ ሃገር ኣበይ መብጽሓ! ኲናት ብዘይካ ዕንወት ካልእ ኣየምጽኣልናን። ካብዚ ዓንኬል’ዚ ብኸመይ ንወጽእ ተላዚብና ፍታሕ ክንረክብ ኣለና።

- ዝበዝሕ ከባቢታት ሃገርና ሰላም’ዩ ዘሎ። 50 ሚልዮን ህዝቢ ወጺኡ ምርጫ ብሰላም ከካይድ ምኽኣሉ፣ መርኣያ ናይቲ ኣብዚ ሃገር’ዚ ዘሎ ዘተኣማምን ሰላምን ጸጥታን እዩ። ኣብ ብዙሓት ሃገራት ከምዚ ዓይነት ጸጋ ብቐሊሉ ዝርከብ ኣይኮነን።

- ምርጫ ንምዕንቃፍ ኣብ ብዙሕ ከባቢታት ብጽንፈኛታት ዝተሃቀነ ዕንቅፋታት ነይሩ፣ ግን ኣበርዒንናዮ።

- ብሰንኪ ጸገማት ጸጥታ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ካብ ደብረማርቆስ ናብ ደጀን ወይ ባህርዳር ምኻድ ኣብ ዘይክኣለሉ ኩነት ተበጺሑ ዘሎ። ሰባት ተንቀሳቒሶም ዕለታዊ ስርሖም ዘይሰርሑሉ ሃዋህው ምፍጣሩ ኣዝዩ ዘሕዝን እዩ።

- ኣብ ወተሃደራዊ ዓቕምና ፍጹም ዘሰክፍ የብልናን፣ ምሉእ ምትእምማን ኣለና። እዚ ናይ ቁንጣሮ ጽንፈኛታት ዘይረብሕ ምንቅስቓስ፡ ካብ ፖሊስን ምልሻን ዝሓልፍ ኣይኮነን። ሃኒጽናዮ ዘለና ሰራዊት ንካልእ ዝዓበየ ሃገራዊ ስግኣታት ዝተዳለወ እዩ።

- መንግስቲ ሱዳን፡ ኣብ መሬቱ ናይ ትግራይ ሓይሊ ኣዕቊቡ፡ ንወራር የዳልዎም ኣሎ፣ ብወልቃይት መጥቃዕቲ ከይጀመሩ ኣይተርፉን። ህዝቢ ትግራይ ክሳብ መዓስ ኢኻ ኣብ ኲናት ክትነብር፧ ደቅኻ ንሱዳን ተሸይጦም፣ ኣብ ጎድኒ ሰራዊት ሱዳን ተሰሊፎም ይሞቱ ኣለዉ።

- ኣብ ከባቢና ዘሎ 5000 ኪ.ሜ. ገማግም ባሕሪ ጸጥታኡ ከነውሕስ ዓቕሚን ብቕዓትን ኣለና። እንተኾነ ኣብ ዞባ ምብራቕ ኣፍሪቃ ጸለውቲ ከይንኸውን ካብ ቀይሕ ባሕሪ ከርሕቑና ዝደልዩ ሓይልታት ምስ ናይ ውሽጢ ባንዳታታት ተሓባቢሮም ሰላምና ንምዝራግ ለይቲን መዓልቲን ይጽዕሩ ኣለዉ።

- ህዝቢ ጐጃም፡ ብግዜ ሃጸይ ዮሃንስ እንታይ ዓይነት በደል ከምዝወረዶ ይፍለጥ እዩ። ፋኖ፡ ምስቲ ቀንዲ ጸላኢ ኣምሓራ ዝኾነ ወያነ ምሕዝነት ፈጢሮም፣ ወተሃደራዊ ስርሒታት ንምውህሃድ ተሰማሚዖም ኣለዉ።

- ወያነ ምስቲ ቀንዲ ጸላኢ ህዝቢ ትግራይ ዝኾነ ሻዕብያ ጽምዶ ፈጢሮም ኣለዉ።

- ጽምዶ ከይተበገሰ ኣበርዒንናዮ ኢና። ሕጂ ዝጽመድ ብዕራይ የለ፡ ዝጽመድ ሰብ የለ።

- ሕጂ እውን ደጊምና፣ ኣብ ክልል ኣምሓራ ንዘለዉ ዕጡቓት ናብ ሰላም ክመጽኡ ንምሕጸኖም፣ ሰላም እዩ ዝሓይሽ፣ ምስ ዝኾነ ኣካል ሰላም ንምፍጣር ክንዘራረብ ድሉዋት ኢና። ነቶም ኣብ ትግራይ ኮይኖም ጸገም ዝፈጥሩ ዘለዉ እውን እንተኾነ ናይ ሰላም ኣእዳውና ዝርጉሕ እዩ።

- ኣይኮነን’ዶ ትግራይ፡ ኤርትራን ሱዳንን፣ ካልኦት እውን ተደሪቦም እንተመጹ፡ ሓንቲ ክገብሩና ኣይክእሉን እዮም።

- ሎሚ ኲናት ተቐይሩ እዩ። ጠበንጃ ተሓንጊጥካ ኣብ በረኻ ኰለል ምባል ቀደም ፋሽኑ ዝሓለፎ እዩ። ዘመኑ ዘመን ‘ዲሽቃን ክላሽንን’ ኣይኮነን። ዓጢቕናዮ ዘለና ቴክኖሎጂ ኣዝዩ ዝተራቐቐ እዩ። ከምቲ ቀደም ክንቁምል፣ ጥላም ወዲና ክንዋጋእ ኢና ኢሎም ንዝሓስቡ፡ ‘ኣይክኣልን እዩ፣ ነብስኹም ኣይተሕስሙ’ ጥራይ ኢና ንብሎም።

- ወያነን ሻዕብያን ከም ሓጺንን ለዓትን ናይ ፋስ እዮም፣ ዒላማና ፋስ ሒዛ ናብ ዘላ ኢድ እዩ።

- በዚ ዘይረብሕ ንኣሽቱ ተቓውሞታት ክንፈርስ ዝጽበዩ እንተለዉ፣ ተስፋ ይቚረጹ፣ ኣይንፈርስን ኢና። ቦኮ ሓራም ካብ ዝበሃል ክንደይ ኮይኑ፡ ንናይጀርያ ኣ የፍረሳን።

እዚ ሒደት ኣብነታት ካብቲ ብዙሕ ሃለውለዋት እዩ። ከምዚ ዓይነት ካብ ንግሆ ንምሸት ንሓድሕዱ ዝጋጮ መግለጺታት፡ ካብ ጥዑይ ኩነተ ኣእምሮ ከውጽእ ዝኽእል ኣይኮነን። ውሽጣዊ ጭንቀትን ተስፋ ምቑራጽን ናይቲ ጉጅለ ንዝፈልጥ ከኣ ክምስ ዘብል እዩ።

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ቀይሕ ባሕርና ምስሊ ጽባቐናን ምስልናን
ምስግና ተኽላይ (ዋርሳይ)
ሓይሊ ባሕሪ ጉጅለ ባህሊ ኣውካን

ገምግም ባሕሪ ኤርትራ ብጽርየቱ ኮነ ብዕቑር ጸጋታቱ ኣዝዩ ፍሉይ ምዃኑ ኩሉ ዝምስክሮ ሓቂ እዩ። እዚ ካብ ጫፍ ራስ ቄሳር ክሳብ ክንዮ ራስዱሜራ ዝዝርጋሕ ገማግም ዝተፈላለየ ጠባያት ዘለዎን ብዝተፈላለዩ ኣስማት ዝጽዋዕን እዩ። ካብ ወደባዊት ከተማ ምጽዋዕ ንሰሜንን ደቡብን ዝዝርጋሕ ንጕዕዞ ባሕሪ መራኽብ ዘገልግል ማያት (North Massawa channel and south Mass­sawa channel) ማለት ሰሜናዊ መትረብ ምጽዋዕ ከምኡ ድማ ደብባዊ መትረብ ምጽዋዕ ተባሂሉ እዩ ዝጽዋዕ። ነቲ ሰሜናዊ መትረብ ምስ እንምልከት ድማ፡ ካብ ራስቄሳር ክሳብ ማርሳ ተኽላይ ተዘርጊሑ ይርከብ። እዚ ክፋል ማያት ቀይሕ ባሕሪ፡ ነዚ ቦታ ጋሻ ዝኾነን ዕብይ ዝበለት መርከብን ዝመርሕ ባሕረኛ በዚ ማያት ንኽጐዓዝ ልዑል ጥንቃቐ ዝሓትት እዩ። ምኽንያቱ ዕምቈት ማይ ናይዚ ክፋል ባሕሪ ዘይስሩዕን ዝፈላለን ስለዝኾነ እዩ።

ኣብ መንጎ ራስ ቄሳርን ማርሳ ተኽላይን ዘሎ ማያት ንተዓዘብ፣ ን33 ማይልስ ዝዝርጋሕ ዓቐን ዘለዎ ገምግም’ዩ። ካብ ገማግሙ ንማእከል ባሕሪ ዘሎ ዕምቈታት ትሕቲ 20 ሜትሮ ኮይኑ፡ ን12 ማይል ዝኣክል ንማእከል ባሕሪ ግን ክሳብ 200 ሜትሮ ዝፈላለ ዕምቈት ኣለዎ። ስለዝኾነ ድማ ዕምቈቱ ዘይስሩዕ ኮይኑ ንረኽቦ። ስለዚ ካብ ባጽዕ ንሰሜን መርከብ መሪሑ ዝጐዓዝ ባሕረኛ ናብ ከርከስ ባሕሪ ከይኣቱ ፍሉይ ጥንቃቐ ክገብር ኣለዎ። እዚ ማያዊ ኣካል’ዚ እኹል መጽናዕቲ ስለዘይተገበረሉ ኣብ ካርታ ባሕሪ ዘይተመልከተ ቀረባ ማይ ከጋጥም ይኽእል እዩ። ኣብ 1996 ብዝቐረበ ጸብጻብ፡ ካብ ምጽዋዕ ንሰሜን ዘሎ ቦታ ውሑድ ዘይተመልከተ ማያት ከምዘሎ ንባሕረኛታት መጠንቀቕታ ተዋሂቡ እዩ። ኣብ መንጎ ጭፍራ ሰዋኪንን ደሴት ድፍኒንን ዘሎ ማያት ብጀካ’ቲ 10 ማይል ካብ ራስ ቄሳር 12 ማይል ንማእከል ባሕሪ ዘሎ ማያት ብቐረባ ኣይተመርመረን ዘሎ። ብተወሳኺ ድማ ኣብ ጥቓ ቀንዲ ገማግም ባሕሪ ተዘርጊሑ ዘሎ ከርከስ ባሕሪ ሪፍ (reef) ኩሉ ግዜ ዝርአ ስለዘይኮነ ምስትውዓል ዝሓትት ኮይኑ፡ ምብራቕ ናይ ሰሜናዊ መትረብ ባጽዕ ዝርከብ ከርከስ ባሕሪ ጸዳፍ ኮይኑ ንረኽቦ። ካብ ራስ ቄሳር ንማእከል ባሕሪ ዘሎ ማያት ኣብ 1987 ብዝተገበረሉ ዘየቋርጽ ናይ 5 መዓልትታት መጽናዕቲ፡ ናይ ሰሜናዊ ምብራቕ ንፋሳት ተጸኒዖም’ሲ እቲ ውሕጅ ባሕሪ ካብ ሰሜናዊ ምዕራብ ከም ዝተበገሰን ሓደን ፈረቓን ማይልስ ኣብ ሰዓት ከምዝሕንበቡን ተረጋጊጹ እዩ። ኣብ ጥሪ 1971 ኣብ መንጎ ድፍኒንን ካቬትን ዘሎ ን27 ማይል ዝተዘርግሐ ማያት፡ እቶም ንፋሳት ካብ ምብራቕ ናብ ደብባዊ ምብራቕ ክነፍሱ እንከለዉ እቲ ውሕጅ ባሕሪ (ማዕበል) ድማ ብ2 ማይል ኣብ ሰዓት ናብ ሰሜናዊ ምዕራብ ከም ዝውሕዝ ብተመክሮ ተረጋጊጹ።

ኩነታት ኣየር ናይ ቀንዲ መሬት ገማግም ባሕሪ ዝምልከት ኣብ ግዜ ሓጋይ ጽዑቕ ግመ መሰል ዋግ ዋግታ ነቲ መሬት ዓብሊዅዎ ይርከብ። እዚ ድማ ብግዲኡ ንሰሜናዊ መትረብ ባጽዕ ንምልክታት መሬት ዝጥቀሙ ባሕረኛታት ንሰሜናዊ ምብራቕ ናይዚ ቦታ ከቢድ ይገብሮ ጥራይ ዘይኮነ እንሓሳብ’ውን ዘይክኣል ይገብሮ። በቲ ካልእ መዳይ ብምኽንያት ንፋስ ሰሜን ደበናታት ዝዓብለሎ ምስ ዝኸውን ወላ’ኳ ዝልዓለ ጫፍ ናይቲ መሬት እንተተሸፈነ ዕሽሽ ክትብሎ እትኽእል ንጻረ ኣለዎ። ምብራቕ ካብ ደሴት ካንድሊያ ትርከብ ንእሽቶ ደሴት ብማንግሩቭ ዝብሃል ኣግራብ ባሕሪ ዝተሸፈነት ደሴት ትርከብ። እዛ ደሴት ኣብ ከርከስ ባሕሪ ተኾይጣ ኣላ። እዛ ደሴት ክሳብ ኣጸቢቕካ ናብ ገማግም መሬት ትጽጋዕ ብቐሊሉ ኣይትልለን’ያ፣ ውሽጢ’ዚ ቦታ ህድኣት ዝሰፈኖን ማንግሩቭ ዝርከቦን እዩ። ኣገደስቲ ምልክታት ኣብ ሰሜናዊ መትረብ ምጽዋዕ፡ ማርሳ ተኽላይ ንእሽቶ ጀላቡ ዝዕቀባሉ ማርሳ ኮይኑ፡ ናይ ውሽጢ ዓዲ ጀላቡ ንምዕሻግ የገልግል። ሓደ 130 ሜትሮ ዝቝመቱ ሰባር ማዕበል ባሕሪ መንደቕ ዘለዎ ኮይኑ፡ እዚ ንማእከል ባሕሪ ዝዝርጋሕ መንደቕ ኣብዚ እዋን ዓንዩ ወይ ፈሪሱ ይርከብ። ባሕረኛታት ነዚ መንደቕ ምስ ከርከስ ባሕሪ ከደናግሮም ይኽእል። ኣብ ጥቓ’ዚ መንደቕ ኣብ ጫፉ ንመራኽብ ሓበሬታ ዝህብ መብራህቲ ወይ ፋና ተተኺልዎ ኣሎ። እዚ ብእንግሊዘኛ ቢኮን ተባሂሉ ዝጽዋዕ ፋና፡ ኣጕዶኣዊ ቅርጺ ዘለዎ ዓንዲ ኮይኑ ኣብ ጫፉ ርእሱ ዝተቖርጸ ኣጕዶ ዝመስል ቅርጺ ኣለዎ። ኣብ ርእሱ ድማ ጫፍ ዝሕብር ዘንጊ ዝተተኽሎ እዩ። ካብኡ ርሕቕ ኢሉ ድማ ኣብ ድሓን ኩነታት ዝርከብ 100 ሜትሮ ንወገን ሰሜናዊ ምብራቕን ንማእከል ባሕሪን ዝዝርጋሕ ዘሎ ራይሄር ዝብሃል ደሴት ስባር ማዕበል መንደቕ ይርከብ። ኣብ መንጎ’ዞም ሰባር ማዕበል መናድቕ ንእሽቶ ዕምቈት ዘለዎ መዕቈቢ ስለዘሎ ናብኡ ንምእታው 15 ሜትሮ ዘለዎ መእተዊ ኣሎ። ኣብ መንጎ ጫፍ ወይ ርእሲ ናይዞም መናድቕ ዘሎ ዕምቈት ማይ 2’5 ሜትሮ ይበጽሕ። ዝዓበየ ኣካል ናይዞም ሰባር ማዕበል መናድቕ ኣብ ልዕሊ ንቑጽ መሬት ዝተሰረተ እዩ። ኣብ ማእከላይ ሸነኽ ናይዚ ማርሳ ዘሎ ዕምቈት 2’7 ሜትሮ ኮይኑ ናብ መሬት እናቐረብካ ምስ መጻኻ ድማ እቲ ዕምቈት ይጎድል።

ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ክፋል ናይቲ ብወገን ደቡብ ዝርከብ ሰባር ማዕበል 2’3 ሜትሮ ዝዕምቆቱ፡ ጀላቡ ዝጽዕናሉን ዘራግፋሉን መዳይቦ ዘለዎ መዐሸጊ ይርከብ። ክልተ ናይ መንደቕ ገዛውትን ሒደት ኣጓዱን ዝሓዘት ቁሸት ናብዚ ደቡባዊ መዐሸጊ ጀላቡ ማርሳ ብቕርበት ተደኲነን ይርኣያ። ካብ ደሴት ድፍኒን ዝግበር ጕዕዞ ወይ መንገዲ በዚ ሰሜናዊ መትረብ ምጽዋዕ ኮይኑ፡ ክሳብ 172 ማይልስ ዝበጽሕ ንወገን ደብባዊ ምብራቕ ይዝርጋሕ። ኣብ መንጎ ደሴታት ዳህላክን ቀንዲ ገማግም ባሕሪ ኤርትራን ድማ ይርከብ። ብኣጠቓላሊ እዚ ነዊሕ መትረብ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ደቡባውን ሰሜናውን መትረብ ተባሂሉ ኣብ ክልተ ዝተመቕለ እዩ። እዚ መትረብ ንጕዕዞ ባሕሪ ውሑስን ምቹእን እዩ። ዘለዎም ናይ መብራህቲ መሐበሪታት ምስ ዝበርሁ ድማ ብለይቲ ክትጐዓዘሉ የኽእለካ። እተን ደሴታት ዳርጋ ኣብ ጽፍሒ ባሕሪ ዝተላሕጋን ብራኸ ዘይብለንን ኣብ ማይ ባሕሪ ዝተኣለኻን ብምዃነንን ብቐሊሉ ስለዘይረኣያን ግን ኣብ ጕዕዞ ጥንቃቐ ምግባር ኣገዳሲ ይገብሮ። ኣብ መላእ ተረተር ሰሜናዊ መትረብ ምጽዋዕ ዘሎ ቅርጺ መሬት ዝርከቡ ጎቦታት ተመሳሰልቲ ኮይኖም ብሰጣሕ ጎላጉል ዝተዓብለለ እዩ። ጫፋቶም ንሰሜንን ደብቡን ይዝርጋሕ። ሓሊፎም ዝርኣዩ በላሕቲ ታባታት ድማ ነቲ ሰጣሕ ጎላጉል ሰባቢሮሞ ይርኣዩ። እዞም ታባታት ከተለልዮም እንተኽኢልካ ድማ ንባሕረኛታት ግሩማት መሐበሪ እዮም። ኣብ ልዕሊ መርከብ ተሰቒልካ ንመሬት ምስ ተማዕዱ ብዘገምታ እናበረኹ ዝድይቡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ካብ 15 ክሳብ 20 ማይል ናብ እግሪ’ዞም ጎቦታት ዝዝርግሑ ናይ ሑጻ ጎላጉል ትዕዘብ። ዝልዓለ ትረኽቦ ብራኸ ድማ ክሳብ 300 ሜትሮ ይበጽሕ።

ልዒሉ ከም ዝተጠቕሰ፡ እቲ ጎላጉል በቶም ብነጠብጣብ መሊኦም ዘለዉ ቅርጺ ኣጕዶ መልክዕ ዝሓዙ ታባታት ዝውንንዎ ብራኸታትን በቶም ክንዮኦም ናብ ውሽጢ መሬት ርሒቖም ዘለዉ እምባታትንን ዳርጋ በቲ ክስትውዓል ዘይክኣል ዓቐበት ናይቲ ጎላጉልን ኣብ ትርኢት ዓይኒ ተዋሒጡ ስለ ዝርከብ፡ ኣብ ካርታ ባሕሪ ጎቦታት ከተለሊ ወይ ፈሊኻ ክትፈልጥ ክትፍትን እንተኾይንካ ነዚ ነገር’ዚ ክትዝንግዖ ኣይግባእን። ኩነታት ዋሕዚ ማዕበል ናይ ሰሜናዊ መትረብ ምጽዋዕ ምስ እንርኢ ድማ፡ ኣንፈቶም ኣዝዩ እዩ ዝፈላለ። ካብ ጥሪ ክሳብ ለካቲት ኣብ ዘሎ ግዜ፡ ንፋሳት ደቡባዊ ምብራቕ ናብ ማእከል ቀይሕ ባሕሪ ክነፍሱ እንከለዉ፡ ብዝሓየለ ኣገባብ ዝነፍሱሉ እዋን ስለዝኾነ፡ ኣብ መላእ ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ንደቡብ ገጹ ዝውሕዝ ማዕበል ይፍጠር። ኣብ ውሽጢ’ቲ መትረብ ድማ ብናይ ውሽጢ መሬትን ንፋሳትን ማዕበላዊ ዋሕዝን ብዝልዓለ ይጽለው። ኣብ ተመሳሳሊ ወርሓት ኣብ ደቡባዊ መትረብ ምጽዋዕ ዘሎ ባሕሪ ዝርከቦ ንወገን ደቡብ ዝውሕዝ ማዕበል ምስቶም ካብ ደቡብ ንሰሜን ዝነፍሱ ንፋሳት ተቓሊሱ ክስዕሮም ይርአ። እንተኾነ ግን ኣብ ወርሓት መጋቢትን ሚያዝን እቲ ዋሕዚ ማዕበል ናብ ሰሜን የቕንዕ። ብናይ ውሽጢ ዓዲ ወይ ናይ መሬት ንፋሳት ብዝልዓለ ዝግዛእ ይመስል። ትሕተ ማያዊ ገመዳት ኣብ ውሽጢ ከብዲ ባሕሪ መትረብ ምጽዋዕ ካብ ጥቕሚ ወጻኢ ዝኾነ ናይ ትሕተ ባሕሪ ገመድ፡ ካብ ማእከላይ ኣካል ቀይሕ ባሕሪ ነቒሉ ብማእከል መትረብ ምጽዋዕ ሓሊፉ እንደገና ናብ ማእከል ቀይሕ ባሕሪ ዝጥወ ተዘርጊሑ ይርከብ። ሓፈሻዊ ሓበሬታ ሰሜናዊ መትረብ ምጽዋዕ መተሓላለፊ መራኽብ፡ ሰሜናዊ መትረብ ምጽዋዕ ብወገን ምዕራብ ቀይሕ ባሕሪ ዝርከብ ኮይኑ፡ መቐጸልታ ወይ ኣሰር ናይቲ ውሽጣዊ መትረብ እዩ። ሰሜናዊ ኣካል መትረብ ምጽዋዕ ካብ ጥቓ ደሴት ድፍኒንን ተበጊሱ ንኣስታት 60 ማይል ተዘርጊሑ ክሳብ ሰሜናዊ ምብራቕ መእተዊ ናይ ወደብ ምጽዋዕ ዘሎ ነጥቢ ዝዝርጋሕ እዩ። ቅርጺ መሬት ናይዚ ከባቢ 132 ሜትሮ ዝንውሓቱ ቴርማብ ዝተባህለ ጎቦ ካብ ገማግም ባሕሪ ንውሽጢ ካብ ደሴት ድፍኒን ድማ ንወገን ደብባዊ ምዕራብ ተኾይጡ ዝርከብ ኣካል እዩ።

ኣብ ርእሲ ቅርጺ መሬት ሓደ ጻዕዳ ዝሕብሩ ኣጕዶኣዊ ዓንዲ ተተኺሉ ይርከብ። ሜላሃት ትብሃል ናይ ገማግም ባሕሪ ነጥቢ፡ ናይ መራኽብ ሓባሪ መብራህቲ ዝሓዘለትን ብናይ ማይ ጨው ሰልምታት ዝተደርዐትን ቦታ እያ። ክንዮ’ዛ ቦታ ባድም ናይ ጨው ኩጀታት ተዘርጊሖም ይርከቡ። ኣስታት 5 ማይል ካብ ሜላሃት ንደብባዊ ምብራቕ፡ ናይ ጨው ግራውቲ ይርከቦ። እዛ ቦታ ብብርሃን ዝተኾልዐት ኮይና፡ ብግዜ ለይቲ ንዝግበር ጕዕዞ ግርምቲ መሐበሪት ኮይና ተገልግል። ካብዛ ነጥቢ ኣስታት 5 ማይል ንደቡባዊ ምብራቕ ርሕቕ ኢልካ ድማ ደፋእታዊ ብራኸ እትውንን ራስጡሪቕ ትርከብ። ኣብ ክልቲኡ ደቡባውን ሰሜናውን መትረብ ምጽዋዕ ዝርከቡ መብራህቲ ፋናታት፡ ኣብ ምሕባር ጕዕዞ ባሕሪ ውሕስነት ከም ዘይብሎም ይሕበር። መለለይ ሕብርታት ናይ ህንጻታቶም’ውን ተበላሽዩ ክኸውን ከም ዝኽእል እዩ ዝንገር። ነፍስወከፍ መብራህቲ ክርኣያ ስለዘይክኣል፣ ህንጻታቱ’ውን ብቐሊሉ ፈሊኻ ንምፍላጡ ስለዘይክኣል፡ ባሕረኛታት ንቑሓት ክኾኑ እዩ ዝግባእ። ባህርያዊ ኩነታት መጻብቦ ምጽዋዕ ኩነታት ኣየር፡ ኣብ ሰሜናዊ መጻብቦ ምጽዋዕ ንፋሳት ሰሜን ዝዓብለልዎ ኮይኑ፡ እዞም ንፋሳት ካብ ብግዜ ለይቲ ብግዜ መዓልቲ ኣሐይሎም ይነፍሱ። ኣብ ግዜ ንግሆ ድማ ካብ መሬት ናብ ማእከል ባሕሪ ይነፍሱ። ኣብ ግዜ ቀትሪ ከኣ ንወገን ሰሜናዊ ምብራቕ ይዕጸፉ። ኣብዚ ከባቢ ርኡይ ዝኾነ ውድቀት ናይ መዐቀኒ ጸቕጢ ኣየር ከጋጥም ንቡር እዩ። ድሕሪ ኣስታት ክልተ መዓልትታት ድማ ንፋሳት ሰሜን ብሃንደበት ተኸታቲሎም ይነፍሱ። ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ግን ብዘገምታ ይነፍሱ። ኣብ ክልቲኡ ኣገጣሚታት ፍኹስ ዝበለ ደበና ተኸቲሉ ይፍጠር። ጸቕጢ ኣየር ክሳብ’ቶም ንፋሳት ዝውድኡ ልዑል ኮይኑ ይጸንሕ።

ኣብ መትረብ፡ ንፋሳት ደቡብ ምስ ዝፍጠሩ ብሓፈሽኡ ኣብ ግዜ ለይቲ ምንፋስ ይቕጽሉ። ኣብ ግዜ መዓልቲ ብወገን ደብባዊ ምብራቕ ኣሐይሎም ብምንፋስን ናብ ወገን ምዕራብ ብምጥዋይን ድማ ብግዜ ለይቲ ይፈዅሱ። እቶም ንፋሳት ካብ ወገን ደቡባዊ ምዕራብ ክሳብ ዝነፍሱ ብጕሉሕ ነቕጺ ይርአ። እንተኾነ ግን ናብ ደቡብ ወይ ደብባዊ ምብራቕ ምስ ዝቕየሩ፡ እታ ዝተርከሰት ኣሞፑል ናይ መዐቀኒ ረስኒ ብቕልጡፍ ብብዙሕ ዲግሪታት ንላዕሊ ትድይብ። እዚ ብርቱዕ ንፋስ ደቡብ ንላዕሊ ኣርባዕተ መዓልትታት ይጸንሕ። መዐቀኒ ጸቕጢ ኣየር፡ መጠንቀቕታ ዝብሃል ኣይትህብን። ድሕሪ ሓጺር ግዜ እቲ ንፋስ ይነፍስ ምስ ዝህሉ ግን ትደክም። ካብ ምጽዋዕ ንማእከል ባሕሪ ዘሎ ቦታ፡ ንፋስ ባሕሪ ካብ ምብራቕ ይነፍስ። ኣብዚ ሰሜናዊ መትረብ ማዕበላዊ ዋሕዚ ምስቲ ንውሽጢ ዝጐዓዝ ዋሕዚ ንደቡብ ይቐንዕ። ከምኡ’ውን ምስቲ ንደገ ዝጐዓዝ ዋሕዚ ንሰሜን የቕንዕ። እዚኣቶም መብዛሕትኡ ጊዜ ኣዝዮም ስሩዓት እዮም። ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ እቶም ምስ ንውሽጢ ዝጐዓዝ ዋሕዚ ንደቡብ ዝቐንዑ ክሳብ’ቶም ንደገ ዝጐዓዝ ዋሕዚ ጎፍ ንጎፍ ዝራኸቡ ኣይቋረጹን እዮም። ካብ ሰነ ክሳብ መስከረም ኣንፈት ዋሕዚ ደቡባዊ ምብራቕ እዩ። ካብ ሕዳር ክሳብ ሚያዝያ ድማ ብሰሜናዊ ምዕራብ እዩ፣ ፍጥነቶም ድማ ፍርቂ ማይል ኣብ ሰዓት ይሕንበቡ። ኣብ መንጎ ግንቦትን ጥቅምትን ዘሎ እዋን ዓብላሊ ዝብሃል ኣንፈት የለን። እዚ ኩሉ፡ እቲ ምስሊ ጽባቔናን ምስልናን ዝኾነ ቀይሕ ባሕርና ሒዙዎ ዘሎ ምስጢር ኢዩ።

[Ambassador Estifanos @AmbassadorEstif]

ኮቦሮ! ኮቦሮ! እልል በላ ኣዴታታ!! ሰማይ ሰማይ ትደይብ ባንዴራና ! ኣይበልናንዶ What a joy to see #Eritrea cycling stars shining in the international aren successfully represented by BINI and HENOK エリトリア

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ካብ ካርታ ናብ ጽልዋ
ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ ኤርትራ ከም ዓለምለኻዊ ሓይሊ

ሳሙኤል ገብረብርሃን
ክፍሊ ኢሚግሬሽንን ዜግነትን

ሓይልን ጽልዋን ሃገራት ኣብ ኣህጉራዊ መድረኽ ብዝተፈላለዩ ረቛሒታት ዝውሰን እዩ። መብዛሕትኡ ግዜ፣ ወተሃደራዊ ዓቕሚ፡ተክኖሎጂያዊ ዕብየትን ቁጠባዊ ፍርያትን ከም ቀንዲ መለክዒታት ክብርታትን ጽልዋን ተገይሮም ይውሰዱ። እዚኣቶም ተለዋወጥትን ብጊዜን ኩነታትን ክመጽኡን ክኸዱን ዝኽእሉ ባእታታት እኳ እንተዀኑ፣ ካብዚ ኩሉ ንላዕሊ ግን ሓደ ቀዋምን መሰረታውን ዝዀነ ጸጋ ኣሎ - ንሱ ድማ ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ እዩ። ሓንቲ ሃገር ኣብ ካርታ ዓለም ዘለዋ ቦታ፡ ንኹሉ ወተሃደራውን ቁጠባውን ጥበባታ መበገሲ ባይታ ብምሃብ፣ ኣብ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ከም ፍሉይ ዓለምለኻዊ ሓይሊ ወይ ናይ ጸቕጢ መሳርሒ (Leverage) የገልግል። እዚ “ጂኦ- ስትራቴጂካዊ ሓይሊ” ዝብል ጽንሰ- ሓሳብ፡ ተፈጥሮ ንሓንቲ ሃገር ዝለገሰቶ ዘይነጽፍ ጸጋ ኮይኑ፣ ኣብ መንጎ እቶም ኣብ ካርታ ዝሰፈሩ ስነ- ምድራዊ ዶባትን እቲ ኣብ ባይታ ዝረአ ህያው ምንቅስቓስ ሓይልታትን ዘሎ ዘይነጻጸል ጥብቂ ምትእስሳር ዘጉልሕ እዩ።

ስነ-ሓሳባዊ ትንተና ጂኦ-ፖለቲካ ከም ዘረድኦ፣ ጂኦግራፊ ሓንቲ ሃገር ዕድል ወይ ብድሆ ክኸውን ይኽእል እዩ። ብፍላይ ከኣ እቶም ኣብ መበል 19ን 20ን ክፍለ ዘመን ዝነበሩ ክኢላታት ጂኦ-ፖለቲካ (ከም ኣልፍረድ ታየር ማሃንን ኒኮላስ ስፓይክማንን)፣ ሓይሊ ባሕርን ቁጽጽር ጸበብቲ መተሓላለፊታትን ንዓለምለኻዊ ጽልዋ ወሰንቲ ምዃኖም ይከራኸሩ ነበሩ። ንሳቶም ከም ዝገልጽዎ፣ ዓለምለኻዊ ንግዲ ብባሕሪ ዝምራሕ ብምዃኑ፡ ነቶም ዓበይቲ መተሓላለፊታት ባሕሪ (Choke points) ዝተቖጻጸረት ሃገር ውሕስነት ቁጠባ ዓለም ክትውስን ትኽእል እያ። ባሕሪ ከም ሓባራዊ ጽርግያ እንተወሲድናዮ፣ ነቶም ኣፍደገታቱ ዝሕልዉ ሓይልታት ድማ ፍሉይ ፖለቲካዊ ሓይልን ዓብላሊ ጽልዋን ይህልዎም። ስለዚ፡ ጂኦ-ስትራቴጂ ሓንቲ ሃገር ነቲ ዘለዋ ቦታ ብምጥቃም ሃገራዊ ድሕነታ እተረጋግጸሉን ረብሓታታ እተስፍሓሉን ጥበብ እዩ።

ታሪኽ ዓለምና ከም ዘረጋግጾ፡ ዓበይቲ ሓይልታት ዓለም ንጂኦግራፊያዊ መሰጋገሪታት ንምቁጽጻር ዘይሕለል ቃልሲ ከካይዱ ጸኒሖም እዮም። ንኣብነት፡ ቱርኪ ኣብ መንጎ ኤውሮጳን ኤስያን ዘለዋ ኣቀማምጣ፡ ብፍላይ ከኣ መትረብ ቦስፎረስን ዳርዳኔልስን ክትቈጻጸር ምኽኣላ፡ ንድሕነት ጸሊም ባሕርን ስሉጥ ምንቅስቓስ ኔቶን ወሳኒት ሃገር ገይሩዋ ይርከብ። ብተመሳሳሊ፡ ግብጺ ብመትረብ ሱዌዝ ኣቢላ ንዓለምለኻዊ ንግዲ ባሕሪ እተመሓላልፎ መስመር፡ ማእከላይ ምብራቕን ኤውሮጳን ዘራኽብ ሓያል ጂኦ-ፖለቲካዊ መሳርሒ እዩ። ብተመሳሳሊ ሸነኽ ድማ፡ ሲንጋፖር ኣብ ጸቢብ መተሓላለፊ ማላካ ብምቕማጣ፡ ንንግዲ ምብራቕ ኤስያን ዓለምን ወሳኒት ማእከል ክትከውን ክኢላ እያ። ፓናማ እውን ብመትረብ ፓናማ ኣቢላ ንፓስፊክን ኣትላንቲክን ውቅያኖሳት ምውሳባ፡ ንቁጠባዊ ዓቕማ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ንኣገዳስነታ ኣብ ዓለምለኻዊ መድረኽ ዓቢ ክብሪ ሂብዎ ይርከብ። እዚ ኹሉ ዘርእየና፡ ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ ሓንቲ ሃገር ካብ ወተሃደራዊ ዕጥቅታት ንላዕሊ ዕጽፊ ጽልዋ ክፈጥር ከም ዝኽእል እዩ።

ናብ ዞባና ቀርኒ ኣፍሪቃ ክንምለስ ከለና፣ ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ብጂኦ- ስትራተጂካዊ ኣቀማምጣአን ፍሉይ ቆላሕታ ዝወሃበን ሃገራት እያ። ኤርትራ ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ሃገር ኮይና፣ ብሰሜንን ደቡብን ዝዝርጋሕ ልዕሊ 1,200 ኪሎ ሜተር ንውሓት ዘለዎ ገማግም ባሕሪ ኣለዋ። እዚ ጥራይ ዘይኰነ፣ ደሴታት ዳህላክ ዝሓወሰ ልዕሊ 350 ደሴታት እትውንን ሃገር ምዃና’ውን ካልእ ኣገዳሲ ብልጫ እዩ። እዚ ጂኦግራፊያዊ ክዉንነት እዚ፣ ንዓለምለኻዊ መስመር ንግዲ ባሕሪ ብፍላይ ከኣ ንመትረብ ባብ-ኤል-መንደብ ኣዝያ ቀረባ ይገብራ። እቲ ሰፊሕ ገማግም ባሕርን ደሴታትን ንኤርትራ ርኡይ ጂኦ- ስትራቴጂካዊ ዕምቈት (Strategic Depth) ይዕድላ። እቶም ደሴታት ከም ወተሃደራዊ ይኹን ቁጠባዊ ዋሕስ ኮይኖም ከገልግሉ ዝኽእሉ ተፈጥሮኣዊ ዕርድታት እዮም። እዚ ኣቀማምጣ እዚ ንድሕነት መላእ ቀርኒ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ብቀጥታ ዝጸሉ ባህሪ ኣለዎ።

ባብ-ኤል-መንደብ ንቀይሕ ባሕሪ ምስ ወሽመጥ ዓደንን ህንዳዊ ውቅያኖስን ዘራኽብ ጸቢብ መተሓላለፊ ባሕሪ እዩ። እዚ ቦታ እዚ ካብ መላእ ዞባታት ዓለም ንዝመጽኡ መራኽብ ንግዲ ከም ኣፍደገ ኮይኑ የገልግል። ኤርትራ ኣብዚ ቀይሕ ባሕሪ ዘለዋ ንውሓት ገማግም ባሕርን ቁጠባዊ ዞባ ባሕርን (EEZ)፣ ኣብ ምርግጋእ ይኹን ዘይምርግጋእ እቲ ዞባ ወሳኒ ተራ ክትጻወት ዕድል ይህባ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ ኣስታት 10% ክሳብ 12% ዝኸውን ዓለምለኻዊ ንግዲ፡ ከምኡ’ውን ዓቢ መጠን ካብ ዓለማዊ ነዳዲ በዚ ጸቢብ መተሓላለፊ እዚ እዩ ዝጐዓዝ። ኣብ ቀረባ ግዜ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዘጋጠሙ ቁጠባዊ ምዝባላትን ናይ መራኽብ መጥቃዕትታትን ከም ዘርኣይዎ፣ ኣብዚ ዞባ እዚ ዝፍጠር ዝዀነ ይኹን ዘይምርግጋእ ንመላእ ዓለማዊ ቊጠባ ብኸመይ ከም ዝጸልዎ እዩ። ስለዚ፡ ኤርትራ ኣብዚ ቦታ እዚ ዘለዋ ቁጽጽርን ጽልዋን፡ ንዓለምለኻዊ ርግኣት ናይዚ መስመር እዚ ወሳኒት ረቛሒ ይገብራ።

እዚ ጂኦ-ስትራቴጂካዊ ክዉንነት እዚ፡ንኤርትራ ንሓያሎ ዞባውያንን ዓለምለኻውያንን ሓይልታት ማእከል ስሕበት ፖለቲካ ክትከውን ገይሩዋ እዩ። ዓበይቲ ሓይልታት ዓለም (ከም ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ቻይና፡ ሩስያን ሃገራት ኤውሮጳን) ከምኡ’ውን ዞባውያን ሓይልታት (ከም ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ፡ ቱርኪን እስራኤልን) ኩሎም ኣብ ዞባ ቀይሕ ባሕሪ ጽልዋ ንምሕዳርን ድሕንነቶም ንምውሓስን ይወዳደሩ ኣለዉ። እዚ ፖለቲካዊ ምትፍናን እዚ፡ ንድሕነትን ሰላምን ቀይሕ ባሕሪ ወሳኒ ብምዃኑ፡ ኤርትራ ከም ሓንቲ ልዑላዊት ሃገር እትወስዶም ፖለቲካዊ ውሳነታትን እተካይዶም ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታትን ኣብ ምርግጋእ እዚ ዞባ ዓቢ ጽልዋ ኣለዎ። ዓበይቲ ሓይልታት ኣብ ጂቡቲ ወተሃደራዊ መዓስከራት ክምስርቱ ከለዉ፡ ንኤርትራ እውን ከም ወሳኒት ጐረቤት ርኡይ ቆላሕታ ክህቡዋ ጸኒሖም እዮም። ቻይና ብስትራተጂ “Belt and Road Init­tiative” ኣቢላ ንወደባት ምብራቕ ኣፍሪቃ ክትምስርት ከላ፣ ሩስያ ድማ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ መዕረፊ ሓይሊ ባሕሪ ክህልዋ ፍሉይ ድሌት ኣርእያ እያ። እዚ ኩሉ ምድፍፋእ፣ ንኤርትራ ማእከል ናይቲ ዓለምለኻዊ ናይ ሓይሊ ምትፍናን ብምግባር ዝፍተን እዩ።

ወደባት ኤርትራ፡ ብፍላይ ከኣ ባጽዕን ዓሰብን፡ ኣብ ዞባዊ ቁጠባዊ ምትእስሳርን ልምዓትን ዕዙዝ ተራ ኣለዎም። እዞም ወደባት እዚኦም ንሃገራዊ ቁጠባ ኤርትራ ንምዕባይ ጥራይ ዘይኰነስ፣ ንጐረባብቲ ሃገራት ዓቢ ኣገልግሎት ክህቡ ዝኽእሉ እዮም። እዚ ድማ ንኤርትራ ኣብ ዞባዊ ምትእስሳርን ምትሕብባርን ሓደገኛ ለቨራጂ ወይ መትሓዚ ሓይሊ ይህባ። ደቡብ ሱዳንን ካልኦት ምብራቕ ኣፍሪቃውያን ሃገራትን እውን መጻኢ ቁጠባዊ መስመራቶም ምስ ወደባት ኤርትራ ዘተኣሳስሩሉ ተኽእሎታት ኣለዉ። እቶም ወደባት ንምዕባለን ምውህሃድን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብቑዕ መተሓላለፊ ክዀኑ ይኽእሉ እዮም። ብሰንኪ እዚ ኣቀማምጣ እዚ፣ ፖለቲካዊ ርግኣትን ቁጠባዊ ዕብየትን ቀርኒ ኣፍሪቃ ምስ ድሕነት ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ብቐጥታ ዝተኣሳሰረ እዩ። እዚ ድማ ንኤርትራ ካብ ሓንቲ ዞባዊ ተዋሳኢት ንላዕሊ፣ ኣብ ልምዓትን ሰላምን ቀርኒ ኣፍሪቃ እጃም ክህልዋ ዓቢ ዕድል ይፈጥረላ።

ይኹን እምበር፣ ጂኦ-ስትራተጂካዊ ኣቀማምጣ ብባህሪኡ ክልተ ገጽ ዘለዎ ሰይፊ እዩ። ሓደ ሸነኹ ጽልዋን ረብሓን ከምጽእ ከሎ፣ በቲ ካልእ ሸነኹ ድማ ስሱዕ ቆላሕታ ወጻኢ ሓይልታትን ፖለቲካዊ ጸቕጥታትን ክስሕብ ይኽእል እዩ። ኤርትራ እውን ካብዚ ክዉንነት እዚ ፍልይቲ ኣይኰነትን። እቲ ኣብ ዙርያ ቀይሕ ባሕሪ ዘሎ ጂኦ-ፖለቲካዊ ውድድር፣ ንኤርትራ ሓይልታታ ክትዕቅብን ብልሓታዊ ዲፕሎማሲ ክትጥቀምን ዝሓትት እዩ። ሓንቲ ሃገር ስትራተጂካዊ ቦታ ጥራይ ብምሓዛ ሓያል ክትከውን ኣይትኽእልን እያ፤ በንጻሩ ነቲ ዕድል ብብሱል ዝምድናታት ክትጥቀመሉ ክትክእል ኣለዋ። ኤርትራ ኣብ ዞባዊ ፖለቲካ ንዘለዋ ቦታ ብምጥቃም፣ ምስ ዝተፈላለያ ሃገራት ሚዛኑ ዝሓለወ ዝምድናታት ክትምስርት ምጽናሓ ይፍለጥ። እዚ ድማ ሃገራዊ ልዑላዊነታ ከየሕለፈት፣ ኣብ ዞባዊ ጉዳያት ንጡፍ ተራ ክትጻወት ኣኽኢሉዋ እዩ።

ኤርትራ ካብ ታሪኽ ቃልሳ ጀሚራ፣ ንልዑላውነት ባሕራን መሬታን ዓቢ ዋጋ ዝኸፈለት ሃገር እያ። እዚ ድማ፡ ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ ምስ ሃገራዊ መንነትን ድሕነትን ብኸመይ ከም ዝተኣሳሰር ዘርእይ እዩ። ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ንምዕቃብን ሰላሙ ንምውሓስን ዝግበር ጻዕሪ፣ ንድሕነት መላእ ሃገራት ዞባ ቀይሕ ባሕሪ እውን ዓቢ ኣበርክቶ ኣለዎ። ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራን ፖሊሲታት ጸጥታን፣ ኣብዚ ዞባ እዚ ዘይሕለል ግደ ኣለዎም። እዚ ድማ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ሃገራዊ ዶባታ ጥራይ ከይተሓጽረት፡ ኣብ ዞባዊ ርግኣት እውን ዓቢ ተራ ከም ዘለዋ ዘረጋግጽ እዩ። እተን በቲ ንኤርትራ ዝጉዝጎዝ ባሕሪ ተጠቒመን ዝጐዓዛ ንግዳዊ መራኽብ ብሰላም ክሓልፋ ምኽኣለን፣ ንውሕስነት ዓለማዊ ቁጠባ ወሳኒ ረቛሒ እዩ።

ኣብዚ ብተክኖሎጂን ቅልጡፍ ምንቅስቓስን ዝምራሕ ዘመናዊ ዓለም፣ ጂኦግራፊያዊ ሓይሊ ወሳኒ ረቛሒ ምዃኑ ኣየቋረጸን። ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ ኤርትራ ንመጻኢ ወለዶታት ዝተርፍ ቀዋሚ ሃብቲ እዩ። እዚ ፍሉይ ኣቀማምጣ እዚ፣ ኣብ መንጎ መስመራት ካርታን ኣብ ግብሪ ዝትርጐም ጽልዋን ዘሎ ዓቢ ምስጢር እዩ። ኤርትራ ነቲ ተፈጥሮ ዝዓደላ ጂኦ-ስትራቴጂካዊ ብልጫ ብብቑዕ መሪሕነትን ዲፕሎማስያዊ ብልሃትን ክትጥቀመሉ ከላ፣ ሃገራዊ ልዑላዊነታ ብምሕላው፣ ኣብ ዞባዊ ርግኣትን ልምዓትን ዘለዋ ተራ ክዓቢ እዩ።

ብሓፈሻኡ ክርአ ከሎ፣ ካብ ካርታ ናብ ጽልዋ ዝግበር ጉዕዞ ፖለቲካዊ ብስለትን ስትራተጂካዊ ዓቕምን ዝሓትት እዩ። ኤርትራ ኣብ ልብን መተሓላለፍን ቀይሕ ባሕሪ ብምቕማጣ፣ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ዘይትካእ ስትራተጂካዊ ረብሓ ሒዛ ትርከብ። እዚ ጂኦ-ፖለቲካዊ ረብሓ እዚ፡ ንኤርትራ ኣብ ኣህጉራዊ ፖለቲካ ማእከል ስሕበት ብምግባር፡ ርግኣታን ልምዓታን ንምውሓስ ፈጺሙ ዓቢ ዓቕሚ እዩ። ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ ኤርትራ ንመጻኢ ወለዶታት ዝተርፍ ቀዋሚ ሃብቲ ብምዃኑ’ምበኣር፡ ከም ወትሩ ብብልሃትን ብሓላፍነትን ክንሕዞ፡ ክንከላኸለሉን ክንጥቀመሉን ይግባእ። ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ ኤርትራ፡ እቲ ነባሪ ሃገራዊ ሓይልና ስለዝዀነ!

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ሕድራ
ሰናይ ገብሩ
ስእሊ - ሃብቲ ባሕሪ

ሕድራ ሓደ ካብ ዘይዓጻማት ህይወታውያን ባሕሪ ኮይኑ፡ ምድቡ ኣብ ፋይለም ኢቺኖደርማታ ስድራ- ቤት ሆሎቱሮኣይዳ እዩ። ቅርጾም ቅጥን ዝበሉ ነዋሕቲ ጎናዊ ክቢ ዝሓዙ ኮይኖም፡ እቲ ልሙድ ንውሓቶም ካብ 10 ክሳብ 30 ሰ.ሜ ይበጽሕ። እንተኾነ፡ ኣብ ገለ ገለ ውሑዳት ዓሌታት ሕድራ ካብ ዘጋጥሙ ዓቐን ቁመት እቲ ዝነኣሰ 3 ሚ.ሜ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ዝዓበየ ክሳብ 3 ሜትሮ ይበጽሕ።

ኩሎም ዓሌታት ሕድራ ኣብ ትሕቲ ማያዊ ባይታ ባሕሪ ዝነብሩ ኮይኖም፡ ገሊኦም ኣብ ሑጻ፡ ጭቃ፡ ሳዕሪ ባሕሪ ክነብሩ እንከለዉ፡ ገሊኦም ከኣ ኣብ ተረርቲ ቦታታት ባይታ ባሕሪ ኣኻውሕን ዕንባባታት ባሕርን ይነብሩ። ሕድራ ኣብ ዝተፈላለየ ዕምቈት ባሕሪ ማለት ካብ ቀረባ ዕምቈት ኣስታት ሓደ ሜትሮ ክሳብ 10 ኪ.ሜ ዕምቈት ክነብሩ ከም ዝኽእሉ መጽናዕትታት ይሕብሩ። እቶም ዝበዝሑ ሕድራ ኣብ’ቲ ዝዓመቘ ባይታ ባሕሪ ይርከቡ። ካብ ኣስታት 9 ኪ.ሜ ዕምቈት ንታሕቲ 90% ናይ ኩሉ ህይወታዊ ብዙሕነት ዓሌታት ሕድራ እዮም።

ሕድራ ዝብል ቃል ከባብያዊ ኣጸዋውዓ ስም ብተቐማጦ ህዝቢ ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ዝተዋህበ እዩ። ሕድራ ብቛንቋ እንግሊዝ (sea cucumber) ተባሂሉ ክጽዋዕ እንከሎ፡ ስሙ ከም ቅርጹ ኮይኑ ነቲ ‘ኩኩምበር’ (cucumber) ዝበሃል ፍረ ተኽሊ ስለ ዝመስል’ዩ። ኩኩምበር ከኣ፡ ነቲ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ፍሉጥ ዝኾነ ዙኪኒ እዩ ዝመስል።

ሕድራ ዝበሃል ናይ ሓባር ስም ኮይኑ፡ ነቶም ኣብ ሓደ ምድብ ዝርከቡ ዓሌታት ወይ ህይወታውያን ይውክል። ኣብ ትሕቲኡ ዝርከቡ ከኣ፡ ብዙሓት ምድብ ዓሌታት ኣለዉ። ብዓለም ደረጃ ክረአ እንከሎ፡ ኣስታት 1,700 ዓሌታት ናይ ሕድራ ከም ዘለዉ መጽናዕትታት ተመራመርቲ ስነ-ህይወታውያን ባሕሪ ይሕብሩ።

ኣብ ሃገርና ማለት ቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ ከኣ፡ ክሳብ ሕጂ ተበጺሑ ዘሎ ርኽበት ኣስታት 19 ዓሌታት (species) ሕድራ ከም ዘለዉ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ግዝያት ዝተኻየዱ መጽናዕትታት ሚኒስትሪ ሃብቲ ባሕሪ ይሕብሩ። እዞም ዓንዲ-ሕቖ ዘይብሎም ህይወታውያን ባሕሪ ማለት ሕድራ፡ ብደረጃ ትሕዝቶኦም ይኹን ምምስርሖም ዘለዎም ብልጫ ተራእዩ፡ ተጠላብነቶም ኣብ ዕዳጋታት ዓለም ኣብ ሰለስተ ደረጃ ተኸፊሎም ይርከቡ።

ካብዞም ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ ዘለዉ ዓሌታት ሕድራ፡ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዕዳጋታት ዓለም ዝርከቡ ዓሌታት “ስካብራ”፡ “ፋስኮጊልቫ”ን “ኖቢልስ”ን ተባሂሎም ይጽውዑ። ካብኡ ቀጺሎም ከም ካልኣይ ደረጃ ዝስርዑ “ኢዱሊስ”ን “ሚላሪስ”ን ተባሂሎም ይጽውዑ። እቶም ዝተረፉ ብዓል “ኣትራ”፡ “ማውሪታንያ”፡ “ኣናናስ”፡ ወዘተ ዝኣመሰሉ ከኣ፡ ከም ሳልሳይ ደረጃ ይስርዑ። እቲ ብብዝሑ ዝፍለጥ “ኣትራ” ወይ “ለጋዕ” ተባሂሉ ዝጽዋዕ፡ ካብ 80 ክሳብ 85 ሚኢታዊት ኣብ ኤርትራ ናይ ዝግፈፉ ሕድራ ይሽፍን።

ዝርገሐ ሕድራ ብዓለም ደረጃ ክርአ እንከሎ፡ ኣብ ከባቢ ቅናት ምድሪ ይርከቡ። እቲ ዝበዝሐ ቍጽሪ ናይ’ዞም ህይወታውያን ባሕሪ፡ ኣብ ሃገራት ኤስያ (ቻይና፡ ጃፓን፡ ኢንዶነዥያ፡ ህንዲ) ኣውስትራልያን ማዳጋስካርን ወዘተ ዝኣመሰላ ይርከቡ። ኤርትራ፡ ሓንቲ ካብተን ኣብ ቅናት ምድሪ ዝርከባ ሃገራት ከም ምዃና መጠን ተኻፋሊት ናይ’ዚ ሃብቲ ሕድራ ኮይና ትርከብ።

ወላ’ኳ ስጋ ሕድራ ብርሑሱ እንከሎ ኣመስሪሕካ ከም መግቢ ዝብላዕ እንተኾነ፡ መብዛሕትኦም ዓሌታት ሕድራ ብመልክዕ ቋንጣ ተመስሪሖም ምህርቶም ይሕፈስ። እቲ ቐንዲ ምኽንያት ምድላው ዝነቐጸ ስጋ ሕድራ፡ ንነዊሕ ግዜ ከይተበላሸወ ንምዕቃቡን ናብ ርሑቕ ቦታታት ንምንቅስቓሱን ከም ዝጥዕም ንምግባር እዩ። ምድላው ቋንጣ ሕድራ ካብ ዓሌት ናብ ዓሌት ይፈላለ እዩ። ሕድራ ኣብ ክልተ ክንመቕሎም እንኽእል ረቂቕን ረጒድን ቆርበት ዝውንኑ ኮይኖም፡ ከከም ዓሌቶም ካብ 30 ክሳብ 60 ደቓይቕ ዘሎ ግዜ ኣብ ዝፈልሐ ማይ ባሕሪ እናጠጠቕካን እናኣኾስካን ተብስሎም።

እቶም ረቂቕ ቆርበት ዝውንኑ ሕድራ ከም ብዓል ሎሊ-ፊሽ፡ ኢዱሊስ፡ ሚልያሪስ፡ ዝኣመሰሉ ድሕሪ ሓደ ግዜ ምብሳል ኣብ ጸሓይ ይነቕጹ። እቶም ረጒድ ቆርበቶም ሕድራ ከም ብዓል ስካብራ፡ ፋስኮጊልቫ፡ ዝኣመሰሉ ከኣ፡ ዕጽፊ ናይቶም ረቂቕ ቆርበት ዝውንኑ ዓሌት ክልተ ግዜ ኣብሲልካ እቲ ቆርበቶም ሓመድ ስለ ዘለዎ ብመፋሕፍሒ እናፋሕፋሕካ ኣብ ጸሓይ ተንቅጾም። ምስ ነቐጹ፡ ኣብ መሸማዓት መሊእካ ንዕዳጋ ድሉው ይኸውን። ኣብ መወዳእታ፡ ብመንገዲ ሃገራዊ ኮርፖረሽን ዓሳ ኣቢሉ ንሰደድ ይለኣኽ፡ ኣብ ብዓል ቻይናን ካልኦት ኣብ ገማግም ሰላማዊ ውቅያኖስ ዝነብሩ ሕብረተ-ሰብን ከም ቀንዲ መግቢ ኮይኖም ይብልዑ።

ሜላታት ኣጋፍፋ ሕድራ ዝተፈላለዩ እዮም። መብዛሕትኡ ብጉልበት ሰባት ጥልቃ ባሕሪ እናገበርካ፡ ኣየር ኮምፕሮሰር (ፒንሸር) እናተጠቐምካ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ቀረባ ዕምቈት ብእግርኻ እናዞርካን ብኢድካ እዮም ዝእረዩ። ኣብ ኤርትራ፡ እቲ ዝበዝሐ ሜላ ኣጋፋፍ፡ ጥልቃ ባሕሪን ኣብ ቀረባ ዕምቈት ብእግርኻ እናዞርካን እዮም ዝጥቀሙ።

ብዓለም ደረጃ ምግፋፍ ወይ ተጠቃምነት ናይ’ዚ ሕድራ ዝበሃል ህይወታዊ ባሕሪ ካብ ዝጅምር ኣስታት ሓደ ሽሕ ዓመት ኣቝጺሩ ኣሎ። ኣብ ሃገርና ኤርትራ ከኣ፡ ልዕሊ 50 ዓመታት ኣቝጺሩ ይርከብ። ኣብቶም ቀዳሞት ዓመታት ናጽነት፡ ሜላታት ኣጋፍፋን ኣፍልጦ ዕዳጋታትን ድሩት’ኳ እንተ ነበረ፡ ምስ ግዜ እናማዕበለ ምስ ከደ ግን፡ ቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ ዝለዓለ ምህርቲ ኣብ ዓመተ 2003፡ ልዕሊ 450 ቶን ተመዝጊቡ ከም ዘሎ ሰነዳት ሚኒስትሪ ሃብቲ ባሕሪ ይሕብር።

ብኸም’ዚ፡ ብዝሒ ምህርቲ ቀጻሊ ምግፋፍ ቀጻልነቱ ስለ ዘሰክፍ፡ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ውሕስነትን ቀጻሊ ተጠቃምነት ሕድራ ንምሕላው ብዝብል ሓሳብ፡ ህሉው ኩነታት ክዙን ደምበ ሕድራ መጽናዕቲ ንኽግበረሉ፡ ኩሉ ንጥፈታት ምግፋፍ ሕድራ ኣብ 2007 ደው ከም ዝብል ተገይሩ። ወላ’ኳ ምሉእ መጽናዕቲ እንተዘይተገብረ፡ ሓፈሻዊ ህሉው ኩነታት መጽናዕቲ ብምግባር፡ ድሕሪ ሓደ ዓመት ከም ቀደሙ ክሳብ ሎሚ ንጥፈታት ምግፋፍ ሕድራ ይካየድ ኣሎ። ስለ’ዚ ቍጠባዊ ኣበርክቶ ኣብ ተቐማጦ ገማግም ባሕርን ደሴታትን ዓቢ ምዃኑ ንምርድኡ ዘጸግም ኣይኮነን። እዚ ይዅን እምበር፡ ንዕዳጋታት ዓለም ብኽቡር እናተሸጠ ኣብ ሃገርና ክሳብ ሎሚ ንምብልዑ ኣይተለምደን ዘሎ።

እዞም ህይወታውያን ወላ’ኳ ኣብ ደቂ- ሰብ ዘለዎም ኣበርክቶ ከም መግብን ንግድን ዓቢ እንተኾነ፡ ብሓፈሻ ኣብ ኣከባብያውን ስነ-ህይወታዊ ብዙሕነትን ዓቢ እወታዊ ጽልዋ ኣለዎም። ሕድራ ካብ ሓመድ ኣጻርዮም/ጸሚቘም ዝምገቡ ስለ ዝኾኑ፡ ነቲ ሑጻ ናይ ባሕሪ ብምብላዕ የሕቂቖም ዘድልዮም ባእታ ወሲዶም ናብ ባሕሪ ይተፍእዎ። በዚ መንገዲ ከኣ፡ ኣብ ምሕዳስ ሓመድ (recycling sedim­ments) ናይ ትሕተ ባይታ ባሕሪ ዓቢ ግደ ኣለዎም።

መብዛሕትኦም ዓሌታት ሕድራ ብዙሕ ትሕዝቶ መግቢን ደስ ዘብል መቐረትን ኣለዎም። መጽናዕትታት ከም ዝሕብርዎ፡ ኩሎም ሕድራ ትሕዝቶታት ናይ “ፋቲ ኣሲድ” (fatty acid) ዝተባህሉ ኣገደስቲ ባእታታት ስለ ዘለዎም፡ ኣብ ምትካእ ወይ ምሕዋይ ጭዋዳታት ዓቢ ግደ ይጻወቱ።

ሕድራ ኣብ ሃገራት ኤስያ ብዝተፈላለየ ሜላ ኣጠቓቕማ ከም ባህላዊ መድሃኒት የገልግሉ እዮም። እቲ ዝጥቀምሉ ፍወሳ’ውን፡ ብስነ-ፍልጠት ደገፍ ዝረኸበ እዩ። ገለ ካብቶም ዝፍውስዎም ዓይነት ሕማማት - ካንሰር፡ ሕማም መላግቦ (arthritis) ከምኡ እውን፡ ካልኦት ሕማማትን እዮም። ሕድራ ብዘይካ እቲ ባህላዊ ፍወሳታት ኣብ ፋርማሲታት፣ ናብ ዘይቲ፡ ክሬምን መመላኽዕን ተመስሪሑ ይቐርብ እዩ።

ሕድራ ነቶም ኣብ ገማግም ባሕሪ ዝነብሩ ሕብረተሰብ ዓቢ ናይ ቍጠባ ኣበርክቶ ኣለዎ። ብፍላይ ከኣ እቶም ኣብ ቀረባ ዕምቈት ዝርከቡ ዓሌታት ሕድራ ንምእራዮም ዝቐለሉ ብምዃኑ፡ ንደቂ- ኣንስትዮ ናይ ስራሕ ዕድል ዝፈጥሩ ስለ ዝኾኑ፡ ከም ዝበለጸ ምንጪ ኣታዊ ናይ’ቲ ሕብረተሰብ እዮም ዝጥመቱ።

ኣብ ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ዘለዉ ሕብረተሰባት፡ ሓደ ካብ ጽቡቕ ባህሊታቶም፡ ቈልዑን ደቂ-ኣንስትዮን ኣብ’ቲ ዝቐረበ ከባቢታት ሕድራ ክገፉ ክፍቀደሎም እንከሎ፡ እቶም ዓቕሚ ዘለዎም መንእሰያትን ሰብኡትን ከኣ፡ ናብ’ቲ ዝረሓቐን ዝዓመቘን ቦታታት ከይዶም ክገፉ ይፍቀደሎም።

ከምኡ’ውን ካብ ብባህርያዊ ኣገባብ ዝፈረዩ ሕድራ ጥራይ ከይተጸበኻ፡ ባዕልና መፋረይ ኣገባብ ተጠቒምና ዓቢ ኣታዊ ክንገብር ንኽእል ኢና። ንኣብነት እቶም ቀዳማይ ደረጃ ሕድራ ዝበሃሉ ንሓደ ኪሎ ዝነቐጸ ስጋ ክሳብ 2,000 ናቕፋ ይበጽሕ።

ኣብ መስርሕ ምግፋፍ ሕድራ ከም’ቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ንመብሰሊ ተባሂሎም ዝቑረጹ ኣግራብ ገማግም ባሕሪን ደሴታት ኣለዉ፣ ከምኡ’ውን ከባብያዊ ብከላ ስለዘኸትል፡ ነዚ ንምፍዋስ ሚኒስትሪ ሃብቲ ባሕሪ ኣማራጺ ጸዓት ንምርካብ መጽናዕትታትን ፈተነታትን የካይድ ኣሎ።

ኣብ መወዳእታ ከኣ ሕድራ ናይ ምርባሕ ወይ ከኣ ናይ ምጉባዝ ባህርያቱ ደንጓዪ ስለ ዝኾነን፡ ከምኡ’ውን፡ ብዙሕ ዘይንቀሳቐሱን ኣብ ሓደ ከባቢ ብብዝሒ ናይ ምእካብ ባህርያት ስለ ዘለዎምን፡ ክግፈፉ እንከለዉ ብዙሕነቶም ኣዝዮም ተነቀፍቲ ይገብሮም። ገለ ዓሌታት ሕድራ ማለት እቶም ኣብ ዕዳጋ ቀዳማይ ደረጃ ዝስርዑ ከም ብዓል ስካብራ፡ ፍስኮጊቫን ኖቢሊስን ካልኦትን ብዓለም ደረጃ ኣብ ሓደጋ ምጽናት ከምዝርከቡ መጽናዕትታት ይሕብሩ። ስለዚ ንቐጻሊ ተጠቃምነት ጸጋታት ባሕሪ ሃገርና ንምውሓስ ሕድራ ዝግፈፈሉን ዝዕጸወሉን ወቕቲን ቦታን ብግቡእ ተለልዮም ናይ ምሕደራ ኣገባብ ንክተኣታቶ፡ ጨንፈር ምርምርን ክፍሊ ኣገልግሎት ሕጋጋትን ቍጽጽር ባሕሪን ሚኒስትሪ ኣበርቲዖም ዝሰርሑሉ ዘለዉ ንጥፈት እዩ።

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ዮሃና ምልምላት ሳዋ!
ዊንታና ንርኣዮ

ዘለናዮ ወቕቲ፡ ኣብያተ ትምህርቲ ንክረምታዊ ዕረፍቲ ዝዕጸዋሉ፡ ኰለጃትን ኣብያተ ትምህርቲ ስነ-ኪነትን ትምህርቶም ዝወድኡ ዘመርቓሉ፡ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ዝዛዘሙ ናብታ ማእከል ኩለንተናዊ ህንጸት መንእሰያት ዝኾነት ሳዋ ዝብገሱሉ፣ እዛ ሓበን ሃገር ትካል ሳዋ፡ ሎሚ እውን ከም ወትሩ፡ ነቶም ኣብ መበል 38 ዙርያ ዝመልመለቶም መንእሰያት እተመርቐሉ ቅንያት እዩ።

ሃገር ቀንዲ ጸጋኣ ዓቕሚ ሰባ’ዩ። ምንጪ ኩሉ ካልእ ጸጋታት ሰብ ስለዝኾነ። ካብኡ ናብኡ ድማ፡ እቲ መንእሰይ ክፋል ሕብረተሰብ። ክንዲ ዝኾነ፡ ምምልማል ብቑዕ መንእሰይ፡ ቀዳምነት ዝስራዕ ሃገራዊ ዕማም እዩ። ስለዚ ድማ እያ፡ ኤርትራ፡ ኩለንተናዊ ብቕዓት መንእሰያታ ኣዕሪጋ ኣብ ገዛእ ብቕዓታ ንምምርኳስ ሓያል ጻዕርን ገዚ ፍ ወፍሪን ኣብ ምፍሳስ ትርከብ።

ነዚ ዓቢይ ሃገራዊ ዕማም’ዚ እተሰላስል ዘላ ሳዋ፡ ኣብ 38 ዙርያታት ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ መንእሰያት መልሚላ ንልምዓት ሃገር ከተሰልፍ ምብቅዓ፡ መርኣያ ናይቲ ብቑዕ መንእሰይ ንምህናጽ ዝተኻየደ ዕዉት ስራሕ እዩ። ውዳበን ጥምረትን ከኣ እቲ ካልእ ንዓቕሚ ሰብ ብዕጽፍታት ዘራብሕ ረቛሒ ኮይኑ፡ ምንጪ ሓይልን፡ ቀንዲ ምስጢር ምዕባለን ብልጽግናን እዩ። እቲ ኣብ ሳዋ ዝካየድ፡ ኣካዳምያዊ፡ ወተሃደራውን ካልእን ንጥፈታት፡ ሓደ መርኣያ ናይዚ ሓያል ውዳበን ጥምረትን ኤርትራውያን መንእሰያት ንምፍጣር ክካየድ ዝጸንሐ ጻዕርታት እዩ። ኣብ ታሪኽ ሓርነታዊ ቃልስና፡ ውዳበን ጥምረትን መንእሰይ ዝፈጠሮ ተኣምር፡ ብግብሪ ርኢናዮ ኢና። ናይ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራዊ መንእሰይ ድማ፡ ነዚ ገድላዊ ውርሻ’ዚ ተኸቲሉ፡ ሓያል ውዳበ ብምፍጣር፡ ዝተፈላለየ ስዉርን ግሁድን ተጻብኦታት እናመከተ ዓበይቲ ልምዓታዊ ቅያታት እናፈጸመ፡ ብቑዕ ወ ራሲ ምዃኑ ብግብሪ የመስክር ኣሎ።

ሕብረተሰብ ዝዘርኦ እዩ ዝዓጽድ። ብርግጽ ድማ፡ ብቑዕን ዝተወደበን መንእሰይ ንምፍጣር ክትግበር ዝጸንሐ ሃገራዊ መደብ፡ ንኤርትራ ኣደ ኣእላፍ ንቑሓትን ምልሙላትን መንእሰያት ክትከውን ኣብቂዑዋ ኣሎ። መንእሰይ ኤርትራ፡ ብሉጽ ክብርታት ሕብረተሰቡ ወሪሱ፡ ራእይ ህዝቢን ሃገርን ኣብ ሸቶኡ ንምብጻሕ ብጥምረት ዝሰርሕ ዘሎ ውፉይን ሃገራዊን መንእሰይ እዩ። ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዝርጋን መንእሰያት ምሒር ኣሻቓሊ ኮይኑሉ ኣብ ዘሎ እዋን፡ ኤርትራ ከምዚኦም ዝኣመሰሉ፡ ድርብ ሓላፍነት ማለት ዕማማት ምኽባር ልኡላውነትን ፖለቲካዊን ልምዓታዊን ህንጸት ሃገርን ተሰኪሞም፡ ረብሓ ሃገር ብምቕዳም፡ ነባሪ ታሪኽ ኣብ ምስራሕ ዝርከቡ መንእሰያት ምርካባ እምበኣር ኣዝዩ ዘሐብን እዩ።

የግዳስ፡ እዚ ኤርትራ ብጻዕራ፡ ብዘይ ዝኾነ ግዳማዊ ሓገዝ ዝዀስኰሰቶ ጸጋ’ዚ፡ ኣብ ታሪኻውያን ተጻባእቲ ዕቡድ ቅንኢን ሕሳደን ምፍጣሩ ኣይተረፈን። ከምኡ ክንዲ ዝኾነ ድማ እዩ፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ስም ሃገርን መሪሕነትን ኤርትራ ንምድዋን ኣብ ዝካየድ መናፍሕ፡ ቀንዲ ኣርእስቲ ዘመተ ምስይጣን ኮይኑ ክስርሓሉ ዝጸንሐ። ብኡ እውን ኣየብቅዐን። ንቕሓትን ሃገራውነትን ኤርትራዊ መንእሰይ ንምጉዳም፡ ህዝቢን ሃገርን ብገዚፍ ወፍሪ ዝመልመልዎ መንእሰይ ንምፍላስ፡ እልቢ ዘይብሉ ሽርሒታት ክእለምን መጠነ ሰፊሕ ስነኣእምሮኣዊ ኲናት ክካየድ ጸኒሑን ኣሎን።

እዚ ተጻብኦታት’ዚ፡ ሃስያ ኣየውረደን እኳ እንተዘይተባህለ እቲ ክውቕዖ ዝሓለነ ዕላማ ግን ኣይወቕዐን። ብኣስዳዒ ዘመተታት ተታሊሉ፡ ምድረ- ገነት ዝሃረፈ እኳ እንተዘይተሳእነ፡ ነቲ ዝሓለሞ መሬት፡ ብግብሪ ምስረኣየ፡ ሽርሒ ተጻባእቲ ቀልጢፉ ነቒሕሉስ መሳርሒኦም ክኸውን ኣይመረጸን። ኣብቲ ቅኑዕ መስመር ተመሊሱ፡ ግቡኡ ዘበርክት ዘሎ ኤርትራዊ መንእሰይ ድማ፡ እቲ ዝበዝሐ እዩ። መንእሰይ ኤርትራ እምበኣር፡ ከቢድ ተጻብኦታት ፈንጢሱ ብምውጻእ፡ ነቲ ቀንዲ መርሖ ምዕባለን ብልጽግናን ዝኾነ ብቕዓትን ውዳበን ጨቢጡ፡ መድረኻዊ ተልእኾ ንምፍጻም፡ ብዕዉት መኣዝን ዝምርሽ ዘሎ መንእሰይ እዩ። ሞጎስ ነቲ ወናኒ ብሉጽ ክብርታት፡ ኩርዓት ህዝቡን ሃገሩን ኤርትራዊ መንእሰይ! ዮሃና ንተመረቕቲ 38 ዙርያ!

[Biniam Berhe 🇪🇷 @biniamb]

"I am super happy and super motivated to start, to go for stage wins, and chase the green jersey," Biniam Girmay, @GrmayeBiniam the sole African competing in this year's Tour de France @LeTour
https://t.co/XCsCbPkjMm

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

“ፕሮጀክት ዓዲ ሃሎ፡ ተወርዋሪ ኣሃዱ ልምዓት እዩ” ሱሌማን ዑስማን ጅምዕ
2ይን መወዳእታን ከፋል
ኣብርሃም ዘርአ (ወዲ-ሃለቃ)

ክቡራት ኣንበብቲ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ፡ ኣብ ናይ ረቡዕ ሕታምና፡ ጸገማት ማይ ንምፍታሕ ኣብ ዲጋ ቶኮር፡ ብሰራዊት ልምዓት ንዝካየድ ዘሎ ኩሉ መዳያዊ ጻዕሪ ኣመልኪትና፡ ምስቶም ኣብ’ቲ ቦታ ልምዓት ተዋፊሮም ዝርከቡ መራሕቲ ስራሕ ቃለ- መሕተት ኣካይድና ነይርና። ንሎሚ ድማ 2ይን መወዳእታን ክፋሉ ይስዕብ።

- ኣብ’ዚ በዳሂ ኣጻድፍ ዝዀነ ቦታ፡ ኣድላይነት ምህናጽ ናይዚ ጽርግያ እንታይ እዩ ትብል ኢንጅነር ዳኒኤል ፧

ምናልባት እዚ ተበጊሱ ዘሎ ፕሮጀክት ምምሕያሽ ናይ መስመር ማይ እዩ። ጽርግያ ከኣ፡ ሓደ ካብቶም ዓንዲ ሕቖ ናይ’ዚ እንሰርሖ ዘለና ዕዮ ኰይኑ ኢና ንረኽቦ። ምኽንያቱ፡ እዚ ኣገልግሎት’ዚ ጽቡቕ ውጽኢት ክህብ እንተ ደኣ ኰይኑ፡ እቲ ናይ ተሽከርከርቲ መስመር ክህነጽን ክምችእን ኣለዎ። ብሓፈሻ ናይ ጽርግያ ኣገልግሎት ክወሓስን ዘድሊ ንብረት ናይ’ቲ ዲጋ ክሓልፍን እንተ ደኣ ዀይኑ፡ ጽርግያ መሰረታዊ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ መጻኢ ናብ’ዚ ቦታ ክኣቱ ዝተባህለ ከበድቲ ማሽነሪታት ክሓልፈሉ ዝኽእል ኣብ ግምት ኣእቲኻ ዝተበገሰ ፕሮጀክት እዩ። እዚ ዘለናዮ ቦታ ብኹሉ ኵነታቱ ክትርእዮ እንከለኻ፡ ኣዝዩ በዳሂ ዝዀነ ቦታ እዩ። ምስ’ቲ ተበጊሱ ዘሎ መደባት ከኣ፡ እዚ ፕሮጀክት’ዚ ጐድኒ-ጐድኒ ኣብ’ዚ ቦታ’ዚ ዝወሃብ ኣገልግሎታት፡ ንዕኡ ብዝምጥን ቀረብ ናይ ማሽነርታት ኣገልግሎታት ተባሂሉ ዝተኻየደ መደብ እዩ። ስለ’ዚ ዓቢ ኣገዳስነት ክህልዎ ከም ዝዀነ ዝሰሓት ኣይኰነን። ምናልባት ንሕና ምስ እዚ ተበጊሱ ዘሎ ልምዓታዊ መደባት ተኣሳሲሩ ዝካየድ ዘሎ ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ፡ መንግስቲ ሓደ ካብ ዓበይቲ ቀዳምነታት ኣብ ቀረብ ማይ ዘካይዶ ዘሎ ወፍሪ ምስ ምዃኑ፡ እቲ ዘለዎ ኣገዳስነት ልዑል ምዃኑ ኢና ንኣምን።

- እዚ ቦታ ክትርእዮ እንከለኻ፡ ኣጻድፍ ዝመልኦ፡ ተሪር ዓቐብ እዩ’ሞ፡ ከመይ ገይርኩም ኢኹም ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ ወዲእኩሞ፧ እቲ ዘጋጥመኩም ዝነበረ ብድሆታት እንተ ትገልጸልና፧

ፕሮጀክትታት ዓዲ-ሃሎ፡ ኣብ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ትንፋስ ዘይህብ መደባት ቅልጡፍ ዝዀነ ፍታሕ ኣብ ምግባርን ኣብ ምሃብን ንዓና ናይ መጀመርታ ተመኵሮና ኣይኰነን። ኣብ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ኣብ ብዙሕ መዳያት ደረጃታት ህንጻ ንሳተፍ ኢና። እዘን ኣሃዱታት ፕሮጀክት ድማ፡ ኣብ ከምዚ ዕማማት ክሳተፋ ዝቘማ ኣሃዱታት እየን። ብዛዕባ ብድሆታት እንተ ዀይኑ ኣብ ኩሉ ዝግበር ንጥፈታት ነናቱ ብድሆታት ከጋጥም ንቡር እዩ። ከም ዝዀነ ዘጋጥመና ብድሆ ክንሰግሮ ስለ ዘለና፡ በቲ ኢልካ በዚ ይብዳህ እዩ። እቲ ዘይከሓድ ንዓና ዘጋጥመና ብድሆታት፡ ቀረብ ማይ እዩ። እዚ ኣብ ህዝቢ ጸቕጢ ክፈጥር ግድነት እዩ። እዚ ኣሃዱታት እዚ ብተመሳሳሊ ደረጃ ንዕኡ ዝበቅዕ ምድላዋት ብምግባር እዩ ገጢምዎ። ስለ’ዚ ብሓፈሻ እቲ ኣብ’ዚ ዝነበረ ብድሆ ከም ዝዀነ ዘጋጥመና ንቡር ብድሆ ኢና ሰጊርናዮ ሓሊፍና። እቲ ኣብ’ዚ ዘሎ ኣሃዱ’ውን ብዕቱብ ስለ ዝተቓለሶ፡ ብዙሕ ነቲ ዘጋጥም ብድሆ ኣጉሊሕካ ትዛረበሉ ኣይኰነን። ልሙድ ስራሕና ስለ ዝዀነ ማለተይ እየ። ንዓና ሓዲሽ ነገር ኣይኰነን። ኩሎም ኣካላት ነቲ ዘድልየና ነገራት ይዋስኡ ስለ ዝነበሩ’ውን፡ ከም ሓደ ዓቢ ብልጫ ኢና እንወስዶ። ኣብ’ዚ፡ ኩሉ ኢድን ጓንትን ኰይኑ፡ ነዚ መደብ ንምዕዋት እዩ ሰሪሑ። በቲ ዝመስለና ሃነጽቲ ሓሳባት እናተሓጋገዝና ኢና ንኸይድ። ኩሉ ከም መራሕን ሓላፊን ኰይኑ ብወኒ ስለ ዝሰርሕ፡ ካብ’ቲ ዓበይቲ ብልጫታትናን ዓወታትናን እዩ። እዚ ከኣ ንቡር ተርእዮን ባህልን ናይ ፕሮጀክትታት ዓዲ ሃሎ እዩ።

- ንዓኻ እውን ክንላለየካ፧

ጆሜትራ ዮሃንስ ሙሉ እበሃል። ኣብ ክፍሊ ማይ ዞባ ማእከል ሓላፊ ጨንፈር ረሳሕ ፈሳሲ ኰይነ እሰርሕ ኣለኹ። ድሕረ ባይታ ናይ’ዚ ዝስራሕ ዘሎ፡ ክንጠቅስ እንተ ደኣ ዄንና፡ ብመሰረቱ እዚ ኣብ 1998 ክህነጽ ዝጀመረ ኰይኑ፡ ኣብ 2002 ከኣ ግቡእ ስርሑ ዝጀመረ ዲጋ እዩ። እዚ ዲጋ’ዚ ንሰሜናዊ ክፋል ኣስመራ ጽሩይ ዝስተ ማይ ዝዕድል እዩ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ድማ፡ ብመንግስቲ ዓቢ ወፍሪ ተገይሩሉ ኣሎ። ንምሕዳስ ናይ’ዚ መጨንጒዒ ማይ ተባሂሉ ብኸቢድ ወጻኢታት ዝመጽአ ሰለስተ ፖምፓታትን ክልተ ናይ ትሕጃ ጀነረተራትን ኣብ ምትካል ተዋፊርና ንርከብ ኣለና።

ብተወሳኺ ነዚ ስራሕ’ዚ ንምዕዋት ዕማም ሓዲሽ ጽርግያ ተሃኒጹ። ክብደት ናይ’ቲ ስራሕ ብምግንዛብ፡ ንዕኡ ዝምጥን ብፕሮጀክት ዓዲ-ሃሎ ብህጹጽን ኣብ ዝሓጸረ እዋንን ብጽፉፍ ኣገባብ መሰጋገሪ ዝኸውን ሓደ ዓቢ ቢንቶ ተሰሪሑ። ብድሕሪ’ዚ ኣብ መስርሕ ነቲ ዝኣረገ መስመራት ፖምፓታት ኣውጺኻ፡ ነቲ ሓዲሽ ንምግጣም እዩ ነይሩ። ኣብዚ መስርሕ’ዚ ክብድ ዘብሎ እቲ ዝሰራሕ ዝነበረ ስራሕ እናቐጸለ እንከሎ፡ ዕደላ ማይ ከየቋረጽና ወዓል ሕደር ዘይብሉ ኣብ ስራሕ ኢና ተጸሚድና። እዚ ከኣ’ዩ ኣዝዩ ከቢድ ዝገብሮ። ከም ዕድል እቶም ዘለዉና ሰብ ሞያ ወይ ክኢላታት መንእሰያት ሓደስቲ ዝተመደቡና ይኹኑ ነባራት፡ ብትግሃት ንህዝቢ ኣብ ኣገልግሎት ዝውዕል ምዃኑ ፈሊጦም ብእምነት ስለ ዝሰርሕዎ፡ ኣብ ከም’ዚ ደረጃ በጺሕና ኣለና ክብለካ እኽእል።

- ዝተሓልፈ መስርሕ ወፍሪ ናይ’ዚ ስራሕ እንታይ ይመስል፧

ብዛዕባ ዝተሓልፈ መስርሕ ንምግላጽ እንተ ደኣ ዀይኑ፡ መጀመርታ ነዚ ስራሕ እዚ ንምስራሕ፡ እቲ ዝነበረ ናይ ናፍታ መዐደሊ ማይ ብኤለትሪክ ንኽሰርሕ እዩ እቲ መደብ ወጺኡ። ነዚ ንምግባር ድማ፡ ካብ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ብኽኢላታት ሰብ ተመኵሮን ሓደስቲ መሃንድሳትን መንእሰያትን ደቂቕ መጽናዕቲ እዩ ተኻዪዱሉ። ምኽንያቱ፡ ኣብ’ዚ ዝነበረ ፖምፓታት ስለ ዝኣረገ፡ ዕደላ ማይ ዳርጋ ናብ ምቊራጽ ደረጃ በጺሑ ነይሩ። ነዚ ፈዊስካ መሰጋገሪ ንምግባር ሓዲሽ መደብ ወጺኡሉ። ከምኡ ኢሉ ክቕጽል ስለ ዘይክእል፡ ንውሕ ዝበለ መስርሓት እዩ ሓሊፉ። ካብ ሓደ ኣገባብ ናብ ካልእ ኣገባብ ክትቅይር እንከለኻ፡ ድቕቕ ዝበለ መጽናዕቲ ስለ ዘድሊ፡ ንዓኻ ዘዋጽኣእካ ምስ ዓቕሚ ሰብካን ቊጠባኻን ዝኸይድ ነገራት’ውን ክትገብር ስለ ዘለካ፡ መጀመርታ ስፍሕ ዝበለ መጽናዕትታት እዩ ተኻዪዱሉ። ንዕኡ ዝምጥን መጽናዕቲ ምስ ተጻፈፈ ድማ፡ ናብ መስርሕ ዕድጊ ተሰጋጊሩ። ኣብ ዕድጊ እቲ መስርሕ ኣብ 2020 ተወዲኡ፡ እቲ ንብረት ድማ ኣብ 2022 ናይ ምእታው መስርሕ ተጀሚሩ። ብድሕሪ’ዚ፡ እቲ ናይ ምትግባሩ መደብ እዩ ስዒቡ። ነዚ ንምትግባር ድማ፡ ክኢላታት የድልዩኻ። ሓደስቲ መንእሰያት ክትምህርን ክትምልምልን ኣለካ። ነዚ ድማ ካብ ምውህሃድ ሞያዊ ጸጋ ሰብ ዓዲ ሃሎ፡ ሓደስቲ መንእሰያት ከም ዝምደቡ እናተገብረ ነቲ ዝነበረ ኣሰራርሓ እናወረሱ ብምኻድ፡ ነዚ ሓዲሽ ስራሕ ባዕሎም ከም ዝገጥምዎ ብምግባር እዩ እቲ መደብ ተታሒዙ። ኣብ 2026 ወርሒ ሓደን ክልተን ድማ፡ ናይ መጀመርታ ንብረት ተረኪብና። ንምውራዱ ግን፡ ሓደ ዕንቅፋት ኣጋጢሙ።

- እንታይ ዕንቅፋት ኣጋጢሙ፧

ከም’ቲ ኣቐዲመ ዝገለጽኩዎ፡ ነቲ ዝመጽአ ንብረት ናብ ታሕቲ ክወርድ ኣጸጋሚ ኰይኑ። ስለ’ዚ ሓዲሽ ጽርግያ ከም ዝስራሕ ተገይሩ። እዚ ተሳሊጡ እቲ ሓዲሽ ንብረት ክወርድ ምስ ጀመረ፡ ኣብ ወርሒ ኣርባዕተ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ንብረት ምግጣም በጺሕና ማለት እዩ። ጐኒ-ጐኒ ናይ ምግጣም ጸዓት’ውን ስለዘድሊ ንምስራሕ ምስ ኮርፖረሽን ኤለትሪክ ሲቲ ኤርትራ ብምውህሃድ፡ ጐኑ-ጐኒ መጽናዕቲ እናተገብረ፡ ሓደሽ ትራንስፎርመራት ምስኡ ዝኸይድ መገጣጠሚታት ወይ መዐደሊ ጸዓት ዘገልግል መሳርሒታት ከም ዝግጠም ተገይሩ። ሓዲሽ ናይ ትራንስፎርመር ገዛ ከም ዝህነጽ’ውን ተገይሩ። ንዝተረፈ ናይ መወዳእታ ዕማም ድልው ኰይኑ ኣሎ ማለት እዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ በጺሕናዮ ዘለና ደረጃ ክረአ እንከሎ፡ ዳርጋ 95 ሚእታዊት ናይ’ቲ ዕማም ተዛዚሙ ኣሎ። ኣብ ናይ ፈተነ ደረጃ እዩ ተበጺሑ ዘሎ።

- እቲ ቀንዲ ዕላማ ናይ’ዚ ዕማም ግን እንታይ እዩ ጆሜትራ፧

እቲ ቀንዲ ዕላማ ኣብ ከተማ ኣስመራ ንዘጋጠመ ሕጽረት ማይ ንምፍታሕ እዩ። ነዚ ንምትግባር ከኣ፡ 24 ሰዓታት ብዘይ ምቍራጽ ኣገልግሎት ኤለክትሪክ ክረክብ ስለ ዘለዎ፡ እተን ኣትየን ዘለዋ ፖምፓታት ንእንሰርሖ ዘየቋርጽ ዕደላ ማይ በብሰዓተን ንምርግጋጽ እዩ።

- ኣብዚ እዋን’ዚ ዲጋ ቶኮር ሒዝዎ ዘሎ ትሕዝቶ ማይ ሓበሬታ ክትህበና፧

ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ዲጋ ቶኮር ሒዝዎ ዘሎ ትሕዝቶ ማይ ዘተኣማምንን፡ ነቲ ዝተታሕዘ ዕላማ ንምህራም ዘየሸግርን ስለ ዝዀነ፡ ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ኢና ዘለና ክንብል ንኽእል።

- ምስ እዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ሽግር ማይ፡ ክጥቀስ ኣለዎ እትብሎ ሓበሬታ ክትህበና፧

ኣብ መጠቓለሊ ከይተጠቕሰ ክሓልፍ ዘይብሉ፡ እቲ ብመንግስቲ ዝግበር ዘሎ ዓቢ ወፍሪ ኣብ ጽላት ማይ፡ እዚ ሓደ ካብኡ እዩ። ምኽንያቱ እዚ ፕሮጀክት’ዚ ጠሊብዎ ዘሎ ወጻኢታት ኣዝዩ ከቢድ እዩ። ምሉእ ብምሉእ ከኣ ብመንግስቲ ዝሽፈን ዘሎ ገዚፍ ዕማም እዩ። ጐኒ-ጐኑ ግን ወፍሪ ኣውፊርካ፡ ሰራሒ ኣካል እንተ ዘየለ ዓቢ ጸገም እዩ። ነዚ ንምግባር’ውን፡ ኣቐዲሙ ብምውህሃድ ሞያዊ ዓቕሚ-ሰብ ዓዲ ሃሎ፡ ቀጻሊ ዝወሃብ ናይ ሞያ ስልጠናታት ስለ ዝነበረን ከምኡ’ውን፡ ኣብ ቴክኒካል ኣብያተ ትምህርቲ፡ ኮለጃት ክመሃሩ ዝጸንሑ መሃንድሳትን ኣብ’ዚ ከም ዝሳተፉ ተገይሩ። እቶም መንእሰያት ድሉዋት ኰይኖም ምጽንሖም፡ እዚ ንባዕሉ ዓቢ ጸጋ እዩ። እዚ ከኣ፡ እቲ ኣቐዲሙ መንግስቲ ወፍሪ ክገብረሉ ዝጸንሐ ስጕምቲ፡ ናቱ መርኣያ እዩ። ኣብ’ዚ እዋን እዚ ከኣ፡ ብዘይ ናይ ደገ ሓገዝን ደገፍን ምሉእ ብምሉእ ብዜጋታት ውሽጢ ሃገር ከም’ዚ ዓይነት ተሰሪሑ ኣብ ፍረ በጺሑ ክትርእዮ ዘዅርዕን ዘተባብዕን እዩ። ምሳና ዝሰርሑ ዘለዉ ንኣሽቱ መንእሰያት’ውን፡ ነዚ ስራሕ ባዕሎም መሊኾም ብዘይ ደገፍ ክሰርሑ ክትርእዮም እንከለኻ፡ ኣዝዩ ዘሐጕስ ነገር እዩ።

- ናብ ህዝቢ ዝቐንዐ እተሕልፎ መልእኽቲ እንተ ደኣ ሃልዩ ዕድል ክህበካ፧

ኣነ ኣብዚ ከሕልፎ ዝደሊ መልእኽቲ፡ ንህዝቢ እየ ክምጕስ ዝደሊ። ከም’ዚ ዝኣመሰለ ባህርያዊ ናይ ማይ ሕጽረት ኣብ ዘጋጥመሉ፡ ህዝቢ ነቲ ዘጋጥም ግዝያዊ ሽግር ተጻዊሩ ብዘይ ዝዀነ ጸቕጥን ብኸመይ ከም ዝፈትሖ ማዕረኻ ክጎዪን ኣብ ጐድንኻ ኰይኑ ሓሳባትን ሓገዛትን ከበርክተልካ ክትርኢን እንከለኻ፡ ካብ’ዚ ዝዓቢ ጸጋ የለን እየ ዝብል። ምኽንያቱ ጸገም ኣጋጢምዎ ንሽግሩ ክፈትሕ ዝጐዪ ህዝቢ ጥራሕ ኣይኰነን ዘለና፡ ነቲ ሽግር ኣብ ጐድኒ እቲ ዓያዪ ኣካል ኰይኑ ንምቅላስ ዝጓየ ህዝቢ ስለ ዘለና ኣዝዩ ዘሐጕስ እዩ። ፕሮጀክት ዓዲ-ሃሎ ዝገብረልና ቀረብ ማሽነሪ፡ ዓቕሚ ሰብን ናይ ንብረት ጸጋታትን ክምስገን ዝግበኦ እዩ። ብሓፈሻ ኩለን ኣብ’ዚ ስራሕ ንዝተሳተፋ ትካላት ልዑል ምስጋና ነቕርብ።

- ንስኻ’ኸ ብጻይ፡ ገዛእ ርእስኻ ብምልላይ፡ እዚ ሰራዊት ልምዓት ዘሰላሰሎ ዘሎ ንጥፈታት ክትሕብረና፧

ሱሌማን ዑስማን ጅምዕ እበሃል። ከም ሓላፊ ናይ’ዚ ‘ፕሮጀክት 8’ ናይ ዓዲ ሃሎ ኰይነ ድማ እእርሕ ኣለኹ። ከም’ዚ ኣቐዲሙ ኢንጅነር ዳኒኤል ዝበሎ፡ እዚ ስራሕ ናይ’ዚ መደብ ምስ ተጀመረ፡ ኩሉ ሞያዊ ይኹን ዝቐረብናዮ ዓቕሚ ሰብ ኢደይ ኢድካ ኢሉ እዩ ኣብ ውሽጢ ወርሒ ዘይመልእ ነዚ ዕማም’ዚ ዳርጋ ፈጺምዎ ዝርከብ። ክሳብ ብግዜ ለይቲ እንሰርሓሉ እዋናት’ውን ነይሩ እዩ። ዝሓዝናዮ ስራሕ ኣብ መፈጸምትኡ ክሳብ ዝበጽሕ ድማ፡ ኩሉ ዓቕሚ ሰብናን ማሽነሪታትናን ኣብዚ ስራሕ’ዚ ብልዑል ኒሕ ከቲቱን ተሳቲፉን። ዕዉት ዝዀነ ስራሕ ድማ ዓሚሙ። ኣብ’ዚ 140 ዝኸውን ዓያዪ ዓቕሚ ሰብ ድማ ኣሳቲፍና። ናይ ብሓቂ ሰራዊትና ሓያል ሰራዊት እዩ። ትማሊ ኣንጻር ተጻባእቲ ሓይልታት መኪቱ፡ ሕጂ ድማ፡ ኣብ ናይ ልምዓት ቦታታት ኰይኑ ሃገሩ እናልምዐ ንቕድሚት ይምርሽ ኣሎ። ኣብ መላእ ሃገር ተዘርጊሑ ድማ፡ ይሰርሕ ኣሎ። እዚ እዩ ድማ፡ እቲ ተልእኾ ናይቲ ሓፋሽን መንግስትን። ብዓብይኡ ከኣ ሕድሪ ሰማእታትና ኣብ ዝባንና ኰይኑ ሕሹኽ ስለ ዝብለና፡ ኣብ መዛዘሚኡ ንምብጻሕ ወትሩ ኣብ መኸተ ልምዓት ንርከብ ኣለና ክብለካ እኽእል።

- ብጻይ ሱሌማን፡ ምስ’ዚ ክትገልጸለይ ዝጸናሕካ ብምግንዛብ፡ ንኣሃዱ ልምዓትን ህንጻን ፕሮጀክት ዓዲ-ሃሎ ብኸመይ ትገልጾ፧

ኩልና ከም እንፈልጦ ፕሮጀክት ዓዲ-ሃሎ ተወርዋሪ ኣሃዱ እዩ። መንግስቲ ቀዳምነታቱ ኣብ ዘለልየሉ እዋን፡ ወፍርታት ሰሪዑ ንዕኡ ከሰላስል ዝቖመ እዩ። ኣብ መላእ ሃገር ፋሕ ዝበለ ገዚፍ ዕማም ተሰኪሙ ዝጐዓዝ ሓላፍነታዊ ኣሃዱ ልምዓት እዩ። ናይ’ዚ እንገብሮ ዘለና ወፍሪ ፍልይ ዘብሎ ግን፡ ናይ ማይ ሕቶ ንምውሓስ ዝግበር ዘሎ ወፍሪ እዩ። ብዓብይኡ እዚ ዘለናዮ ትሑት ዝተኸዘነ ናይ ማይ ትሕዝቶ ዘለወን ዲጋታት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብፍላይ ብዙሕ ስለ ዘይነበረ፡ ምስ ካልእ ኵነታት’ውን ተኣሳሲሩ፡ ቀረብ ማይ ዳርጋ ናብ ኣስጋኢ ኵነታት በጺሑ ኣብ ዝተበሃለሉ ኵነታት፡ እዚ ወፍሪ’ዚ ስለ ዝተበገሰ፡ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ክግበር ከም ዘለዎ ብሓለፍትና መምርሒ ተዋሂቡና። ንሕና ከኣ ኣተግቢርናዮ ኣለና። ተልእኾ ሰማእታትና ንምፍጻም ወትሩ ድሉዋት ኢና። ንእንሰርሖ ዘለና ንጥፈታት ክትስንዱ ምምጻእኩም ከኣ ንዓኹም ንእንዳ ዜና ‘ሽኩረን’ ንብለኩም። #Eritrea

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

“ኣብዚ ቦታ መራሕን ተመራሕን ዝበሃል የለን ብሓደ ኢና ንሰርሕ” - ኢንጅነር ዳኒኤል ግርማጼን
ኣብርሃም ዘርአ (ወዲ-ሃለቃ)
ስእሊ- ኣብርሃም በየነ

ክቡራት ኣንበብቲ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ፡ ኩልና ከም ንፈልጦ ባይቶ ወካሊ ህዝቢ እዩ። ነዚ ማእከል ዝገብር ብ23 ሰነ 2026 ኣባላት ባይቶ ዞባ ማእከል ሽሻይ ትሕዝቶ ብምድላው፡ ናብ’ቲ ጸገማት ማይ ንምፍታሕ ኣብ ዲጋ ቶኮር ብሰራዊት ልምዓት ዝሰላሰል ዘሎ ዘኹርዕ ልምዓታዊ መደባት ዘካየድዎ ናይ ምትብባዕ መደብ ከም ኣብነት ክጥቀስ ይከኣል። ብሰፊሑ ነዚ ዝምልከት ሪፖርታዥ፡ ኣብ ናይ ዓርቢ ሕታምና ከም ዝተዳህሰሰ ይፍለጥ። እዚ ከም’ዚ ዓይነት ስራሕ ዝሓትቶ ኩሉ መዳያዊ ዋጋን ሃልክን’ውን ርዱእ እዩ። ኣብ’ቲ ኣጋጣሚ፡ ምስቶም ኣብቲ ቦታ ልምዓት ተዋፊሮም ዝርከቡ መራሕቲ ስራሕ ማለት መሃንድሳት ቃለ-መሕተት ኣካይድና ነይርና። ሰናይ ንባብ።

- ፈለማ ምስ ነብስኻ ከተላልየና’ሞ፡ ኣብ’ዚ ቦታ እንታይ ዓይነት ንጥፈታት’ዩ ዝሰላሰል ዘሎ ክትሕብረና፧

ኢንጅነር ኣቤል ክፍላይ እበሃል። ኣብ ክፍሊ ጽሩይ ማይን ረሳሕ ፈሳሲን ዞባ ማእከል፡ ግዝያዊ ሓላፊ ጽሩይ ማይ ኰይነ እሰርሕ ኣለኹ። እዚ ዘለናዮ ቦታ፡ ዲጋ ቶኮር እዩ። ኣብ’ዚ እዋን እዚ ከኣ ዲጋ ቶኮር፡ ካብቶም ቀንዲ መገብቲ ምንጪ ጽሩይ ማይ ከተማ ኣስመራ እዩ። ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ከኣ፡ ዓበይቲ ልምዓታዊ ናይ ማይ ስራሕ ኣብ ምትግባር ንርከብ ኣለና። ሎሚ ኣባላት ባይቶ ዞባ ማእከል ነቲ እንሰርሖ ዘለና ስራሕ ንምትብባዕ ኣብ’ዚ ምሳና ተረኺቦም ኣለዉ። ድንድል መንግስትን ህዝብን ስለ ዝዀኑ’ውን፡ ነቲ ንሰርሖ ዘለና ስራሕ ኣፍልጦ ብምሃብ ናብ ህዝቢ ኣውሪዶም፡ ነቲ ዘጓንፍ ባህርያዊ ጸገማት ማይ ፈሊጦም እናተጸመሙ ንኸምዚ ዓይነት ፍታሕ ኣብ ጐድኒ ኣባላት ልምዓት ክስለፉን ክፈልጡን እዩ።

- እቲ ዝስራሕ ዘሎ ልምዓታዊ መደባት እንታይ እዩ፧ መዓስ’ከ ጀሚሩ፧

እዚ ስራሕ ኣብ ፈለማ ወርሒ መጋቢት ብናይ ጽርግያ ስራሕ እዩ ጀሚሩ። ዲጋ ቶኮር ከም’ቲ ንፈልጦ ኣብ 2002 እዩ ግቡእ ኣገልግሎቱ ጀሚሩ። ኣብ’ዚ ዓመት እቲ ዝጸንሐ ጽርግያ ኣዝዩ ከቢድን ተሪር ዓቐብን ስለዝነበረ፡ እዚ ስራሕ እዚ ምስ ተሓሰበ፡ እቲ ድሕረ-ባይታ ክልተ ናይ ናፍታ ዝሰርሓ ሞቶረታት እየን ጸኒሐን። ኣብ’ዚ ነዊሕ ዓመታት ከኣ፡ ዳርጋ 22 ዓመታት ገይረን ኣለዋ። እታ ሓንቲ ካብ ስራሕ ወጻኢ ኰይና፡ ብሓንቲ ክንሰርሕ ጸኒሕና። ዲጋ ቶኮር ዋላ እኹል ማይ ሒዛ እንተ ሃለወት፡ ንመዓልቲ 8 ሰዓታት ጥራይ ኣገልግሎት ክትህብ ድሩት ስለ ዝዀነ፡ ዕላማ ስራሕና ነዚ ንምስፋሕን ንምዕባይን ኰይኑ፡ ነቲ ዘሎ ነዳዲ ንምዕቃብ ብናይ ኤለትሪክ ክቕየር እዩ እቲ ሓሳብ። ካብ ነዊሕ ተሓሲቡ ብምንባሩ፡ እቲ መስርሕ ኣብ መንገዲ ዕድጊ ጸኒሑ። ስለ’ዚ ሰለስተ ናይ ኤለክትሪክ ፖምፓታት ክትከላ መጺአን። ብእኡ መሰረት ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት እቲ ስራሕ ጀሚሩ። እቲ ስራሕ ብናይ ጽርግያ ህንጸት ድማ፡ ኣሃዱ ኢሉ። በቲ ዝጸንሐ ጽርግያ ዓበይቲ ማሽነሪታት ክኣትዋ ስለ ዘይክእላ፡ ፈለማ ብምህናጽ ጽርግያ እዩ ጀሚሩ። እዚ ከኣ፡ ምስ ፕሮጀክት ዓዲ-ሃሎ ብምውህሃድ ናይ 4.5 ኪ.ሜተር ጽርግያ ተሰሪሑ። እዚ ስራሕ እዚ ድማ፡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ተዛዚሙ ማለት እዩ። ንሕና ክፍሊ ማይ ምስ እዚ ዝጸንሐ ጸገምን ኵነታትን ናይ ማይ ካብ ነዊሕ ክንዳለወሉ ስለ ዝጸናሕና፡ እቲ ፖምፓታት ካብ ወደብ ብቐጥታ ናብ’ዚ ክመጽእ ክኢሉ። ብእኡ ንብኡ ከኣ፡ ናብ ስራሕ ኣቲና። ለይትን ቀትርን እናሰራሕና፡ ነቲ ዘሎ ሽግር ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ፍታሕ ንምርካብ ኣብ ጻዕሪ ንርከብ ኣለና። ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ድማ፡ ሰለስቲአን ፖምፓታት ተተኺለን ኣለዋ። ከምቲ ኣቐዲምና ዝበልናዮ ግን፡ ናይ መስመር ኤለክትሪክ ኣይጸንሖን። ነዚ ዕማም ንምስላጥ ድማ፡ ምስ ብዓል መዚ ኮርፖረሽን ኤለክትሪክ ኤርትራ ሴዳው፡ ከምኡ’ውን ናይ ዓዲ ሃሎ ክፍሊ ኤለክትሪክ ብምዃን ይስራሕ ኣሎ። ፖምፓታት ተሰሪሑ ኣብ ኤለክትሪክ ኣብ’ቲ ናይ ምዝርጋሕ ደረጃ በጺሑ ኣሎ። ከምኡ’ውን፡ ናይ ትሕጃ ጀነሬተራት ኣለዋና። ብኣጠቓላሊ ክንርእዮ እንተ ደኣ ዄንና፡ እቲ ስራሕ ዓቢ ስራሕ እዩ። ከምኡ ስለ ዝዀነ ከኣ፡ ብዙሕ ጸጋታት፡ ብዙሕ ጸዓትን ባጀትን ፈሲስዎ። ነዚ ስራሕ ብዙሓት መሻርኽቲ እዮም ተሳቲፎሞ። ኮርፖረሽን ኤለትሪክ ሲቲ ኤርትራ፡ ፕሮጀክታት ዓዲ ሃሎ፡ ኩባንያ ህንጻ ሳዋ፡ ብዙሓት ኣካላት ይሳተፉዎ ኣለዉ። ንግዜያዊ ፍታሕ ዘይኰነ፡ ንነዊሕ ስራሕ ዝዓለመ እዩ። ዝጸንሐ ድሩትነት ናይ ስራሕ ሰዓታት ካብ 16 ናብ 24 ክብ ኣቢልካ እናሰራሕካ፡ ዝርግሐ መጠን ዕደላ ማይ ክብ ንምባል ዓቢ ስራሕ ዝሓትት እዩ።

- ምስ ዝጸንሐ ኣካይዳ ናይ ማይ፡ ኣገዳስነት ናይ’ዚ ስራሕ ኣዝዩ ዓቢ ምዃኑ እዩ። ኣብዚ ተካይድዎ ዘለኹም ጻዕርታትን ዘጋጥመኩም ብድሆታትን እንታይ ይመስል፧

መወዳእታ እቲ ናትና ውጽኢት፡ ምዕዳል ማይ እዩ። በቲ ይኹን በዚ፡ እቲ ህዝቢ ኣብ’ታ ቡንባኡ ማይ ክትመጽኦ እንከላ’ዩ - እቲ ውጽኢታዊ ስራሕ። ንሕና ኸኣ፡ ሰሪሕና ክሳብ ነቲ ዝድለ ደረጃ ዘይበጻሕናዮ፡ ሰሪሕና ክንብል ኣይንኽእልን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት’ውን ፖምፓታት ይትከል ነይሩ እዩ። ሕጂ’ውን ገና ንተክል ኣለና። እቲ ድሕረ መጋረጃ ዝስራሕ ኣዝዩ ኣድካሚ እዩ። ኣዝዩ ከቢድን ቴክኒካውን ኩሉ ዓይነት ፍልጠት ዝሓትት ስራሕ እዩ። ኣብ’ዚ ተዋፊሮም ዘለዉ ሞያተኛታት፡ ብኹሉ ዓይነት ብመካኒካል በሎ ብኤለትሪካል፡ ብሜታል ምልሓም ብኹሉ ዓይነት ኣብ ኤርትራ ኣለዉ ካብ ዝበሃሉ ካብ ፕሮጀክት ዓዲ ሃሎን ክፍሊ ማይን ካብ ብዓል መዚ ኤለትሪክን ዝሳተፍዎ ዘለዉ ስራሕ እዩ። ስለ’ዚ እቲ ናይ ድሕረ መጋረጃ ስራሕ ዓቢ እዩ። ምስ እዚ ዘሎ ኵነታት፡ ንህዝቢ ነዚ ፍለጠለይ ክትብሎ ከቢድ እዩ። ንሕና እቲ ቐንዲ ዕላማና፡ ንህዝቢ ማይ ዓዲልካ ሩፍታ ምርካብ እዩ።

- እሞ እዚ ሽግር ማይ ንምፍታሕ ዝግበር ዘሎ ወፍሪ፡ ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ኣብ ከመይ ደረጃ’ዩ በጺሑ ዘሎ ሓበሬታ ክትህበና፧

ኣብ’ዚ እዋን፡ ዳርጋ ኣብ’ቲ ናይ መወዳእታ ደረጃ በጺሑ ኣሎ። ከምቲ ዝበልናዮ፡ ሰለስተ ናይ ኤለክትሪካል ፖምፓታት ተተኺለን ኣለዋ። ክልተ እናሰርሓ፡ ሓንቲ ድልውቲ ኰይና ንምስራሕ እዩ እቲ ቀንዲ ዕላማ። ስለ’ዚ፡ እዘን ፖምፓታት ክብደትን ሓይልን ስለ ዘለወን፡ ናብ በሪኽ ቦታ ስለ ዝውንጭፋ፡ ካብ መሰረት ጀሚርካ እዩ እቲ ስራሕ ክዕመም ጀሚሩ። እዚታት ተጻፊፉ መሰረት ተነጺፉ፡ ፖምፓታት ተተኺለን። ኣብዚ ሕጂ ሰዓት ድማ፡ ኣብ ናይ ኤለክትሪክ ስርሓት ኣለና። እቲ ናይ ትራንስፎርመር ከይድንጉየና’ውን፡ ኣብ’ዚ ቀረባ ግዜ ጀነሬተር’ውን ስለ ዘሎ፡ ብዝሓጸረ ግዜ ንምጅማር ኣብ ትስፉው ደረጃ በጺሕና ኣለና።

- ካብ ዲጋ ዓዲ ሻኻ ዝፈሰሰ ማይ፡ ናብ ዲጋ ቶኮር እዩ ዝኣቱ ሰሚዐ’ሞ ከመይ ማለት እዩ፧

ብኣቀማምጣ፡ ዲጋ ቶኮር ኣብ ትሕቲ ዲጋ ዓዲ ሻኻ ስለ ዘላ፡ ካብ ዲጋ ዓዲ ሻኻ ዝፈሰሰ ናብዚ እዩ ዝኣቱ። እታ ዲጋ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ሓደጋ ናይ ምፍራስ ኣጋጢምዋ ስለዝነበረ፡ እቲ ዝፈሰሰ ማይ ናብዛ ዲጋ እዩ ውሒዙ። ስለ’ዚ ካብቲ ጠቕላላ 14 ሚልዮን ክትሕዞ ዝግባኣ 12 ሚልዮን ሒዛ እያ ተበጊሳ። በቲ 8 ሰዓት ንሰርሖ ግን፡ ክሳብ 8000 ሜተር ኩቦ ንመዓልቲ ክንጭንጉዕ ኢና ንደሊ። እዚ ምስቲ እንደልዮ ጠለብ ናይ ህዝቢ ኣስመራ ሰማይን ምድርን እዩ። ኣይዛመድን እዩ ክበሃል ይከኣል። ንሕና በቲ ድሌትና ግን፡ ዋላ በቲ ንደልዮ ጠለብ ኣይማላእ፡ ንዝሰፍሐ ከባቢታት ስለ ዝሽፍን ክልተ ሰለስተ ዕጽፊ 16 ሽሕ ክሳብ 24 ሽሕ ኣብ መዓልቲ ክዀነልና ኢና ንሰርሕ ዘለና። በዚ መጠን እቲ ሰዓታት ዕደላ ንግሆ ጀሚሩ ክሳብ ፍርቂ መዓልቲ እዩ ዝዕደል። ስለ’ዚ ምሉእ መዓልቲ እንተ ደኣ ውዒሉ እቲ ዕደላ ማይ፡ እቲ ህዝቢ’ውን ክዓግብ ይኽእል እዩ። ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ከኣ፡ ነቲ ዝሰፍሐ ቦታታት ክንበጽሖ ንኽእል። እዚ’ዩ ድማ እቲ ዕላማ።

- ናባኻ ከነብል። ንስኻ’ውን ምስ ነብስኻ ከተላልየና፡ ኣብዚ ልምዓታዊ ወፍሪ ከም ምንታይ ኴንካ ኢኻ ትነጥፍ ዘለኻ፧

ስመይ ኢንጅነር ዳኒኤል ግርማጽየን እበሃል። ጠርናፊ ናይ ምህንድስና ፕሮጀክትታት ዓዲ ሃሎ ኰይነ እሰርሕ ኣለኹ። እዚ መደብ’ዚ ከም ኣጀማምራኡ ካብ’ቲ ምስራሕ ጽርግያ (ኣክሰስ ሮድ) እዩ ዝጅምር - ጽርግያ የድሊ ስለዝነበረ። ብድሕሪ’ዚ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ሰለስተ ኢና ክንጅምሮ ክኢልና። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ድማ፡ ነቲ ዝነበረ ሃጓፍ ናይ ጽርግያ ብዙሕ ከበድቲ ማሽነሪታት ከተሕልፈሉ ዘይትኽእል ጸበብቲን ጥውይዋይ ዝበዝሖን ንባዕሉ እቲ ዕቃበ ጽርግያ ኣጸጋሚ ስለ ዝነበረ፡ ንዕኡ ነቲ ኣብ ታሕቲ ዝግበር መደባት ንምዕባይ ሓጋዚ ዝበልናዮ ናይ ጽርግያ ስራሕ ተጀሚሩ ማለት እዩ። ናይ ፕሮጀክትታት ዓዲ ሃሎ ከበድቲ ማሽነሪታት ብምስታፍን ብምውፋርን ከም ዝጅመር ተገይሩ። ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ሰሙን ድማ፡ እቲ ናይ ጽርግያ ስራሕ ከም ዝሰላሰል ተገይሩ። ኣብ’ዚ ክግበር ኣለዎ ተባሂሉ ዝተመደበ ስርሓት ምምሕያሽ ናይ ቀረብ ማይ፡ ንምትግባር ጐኒ-ጐኒ ናቱ ከም ዝሰላሰል እናተገበረ፡ እንደገና ኣብ’ዚ ዘለናዮ ቦታ ቢንቶ ንኽህነጽ ተበጊሱ። ምህናጽ ናይ’ዚ ቢንቶ’ዚ ድማ፡ ብሓደ ኣሃዱ ካብተን ፕሮጀክትታት ዓዲ ሃሎ ዝዀነ፡ ብፕሮጀክት 8 እዩ ተዓሚሙ። ብማእከል ካርታን ሓበሬታን ዝተዋደደ ናቱ ናይ ሰነዳት ዲዛይን ተዳልዩሉ፡ ነዚ ተጠቒምና ድማ ንህንጸት ናይ’ቲ ኣብ ትሕቲ ህንጻ ዲጋ ቶኮር ዝርከብ ዓቢ ቢንቶ ከም ዝስራሕ ተገይሩ።

- መስርሕ ናይ’ዚ ቢንቶ፡ ኣብ ክንደይ መዓልታት’ዩ ክጻፈፍ ክኢሉ፧

እዚ ቢንቶ ኣብ ኣስታት 28 መዓልታት’ዩ ከም ዝጻፈፍ ተገይሩ። እቲ ኣብ’ዚ ዝነበረ ስራሕ፡ መንግስቲ ናይ ብሓቂ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ሰሪዑን ቀዳምነታት ሂቡ ኣብ ዘሰላስሎም ዘለዉ ዓበይቲ መደባት ኣካል ናቱ ኰይኑ፡ ምስ ዘሎ ውሁብ ዓለማዊ ኵነታትን ብድሆታትን ከይተዓግተ በብመስርዑ ከካይዶ ብምሕሳቡ፡ ንሕና ድማ ነዚ ተልእኾን ዕማምን እዚ ኣብ ምፍጻም ንርከብ። ኣብዚ ስራሕ መራሕን ተመራሕን ዝበሃል የለን። ሓሳብ ንሓሳብ እናተለዋወጥና ኢና ንሰርሕ ዘለና።

- ቀጽል!

ኣብ’ዚ እነካይዶ ዘለና ወፍሪ፡ ምናልባት ምስ ማይ ዝተኣሳሰር እውን ስለ ዝዀነ፡ ሓደ ካብቶም ቀዳምነታት ናይ መንግስቲ ተወሲዱ ስለ ዝተታሕዘ፡ እቲ ኣብ’ዚ ዝተዋፈረ ኣሃዱ ለይቲ ምስ መዓልቲ ኣቓልቦኡ ናብ’ዚ ፕሮጀክት’ዚ ብምቕናዕ፡ ክሰርሕ ክኢሉ እዩ። ኣብ’ዚ ንዘጋጥም ዝነበረ ብድሆታትን ሕጽረታትን ብሱታፈ ኩሎም ኣካላት እናተፈትሐ፡ ነዚ ቢንቶ እዚ ኣብ ምዝዛም ደረጃ ኣብጺሖሞ ይርከቡ። ምናልባት እዚ ቢንቶ’ዚ፡ ብኣሰራርሕኡን ዓቐኑን ኣዝዩ ካብቶም ካልኦት ዝተሰርሑ ቢንቶታት ዝፍለ ኣይኰነን። እንተዀነ ምስ’ቲ ዝነበረ ሃዋህው ቅልጡፍ ዝዀነ ፍታሕ ከምጽእ ስለ ዝነበሮ፡ ንዕኡ ኣብ ግምት ብዘእተወ፡ ንሳቶም ኣብዘን ዝነበራ 28 መዓልቲ ብዘይ ዕረፍቲ ቀትርን ለይትን ኣብ መፈጸምታኡ ኣብጺሖሞ ኣለዉ።

ይቕጽል ...

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ምምዝማዝ ዕቑር ሕርሻዊ ጸጋታት
ዓንዶም ግርማይ (ወዲ-ደረስ)

ሕርሻን ምህርቲ ጥሪትን፣ ንኤርትራ ሓዊስካ ኣብ ብዙሕ ከባቢታት ዓለም፡ መሰረታዊ ኣካል መነባብሮ፡ ቊጠባዊ ምዕባለን ውሕስነት መግቢን ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። ዋላ’ኳ ኤርትራ ደረቕን ሓውሲ ደረቕን ክሊማዊ ኵነታት ኣየር፡ ውሱን ዝናብን በዳሂ ኵነታት ሕርሻን እንተ ሃለዋ፡ ዓውዲ ሕርሻ ንዓቢ ክፋል ሕብረተሰባ ልዑል ደገፍ ብምግባር ይቕጽል ኣሎ። ከም እምነ ኵርናዕ ሃገራዊ ልምዓት ኮይኑ ድማ የገልግል ኣሎ። እዛ ሃገር ክሊማዊ ለውጢ ንምምካት ኣብ እትጽዕረሉ ዘላ እዋን፡ ኣብ ምዕባለ ዓውዲ ሕርሻ ንጡፍ ተሳትፎ መንእሰያታ ዝሓትት እዩ።

ኤርትራ፡ ርኡይ ናይ ሕርሻ ዓቕሚ እትውንን ሃገር እያ። ብመሰረት ገምጋማት ሚኒስትሪ ሕርሻ፡ እዛ ሃገር ብዝናብ ዝለምዕ ኣስታት 2.1 ሚልዮን ሄክታር መሬት ሕርሻ ትውንን። ካብዚ፡ ንመስኖ ዝምችእ ኣስታት 600 ሽሕ ሄክታር ይበጽሕ። ኣብዚ እዋን’ዚ ከኣ፡ ኣስታት 500 ሽሕ ሄክታር ኣብ መዓላ ከም ዘሎ ኣብ ቀረባ እዋን ዝተረኸቡ ጸብጻባት ይሕብሩ። ልዕሊ 93 ሚእታዊት ናይ’ዚ ዝተጠቕሰ ከባቢ፡ ኣብ ትሕቲ ዝተመሓየሸ ዕቃበ ሓመድን ማይን ዝተገብረሉን ዝግበረሉ ዘሎን ምርኵስ ዝገበረ ንጥፈታት ዝካየደሉ ክኸውን እንከሎ፡ ዝተረፈ ኸኣ ብመስኖ ዝለምዕ እዩ። ተወሳኺ፡ ብዝያዳ ነዚ ንምስፋሕ ቀጻሊ ወፍሪ፡ ምህዞን ምዕባለ ሰብኣዊ ርእሰ ማልን ዝሓትት ንመንእሰያት ኤርትራ ለውጢ ከምጽኣሎም ዝኽእል መዳያት እዩ።

ሎሚ ዋላ’ኳ ከተማውነት በብቑሩብ እናወሰኸ ይኸይድ እንተሎ፡ ብገምጋም ክልተ ሲሶ ሕብረተሰብ ኤርትራ ኣብ ገጠራት’ዩ ዝነብር። ሕርሻን መጓሰን ድማ፡ ኣገደስቲ ምንጪ ኣታዊታቱን መነባብሮኡን ኮይኖም ይቕጽሉ ኣለዉ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ስፍሓት ሕርሻ ምዕባይ፡ ምፍራይ ጥሪትን ምግፋፍ ዓሳን፣ ንመነባብሮ ኣስታት 65 ክሳብ 70 ሚእታዊት ካብ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዝድግፍ ይእመን። ከምቲ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ዝረአ፡ እዚ ኣሃዝ’ዚ፡ ካብ ዓለማዊ ማእከላይ ደረጃ፡ ኣዝዩ ልዑል እዩ። እዚ ድማ፡ ነቲ ዓውዲ፡ ኣብ ቊጠባውን ማሕበራውን ደሓን ህይወት ዘለዎ ህዝቢ ኣገዳሲ ይገብሮ። ወላ’ኳ ጽላት ሕርሻ ኤርትራ፡ ብታሪኽ ትሕቲ ምሉእ ዓቕሙ ክሰርሕ እንተ ጸንሐ፡ ቀጻሊ ወፍሪ መንግስቲን ሚኒስትሪ ሕርሻን ንገስጋስ ኣፍራይነት ብዓይነትን ብዝሒን ንምዕባይን ንምስፋሕን ሓጊዙ እዩ። እዚ፡ ምስ’ቲ ኣብ ፈለማ 1990ታት ዝነበረ ክነጻጸር እንከሎ፡ መጠን ድኽነትን ሕጽረት ውሕስነት መግብን ብዓቢ መልክዑ ከም ዝጐደለ ይእመን።

ብመሰረት ጸብጻብ ቤት ጽሕፈት ሃገራዊ ስታቲስቲክስ ኤርትራ፡ ዕድመ ኣስታት 40 ሚእታዊት ካብ ህዝባ ትሕቲ 15 ዓመት ክኸውን እንከሎ፡ ዕድመ ኣስታት 72.5 ሚእታዊት ናይ ዜጋታታ ድማ፡ ትሕቲ 35 ዓመት እዩ። እዚ ኣሃዛት’ዚ ግን፡ ኤርትራ ዝበዝሐ ህዝባ መንእሰይ ምዃኑ ንምግላጽ ዘጉልሕ ጥራይ ዘይኮነ፡ እዚ ዕድል እዚ (ሃገር ዓዲ መንእሰያት ምዃና)፡ ንናይ መጻኢ ቊጠባዊ ረብሓ ህዝቢ ናይዛ ሃገር (demographic dividend) ዓብዪ ዕድል ከም ዘሎ እውን ዘመልክት እዩ።

ብርግጽ ኤርትራ፡ ብዙሕ ብልጫታት እትውንን ሃገር እያ። ገለ ካብኡ፡ ብብዝሒ ተፈጥሮኣዊ ጸጋታት፡ ሃብታም ባህላውን ሕብረ ቋንቋውን ብዙሕነት፣ ስትራተጂካዊ ጂኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ ከምኡ’ውን፡ እትውንኖ ሰፊሕ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ምጥቃስ ይከኣል። ኰይኑ ግና፡ እቲ ዝዓበየ ጸጋኣ - ህዝባ፡ ብፍላይ ከኣ መንእሰያት እዮም። ኣብ ታሪኽ ኤርትራ፡ መንእሰያት ንሃገር እዚን ክንድዚን ኢልካ ብዋጋ ዘይትመን ኣበርክቶ ገይሮም፣ ኣብ ምዕባለኣ ድማ ገና ብልዑል ተገዳስነት ዓቢ ተራ ይጻወቱ ኣለዉ። ጽንዓቶም፡ ቆራጽነቶምን ናይ ስራሕ ወኖምን ገለ ካብ ኣገደስቲ ጸጋታት ናይ’ዛ ሃገር ኮይኖም፡ እዞም ጸጋታት እዚኦም ንመጻኢ ናይዛ ሃገር ቀንዲ ምዕባለ ብምዃን ዘገልግሉ ኣምራት እዮም። እዚ ንኤርትራ ውሑድ ካብቲ ብዙሕ ዘለዋ ጸጋታት ኢልካ ክግለጽ ይከኣል።

ምርባሕ እንስሳታት (መፍረ ከብቲ)፡ ንተሳትፎ መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ሕርሻ ናይ ምሕያል ኣገዳስነት ዘብርህ እዩ። ሃብቲ ጥሪት ኣገዳሲ ኣካል ሕርሻዊ ቊጠባ ኤርትራ እየን። ንስድራ-ቤታት ናይዛ ሃገር ድማ፡ ኣብ መግቢ፡ ኣታውን ቊጠባዊ ውሕስነትን ዕዙዝ ኣገዳስነት ኣለወን። ንብዙሓት ትሑት እቶት ዘለወን ስድራ-ቤታት፡ ደቂ ኣንስትዮን ኣርባሕቲ እንስሳታትን፡ ጥሪት ከም ኣገዳሲ ሃብትን መርበብ ድሕነትን ብምዃን የገልግላ። በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ፡ ምስ ዕብየት ቊጽሪ ብዝሒ ህዝቢ፡ ምውሳኽ ኣታዊታትን ምስፍሕፋሕ ከተማታትን ተኣሳሲሩ፡ ጠለባት ፍርያት እንስሳታትን ውጽኢቶምን እናወሰኸ ይኸይድ ብምህላዉ፡ ከም ውጽኢቱ፡ ዓውዲ ጽላት ሕርሻ ኣብ ዝቕጽል ዓመታት ቊጠባዊ ኣገዳስነቱ ዝያዳ ክዓቢ ትጽቢት ይግበረሉ።

ኣብዚ መዳይ’ዚ፡ ተሳትፎ መንእሰያት ኣብ ሕርሻ ምውሳኽ፡ ቊጠባዊ ኣገዳስነት ጥራይ ዘይኮነ ዓቢዪ ስትራተጂካዊ ዕድልን እውን እዩ። ኣብ መላእ ኤርትራን ዓለምን፡ መንእሰያት፡ ምህዞታት ናይ ምቕላስ፡ ምዕባለ ቴክኖሎጂ ናይ ምቕባልን ምትእትታውን፡ ከምኡ’ውን ሓድሽ ኣፍራይነት ሕርሻ ዘዕቢ ኣገባብ ናይ ምትእትታውን ምልምማድን ልዑል ዓቕሚ ኣለዎም። እዚ ድማ፡ ንሌላ ምስ ዘመናዊ ቴክኖሎጂን ለውጢ ናይ ምርዓም ዘለዎም ድልውነትን፡ ዝተመሓየሸ ሕርሻዊ ሜላታት፡ ዝያዳ ስሉጥ ስርዓተ ምፍራይን ንነዊሕ እዋን ዝጸንሑ ብድሆታት ፈጠራዊ ሓደስቲ መፍትሒታትን ንምትእትታው ከቃልል ዝኽእል እዩ። እዚ ዕብየት ምዕባለታት’ዚ፡ ፍርያት ክብ ዘብል፡ ስርዓታት ኣመጋግባ ዘሐይል ወይ ዘደልድል፡ ከምኡ እውን፡ ውሑስን ዝተመጣጠነን መግቢ ንምርካብ ዘኽእሉ ዕድላት ከም ዝመሓየሽ ንምግባር ዘኽእል እዩ።

መንእሰያት ኤርትራ፡ ኣብቲ ዘላቕነትን ከባብያዊ ምሕደራን ንምድንፋዕ ዝግበር ጻዕርታት እውን ከይተረፈ፡ ኣብ ቅድሚት እዮም ዝስርዑ። ኣብ ሕርሻ ብዘለዎም ንጡፍ ተሳትፎ፡ ምስ ፖሊሲ ክሊማዊ ለውጢ ዝሰማምዑን ንኣከባቢ ዘይጐድኡን ንጥፈታት ንምስፋሕ ግደኦም ዕዙዝ እዩ። ንጥፈታት ምግራብ፡ ምዕቃብ ሕርሻን ዘላቒ ምሕደራ መሬትን ብኣብነት ክጥቀሱ ካብ ዝኽእሉ ዕማማት እዮም። ብተወሳኺ፡ ንፈተነታት ሓደስቲ ነገራት ዘለዎም ክፉትነት እውን፡ ተጐስዩ ክሕለፍ ዘይብሉ እዩ። ከምኡ’ውን፡ ክሊማዊ ለውጢ ኣብ መላእ ዓለም ንዝርከቡ ስርዓታት ሕርሻ እናጸለወ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ መንእሰያት ንዝስዕብ ክስተታት ብዘላቕነት ፍታሕ ኣብ ዘምጽኡ ምህዞኣዊ ቴክኖሎጂ ኣበርክቶ ክገብሩ ሓላፍነቶም ክዋጽኡ ይግባእ።

ካብ ምህዞን ዘላቕነትን ወጻኢ፡ ሕርሻ ዕድል ሽቕለት ኣብ ምፍጣር፣ ናይ ብሕቲ ኣውፈርቲን ፈጠርቲ ስራሕን (entrep­preneurship) ድማ ኣታዊ ንኽረኽቡን ዓበይቲ ዕድላት ዝፈጥር እዩ። ሽቕለት ኣልቦነት፡ ኤርትራ ሓዊስካ ኣብ ብዙሓት ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት፡ ገና ዓብዪ ብድሆ ኮይኑ ዝቕጽል ዘሎ እዩ። ኣብዚ ኵነታት እዚ፡ ሕርሻ ከም ልሙድ ናብራ ወይ ንጥፈታት ጥራይ ዘይኮነ፡ ከም ሓደ እናዓበየ ዝኸይድ ዓቕሚ ዘለዎ ንጡፍ ዓውዲ ገይርካ ክረአ ዘለዎ ጽላት እዩ። ዕድላት ካብቲ ቀንዲ ናይ መጀመርታ ፍርያት ወጻኢ ሰፊሕ ኮይኑ፡ ናይ ሕርሻ ንግዲ (agribusiness)፡ ምድላዉ መግቢ (food processing)፡ ምዕሻግ፡ መጐዓዝያ፡ ዕዳጋን ካልኦት ክብርታት ዝውስኹ ንጥፈታትን ዘጠቓልል እዩ። መንእሰያት ኣብዞም ዓውድታት እዚኦም ብምስታፍ ድማ፡ ትርጕም ዘለዎ ናይ ስራሕ ዕድል ክፈጥሩ፡ ኣታዊኦም ክብ ከብሉን ንሰፊሕ ቊጠባዊ ዕብየት ኣበርክቶ ክገብሩን ይኽእሉ።

ዓቢ ተሳትፎ ናይ መንእሰያት፡ ነቲ ኣብ ሕርሻ ዘሎ ኣረኣእያ ንምቕያር ክሕግዝ እውን ይኽእል እዩ። ብዙሕ ግዜ ዓውዲ ሕርሻ ብፍላይ ኣብ መንእሰያት ከም ግዜኡ ዝሓለፎ ዘይስሕብ ዓይነት ስራሕ ተገይሩ ይርአ እዩ። ይዅን እምበር፡ ዝበዝሑ መንእሰያት ከም ወነንቲ ስራሕ፡ መሃዝትን መራሕቲ ንግድን ኮይኖም ናብ ሕርሻ ምስ ዝኣትዉ፡ ጽላት ሕርሻ፡ ዘመናዊ፡ መኽሰባውን ዓቢዪ ጽልዋ ዘለዎን ዓውዲ ምዃኑ ንምርኣይ ክሕግዙ ይኽእሉ እዮም። ዓወቶምን ዕብየቶምን ድማ ንኻልኦት፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ዓውዲ ንዘሎ ዕድላት ክድህስሱ ከነቓቕሖምን፡ ሓድሽ ወለዶ ሰብ ሞያ ሕርሻ ከተባብዕን ይኽእል እዩ።

ኣብ መደምደምታ፡ መጻኢ ሕርሻ ኤርትራ፡ ካብ መጻእቲ መንእሰያታ ዘይፍለ፡ እኳ ደኣ፡ ዝተኣሳሰረ እዩ። ኤርትራ ሰፊሕ ናይ ሕርሻ ጸጋታት፡ እናዓበየ ዝኸይድ ጽላት ዓውዲ ሕርሻ እንስሳታት፡ ከምኡ እውን ለውጢ ከምጽእ ዝኽእል ንጡፍ መንእሰይን ጻዕራም ህዝቢን ዘለዋ ሃገር እያ። ኤርትራ ብዘይካ’ዚ፡ ኣብ መንእሰያት ሓያል ወፍሪ ብምግባር፡ ተበጻሕነት ዕድላት ብምስፋሕ ከምኡ እውን ንምህዞ፡ ንስራሕ ፈጠራን ንዘላቒ ናይ ሕርሻ ልምዓትን ምቹእ ባይታ ብምፍጣር (ብምምዕባል)፡ ውሕስነት መግቢ ከተዕቢ፡ ተጻዋርነት ክሊማ ከተሐይል፡ ዕድላት ስራሕ ክትፈጥርን ንነዊሕ እዋን ዝኸይድ ወይ ዝቕጽል ዕብየት ሓደስቲ መገንድታት ክትከፍትን ክትሃንጽን ትኽእል እያ። ስለዚ፡ መንእሰያት ኣብ ሕርሻ ንጡፋት ተሳተፍትን መራሕትን ክኾኑ ዓቕሚ ምሃብ (ምብቃዕ)፡ ረብሓኡ ጥራይ ዘይኮነ፡ ምሉእ ዓቕሚን ብቕዓትን ሃገር ንምርግጋጽን ዕድል መጻእቲ ወለዶታት ንምውሓስን ዝበለጸን ዝሃብተመን መሰረት ክህልዎም እዩ።

ምንጪ፡Eritrean Profile

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

Milkias Maekele becomes champion of Eritrean Cycling Championship

The 16th Eritrean National Cycling Championship 2026 concluded today, 28 June, on the streets of Asmara.

In the 183.6 km race, in which elite and U-23 cyclists participated, Milkias Maekele, member of INEOS Grenadiers, became Champion of the Eritrean National Cycling Championship 2026, finishing the race in 4 hours, 16 minutes and 29 seconds, at an average speed of 41.9 km/h.

Milkias unleashed his attack in the last 30 km before the finish line and completed the race with a solo ride.
Henok Mulubrhan, member of Astana Club, and Natnael Tesfatsion, member of Movistar, stood second and third, finishing 2 minutes and 33 seconds and 2 minutes and 38 seconds behind Milkias, respectively.

In the Under-23 category, Milkias Maekele became champion, while Nftalem Efrem and Natan Tesfa’alem, both from Denden Club, secured second and third place.

In the junior category, Yonatan Tedros and Eyobel Efrem, both from Denden Club, and William Zerit, from Club ASBECO, secured first, second and third place.
In the female category, which was conducted at the Mai-Diminet area on 25 June, Suzana Fesehaye, from the Southern Region, became Champion of #Eritrea 2026.

Medals and monetary awards were presented to the winners, and certificates of recognition were awarded to various institutions that contributed to the successful implementation of the event. The race was broadcast live by Eritrean Television and Radio Dimtsi Hafash.

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ቃለ-መሕትት ምስ ቀዋሚት ኣምበሳደር ኤርትራ፡ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ወ/ሮ ሶፍያ ተስፋማርያም
ዓንዶም ግርማይ (ወዲ-ደረስ)
ካልኣይን መወዳእታን ክፋል

ኤርትራ ምስ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝጸንሓ ርክብ ልዕሊ 80 ዓመት ዘቚጸረ ምስ ምዃኑ፡ ታሪኽ ኤርትራ ብመንጽር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምስ ዝትንተን፡ ንነፍሲ-ወከፍ መድረኽ ዝገልጽን ዘንጸባርቕን ታሪኽ ከም ዘለዎ ነጋሪ ትደልየሉ ኣይኮነን። የግዳስ ሓቂ ብርእሳ እንተቐበርካያ ብእግራ ትወጽእ። እዚ ከኣ ባህርያዊ ሕጊ እዩ። ንኣብነት ኣብ መሪሕ ዝኾነ ምርጫ ከም ኣብነት ምስ እንምልከት፡ ብዙሕ ተንኮል ከም ዘሎ ርእሰ ግሉጽ እዩ። ኣብ እዛ ዘለናያ ወርሒ ሰነ፡ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተኻየዱ ምርጫታት ነይሮም። ኤርትራ ድማ ከም ኣባል ናይ’ቲ ውድብ፡ ኣብ ገለ ካብ’ቶም ዝተኻየዱ ምርጫታት ተሳቲፋ፡ ብዘይ ዝኾነ ናይ ምረጹኒ ወፍሪ፡ ንሓቀኛ ኣካዪዳኣ ብዘጉልሕ ክትምረጽ ክኢላ ኣላ። እዚ ሓቀኛ ምስላ ርእሰ ቅኑዕ ኣካዪዳኣን መምስ መድረኹ ዘይለዋወጥ መትከላን ዘጉልሕ እዩ። ገለ ካብ መስርሕ ናይ’ቲ ምርጫ ብምስጢር ዝተኻየደ ይርከቦ። ኣብ’ቲ ብምስጢር ዝተኻየደ ምርጫ፡ መን ንመን ኣድሚጹ እናተባህለ፡ ብጎቦ ኣዒንቲ እትጠማመተሉ ብዘይ ምንባሩ ግዳ፡ ካብ ዝበለጸ ክፋል ኣካዪዳ ናይ’ቲ ምርጫ ምንባሩ ክጥ ቀስይከኣል።
ክቡራት ኣንበብቲ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ፡ ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ ንሓፈሻዊ ምስሊ ናይቲ ዝተኻየደ ምርጫ ንሰማዕቲ ዝኣክል መብርሂ ንምቕራብ፡ ዋና ዳይረክተር ክፍሊ ረድዮ፡ ኣቶ ግርማይ በርሀ (ዓሲምባ) ምስ ቀዋሚት ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣምባሳደር ሶፍያ ተስፋማርያም ብቴለፎን ናይ ዘካየዶ ቃል-መሕተት፡ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ኣገዳስነቱ ብምግንዛብ፡ ነቲ ብኣምበሳደር ሶፍያ ዝተዋህበ ሓበሬታ ኣንበብታ ክካፈልዎ ብምባል፡ እንሆ ብኸምዚ ዝስዕብ ናባኹም ተብሎ።
ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ፡ ኣምበሳደር ሶፍያ፡ ኣብ ዝሓለፈ መበል 35 ዓመት ናጽነትና ኣብ ዝጸንበልናሉ፡ ኣብዛ ዘለናያ ሰነ 2026፡ ኣብቲ ትነጥፈሉ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንምርጫ ብዝምልከት ብዙሕ ንጥፈታት ክካየድ ምዃኑን ብወገን ኤርትራ’ውን ብናታ መደብ ኣብ ገለ ናይ’ቲ ዝካየድ ምርጫታት ክትሳተፍ ምዃናን ከምኡ እውን እቲ ዝተኻየደ ምርጫ ኣዝዩ ሓያል ጒዕዞ ዝነበሮ ምዃኑ፣ ኤርትራ፡ ኣብኡ ምእታዋ ብፍላይ ኣብ ትሑት ደረጃ ምዕባለ ንዝርከባ ሃገራት ኣብ ግምት ዘእተወ፡ እንታይ ከም ዝመስል ንዘቐረብናላ ሕቶታት ዘብርህ ዝሃበትና ሰፊሕ መግለጺ ምእንጋድና ይዝከር። መቐጸልታኡን መወዳእታን ክፋሉ ይስዕብ፦

• ኣምበሳደር ሶፍያ፡ ድሕሪ ምርጫ፡ ናይቶም ንኤርትራ ዝመረጹ ብሓደ ወገን፡ እቶም ኤርትራ ክትምረጽ ዘይደልዩ ዝነበሩ ድማ በቲ ኻልእ ዝነበረ ግብረ-መልሲን ኵነታትን ክትገልጽልና፧

እቲ ምርጫ ምስጢራዊ ስለ ዝኾነ፡ መን እንታይ ከም ዝመረጸ ኣይፍለጥን’ዩ። ንሱ ድማ’ዩ እቲ ቐንዲ ብልጫ ናይ’ቲ ምርጫ። ከምኡ ስለ ዝነበረ መን ከም ዝመረጸካ ኣይትፈልጥን ኢኻ። ቊጽሪ ጥራይ’ዩ ዘርእየካ። መብዛሕትኦም ብጽቡቕ ተቐቢሎም፡ ብጽቡቕ ድማ መሪጾምና። ኣንጻርና ዝኸደ ብዙሕ ጐስጓስ ኣይነበረን። ካብ 183 ሃገራት 167 እዮም ንዓና መሪጾም። ዝመረጹና ኸኣ፡ ኩሎም ኣባላት ናይቲ ውድብ እዮም። ኣብዚ ዘይመረጹና 19 ሃገራት እዮም። ንሶም እውን፡ ምናልባት ንጐስጓስ ዝኸውን ዕድል ስለ ዘይነበረና፡ ስለ ዘይረኸብናዮም እዮም ዘይመረጹና ክኾኑ ዝኽእሉ። ነቲ ቦታ ዝወዳደሩ ካብቲ ናይ ኣፍሪቃ ምድብ ብወገን ዞባ ዝነበሩ ቁሩብ ገልጠምጠም ነይሩዎ። ካብዚ ሓሊፉ ግን፡ ንዓና ዘጥቅዕ ኮነ ዘስግእ፡ ኣንጻርና ዝተላዕለ ጐስጓስ ኣይነበረን። ብጽቡቕ ተቐቢሎም’ዮም መሪጾምና። ብጽቡቕ መሪጾምና’ውን ስቕ ኣይበሉን፡ ንናይ ምምራጽና ደገፎም ዘሰኒ፡ “እንቋዕ ኣሐጐሰኩም!” ክብሉና’ዮም ቀንዮም።

እዚ ክብል ከለኹ ግን ከምቲ ትንክፍ ዘበልኩዎ፡ ምናልባት ብዙሕ ዘሻቕል ኣይኹን’ምበር፡ ተጻብኦ ብመንገዲ ማሕበራዊ መራኸቢታት ግን ነይሩ እዩ። እዚ ድማ፡ ኣብ ደገ ዝነብሩ ቅድሚ ሕጂ ኣንጻርና ብመንገዲ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝጒስጉሱ ጒጅለታት ዝተፈተነ’ሞ በርዒኑ ዝተረፈ እዩ። ኣብዚ ገለን፡ “ኤርትራ ኣብ ውድብ ማዕከን ገንዘብ የላን። ኣብ ውድብ ባንክ ዓለም (World Bank) እውን የላን። ስለዚ፡ ከምዚ እናኾነ፡ ከመይ ገይራ ኣብ ናይ ቤት ምኽሪ ቊጠባ ትምረጽ፧” ብምባል፡ ከተሓሕዝዎ ዝፍትኑ ነይሮም እዮም። እንተኾነ፡ ቤት ምኽሪ ቊጠባን ማዕከን ገንዘብን (IMF)፡ ኣብ ትሕተና’ምበር ኣብ ልዕለና ኣይኮኑን ዘለዉ። በዚ መሰረት፡ ንሕና ብዝበልናዮን ዝመረጽናዮን ኢና ምስኦም ንዋሳእ’ምበር፡ ንሳቶም ኣይኮኑን ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ምንታይ ንዋሳእን ኣይንዋሳእን ዘማእዝኑና። ብዛዕባና ኣብ ደገ ዝነበረ ጌጋ ሓበሬታን ኣረኣእያን ኣብ ሚድያ ርኢና። ኣብ ውሽጢ ውድብ ኣብ መንጎ ሃገራት ኣባላት ናይ’ቲ ውድብ ግን ዝጥቀስ ተጻብኦ ኣይረኣናን ክብል እኽእል።

ጸገም ዝነበረና፡ ኣብ መንጎና ኣፍሪቃውያን ባዕልና’ዩ። ዝነበራ መናብር ውሱናት ስለ ዝነበራ፡ ኩሉ ሰብ ድማ ስለ ዝደልየን እቲ ምኽንያትዩ። ንሕና ድማ ተመሪጽናን ኣብኡ ተዋሲእናን ስለ ዘይንፈልጥ፡ መሰልና ስለ ዝኾነ፡ ተማጒትና ክንኣቱ ክኢልና። ምናልባት ኣቐዲምና ውጥን ወይ መደብ ገይርና ናይ ሎም 5 ዓመት ኣበጊስናዮ እንተንነብር፡ ዝተኸስተ ሓድ-ሓደ ተርእዮታት ኣቐዲሙ ምተኣልየ ነይሩ። እንተኾነ፡ ኣብ ካልእ ተጸሚድና ስለ ዝነበርና፡ ብዝያዳ ካብ ሕጂ ንደሓር ኢና ናብ ኣሰራርሓን ስራሕን ሕቡራት ሃገራት ክንዋሳእን ኣበርክቶ ክንገብር ድማ ንፍትንን ዘለና። ስለዚ ኤርትራ ኣብ ናይ ቤት ምኽሪ ማሕበረ-ቊጠባዊ ሕቡራት ሃገራት ካብ 193 ሃገራት ናይ 167 ሃገራት ድምጺ ብምርካብ ተመሪጻ ኣላ።

ኣብታ ካልአይቲ ምርጫ፡ ውሱናት መናብር ስለ ዝነበራ፡ ኣብዚ ዋላ ሓንቲ ተጻብኦ ኣይትረክብን ኢኻ። ኣብኡ ምርጫ ኣይግበርን እዩ፣ ንኹሉ’ዩ ዝቕበል። ምናልባት ውሑዳት ርእይቶ ዘለወን ሃገራት ምስ ዝህልዋ፡ ከም ሕቶ ይቐርብ’ዩ። ኣብኡ ርእይቶ ዘለዎም ኣካላት ኢዶም ብምልዓል ድምጺ ክሓትቱ ይኽእሉ እዮም። ድምጺ እንተዘይ ተሓቲቱ ግን፡ ኩሉ ሰብ ከም ዝመረጸካ’ዩ ዝሓልፍ። ኣብዚ ንዓና (ንኤርትራ) ዋላ ሓንቲ ኣንጻርና ዝቐንዐ ድምጺ ዝሓተተ ሰብ ኣይነበረን።

• ኤርትራ ምክትል ፕረዚደንት ኰይና ዝተመረጸትሉ ትካል ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብኡ ምዃንና እንታይ’ዩ ከርብሓና፧

ኣብ ሓፈሻዊ ቤት ምኽሪ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ወትሩ ኣለና ማለት’ዩ። ኣብ ኩሉ እቲ ኣብቲ ቤት ምኽሪ ዝቐርብ ጒዳያት ክንከታተል ኢና ማለት እዩ። ብዓቢኡ ከም ምክትል ፕረሲደንት ናይ’ቲ ቤት ምኽሪ፡ ፕረሲደንት ኣብ ዘይህልወሉ ድማ ምስቶም ካልኦት ምሳና ተመሪጾም ዘለዉ 17 ምክትል ፕረሲደንት ነቲ ኣኼባታት ክንመርሕን ከነካይድን ኢና። እዚ ኮሚተታት፡ ቀዳማይ ኮሚተ፡ ካልኣይ ኮሚተ፡ ናይ ፖለቲካ ኮሚተ ወዘተ፡ ንኹለን ኮሚተታት ነናተን ፕረሲደንት ኣለወን። ንሕና ምስ እዚኦም ብምዃን ኣጀንዳ ናይ ሎም ዓመት (መበል 81) ምትእኽኻብ (ሰብሰባ) ናይ’ቲ ባይቶ እንታይን ከመይን ክኸውን ኣለዎ፧ ሰዓታት ከመይ’ዩ ዝመዓራረ … ኢልና ኣብ ምሕደራ ሓፈሻዊ ባይቶ ናይ’ቲ ውድብ፡ ምስቲ ፕረሲደንት ብምዃን ክንሰርሕ ኢና።

ኩሉ ሳዕ (ኣብኡ ክትህሉ፡ ኣኼባ ክትመርሕ፡ ኣብ ኣኼባታት ውሳነ ክትገብር፡ ውሳነታት ክትህብ፡ ምስ ካልኦት ኴንካ ክትዋሳእ)፡ እዚ ኩሉ ክትገብር ምስ ውሱናት ሰባት ስለ ትሰርሕ፡ ኣብኡ ብዙሕ ድምጺ ክህልወካን ከምኡ ድማ፡ ብፖለቲካዊ ዓይኒ ጉሉሕ ተረኣይነት ዝህበካ እዩ። ብዘይካ’ዚ፡ ምስቶም መሳርሕትኻ ብምዃን ንሓፈሻዊ ባይቶ ናይ’ቲ ውድብ ክትመርሖ እንከለኻ ድማ፡ ናይ መሪሕነት ቦታ እውን ይህበካ እዩ። ኤርትራ ቅድሚ ሕጂ ኣምበሳደር ግርማ ኣስመሮም፡ ቀዋሚ ኣምበሳደር ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝነበረሉ፡ ናይ’ቲ ኮምሽን ምክትል ፕረዚደንት ተመሪጹ ነይሩ እዩ። ስለዚ ህላወ ኤርትራ ኣብዛ ስራሕ እዚኣ ንኻልኣይ ግዜኣ እዩ። ኣብ ናይ ቤት ምኽሪ ማሕበረ-ቊጠባዊ ናይ’ቲ ውድብ ኢና ሓደስቲ ኴንና ተመሪጽና ዘለና። ስለዚ፡ ኣብዛ ናይ ምክትል ፕረዚደንት ምርጫና፡ ጽቡቕ ዕድላት ስለ ዘለና፡ “እቲ ባይቶ ከመይ ይኸይድ፧ ኣጀንዳታት ከመይ ይመጽኡ፧ ብዓል መንከ እዮም ዝመርሕዎ፧ እንታይን እንታይን ትሕዝቶ ኣለዎ፧” እቲ ተልእኾ ክንፈልጦን ብዝግባእ ክንመሃርን ንዓና ጽቡቕ’ዩ።

ስለዚ፡ ምክትል ፕረሲደንት ምዃን ከም ስራሕ፡ ብዙሕ ዝኸብድ ኣይኮነን። መጺእካ ነቲ ኣኼባ ምምራሕ እዩ። ኣብኡ ናይ’ቲ ባይቶ ሰክረተርያት፣ ፕረሲደንት ምስ ኣባላቱን ኩሎም ስታፋቱን ስለ ዘለዉ፡ ከም ተሓጋጋዚ ኢኻ ትቐርብ። ፕረሲደንት ኣብ ዘይህልወሉ ድማ፡ ክብ ኢለ’ውን ዝጠቐስክዎ ንዝካየዱ ኣኼባታት ትሰርሕ። ብኡ ኣቢልካ ድማ፡ ምርጫታት ድዩ ወይ ናይ ዝተፈላለየ ዘተ ድዩ ዝካየድ ወዘተ ኣብቲ ባይቶ ዝግበር ስርሓት ብምሉኡ ክትፈልጦ ትኽእል። ስለዚ፡ ባይቶ ንጥፈታቱ ኣብ ዘሰላስለሉ ግዜ፡ ንሕና ኣብኡ መንበር ስለ ዘለና፡ ከም መጠን ምክትል ፕረሲደንት ኩሉ ሳዕ ምስቲ ፕረሲደንት ኣብኡ ኣለና።

• ኣምበሳደር ሶፍያ፡ እቲ ስራሕ ምስ ተጀመረ ከመይ ይኸይድ ኣሎ፧ ኣብ ዝቕጽል ደጊምና መብርሂ ንምርካብ ክንራኸብ ንትስፎ። ንሕጂ ግን ኣብ መወዳእታ ክውሰኽ ኣለዎ እትብልዮ ሓሳብ እንተሎ እቲ ዕድል ንዓኺ ፧

ሚኒስትሪ ዜና፡ ንእንገብሮ ኩሉ መዳያዊ ንጥፈታት ናብ ህዝብና ንምባል ዝገብሮ ስራሕ ከየመስገንኩ ክሓልፍ ኣይደልን’የ። ከምቲ ዝጠቐስካዮ ሕጂ ንቀራረብ ኢና ዘለና። እቲ ስራሕ ብወግዒ ምስ ኣተናዮ ድማ፡ ክንርእዮ ኢና። ኣባልነትናን ስራሕናን ኣብ ክልቲአን ንጥፈት ናይ’ቲ ውድብ ካብ ጥሪ 2027 እዩ ክጅምር። ክሳብ ሽዑ ግን፡ “እንታይ ከምዘድልየና፡ እንታይ ክንቅርብ ኣለና፡” ብሕጂ ኢና ክንፈልጥ። እዚ ሓላፍነት፡ ኣብ መወዳእታ ኣገልግሎት ምሃብ እዩ፣ ብጽቡቕ መንፈስ ድማ ተቐቢልናዮ ኣለና። ስለዚ ሓድሽ ተመኵሮን ሓድሽ ስራሕን ኣብ ሕቡራት ሃገራት፡ ንተሳታፍነትና ኣብ’ቲ ውድብ ዘዕብን ስም ኤርትራ ዘበርኽን ንምግባር ክንሰርሕ፡ ብእኡ ኣቢልና ኸኣ ተመኵሮታት ክንድልብ ብምሕሳብ ልዑል ምድላዋት ገይርና ኣለና።

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ግፍዒ 3-ዓድታት ደቂድግና
ሽሞንዲ ዑቕባሚካኤል

ህዝቢ፡ ገሊኡ ንሰሜን ገጹ፡ ኣቐድም ኣቢሉ ካብቲ ዓዲ ከልግስ ነቒሉ ዝጸንሐ ድማ ንሸነኽ ምብራቕ (ናብ ጸበላ) ሃደመ። እንተኾነ ጸላኢ፡ ልክዕ ንሓደ ወተሃደራዊ መዓስከር ይድምስስ ከም ዘሎ፡ ተቐዳዲሙ ነቶም ስትራተጂያውያን ቦታታት’ዩ ተቖጻጺሩ። ነተን ብሸነኽ ምብራቕ ዓድታት ጒላን ተራእምንን ዘለዋ ቦታታት ስለ ዝሓዘ፡ ነቲ ጎላጕል ሕርሻን ዓዲ ታኼታን ኣብ ቍጽጽር ሻንብቆ ኣጽዋሩ ብምእታው፣ ሓንቲ ገበን ንዘይብሎም ሰላማውያን ሰባት ብተመልከተለይ ካብ ማዕዶ ከውድቖም ተራእየ። ኣኽላባት ቍጭቍጭ! እናበሉ፣ ኣሓ’ውን ጭራአን ኣልዒለን ኣእጋሮም ናብ ዝመርሖም ነፈጹ። ወተሃደራት ጸላኢ ነቲ ጽዩፍ ተግባር ኮነ ኢሎም ብመደብ ተማቒሎም ተግበሩዎ። ኣሕሳርን ሃዳሙን ዘቃጽሉ፣ ብሳንጃን ብጠያይትን ሰባት ዝቐትሉን መጽዓኛ፡ ከብትን ጤለበጊዕን ዝቐዝፉን ተኸፋፊሎም ብኣልማማ ናይ ምጽናቶም ወፍሪ ተተሓሓዙዎ።

ከምቲ ልዕል ኢሉ ዝተገልጸ፡ ተቐማጦ ጒላ፡ ጸላኢ ብምብራቕ መጺኡ ሕውስ ስለ ዝበሎም፡ ንብዙሓት ነበርቲ ካብ ገዛውቶም ከይወጽኡ ኣርኪቡዎም’ዩ። በዚ ምኽንያት ካብታ ዓዲ’ቲኣ ጥራይ 10 ሰላማውያን ሰባት ተቐቲሎም። ሰሉስ ዝተረሸኑ፥ ኣቶ ኣብርሃም በይን ነማርያም፡ ወይዘሮ ማና ጓንጉል (ሰይተቦይ ካሕሳይ ገብሩ፡) ባሻይ ወልደማርያም ክንፈ፡ ኣቶ ገረኪዳን ስእሉ (ዓይነስዉር ሽማግለ ሰብኣይ፡) ኣቶ ገረኽስቶስ ስእሉ (ሽማገለ ኣቦ ሓዉ ንኣቦይ ገረኪዳን ስእሉ፡) ካብ እንዳቦና ዝመጽኣ ሓንቲ ፈላሲት፡ ኣቶ ወልድኣብ ተሰማ (ምስ’ቶም ክልተ ኣሕዋትን ፈላሲትን ኣርባዕቲኦም) ኣብ ደገሰላም ዝተረሸኑ እዮም። ሃንስ ኪዳነ (ወዲጓቓት) በቲ ናይ ሰንበት ኩነታት ክረድእ ኢሉ ናብ ጒላ ምስ መጽአ ዝተለከመ። ሚልዮን እምባየ ወዲ ተራእምኒ’ውን ኣብ ጒላ ሞይቱ፣ ተኽለ ተሳርያም (ጋሻ እንዳ ተኽለወልዱ) ነይሮም።

መቝሰልቲ ዘጋጠሞም፥ ፊተውራሪ ካሕሱ ረዳ፡ ኣቶ ገብሩ ቀሺ ወልደኪሮስ፡ ወይዘሮ ዙፋን ዘገየ (ሰይቲ ኣቶ ገብርሄት፡ ) ኣቶ ንጉሰ ሰቛር፡ ወይዘሮ ተኽኣ ገረመስቀል። ድምር ብሰንበትን ሰሉስን ኣብ ጒላ ዝተቐትሉ ገባር 21 ዝቖሰሉ 5 ሰባት እዮም። 80 መንበሪ ሃዳሙ ምስ ምሉእ ንብረቱ ብሓዊ ተሃሚኹ። 150 ጤለበጊዕ፡ ከብትን መጽዓኛን ብጠያይት ተቐዚፈን።

ተቐማጢ ኣስመራ መብራህቱ ነጋሽ፡ ኣብ ጒላ ግፍዒ ክፍጸም እንከሎ፡ ካብቲ ኣብ ከተማ ኣጋጢሙ ዝነበረ ናይ ራዕድን ሽበራን ኵነታት ተኣልዩ፡ ከም ብዙሓት መንእሰያት ሃዲሙ ኣብቲ ዓዲ ነይሩ። እቲ ኣብ ኣስመራ ዝነበረ ጸገም ኣብ ጒላ’ውን ስለ ዝቐጸለ፡ መኪናኡ ሒዙ ካብቲ ዓዲ ንምልጋስ፡ ሰሉስ ንግሆ ንጸበላ ገጹ ክወጽእ ወተሃደራት ርእዮሞ። ኣርኪቦም ንምቕታሉን መኪናኡ ንምቅጻልን ብኣቋራጭ ክቕድሙዎ ፈቲኖም ነይሮም። ግን ከርክቡዎ ኣይከኣሉን። እንተኾነ፡ ዘይተሓስበ ንእግረመንገዶም ኣብርሃም በይን ንዝተባህለ ካልእ ሰላማዊ ሰብ ረኺቦም ኣብቲ በረኻ ቀቲሎሞ።

ወይዘሮ ማና ጓንጉል (ሰይቲ ኣቶ ካሕሳይ ገብሩ) እውን ከምኡ፡ ድኾን ተሰኪማ ናብ ጸበላ እናኸደት፡ ኣብ ገማግም እንዳስፍሃ ኣርኪቦም ቀቲሎማ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ክሻ፡ መሸማዕ ኣብቲ ገጠራት ዝውቱር ኣይነበረን። ለቖታ ንምርካብ’ውን ቀሊል ብዘይምንባሩ ሓረስቶት ጌሮብ ኣስፊዮም መጽወሪ እኽሊ ይጥቀሙ ነይሮም። ወይዘሮ ማና ከኣ፡ መቐነዪ ስድራቤታ ዝኸውን ስንቂ ሓርጭ ኣብ ንእሽቶ ድኾን ጸይራ ካብ ጒላ ንጸበላ ክትወጽእ ክትብል፡ ጸላኢ ኣብ መንገዲ ኣርኪቡ ቀቲሉዋ።

ኣደይ ማና፡ በቶም ወተሃደራት ክትቅተል እንከላ፡ ኣቦይ በራኺ ኣብ ከባቢኣ ተሓቢኡ ይዕዘብ ነይሩ። ነታ ጽዕንቲ ኣድጉ’ውን እቶም ወተሃደራት ንመትሓዚ እኽሊ ጽዕነታ ቀዲዶም ናብ መሬት ብምኽዓው ምስ ሓመድ ሓዋወሱዎ። ቀጺሎም ነታ ኣድጊ ከብዳ ካራ ከእትዉላ ኸለዉ፡ ኣቦይ በራኺ ኣብ ቆጥቋጥ ተሓቢኡ፡ “ብኣኺ የሕልፎ!” እናበለ ተጸቒጡ ብጸሎት ኣሕለፎም።

ወይዘሮ ለተስላሰ ገብረስላሰ (ሰይቲ ኣቶ ተኽላይ) መጎጎ ኣጒዳ እንጀራ እናሰንከተት ከላ’ዩ ኣብቲ ዓዲ ናይ ግፍዒ መጥቃዕቲ ተጀሚሩ። ንብርሃነ ወዳ (ብርሃነ ተኽላይ) “ብደገ ዕጸወኒ’ሞ ኪድ ህደም” ምስ በለቶ፡ ከምኡ ገይሩ ከይዱ። ብድሕሪኡ ወተሃደራት መጺኦም ነቲ ገዛ ሓዊ ረኲዖምሉ። ቀሺ ደብረጼን ካብ ገዝኡ ሃዲሙ ኣብ ቀጽሪ እንዳ ኣቶ ተኽላይ ተሓቢኡ ስለ ዝጸንሐ፡ ወይዘሮ ለተስላሰ ኣብ ውሽጢ’ቲ ባርዕ ዝጀመረ ገዛ ከም ዘላ ኣረጋጊጹ ነይሩ። እቶም ወተሃደራት ካብቲ ቀጽሪ ምስ ተኣልዩ ኸኣ፡ ቀጥታ ንወይዘሮ ለተስላሰ ከድሕን ፈተነታት ገይሩ። እቲ ባርዕ ብሸነኽ ገበላ ምቕራብ ስለ ዝኸልኦ፡ ስም ለተስላሰ እናጸውዐ፡ ብድሕሪ ገዛ መንደቕ ከፍርስ ጀሚሩ። ግን፡ ብኡ’ውን ትኪ ዓፊኑዎ ክቕርቦ ኣይከኣለን። ካብኡ ሓሊፉ ዓጠ… ጥ! እናበለ ክወድቕ ስለ ዝተቓረበ ኣብ ምድሓን ወይዘሮ ለተስላሰ ኣይተዓወተን።

ካብ ጒላ ህደም ህደም ምስ ኮነ፡ ስንኩላንን ደቂ 90 ዓመት ሽማግለታትን ክንቀሳቐሱ ስለ ዘይክእሉ፡ ኣብቲ ቤተክርስትያን ክዕቆቡ ተባሂሉ፡ ውሉዳቶም ተደጊፎም ኣብ ደገሰላም ኣእትዮም ገዲፎሞም ሃዲሞም። ኣቦይ ገብረክርስቶስን ዓይነስዉር ኣቦይ ገብረኪዳንን (ክልተ ኣሕዋት)፣ ኣቦይ ወልድኣብን ሓንቲ ፈላሲትን እውን ኣብኡ ምስኦም ብጸላኢ ተረሺኖም።

ኣብ ተራእምኒ ሰለስተ ሰባት ተቐቲሎም። እተን ክልተ፡ ኣሓት ንግስቲ ሃንስን ኣብርሀት ሃንስን ኣብ ውሽጢ ህድሞ ገዛአን እንከለዋ ወተሃደራት ደርግ ማዕጾ ብግዳም ረጊጦም ሓዊ ስለ ዝረኵዑሉ ኣብቲ ባርዕ ሓሪረን። መበል ሳልሳይ ኣቶ ሚልዮን እምባየ ነይሩ። ን150 ሃዳሙ ተራእምኒ ኸኣ ምስ ምሉእ ንብረቱ ብሓዊ ሃሚኾሞ።

ሰራዊት ደርግ፡ ኣብዘን ክልተ ዓድታት ዝቕተል ሰብን ጥሪትን ቀዚፎም፣ ዝቃጸል ገዛውቲ፡ ኣሕሳርን ንብረትን ኣጻፊፎም፡ ያኢ ጅግንነት ተረኺቡ፡ “ዘራፍ!” እናበሉ ናብ ታኼታ ብምስጋር ዕንወትን ራስያን ኣካየዱ። ነዚኣ’ውን ብወገን ምብራቕ ናይታ ዓዲ ጀሚሮም ንምዕራብ ኣልጊቦም ሓዊ ረኲዑላ። ነፈርቲ’ውን ቀቅድሚ’ቲ ኣጋር ሰራዊት እናሓለፋ ኣብቲ ዓድን ከባቢኡን ስለ ዝደብደባ፡ ብዙሕ ንዋይ ተደምሰሰ። ጉርጃ ወዲ ቐሺ ሃይለ፡ ብምኽንያት’ቲ ኣብ ኣስመራ ኣጋጢሙ ዝነበረ ናይ ራዕድን ሽበራን ወፍሪ፡ ናብ ታኼታ ሃዲሙ ክመጽእ ከሎ ዝተማልኣ ቮክስዋገን መኪናኡ ኣብቲ ዓዲ ነይራ። ነፈርቲ ክድብድባ ምስ ጀመራ ናብ ጽዕቕ ዝበለ ዒቃታት ዝነበሮ ከባቢ ወሲዱ ኣብቲ ሕርሻታት ዓሺጉዋ። እንተኾነ ኣብኡ’ውን ነተን ነፈርቲ ስለ ዘይተኸወለተን ክሃርምኣ ብዙሕ ዳርባ ፈቲነን። ግን፡ ክጭምትኣ ኣይከኣላን።

ብሓፈሻ ኣብ ታኼታ ክልተ ሰባት ተቐቲሎም፣ ብግምት፡ ልዕሊ 60 መንበሪ ገዛውትን ብዙሕ ኣሕሳርን ኣንዲዶም። ካብቶም ዝተቐትሉ ሰባት ሓደ፡ ኣለምሰገድ ጸገ ዳኛ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኮይኑ፡ ኣብ ዓዲቐይሕ ዝሰርሕ ዝነበረ እዩ። ወለዱ ክበጽሕ ኢሉ ብዕረፍቲ ንታኼታ ምስ መጽአ እዩ ዘይሓሰቦ መዓት ኣጋጢሙዎ። ብፍላይ ወይዘሮ ተኽኣ ዘርኡ፡ ኣለም ተፈሪ ሃይለ ንዝተባህለ ህጻን ውላዳ ሓዚላ ከላ፡ ኣብ ከባቢ ናይ ሕጂ ዲጋ ዋርሳይ ብጥይት ተቐቲላ። እቲ ህጻን ከይተሃርመ ብህይወት ምስ ተረፈ፡ ኣብ ልዕሊ ሬሳ ወላዲቱ ዓንገረር እናበለ ክበኪ ውዒሉ። እቲ ኵነታት ምስ ዘሓለ መንእሰይ ሃይለ ዓንደ ገብረወልዲ (ድሓር ተጋዳላይ) ዝርከቦም ሰባት ኣልዒሎሞ።

ኣለም ተፈሪ ሃይለ፡ ሕጂ ኣባል ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ሓይልታት ምክልኻል መራሒ ሓይሊ እዩ። በየነ ተፈሪ ሃይለን ፍስሃየ ተፈሪ ሃይለን ክልተ ዓበይቲ ኣሕዋቱ ስዉኣት ተጋደልቲ እዮም። ኣባል ብርጌድ 51 ስዉእ በየነ ተፈሪ ብ1978 ኣብ ዕላበርዕድ፣ ኣባል ክ/ሰ 61 ስዉእ ፍስሃየ ተፈሪ ድማ ብ1990 ኣብ ሸባሕ ተሰዊኦም። ኣለም ተፈሪ ኸኣ ብረት ስዉኣት ኣሕዋቱ ብምልዓል ሃገራዊ ግቡኡ ኣብ ምፍጻም ይርከብ።

ሃዳሙ ተራእምኒ፡ ጒላን ታኼታን ጸላኢ ሓዊ ምስ ኣእተወሉ፡ ካብቲ ባርዕ ንሰማይ ዝዓረገ ጸሊም ትኪ፡ ልክዕ እሳተጎመራ ዝነተጐ መሰለ። ኣብ ምሉእ ዓድታት ወረዳ ደቂ ድግና፡ ወረዳ ደቡብ፡ ተኸላ፡ ጽልማን ጉሕጭዓን ስለ ዝተራእየ፡ ኣብዘን ዓድታት’ዚአን ዝተኻየደ ዕንወትን ቅትለትን ብሓንቲ መዓልቲ ኣብ ኩለን ወረዳታት ተሰምዐ።

ሰራዊት ጸላኢ ህዝቢ ምብስባስ ብጒላ ስለ ዝጀመረ፡ ነበርቲ ተራእምንን ታኼታን ሃዲሞም ነብሶም ከድሕኑ ንእሽቶ ዕድል ረኺቦም’ዮም። እንተኾነ፡ እቲ ኹሉ ጓሳን ሓረስታይን ንምዕራብ ገጹ በሪሩ ምስ ወጽአ፡ ብዙሕ ምጕስቛል ኣጋጢሙዎ። ኣብ ዓድታት ወረዳ ጉሕጭዓ፡ ወረዳ ኣፈልባን ከባቢታት ዓረዛን ፋሕ ብምባል፡ ክሳብ ወፍሪ ጸላኢ ደው ዝብል፡ ኣብ ቤተዘመድ ተዓቚቡ’ዩ ቀንዩ። እተን ዝተፈናቐላ ስድራቤታት ካብ ገዛውተን ክብገሳ እንከለዋ፡ ብሃንደበት በሪረን ኣእጋረን ብዝመርሐን ስለ ዝወጽኣ፡ ኣደ ህጻናት ደቃ ሒዛ በይና፣ ጓሳ በይኑ፣ ኣቦ ኵነታትን ድሃይን ዓዲ ክገብር ካብ ከባቢ ዓዲ ከይረሓቐ ወሰንወሰን ዕንክሊል ክብል ንሓድሕደን ፋሕፋሕ ኢለን ተፈላልየን ቀነያ። ግን፡ እዘን ዝተጠቕሳ ከባቢታትን ከምአን ዝኣመሰላ ካልኦት ወረዳታትን፡ ነቲ ኣብተን ሰለስተ ዓድታት ዘጋጠመ ድንገት በቲ ንሰማይ ዝዓረገ ብርቱዕ ትኪ ቀልጢፉ ወረ በጺሑወን ስለ ዝጸንሐ፡ ነቲ ካብ ጒላ፡ ታኼታን ተራእምንን ዝተፈናቐለ ህዝቢ ዓቕመን ዘፍቅዶ ኩሉ ደገፍ ገይረናሉ።

እተን ዝተፈናቐላ ስድራቤታት፡ ንዓድታተን ክምለሳ ኣብ ዝወሰናሉ ዳሕራይ ግዜ’ውን፡ ጸላኢ ካብ ድባርዋ ተበጊሱ ብዓዲ በዝሓንስ ኣቢሉ ናብ ዘመር ወፊሩ ኣንጻር ተጋደልቲ ውግእ ስለ ዝኸፈተ፡ ተወሳኺ ስግኣት ፈጢሩ ነይሩ። ምኽንያቱ፡ ኣብቲ ናብ ከባቢ ዘመር ዝገበሮ ወፍሪ’ውን 20 ገዛውቲ ብሓዊ ሃሚኹ እዩ። ካብኡ’ውን ጥሪት እንስሳታትን ስለ ዝዘረፈን ንብረት ስለ ዘዕነወን፡ ካብኡ ዝተፈናቐለ ህዝቢ፡ ምስ ነበርቲ ዓድታት ታኼታን ከባቢኣን ካብቲ ዝተዓቝባሉ ዓድታት ናብ ዓድታተን ክምለሳ ውሕስነት ኣይነበረንን። ብዛዕባአን ዝጣበቕ መንግስቲ ተሳኢኑ ክሳብ ኣብ ቆላ ሰራየ ፋሕ ስለ ዝበላ፡ ንኸቢድ ጸገም ተቓሊዐን።

ብፍላይ ነበርቲ ዓዲ ጒላ፡ ብዘይካ ሓሙሽተ ገዛውቲ ኵሉ ህንጻታቶም ስለ ዝነደደ፡ ንሓደ ዓመት ኣብ ጸበላን ካልኦት ዓድታትን ኮፍ ብምባል ግዜኦም ኣሕለፉዎ። ኣብ ጸበላ፡ ሓሰር የልቦን ኣብ ከባቢ ዝርከባ ዓድታትን ንዓመት ኣብ ዝጸንሓሉ ግዜ፡ ካብዘን ጎረባብቲ ዓድታት ተዋጺኡ ብዝተላእከሎም ቀለብ እኽሊ ተማቒሎም ነቲ ጸገም ሰጊሮሞ። ምኽንያቱ፡ ጸላኢ ነቲ ዅሉ ኣብ ገዛውቶም ዝተኸዘነ ጣፍ፡ ዳጉሻ፡ ዕፉንን መሸላን ኣንዲዱዎን ዘሚቱዎን እዩ።

ተረኽቲ፥
ገዲም ተጋ/ይ ሃይለ ዓንደ
ኣቶ ኣብርሃም ወልደጋብር
ኣቶ ገብረመድህን ደብረጽዮን ገብረሚካኤል
ወ/ሮ ምሕረት ንጉሰ ካሕሳይ
ኣቶ እያሱ ሓጎስ
ሌ/ኮሎኔል ግርማጼን ዮሃንስ (ሃጸይነት)
ኣቶ ነጋሲ ገብረእግዚኣብሄር
መጽሓፍ ታሪኽ “ምስክር ጽንዓት” ብተጋዳላይ ዓንደመ

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ሪፖርታዥ : “ኣብ ዲጋ ቶኮር ምስ ጀጋኑ ልምዓትን መኸተን ምውዓልና ሕጉሳት ኢና” ኣባላት ባይቶ ዞባ ማእከል
ኣብርሃም ዘርአ (ወዲ-ሃለቃ)

ሰራዊት ኤርትራ ብልሒ ሴፍ ዝውንን ሰራዊት እዩ። ኣብ እዋን ኲናት ከይተጻዕደ ደሙ ብምኽዓው ክብርታት ልኡላውነቱ ይዕቅብን ሃገር እናተኸላኸለ የውሕስን። ኣብ ግዜ ሰላምን ናይ ተዛነ ሃዋህውን ድማ፡ ርሃጹ እናኸዓወ ከየዕረፈ ኣብ ምዕባለን ልምዓትን ሃገር ብትብዓትን ጽንዓትን ይተባተብ። ኩሉ ዝገብሮ ንጥፈታት ንስለ ራህዋን እፎይታን ህዝቡ እዩ። ህዝቢ ድማ፡ ኣብ ጐድኑ ተሰሊፉ ነዳዲ ደቁ ይኸውን። ነቲ ወትሩ “ኣሚነ” እናበለ ዝጽውዖን ኣሚኑ ዘውፍሮን ጐይታ እምነትን መትከልን ዝዀነ ውላዱ ድማ፡ ምስ ተባዕ መሪሕነቱ ኣጆኹም እናበለ፡ መመሊሱ ከም ዝስውድ ይገብሮ። ጐቦታት ቀዲዱ፡ ኣኻውሕ ይጨድድ ጽርግያ ይሰርሕ፡ ዓበይቲ ኩርባታትን እምባታትን ነዲሉ ዲጋታት ይሃንጽ። ብሓጺሩ ብረትን ኣፍራዛን እናበራረየ ምስ መሬትን ባህርን ይረባረብ። እዚ ድማ፡ ኣብ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ባህልን ባህርን እዩ። እናሓንሳእ መንነት’ዩ ምባል’ውን ይቐልል።

ተውለ ልምዓት፡ ዲጋ ባደሚት ኣሎ እንተ ተባህለ፡ ኣብ ዲጋ ሎጎ ይረአ። ኣብ ከረከበት’ዩ ዘሎ እናተባህለ፡ ኣብ ዲጋ ጋሕቴላይ ይጓዝም። ኣብ ገርሰት ኣሎ እናበልካዮ ድማ፡ ኣብ ዲጋ ገርገራ ይቕልቀል። ኣብ ዲጋ ሰረደቆ ዓላ ጋዴን ቀንዩ እናበልካዮ፡ ኣሻቡ እዩ እንድዒ፡ ኣብ ዲጋ ተኰር ይጸንሓካ። ናይ ሓመድ ጽርግያ ኣብ ምብራቓዊ ኣጻድፍ ከባቢ እምባ ሶይራ ይጸርግ ኣሎ ኢሎምኻ፡ እንታይ እዋኑ ይዛዝሞ - ኣብ ምዕራባዊ ቆላታት ቅድሚ ክራማት ምምጽኡ ዓበይቲ ቢንቶታትን ገለርያታትን ክሃንጽ ድቃስ ለይቲ ዘይብሉ ይጸንሓካ። ኣብ ሓንቲ ሓውሲ ከተማ መዘርግሒ መስመር ማይ ይኹዕት ኣሎ ይብሉኻ’ሞ፡ ኣብ ሓንቲ ዓዲ ምስ ህዝቡ ኰይኑ ቤት ትምህርቲ ክሃንጽን ክጽግንን ትረኽቦ። እዚ ትብዓት እዚ ድማ፡ ሳላ እቲ ነቕ ዘይብል መትከሉን ርእሰ ምትእምማን ውርሻታቱን ዝተረኽበ ጸጋ እዩ። ቀትሪ ጸሓይ የዕሪቡ፡ ለይቱ እናደገመ ብጉልበቱን ብዝዓጠቖ ማሽነሪን ንዝተለሞ ጕዕዞ ሓርነት ህዝቡ ኣብ ምዕራፉ ንምብጻሕ መዓልቱ ከየጽብሐ ይቃለስ።

ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን፡ ኣብ ሃገርና ጥራሕ ዘይኰነ፡ ብደረጃ ዓለም፡ ኣህጉርን ጽሩይ ዝስተ ማይ ዋሕዲ እናጋጠመ ይኸይድ ከም ዘሎ ዝፍለጥ እዩ። መንግስትና ድማ፡ ነዚ ኣብ ሃገርና ዝረአ ዘሎ ጸገም ናይ ማይ መዕለብን ፍታሕን መታን ክረክብ ሃገራዊ ፕሮጀክታት ኣኽቲቱ ኣብ ሓያል ጻዕርን ርብርብን ተጸሚዱ ይርከብ ኣሎ። ሓደ ካብ’ቲ ናይ’ዚ ኣልዒልናዮ ዘለና ሕቶ ማይ ንምፍታሕን ንምውሓስን ዝካየድ ዘሎ ወፍሪ፡ ብኣብነት ዘራጉድ ድማ ኣብ ዲጋ ቶኰር ዝካየድ ዘሎ ንጥፈታት ልምዓት እዩ።

ብ23 ሰነ ኣባላት ባይቶ ዞባ ማእከል፡ ናብ’ቲ ኣብ ን/ዞባ ሰረጀቓ ተደኲኑ ዝርከብ ሓድሽ መመንጨዊ ማዕከን ዲጋ ቶኮር ዑደት ኣካዪዶም፡ ንህንጻዊ ስርሓቱ ድማ ተዘዋዊሮም ተዓዚቦም። እቶም ኣባላት ኣብ’ቲ ቦታ ተዋፊሮም ንዝሃንጹ ዘለዉ ኣባላት ፕሮጀክት ዓዲ ሃሎን፡ ሓይልታት ምክልኻልን ናይ ምሳሕ እንግዶትን ምዝንጋዕን መደብ ብምውዳብ ዕዉት ንጥፈት ኣካይዶም። እቶም ዑደተኛታት፡ ፈለማ ካብ ምምሕዳር ከባቢ ዳዕሮ ነቲ 4.5 ዝንውሓቱ ብማእከል ጎቦታት ተጠዋውዩ ናብ’ቲ ዲጋ ዘእቱ ሓዲሽ ናይ ሓመድ ጽርግያን 12 ሜትሮ ዝንውሓቱ ዓቢ ቢንቶን ብኣንክሮ ተዘዋዊሮም ተዓዚቦም።

ብድሕሪ’ዚ ኣባላት ባይቶ ዞባ ማእከል፡ ነቲ ኣብ ምዝዛም በጺሑ ዘሎ ህንጸት ሓድሽ መመንጨዊ ማዕከን ዲጋ ቶኮርን ትሕተ ባይታዊ ማዩን ብደቂቕ ተዓዚቦምን፡ ብኽኢላታት ድማ መብርሂ ተዋሂቡዎምን።

ኣብ’ቲ ኣጋጣሚ ንብዙሓት ኣባላት ባይቶ ዞባ ማእከል፡ ጸገም ማይ ንምፍታሕ ኣብ ዝሰላሰል ዘሎ ልምዓታዊ መደባት ዲጋ ቶኮር፡ እንታይ ከም ዝተዓዘቡ ኣብ ዝተወከስናሉ፡ ሰራዊትናን ፕሮጀክት ዓዲ ሃሎን ተወሃሂዱ ማይን ጸባን ብምዃን፡ ኣብ’ዚ ሃገር ንዝፍጽሞ ዘሎ ቅያን ተኣምራትን ናይ ልምዓት መደባት መጒሶም። ሽሻዮም ሒዞም ናብቶም ንመሬት ከም ድሌቶም ዝዀሓሕሉ ጀጋኑ ህንጸት ምብጽሖም፡ ኵርዓት ከም ዝስምዖም ብምሕባር፡ ነቶም ኣብዚ ስራሕ ዝቃለሱ ዘለዉ ሰራዊት ልምዓት ምትብባዕን “ኣጆኹም” ምባልን ዓቢ ስንቂ ምዃኑ ገሊጾም።

እቶም ተሳተፍቲ ብምቕጻል፡ ኣባላት ልምዓት ኣብዛ ሃገር ዘበርክትዎ ዘለዉ ሃገራዊ ዕማም ቀሊል ከም ዘይኰነ ብምግላጽ፡ ከም ጽላሎት ኣብ ኩሉ ንጥፈታቶም ከም ዘለዉ ጠቒሶም። ንሶም ኣብ መወዳእታ፡ ዕጉስ መሪሕነትና ጸገማት ህዝቡ ብምልላይ ከከም ቀዳምነታቱ ሰሪዑ ንዘካይዶ ዘሎ ሓርበኛነት ልምዓት ብምንኣድ፡ እዚ ኣብ ዲጋ ቶኮር ተሰሪሑ ዘሎ ፕሮጀክት ድማ ንዘጓንፍ ሽግር ናይ ማይ፡ ዓቢ ኣስተዋጽኦ ከም ዝገብር ብምትስፋው፡ ንሶም’ውን ከም ኣካል መንግስቲ፡ ካብኦም ዝሕተት ዘበለ ንምብርካት ድሉዋት ከም ዘለዉ ሓቢሮም።

ብድሕሪ’ዚ እቶም ዑደተኛታት፡ ናብ’ቲ ሰቲ እተነስነሰን ባንዴራ ኤርትራ እተሸለመን ሃገርገር ዝብል ዳስ ደቂ ጽንዓት እዮም ኣምሪሖም። ናይ’ቲ ዕለት ናይ ክብሪ ዕዱማት ሓለፍቲ መንግስትን ግንባርን ዞባን ን/ዞባታትን፡ ሰራዊት ልምዓትን ወከልቲ ህዝብን በቦታኦም ምስ ሓዙ ድማ፡ መደብ ነቶም ንስለ ክብሪ ሃገሮምን ህዝቦምን ዝወደቑ ጀጋኑ ሰማእታትና ብምዝካር’ዩ ብወግዒ ፈሊሙ።

ፈለማ፡ ነቲ ዝካየድ ዘሎ ልምዓታዊ መደብን ኣጋጣሚን ኣመልኪቱ ቃል ንኸስምዕ ዝተዓደመ፡ ሓላፊ ምውህሃድ ፕሮጀክታት ዓዲ ሃሎን ክፍሊ ማይን ከምኡ’ውን፡ ማእከል ካርታን ሓበሬታን ጆሜትራ ጌታቸው መርሃጽዮን እዩ። ንሱ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ዲጋ ቶኮር ናይ ዕስራን ኣርባዕተን ዓመታት ዕድመ ዘለዎ ዲጋ ብምዃኑ፡ ዝዓጠቖ ነፍሲ-ወከፍ ሓደ ሽሕን 100 ሜተር ኲቦ ማይ ዝጭንጉዕ ፖምፓ ብሰንኪ ምእራጉ ኣብ ዕደላ ማይ ጸገማት ከጋጥም ምጽንሑ ብምሕባር፡ ንምትክኡ ብሓያል ጻዕሪ መንግስትን ህዝብን ሰራዊትን ክስራሕ ምጽንሑ ኣፍሊጡ።

“ማይ ህይወት እዩ። ስለ ዝኾነ ሕጽረት ኣብ ዘጋጥመሉ እዋን፡ ዝህሉ ጸቕጢ መዳርግቲ የብሉን” ዝበለ ሌ/ኮ ጌታቸው፡ ንዝጸንሐ ብድሆታት ንምቅላል መንግስቲ ብልዑል ወጻኢታት፡ ነፍሲ-ወከፈን ኣብ ሰዓት 600 ሜተር ኲቦ ማይ ዝጭንጉዓ ሓደስቲ ናይ ኤለክትሪክ ፖምፓ ምስ ሓደስቲ ጀነሬተራት ብምውዳድ ንስራሕ ድሉው ከም ዝገበረ ገሊጹ።

ሌ/ኮ ጌታቸው ወሲኹ፡ ዲጋ ቶኮር እንተ መሊኡ፡ ሩባ ቶኮር ንምስጋሩ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ክገብሮ ከም ዝኽእል ኣብ ግምት ኣትዩ፡ ፕሮጀክት 8 ዓዲ-ሃሎ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ 12 ሜትሮ ዝንውሓቱ ሓድሽ ቢንቶ ብምህናጽ ንኣገልግሎት ኣዋዲድዎ ከም ዘሎ’ውን ሓቢሩ።

ንሱ ኣብ መወዳእታ፡ ምትካል ናይዚ ሓድሽ መመንጨዊ ፖምፓታት፡ ንዝነበረ ሕጽረት ማይ ነበርቲ ኣብ ሓጺር እዋን ክፈትሕ ዘለዎ እምነት ብምግላጽ፡ ነቲ ስራሕ ንምዕዋት ዝጸዓሩ ኩሎም ኣካላትን ነቲ ናይ ምሳሕ እንግዶት ዝወደቡ ኣባላት ባይቶ ዞባን ልዑል ምስጋንኡ ገሊጹ።

መስርሕ ህንጸት ዲጋ ቶኮር ኣብ 1998 ዝጀመረ ኰይኑ፡ ኣብ 2002 ዓ’ም እዩ ተዛዚሙ። ኣብ ማእከል ዓድታት ዳዕሮ፡ ዑናላላይ፡ ዓመጺ ዝርከብ ዲጋ ቶኮር፡ 14 ሚልዮን ሜተር ኵቦ ማይ ከም ዝሕዝ ይፍለጥ።

ኣቦ-መንበር ባይቶ ዞባ ማእከል መምህር ኣብርሃም ሰመረ ብግደኡ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ መንግስቲ ጠለባት ህዝቢ ንምምላእን ተበጻሕነት ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጋጽን ብቐዳምነት ይሰርሕ ምህላዉ ብምግላጽ፡ ኣብ ምዕቃብ ማይን ሓመድን መሰረት ብምግባር ዝስተ ማይ ህዝብን ጥሪትን ንምውሓስ ኣብ ዝተኻየደ ጻዕሪ ቀረብ ማይ ኣብ ገጠራት 90 ሚእታዊት ክበጽሕ ከም ዝኸኣለ ኣብሪሁ።

ቀረብ ማይ፡ ናብ ህዝቢ በቲ ዝድለ መጠን ከይበጽሕ ብዙሕ ዕንቅፋት ከም ዝጸንሐ ዝሓበረ መምህር ኣብርሃም፡ ዋሕዲ ትሕዝቶ ናብ ዲጋታት ዝኣቱ ማይ ብቐንዱ፡ ተደጋጋሚ ምብልሻው መጨንጉዒ ሞተረታት ማይን ሕጽረት መለዋወጥን ብሓፈሻ ከኣ ንምፍትሑ መንግስቲ ክወስዶ ዝጸንሐ ተበግሶታት ኣብ ደረጃ ምዝዛም ብምብጽሑ ኣበርክቶ ዝገበሩ ኩሎም ኣካላት ሞጒሱ።

ብድሕሪ’ዚ ኩሉ ተሳታፊ ናይ’ቲ መደብ ኣባላት ባይቶ ዞባ ማእከል ብዘምጽእዎ ሽሻይ ምሳሕን እንግዶትን ምስ ተቛደሰ፡ ብቐጥታ ናብ’ቲ ዝተዳለወ ናይ ምዝንጋዕ መደብ እዮም ተሰጋጊሮም። ኣብ ቦታ ጽንዓት ምስ ሰራዊት ጽንዓትን ልምዓትን ድማ ኩሎም ኣካላት መንግስቲን ግንባርን ኣባላት ባይቶን፡ ህዝቢ ምምሕዳር ከባቢ ዳዕሮን - ኣብ ዳስ ሓድነትን ፍቕርን ሓቢሮም ክዘናግዑ ውዒሎም።

ኣብ’ዚ ሃገር፡ ከምዚ ዓይነት ስኒትን ውህደትን ጐሊሑ ዝረአን ጭዋ ባህሊን ስነ-ምግባርን እዩ። እዚ ከኣ ካብ ቀዳሞት ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ እናተወራረሰ ዝመጽአን ኣብ ግዜ ሰውራን ድሕሪ ናጽነትን ከኣ ብዝለዓለ እናተደረዐ ዝቕጸለ ያታ እዩ። እዚ ከኣ፡ ኣብ መንጎ መንግስትን ህዝብን ሰራዊትን ዘሎ ስሉሳዊ ሰንሰለት ጥምረት ሓድሕድን ምክብባርን እዩ። እዚ ሃገራዊ ቃና እዚ’ዩ ከኣ፡ ምስጢር ተሪር ሃገራዊ ሓድነትና። ትማሊ ዱላ በትሪ ኣወጣዊጦም፡ ክሳድ ኣመንጒዶም ስቡሕ ሃብትና ክግብቱ፡ ሓድነትና ክዘርጉ ህዝብና ከበሳብሱ ዝተበገሱ ሓይልታት፡ ሳላ እዚ ምስጢር እዚ እዮም ተሳዒሮም። ኣኸለ! ካልእ ምስጢር የለን - ሳላ ሓድነትን ጽንዓትን።

እቲ ፍርቂ መዓልቲ ጀሚሩ፡ ብኣቦ-መንበር ሽማግለ ቊጠባዊ ልምዓት ባይቶ ዞባ ማእከል ጋዜጠኛ ደበሳይ ወልዱ ክወሃሃድን ክእለን ዝወዓለ መድረኽ ድማ፡ ኣማስያኡ ብሃገራዊ መዝሙር ተዛዚሙ።

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ሓጺር ዝኽሪ ህይወት
ሓርበኛ ወይዘሮ ኣዳነሽ በርሀ

እልፊ ኣእላፍ ጀጋኑ ሓርበኛታት ካብ ዘፍረያ ኣደታት ኤርትራ፡ ሓንቲ ዝኾና፡ ወይዘሮ ኣዳነሽ በርሀ ብ22 ሰነ 2026 ዓሪፈንስ፡ ነቲ ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ዘሕለፍኦ ከቢድ ህይወትን፣ ከርሲ ማህጸነን ንሃገር ዝገበሮ ኣበርክቶን፡ ብልዑል ክብሪ እናዘከርና፡ ብሓበን ኣፋኒናየን።

ወይዘሮ ኣዳነሽ፡ ካብ ኣቦአን ኣቶ በርሀ ወልደሃዋርያትን ኣደአን ወይዘሮ መድህን ስእሉ ዓስቡን ኣብ 1929 ኣብ ኣስመራ ተወሊደን። ዕድመአን ንትምህርቲ ምስ ኣኸለ፡ ኣብ ስኳላ ቪቶርዮ ኣስመራ፡ መባእታ ትምህርቲ ተማሂረን። በቲ ሽዑ ዝነበረ ባህሊ ሕብረተሰብ ከኣ፡ ገና ጓል 9 ዓመት ህጻን እንከለዋ፡ ምስ ኣቶ ኣፈወርቂ ኣብርሃም ቃል-ኪዳን ኣሲረን። ክሳብ ግዜ ጉርዝውና፡ ኣብ ትሕቲ ክንክን ወለደን ድሕሪ ምጽናሕ ድማ፡ ሓዳረን ወጺአን፡ ኣብ 15 ዓመት ዕድመአን በዅሪ ውላደን ተበኲረን።

ፈራዪት ሓርበኛታት፡ ኣደይ ኣዳነሽ በርሀ፡ ካብ ንእስነተን ኣዝየን መስተውዓሊት፡ ዓቃል፡ ጸዋር፡ ለዋህ፡ ብዝኾነ ጸገም ዘይድሃላ፡ ትስፍውቲን ዕትብትን ኣደ ምንባረን ፈለጥተን ይምስክሩ። ቆልዑ እናዕበያ፡ ንባዕለን ዝተፈላለየ ሞያታት፡ ማለት፡ ኣሰራርሓ መግቢ፡ ኢደ ጥበብ፡ ስፍየትን ካልእን እናተማህራ፡ ደቀን ብግቡእ ተማሂሮም፡ ኣብ ዝብጻሕ ክበጽሑለን እናተመነያ፡ ኣብነታውያን ውሉዳት ዘፍረያ ኣደ ድማ እየን።

ወይዘሮ ኣዳነሽ ኣብ ውሽጢ 42 ዓመታት፣ 14 ውሉዳት ፈርየን፡ 9 ካብ ደቀን ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ዝጸንበራን ክልተ ካብኣቶም ስዉኣት ዝወፈያን፡ ኣደ ስሙያት ሓርበኛታት እየን። ሓደ ካብዞም ሓርበኛታት፡ ተጋዳላይ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ እዩ።

ኩልና ከም እንፈልጦ፡ ካብዛ ሓርበኛዊት ስድራ ዝፈረየ ተጋዳላይ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ገና ወዲ 20 ዓመት እንከሎ፡ ናይ ዩኒቨርስቲ ትምህርቱ ኣቋሪጹ፡ ኣብ 1966 ናብ ሰውራ ተጸንቢሩ። ተጋዳላይ ኢሳይያስ ኣብቲ ን30 ዓመታት ዝተኻየደ መሪር ፖለቲካውን ዕጥቃውን ቃልሲ ንናጽነት፡ ብብቑዕ ኣመራርሓኡ፡ ነቲ ‘ኣይከኣልን እዩ’ ዝተባህለ ገድሊ ንናጽነት መሪሑ፡ ኤርትራ ልኡላዊት ሃገር ንኽትከውን ወሳኒ ግደ ዝተጻወተ፣ ድሕሪ ናጽነት እውን ንኹሉ ተጻብኦታት ዓበይቲ ሓይልታት ብምብዳህ፡ ህዝቢ ኤርትራ ልኡላውነቱ ዓቂቡ፡ ከቢሩን ተሓፊሩን ንኽነብር ብመሪሕነቱ ዘኽኣለ፡ ካብ ከርሲ ማህጸን ኣደይ ኣዳነሽ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ዝተዓደለ ብሉጽ ህያብ እዩ።

ኣደይ ኣዳነሽ ወላዲት ሓርበኛታት፡ ኣውራ ድማ፡ ወላዲት ስሙይ ተጋዳላይ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብምዃነን፡ ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ፡ ንህይወተን፡ ህይወት ብዓልቤተንን ደቀንን ኣብ ስግኣት ዘውድቕ ብዙሕ ጸገማትን ኣጨናቒ እዋንን ኣሕሊፈን እየን። በቲ ዝነበረ ሃዋህው፡ ኣብ ኣስመራ ክነብራ ስለዘይክኣላ ድማ፡ ኣብ 1978 ኣብ እዋን ስትራተጂያዊ ምዝላቕ፡ ብሜዳ ኣቢለን፡ ገለ ካብ ደቀንን ደቂ ደቀንን ሒዘን፡ ንስደት ናብ ኣመሪካ ኣምሪሐን። ኤርትራ፡ ብቃልሲ ሓርበኛታት ደቀንን ኩሎም ጀጋኑ ኤርትራውያንን ናጽነት ምስ ተጐናጸፈት ድማ፡ ናብ ሃገርን ተመሊሰን።

ኣደይ ኣዳነሽ፡ ነዊሕ ናይ ሓርበኛነት ታሪኽ ዝነበሮም ክቡር ብዓል ቤተን ነፍስሄር ኣቶ ኣፈወርቂ ኣብርሃም ኣብ 1993 እኳ እንተተፈልዩወን፣ ብደቀንን ደቂ ደቀንን ማሚቘን፡ ጻማ ድኻመን ሕጉስ ህይወት ድሕሪ ምሕላፍ፡ ዕድመ ጸጊበን፡ ኣብ መበል 97 ዕደመአን ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልየን። ብ24 ሰነ 2026 ድማ፡ ውላደን ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ካልኦት ደቀንን ስድራቤተንን ደቂ ዓዲን፡ ሰበስልጣን መንግስቲን ግንባርን፡ መራሕቲ ሃይማኖትን ፈተውቲን ኣብ ዝተረኽብሉ፡ ኣብ መካነ መቓብር ጸሎት፡ ብክብ ዝበለ ስነስርዓት ሓመድ ኣዳም ለቢሰን።

ጽንዓት ንኹሎም ስድራቤትን ፈተውቲን!

[Fish @FishFishgebre]

ቅሰኑ ሰማእታትና ኣብ ኣሰርኩም ኣለና ምስ መብጽዓና

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ኣይነበረን በይኑ

እምባ ደንደን ኳዕናን
ዘይፈልጥ ምድናን
እተን ዝደየባኦ ሸኾና
ተሓጊዘን ድየን ወይሲ ንበይነን ይኾና፧

ነቲ ሃሩር ህሮሩማ ቀትሪ
ነቲ ከትከት ቀዝሒ በረድ ቁሪ
ዝተጻወሮ ቆርበት
መን ኮን ሓጊዙዎ
ንቀዝሒ ኣሚቚ ንሃሩር ዘብርድ፧

እቲ ጉንዲ እቲ ጥሉል ዓንዲ
እቲ ደናጉላ እቲ ጐዳጉዲ
እንግድዓ ድዩ ተሰኪሙዎ፣ ንሱ ድዩ ኩዒቱዎ
ወይስ ዝሕግዞ ካልእ ነይሩዎ፧

እቲ ቦምባታት ኣኻውሕ ዘምክኽ
እቲ ምረት ንኹሉ ዝመልኽ
ከመይ ገይሩ ኣዳም ሰጊሩዎ
ንበይኑ ድዩስ ሓጋዚ ነይሩዎ፧

እንግድዓ ድኣ ሕቖ ከም ሰቡ
እሞ ድማ ማይ ጨው ዝቐለቡ
ሸኾና ድኣ መሓውር ከም ዓለሙ
ዝሕምሸሽ ብጥይት ተሃሪሙ
ቆርበት ድኣ ቆርበት’ዩ ከም ህዝቡ
ዝቃጸል ጸሓይ ተሃሪሙ
ዝጨማደድ ማይ እንተሃሪሙ
ከመይ ገይሩ ሓጋዚ ዘይብሉ
ተኣምራት ክፍጽም ንበይኑ፧

ነይሩዎ እምበር፡ ሓጋዚ ደጋፊ
ኣብ ቆርበቱ ንባሩድ ዝነፊ
ከይመስለኩም ጉልበት ተቓለስቲ
ንበይኑ ዝፈጸመ ትእምርቲ።

ነቲ ኣኻውሕ ነቲ ተሪር መሬት
መንፈስ እምበር ኣይኳዓቶን ጉልበት
ኣብቲ እምባ ዓቐበ ቁልቁሉ
ሞራል እምበር እግሪ’ዶ ዘሊሉ
እቲ ሸልቊ እሳቱ ሃሩሩ
ብጽንዓት እምበር ብጽላል’ዶ ተሰጊሩ
እቲ ኣይሂ ዝናብ ጥይት ሓዊ
ብዕላማ’ዩ ሰጊሩዎ መርሃዊ
ኣይነበረን በሉ ከም ሰብ ንበይኑ
ንጥይት ዘስሕት ፍጥነት ብርሃን ኮይኑ
ኣይምሰልኩም ተኣምር ፍጥረቱ
ዕላማ’ዩ ብልሒ ናይ ስሕለቱ።

ኣማኑኤል በርሀ - 2010

[Ministry of Information, Eritrea @shabait]

ድምጺ ሰማእታት ካብ እምባታት ጽንዓት
ሳሙኤል ገብረብርሃን
ክፍሊ ኢሚግረሽንን ዜግነትን

ሰነ፡ ኣብ ዓውደ-ኣዋርሕና ፍልይትን ክብርትን ወርሒ እያ። ምድሪ ካብ ሃሩርን ዋዕን ቀውዒ ናብ ጠሊን ዝናብን ክረምቲ ክትሰጋገር ኣብ እትሸባሸበሉ እዋን፡ ሰማይ ብከበድቲ ደበናታት ክሽፈንን ንፋስ ክዝሕልን ከሎ፡ ሓደ ፍሉይ ረዚን ስምዒት ንመላእ ሃገር ይወርሶ። እዚ ስምዒት እዚ ናይ ሓዘን ጥራይ ኣይኮነን፤ ናይ ዘይሃስስ ሓበን፡ ናይ ሃገራዊ ክብርን ናይ ዳግመ-መብጽዓን ህያው ዋሕዚ እዩ።

20 ሰነ፡ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ፡ ንኣና ንህዝቢ ኤርትራ ካብቶም ንቡራት መዓልታት ሓሊፉ፡ ናብ ዓሚቚ ሕልናዊ ገምጋምን ውሽጣዊ ቃል- ኪዳንን ንሰግረሉ ቅዱስ ዕለት እዩ። ኣብዚ ዕለት እዚ፡ እቶም ኣብ መላእ ሃገርና ዝርከቡ፡ ኵሩዓት ሰማይ ጠቀስ እምባታት ኤርትራ፡ ካብቲ ናይ ስቕታ መጋረጃኦም ወጺኦም፡ ምስ ነፍስ-ወከፍና ብምሳለያዊ ቋንቋን ብምስጢራዊ ቃናን ዝዛረቡ ይመስሉ። እዞም እምባታት እዚኦም፡ ናይቲ ዝኸበረ ዋጋ ዝተኸፍለሉ ታሪኽ ህያው መሰኻኽር ብምዃኖም፡ ምስቲ ጉዕዞ ንፋስ ተወሃሂዶም ፍሉይ መልእኽቲ የመሓላልፉ። እሞ እዞም እምባታት ጽንዓት፡ ካብቲ ውሽጣዊ ምስጢሮም እንታይ ድምጺ ይነግሩና ኣለዉ፧ ንናይ ትማሊ ጅግንነትን ንናይ ሎሚ ሓላፍነትን’ከ ብኸመይ የዛምድዎ፧

እቲ ሓቀኛ ምላሽ ኣብቲ ናይ ትማሊ ጽንዓትና እዩ ዝርከብ፤ ንታሪኽ ቃልስና ብዘይ እምባታቱ ክትገልጾ ፈጺሙ ዘይሕሰብ እዩ። እምባታት ኤርትራ ናይ መሬት ቅርጺ ጥራይ ኣይኮኑን፤ ንሳቶም ናይ ታሪኽ ሰነዳት፡ ናይ ሓርበኛነት መዛግብትን ናይ ተጻዋርነት መኽዘንን እዮም። ኣብቲ ናይ ሰላሳ ዓመታት መሪር ቃልሲ ሓርነትን ብድሕሪኡ ንልኡላውነት ሃገር ንምክልኻል ዝተገብረ ናይ መኸተ እዋናትን፡ እምባታትና ናይ ጀጋኑ መዕቆቢን መከላኸሊ ዓረን ኮይኖም ኣገልጊሎም እዮም። ኣብ ናቕፋ፡ ኣፍዓበት፡ ሓልሓል፡ ከረን፡ ዓዲቐይሕ፡ ባረንቱ፡ ደቀምሓረን ሰንዓፈን ካልእ ቦታታትን ዝርከቡ እምባታት፡ ተራ ኣኻውሕ ጥራይ ኣይኮኑን። እቶም ትማሊ ኣብ ልዕሊ እዞም እምባታት እዚኦም ኮይኖም ጸላኢ ንምምካት ዝተዋደቑ ጀጋኑ፡ ሎሚ ኣካሎም ምስቲ ሓመድ ተወሃሂዱ፡ መንፈሶም ግን ምስቲ ንፋስ እምባታት ይነፍስ ኣሎ። እዚ ንፋስ እዚ ድማ ጸጥታ ዘይኮነስ፡ ናይ ትማሊ ጅግንነትን ናይ ሎሚ መዘከርታን ዝሓዘ ህያው ድምጺ እዩ ዘቃልሕ።

እዚ ካብዞም እምባታት ጽንዓት ዝመጽእ ድምጺ ሰማእታትና ግን፡ ናይ ተስፋ ምቑራጽ ወይ ናይ ቃንዛን ምረትን ድምጺ ኣይኮነን። ብኣንጻሩ፡ ናይ ሓበንን፡ መስተንክራዊ ጽንዓትን፡ ናይ ዓወትን ብስራትን ድምጺ እዩ። እቶም ሰማእታት ክወድቁ ከለዉ፡ ንብሕታዊ ረብሓኦም ወይ ንግዝያዊ ምቾቶም ዘይኮነስ፡ ንናጻን ክብርቲ ኤርትራን፡ ንክብሪ ናይቲ ዝፈትውዎ ህዝብን ኢሎም እዮም ነፍሶም በጂዮማ። ስለዚ’ዩ ከኣ እቲ ሎሚ ካብቶም እምባታት ዝስማዕ ድምጺ “ንሕና ክንሓልፍ ከለና ሓንቲ ናጻን ክብርቲ ኤርትራን ንምርኣይ እዩ ነይሩ እሞ፡ ሎሚ እታ ብደምና ዝተረኽበት ሃገር ኣብ ኢድኩም ኣላ” ዝብል ሓደራ ኮይኑ ዘቃልሕ። እዚ ድምጺ እዚ፡ ነቲ ብጽንዓትን ብጻዕርን ዝተሃነጸ መለለዪ መንነትና ከይንስሕቶ ዘጠንቅቕ ሕልናዊ መጸዋዕታ እዩ። ኣብ ነፍስ-ወከፍ ኩርናዕ ናይዞም እምባታት፡ ብዘይ ፍልልይ ሃይማኖት፡ ቋንቋ፡ ብሄር ወይ ጾታ ብሓባር ዝተኸፍለ መስዋእቲ ስለዘሎ፡ ንሕና ሎሚ ክንዕቅቦ ዝግብኣና ዓብዪ ናይ ሓድነት ትምህርቲ እዩ ዘመሓላልፈና።

እዞም እምባታት እዚኦም ዝነግሩና ካልእ ዓሚቚ ምስጢር እንተሃልዩ ድማ፡ እቲ ኣብ ግዜ ቃልሲ ዝተሃነጸ ናይ ብጻይነትን ናይ ርእሰ-ምርኮሳን መንፈስ እዩ። ኣብቶም ጽንኩራትን ተጻብኦ ዝመልኦምን ዓመታት፡ እቲ ዝበለጸ መተዓየዪ ተጋደልቲ እቲ ኣብ መንጎኦም ዝነበረ ፍቕርን ተወፋይነትን እዩ ነይሩ። “ሓደ ምእንቲ ኩሉ” ዝብል መምርሒ ኣብቶም እምባታት ተጻሒፉ ኣሎ። እዞም እምባታት እዚኦም፡ ብማይ ፈለግ ክሕጸቡ ከለዉ፡ ነቲ ትማሊ ብዘይ ናይ ሃይማኖትን ብሄርን ፍልልይ ሓቢሩ ዝፈሰሰ ደም ጀጋኑ የዘኻኽሩና። እዚ ናይ ሓባር ደምን መስዋእትን እዩ ድማ ነዛ ሃገር ብጽኑዕ መሰረት ዘቖማ። ስለዚ እቲ ካብቶም እምባታት ዝስማዕ ድምጺ “ሓድነትኩም ኣጽንዑ፡ ንሱ ጥራይ እዩ እቲ ናይ ዓወትኩም መፍትሕ” ብምባል ንመጻኢ ሃገራዊ ጉዕዞና መወዳእታ ዘይብሉ ስንቂ ይኾነና።

እዚ ህላወ ሰማእታት እዚ ከኣ ኣብ መቓብሮም ጥራይ ዝተሓጸረ ኣይኮነን። ንሳቶም ኣብቶም ዘይሕለሉ ሓረስቶትና፡ ኣብቶም ንቕድሚት ዝስጉሙ ዘለዉ ተመሃሮና፡ ኣብቶም ድሕነት ሃገር ዘውሕሱ ዘለዉ ዋልታታትና ህያዋን ኮይኖም ይነብሩ ኣለዉ። እቲ ካብ እምባታት ጽንዓት ዘቃልሕ መልእኽቲ፡ ሎሚ ኣብ እዋን ሰላምን ህንጸትን ከመይ ጌርና ክንሰርሕ ከምዘለና እዩ ዝምህረና። “ናጽነት ምርካብ ናይ መወዳእታ ዕላማ ኣይኮነን፡ ናጽነት ንምዕቃብን ሃገር ንምህናጽን ግን ዝያዳ ጻዕርን ትግሃትን የድሊ” ዝብል እዩ እቲ ካብ እምባታት ዝመጽእ ዘሎ ጻውዒት። ሎሚ፡ እቲ ብብረት ዝተከላኸልናዮ መሬት፡ ብልምዓት፡ ብትምህርትን ብጥዕናን ምህናጽ ሓላፍነትና ክኸውን ከምዘለዎ እቶም እምባታት ብምሳለያዊ ኣቀራርባ የዘኻኽሩና። እቲ ትማሊ ንሓርነትን ንምውሓስ ልኡላውነትን ዝተበጀወ ወለዶ፡ ሎሚ ነቲ ሓደራ ንሓድሽ ወለዶ የረክቦ ኣሎ። እዚ ድማ ቀጻልነት ዘለዎ ታሪኻዊ ናይ ተወፋይነት ጉዕዞ እዩ።

በዚ መሰረት፡ ሎሚ እቲ ቃልሲ መልክዑ ጥራይ እዩ ቀይሩ። ትማሊ ብረትን ቦምባን ዝተሓተተሉ ቃልሲ፡ ሎሚ ንቁጠባዊ ናጽነት፡ ንማሕበራዊ ፍትሕን ንሳይንሳዊ ምዕባለን ዝግበር ረዚን ቃልሲ እዩ። እቶም እምባታትና ክንደይ ዓበይቲ ፕሮጀክትታት ዲጋታትን መስኖታትን ክስርሓሎም ከለዉ ርእዮም እዮም። ንሳቶም ሎሚ እውን “ኣብዚ መሬት እዚ ሃብቲ ኣሎ፡ ጻዕርኹም ጥራይ እዩ ዘድሊ” ይብሉና ኣለዉ። እቲ ተማሃራይ ኣብ ትምህርቱ ዘርእዮ ትግሃት፡ እቲ ሰራሕተኛ ኣብ ቤት-ጽሕፈቱ ዘርእዮ ተኣማንነት፡ እቲ ወተሃደር ኣብ ዶባት ዘርእዮ ተወፋይነት፡ ኩሉ እቲ ሰማእታትና ዝሓለምዎ ናጻን ምዕብልትን ሃገር ንምፍጣር ዝግበር ጻዕሪ እዩ። እቲ ድምጺ ሰማእታት ኣብ ነፍስ-ወከፍ እዚ ዕዮታት እዚ ዓሚቚ ጽልዋን መንፈሳዊ ድፍኢትን ኣለዎ።

ነዚ መንፈስ እዚ ብግብሪ ካብ እነንጸባርቐሉ ህሞት ሓደ ድማ፡ ኣብ ምሸት 19 ሰነ፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ሽምዓ ኣብርሂና ኣብ ጎደናታት ክንወጽእ ከለና እዩ፡ እቲ ብርሃን ነቲ ጸላም ለይቲ ይስዕሮ። እዚ ንኡስ ሽምዓ ክነድድ ከሎ፡ ነፍስ ወከፍና ነቲ ምስ ሰማእታትና ዘለና ቃል-ኪዳን ነሐድስ። እቲ ሽምዓ ምሳልያዊ ትርጉሙ ዓሚቚ እዩ፤ ሽምዓ ባዕሉ እናነደደ ንኻልኦት ከም ዘብርህ፡ ሰማእታትና እውን ባዕሎም እናነደዱ፡ ህይወቶም ከፊሎም ንህዝቢ ኤርትራ ብርሃን ናጽነት ሂቦምዎ እዮም። እዚ ድማ እቲ ዝለዓለ ናይ ፍቕርን ተወፋይነትን መግለጺ እዩ። “ኣነ ንሃገረይ እንታይ ይገብር ኣለኹ፧” ዝብል ሕቶ ኣብ ናይ ነፍሲ ወከፍና ልቢ ክሕተም ይግባእ። እቲ ካብቶም እምባታት ዝስማዕ ድምጺ፡ ነፍስ ወከፍና ኣብ ዝተዋፈረሉ ዓውዲ ስራሕ ብተኣማንነትን ብንቕሓትን ክንሰርሕ ብምጽዋዕ ሕልናዊ ምልልስ ይፈጥረልና።

ሎሚ ዓለም ብፈተናታትን ፖለቲካዊ ዋጭዋጭታን ትናወጽ ኣላ። ባህላውን ማሕበራውን ወራራት ንመንነት ሓደ ህዝቢ ንምድካም ኣብ ዝፍትነሉ ዘሎ እዋን፡ እቲ ዝበለጸ መከላኸሊ ዋልታና እቲ ካብ ሰማእታትና ዝወረስናዮ መንፈስ ጽንዓትን ሃገራውነትን እዩ። እቶም እምባታትና ነቲ ሓያል ንፋስን ማዕበልን ተጻዊሮም ጸኒዖም ከምዝቖሙ፡ ህዝቢ ኤርትራ እውን ንኩሉ ቁጠባውን ማሕበራውን ፈተናታት ተጻዊርና ክንሰግሮ ዘኽእለና ሓይሊ ካብ ዝኽሪ ሰማእታትና ኢና ንረኽቦ። እዞም እምባታት እዚኦም ታሪኽና ጥራይ ዘይኮኑስ፡ መጻኢና እውን እዮም። ሰማእታትና፡ ስሙርን ሓያልን ህዝቢ ኮይንና ክንቅጽል እዩ ሓደራኦም።

ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሓመድ ተራ ሓመድ ኣይኮነን። እቲ ብደም ዝጠልቀየ፡ ብረሃጽ ዝተርከሰ፡ ብንብዓት ዝተሓጸበ መሬት እዩ። ሓረስቶትና ክሓርሱ ከለዉ፡ መሃንዲሳትና መገድታት ክሰርሑ ከለዉ፡ ኩሉ ጊዜ ምስዚ ክቡር ታሪኽ እዚ ይራኸቡ እዮም። እቶም እምባታትና ብዘይ ሰማእታት ባዶ ኣኻውሕ ጥራይ ምኾኑ ነይሮም፡ ብመስዋእቶም ግን ናይ ክብሪ፡ ናጽነትን ጽንዓትን መዘከርታ መቓብር ኮይኖም ኣለዉ። እቲ ካብ እምባታት ጽንዓት ዝነፍስ ንፋስ፡ ነቲ “ሓደራ” ዝብል ዘይሃስስ ቃል ሒዙ ናብ ነፍስ ወከፍና ይበጽሕ ኣሎ። እቲ ድምጺ ሎሚ እውን ህያው እዩ፡ ንመጻኢ ወለዶታት እውን መምርሒ ኮይኑ ክቕጽል እዩ።

ነዛ ሃገር ንምዕቃብን ንምምዕባልን እንገብሮ ጻዕሪ፡ ነቲ ሰማእታትና ዝኸፈሉዎ ረዚን ዋጋ ብቑዕ ምላሽ ክንህበሉ ዘኽእለና እንኮ መንገዲ ግብራዊ መስመር ጥራይ እዩ። እቶም ኣብ ጽንኩር እዋናት ብተወፋይነት ዝተጻሕፉ ናይ ተባዕነት ታሪኽ፡ ሎሚ ኣብ ናይ ልምዓት ዓውድታት ክድገሙ ከለዉ፡ እቲ ዝተኸፍለ ዋጋ ፍረ የፍሪ ከምዘሎ መረጋገጺ እዩ። ትማሊ ኣብቲ ሰንሰለታዊ እምባታት ሃገር ዝተዘርአ ናይ ናጽነት ዘርኢ፡ ሎሚ ኣብ ጎላጉል ከም መስኖታት፡ ኣብ ከተማታትና ከም ፋብሪካታት፡ ኣብ ገጠራትና ከም ሆስፒታላትን ኣብያተ-ትምህርትን ኮይኑ ይልምልም ኣሎ። እዞም እምባታት እዚኦም ጸጥታ ዝለበሱ ኣኻውሕ ኣይኮኑን፡ ንሳቶም ብደሆታት ንምስጋር ዝሕግዙና መምሃራን ስነ-ሓሳብና እዮም።

ስለዚ፡ ኣብ 20 ሰነ ነቲ ብኣካል ዝሓለፈ ታሪኽ ጥራይ ኣይኮነን ንዝክር። ነቲ ምስቶም እምባታት ሓቢሩ ዝቖመ መንፈስ ጽንዓት እውን ኢና ንዝክር። እቲ ንፋስ እምባታት ዘምጽኦ ድምጺ፡ “ፍቕሪ ሃገር ካብ ቃላት ንላዕሊ ብተግባር እዩ ዝግለጽ” ዝብል ዓሚቚ መልእኽቲ እዩ። እዚ ድማ፡ ነፍስ-ወከፍና ኣብ ስራሕና ቅኑዓት፡ ንብጻይና ደገፍቲ፡ ንሃገርና ሓለውቲ ክንከውን ይጽውዕ። ሓርበኛነት ናይ ውግእ ግዜ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ናይ ሰላም ግዜ እውን እዩ። ኣብ ግዜ ሰላም እቲ ዝዓበየ ሓርበኛነት፡ ሃገር ብስነ-ፍልጠትን ብትግሃትን ምህናጽ እዩ።

እወ፡20 ሰነ መዓልቲ ንብዓት ጥራይ ኣይኮነትን። ንሳ መዓልቲ ተስፋ፡ መዓልቲ ሓይልን መዓልቲ ሓድነትን እያ። እቲ ካብ እምባታት ጽንዓት ዝስማዕ ድምጺ፡ ነቲ ትማሊ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ብሰላም፡ ብልምዓትን ብፍትሕን ክንክሕሶ ከምዘለና የዘኻኽረና። ታሪኽና ናይ ጽንዓት ታሪኽ እዩ፡ መጻኢና ድማ ናይቲ ጽንዓት ፍረ ክኸውን እዩ። እምባታት ኤርትራ ኩልሳዕ ንቑሓት ሓለውቲ ታሪኽ ኮይኖም ክቕጽሉ እዮም፡ ንሕና ድማ ሰማዕትን ተግበርትን ናይቲ ካብ ውሽጦም ዝፍኖ ናይ ሓደራ ድምጺ ክንከውን ይግባእ። እቲ ካብ እምባታት ጽንዓት ዝስማዕ ድምጺ ንዘለኣለም ኣብ ልብና ክነብር እዩ። . . . ክብርን ሞጎስን ንሰማእታትና!